Mən nağıllar və Hind filmi ilə böyümüşəm. Böyüdükcə Şekspir, Nizami, Füzuli oxudum… və etiraf edirəm, qəhrəmanlarla birlikdə əzab çəkirdim. Mən də Juliyeta, Şirin və ya Nino kimi əzab çəkmək istəyirdim, çünki mənə elə gəlirdi ki, sevgi — gənc qəlblərin partlayışı, faciəsi, imtahanı və qəhrəmanlığıdır.
Amma yaş ötdükcə yalnız düşüncələr deyil, anlayış da dəyişir. Yetkinliyə doğru irəliləyərkən ilk dəfə ciddi-cəhdlə düşündüm: bu qəhrəmanların sevgisi əslində necə olub? Münasibətlər psixologiyasını və sosiologiyasını araşdırdım və o hekayələr artıq mənim üçün eyni görünmədi. Onlar fərqli sevgi ssenariləri kimi açıldı — hər biri öz mənası və öz mesajı ilə.
İndi bu hekayələrin hər birinə qısa nəzər salacaq və psixoloq və sosioloqların fikirlərinə söykənərək həm özüm, həm də siz — əziz oxucular üçün müəyyən nəticələr paylaşacağam.
Romeo və Cülyetta
Gənclik dövrünün coşqun sevgisi
Sevgi tipi: intensiv və düşüncədən çox hisslərə əsaslanan sevgi
Hekayə:
Romeo Montekki və Cülyetta Kapuletti Veronada yaşayır, burada iki ailə uzun illərdir düşmənçidir. Balda, Cülyetta Romeo ilə ilk dəfə qarşılaşır və ilk baxışdan sevgi başlayır. Onlar gizlicə evlənir, ümid edir ki, bu, ailələr arasındakı münaqişəyə son qoyacaq.
Amma taleyin sərtliyi üzə çıxır: döyüşlər zamanı Romeo Cülyettanın qohumunu öldürür və şəhərdən qovulur. Cülyetta başqa biri ilə evlənməkdən qaçmaq üçün özünü ölü kimi göstərir, amma Romeo onun öldüyü barədə yanlış xəbər alır. Ümidini itirən Romeo özünü öldürür, Cülyetta isə onu ölü tapdıqda həyatına son verir.
Psixoloqlar və sosioloqlar nə deyir:
Gənclik sevgisi çox güclü və parlaq olur, insana elə gəlir ki, sanki hər şeyə qadirdir. Bu yaşda insanlar tez-tez reallığı unudur və daha çox hisslərinə qapılırlar. Cəmiyyətin qaydaları və qadağaları isə belə sevgini sarsıda və hətta məhv edə bilər, çünki bu hisslər çox vaxt həyatın real çətinliklərini nəzərə almır.
Leyli və Məcnun
Sevgi kimi mənəvi hədsiz bağlılıq
Sevgi tipi: platonik, ideallaşdırılmış, daxili hiss
Hekayə:
Gənc Qeys uşaqlıqdan Leyliyə aşiq olur. Onun sevgisi o qədər böyükdür ki, ona “Məcnun” — “dəli” ləqəbi verilir. Ailələr bu evliliyə icazə vermir və Leyli başqa biri ilə evlənir.Məcnun səhraya çəkilir və ömrünü Leyliyə olan sevgisinə həsr edir. O, şeirlər yazır, sevgi və həyat haqqında düşünür və zamanla sədaqətin rəmzinə çevrilir. Onun üçün sevgi birgə yaşamaqdan daha çox, daxili bir yol və mənəvi bağlılıq deməkdir.
Psixoloqlar və sosioloqlar nə deyir:
Bəzən sevgi yalnız münasibətlərdən ibarət deyil, həyatının bir hissəsi olur. Bu, mütləq ortaq xoşbəxtlik deyil, insanı daha dərin edən hissdir. Həmçinin hekayə göstərir ki, bəzən ailə və cəmiyyət qaydaları sevgi yolunda maneə olur — bu, müxtəlif mədəniyyətlərdə insanların yaşadığı real vəziyyətin bir hissəsidir.
Fərhad və Şirin
Sevgi kimi imtahan və zəhmət
Sevgi tipi: zəhmət və fədakarlıq yolu ilə sevgi
Hekayə:
Fərhad, ustad daşçı, gözəl Şirinə aşiq olur. Şirin onun hisslərinə qarşılıq verir, ancaq şah Xosrova bağlıdır. Şah, Fərhada icra olunması mümkün olmayan vəzifə verir — dağ keçib su kəməri çəkmək. Fərhad illərlə, günbəgün bütün gücünü sərf edir. Lakin işin sonunda şah onu aldadır: Fərhada Şirinin öldüyü xəbər verilir. Ümidini itirən Fərhad həyatına son qoyur.
Psixoloqlar və sosioloqlar nə deyir:
Sevgi bəzən insanın başqası üçün nə qədər irəli gedə biləcəyini göstərir. Bu hiss insanı çalışmağa, dəyişməyə və çətinlikləri aşmağa sövq edə bilər. Lakin sevgi yanlış məlumat, aldatma və ya manipulyasiya üzərində qurularsa, insanı ruhən sarsıda və hətta məhv edə bilər.
Aşiq Qərib və Şah Sənəm
Sevgi — yetkinliyə aparan yol
Sevgi tipi: səbrə, sədaqətə və şəxsiyyətin formalaşmasına əsaslanan yetkin sevgi
Hekayə:
Təbrizli Rəsul və Şah Sənəm eyni mistik yuxunu görürlər — bədə dolu eyni fincan haqqında. Onların bağlılığı təsadüf deyil, taledir. Rəsul sonradan səyyah aşıq — Qərib olur. O, sınaqlardan keçərək, saz çalaraq və zəhmət çəkərək Şah Sənəmlə birlikdə olmaq haqqını qazanmağa çalışır, sosial maneələri dəf edir.
(Bu xalq nağılıdır; müxtəlif bölgələrdə detalları fərqli ola bilər, lakin əsas məna dəyişmir — bu, insanı şairə və yetkin bir şəxsiyyətə çevirən bir yoldur.)
Psixoloqlar və sosioloqlar nə deyir:
Bu hekayə yetkin sevginin gözəl nümunəsidir. Burada sevgi insanı dağıtmır, əksinə onu daha yaxşı və güclü edir. Sevgi bir yol kimidir: səbr, zəhmət və sədaqət tələb edir. Hekayə göstərir ki, həqiqi sevgi çox vaxt yavaş-yavaş formalaşır, zaman tələb edir, amma nəticədə insanı daha möhkəm və xoşbəxt edir.
Əli və Nino
Dünyaları birləşdirən sevgi
Sevgi tipi: başa düşmə, mədəni və sosial sevgi
Hekayə:
Əli, müsəlman, və Nino, xristian, XX əsrin əvvəllərində Bakıda görüşürlər. Onların sevgisi mədəni və dini fərqliliklər, tarixi çətinliklər və ailə gözləntiləri ilə üzləşir.
Bütün çətinliklərə baxmayaraq, onlar birlikdə olmağa çalışır, insanlıq və etimadı qorumağa səy göstərirlər. Onların hissləri zaman, müharibə və mədəni sərhədlərlə sınanır, amma onlar sevgini dünyaları birləşdirən körpü kimi qurmağa çalışırlar.
Psixoloqlar və sosioloqlar nə deyir:
Sevgi yalnız iki insan arasındakı hiss deyil. Bəzən o, mədəniyyət, ailə və cəmiyyətdən asılıdır. Fərqli dünyalardan gələn insanlar üçün sevgi səbr, başa düşmə və qarşılıqlı hörmət tələb edir.
Gündəlik həyatda sevgi: sakit, davamlı və əsl
Hələ də təsəvvürlərimizdə qəhrəmanlıq hekayələri yaşasa da, ətrafımızda başqa bir sevgi modeli də mövcuddur — sakit, dinc və demək olar ki, görünməz. Məsələn, illərlə bir yerdə yaşayan valideynlər. Onların münasibətlərində böyük etiraflar, dram və nümayişkaranə ehtiras yoxdur. Burada teatr yoxdur — sabitlik və etibar var.
Uşaqlıqda bu adi görünür. Amma yaş artdıqca başa düşürsən: məhz bu sabitlik həqiqi dərinlikdir.
Sosioloqlar qeyd edir ki, mədəniyyət gözləntilərimizi formalaşdırır. Kitablar və filmlər adətən yalnız istisna, dramatik sevgi formalarını göstərir — faciəli, qadağanlı, fədakar. Amma gerçək həyatda həqiqi sevgi qəhrəmanlıqdan çox gündəlik səylərlə qurulur: kompromis, hörmət və bir-birinə qayğı göstərmək.
Müasir tədqiqatlar göstərir ki, uzunmüddətli və möhkəm münasibətlər ehtirasdan çox, tərəfdaşların hər gün bir-birinə dəstək olma bacarığı ilə bağlıdır.
Həqiqi sevgi romantik mif deyil və qəhrəmanlıq partlayışı da deyil. O, gündəlik diqqət və qayğı ilə yaşayır. Həqiqi sevgi — bir-birinizin yanında sakit və huzurlu olmaq, bir-birinizə söykənmək və etibar edə bilməkdir.
İnsan həyatında qəhrəmanlara ehtiyac yoxdur. Həqiqi ehtiyac, yanında rahatlıq tapa biləcəyin, səni anlayan, dəstək olan və özünü tam olaraq göstərə biləcəyin insandır. Belə sevgi səbr, anlayış və qarşılıqlı hörmətlə böyüyür və zamanla daha da dərinləşir.
Ayna Bəxtiyar
