Keçmişdə Bakı memarlıq baxımından daha sadə və az nəzərə çarpan idi: şəhər hələ yeni formalaşırdı, onun siması indiki kimi tamamlanmış və genişmiqyaslı deyildi. Zaman keçdikcə Bakı nəzərəçarpacaq dərəcədə dəyişdi — yeni binalar ucaldıldı, küçə və meydanlar genişləndi, planlı şəhərsalma yanaşması daha da inkişaf etdi. Nəticədə şəhər öz tarixi əsasını qoruyub saxlamaqla yanaşı, həm daha müasir və harmonik oldu, həmçinin daha parlaq və ifadəli görkəm aldı. Şəhərin yeni memarlıq simasının fəal şəkildə formalaşdığı dövrdə əhəmiyyətli şəhərsalma dəyişiklikləri baş verirdi.
1960-cı illərin ortalarına doğru Bakıda Sovet Azərbaycanının 50 illiyi adına meydan faktiki olaraq tam formalaşdı. Onun memarlıq obrazı kəskin ziddiyyətlər üzərində formalaşmışdı, yəni kompozisiya fərqli formaların qarşılıqlı ziddiyyəti üzərində qurulmuşdu: Şəhərin ilk 16 mərtəbəli yaşayış binasının vertikal xətti, Hesablama Mərkəzinin üfüqi istiqamətdə uzanan həcmi ilə kontrast təşkil edirdi. Bunun sayəsində dinamik məkan kompozisiyası formalaşır və memarlıq elementləri arasında qarşılıqlı əlaqənin təsiri artırdı.
1965-ci ilin yayında İnşaatçılar prospektində, 605-ci məhəllədə “Azdövlətlayihə” institutunun əməkdaşları üçün nəzərdə tutulmuş “Layihəçi” kooperativinin 16 mərtəbəli yaşayış binasının tikintisinə başlanıldı. Layihənin hazırlanmasında “Azdövlətlayihə”nin böyük kollektivi, həmçinin layihələndirmə işinə əhəmiyyətli töhfə vermiş baş konstruktor, texniki elmlər namizədi Z. Şabanbəyov iştirak etdi. Binanın ilk iki mərtəbəsi mağazaların yerləşməsi üçün nəzərdə tutulmuşdu, sonradan isə ikinci mərtəbədə kafenin açılması planlaşdırılırdı ki, bu da tikilinin ictimai təyinatını genişləndirirdi.
Yuxarı mərtəbələrdə bir, iki və üçotaqlı mənzillər yerləşərək planlaşdırma həllərinin müxtəlifliyini təmin edirdi. Planlaşdırmada daxili şkaflardan və zibil ötürücülərindən istifadə olunması rahatlığı artırırdı. Həmçinin, binada paltar yumaq və qurutmaq, uşaq arabalarını saxlamaq və digər təsərrüfat ehtiyacları üçün ictimai otaqların nəzərdə tutulması məişət infrastrukturunun dərindən düşünüldüyünü nümayiş etdirirdi. Binanın tikintisi Azərbaycan Tikinti Nazirliyinin 4 nömrəli trestinin 46 nömrəli Tikinti İdarəsinin (Sİ-46) kollektivi tərəfindən aparılmış və 9 avqust 1969-cu ildə — İnşaatçılar Günü ərəfəsində istifadəyə verilmişdir. Bu tarixin tikinti sahəsi işçilərinin peşə bayramı ilə üst-üstə düşməsi rəmzi məna daşıyırdı.
Beləliklə, bu memarlıq ansamblı nəinki şəhər tikintisinin inkişafında mühüm mərhələyə çevrildi, həm də Bakının formalaşmasının yeni — daha müasir, düşünülmüş və ifadəli mərhələsinə inamla keçdiyi dövrün əyani sübutuna çevrildi. Bu gün həmin tikili paytaxtın simasının mərhələli şəkildə formalaşmasını və genişmiqyaslı dəyişikliklər dövrünü xatırladaraq şəhər mühitinin ayrılmaz hissəsi kimi qalır.
Hacı Cavadov
