Albert Enşteyn adı gələndə dərhal ağla XX əsrin elmi inqilabının simvolu olan məşhur nisbilik nəzəriyyəsi gəlir.

Görünür, böyük fizik məhz bu nəzəriyyə üçün Nobel mükafatı almalı idi. Amma tarix başqa cür qərar verdi.

Baki-baku.az bildirir ki, illər boyu həmin dövrün ən böyük zehinləri — laureatlar, professorlar və tədqiqatçılar Enşteyni məhz nisbilik sahəsindəki inqilabi işlərinə görə irəli sürürdülər. Lakin Nobel Komitəsi uzun müddət bu “cəsarətli və mübahisəli” nəzəriyyəni mükafatlandırmaqdan çəkindi, çünki o, elmi dünyanı həvəskar tərəfdarlarla skeptiklərə bölürdü. Nəticədə mükafat yalnız “fotoeffektin izahı”na görə verildi — bu fenomen işığın hissəcik axını kimi davranmasını sübut edirdi.

Və burada maraqlı məqam başlayır. Nobel mükafatını alarkən Enşteyn öz yolunu tutdu. O, rəsmi səbəti nəzərə almayaraq, Nobel nitqini… nisbiilik nəzəriyyəsinə həsr etdi! Beləcə, sanki yekun nöqtəni qoydu: “Həqiqət öz tanınmasını tapacaq”.

Rəsmi olaraq fotoeffektə görə mükafatlandırılan Enşteyn qalib çıxışında əslində ona deyil, dünyanı alt-üst edən — nisbiilik nəzəriyyəsindən danışdı.

Hacı Cavadov