- Daxili siyasət
- 12:40 07.09.2024
Ermənistanda baş nazir Nikol Paşinyan hökuməti ilə Erməni apostol kilsəsi (EAK) arasında ziddiyyətlər kəskin xarakter almaqdadır. İş o yerə çatıb ki, bu iki qütb bir-birinə, az qala, nifrət bəsləməyə başlayıb. Mövcud durumda ölkədə hansı hadisələrin yaşanacağı maraq doğurur. Əlbəttə, Azərbaycan cəmiyyəti üçün bu maraq Ermənistanla sülh prosesi baxımından əhəmiyyətlidir. Aydındır ki, baş nazirə qarşı çıxan qüvvələrin uğuru prosesə mənfi təsir göstərəcək. Çünki EAK-ın başlatdığı hərəkat, revanşist və şovinist mahiyyətlidir. Bu mahiyyətin hansı nəticələr verə biləcəyi barədə yazımızın sonunda söz açacağıq.
Hələlik onu deyək ki, əgər əvvəllər erməni siyasi hakimiyyəti ilə kilsə arasında qarşıdurma, əsasən, pərdə arxasında gedirdisə, hazırda yüksək rütbəli kilsə iyerarxiyasının aktivləşməsini, Tavuş arxiyepiskopu Baqrat Qalstanyanın rəhbərlik etdiyi etiraz hərəkatının mövcudluğunu görürük. Bu fonda hakimiyyətin EAK-a hücumlarının güclənməsi diqqətdən yayınmır. Hərçənd, iqtidar komandası özü tərəfindən belə bir hücumun reallaşdırılmadığını qabardır. Ancaq...
Baş nazir Paşinyan bir müddət əvvəl bildirmişdi ki, EAK qədim zamanlardan bəri “təsir agenti” olub. Erməni mediasının yazdığına görə, Nikol mövcud ritorikasını xalqa müraciət mətininə gətirmək istəsə də, son anda fikrindən daşınıb. Ancaq hökumət rəhbəri daha əvvəl dediyini demişdi. Nəzərə alaq ki, “təsir agenti” söhbəti ilə yanaşı, Paşinyanın ritorik tərzdə ünvanladığı bir sual da var idi: Nəyə görə ümumerməni hərəkatına rəhbərliyi din xadimi etməlidir? Yəni, din niyə siyasətə qarışmalıdır. Görünür, Nikol iki yüz illik düzəndən xəbərsizdir. Amma...
Əlqərəz, erməni baş nazir qarşıdakı üç ay ərzində kilsənin təsirini neytrallaşdırmaq naminə hərəkətə keçəcəyini bildirib, hətta kilsə ilə “məşğul olacağını” deyərək hədə-qorxu da gəlib. Üstəlik, Nikolun fikirləri özünü konkret əməldə də göstərir. Yəni, o, artıq “məşğul olmağa” başlayıb. Belə ki, polis əməkdaşları Ermənistanın baş nazirinin də qatıldığı Birinci respublika günündə bütün ermənilərin katolikosu II Qareginin “Sardarapat” memorial kompleksini ziyarətinə maneçilik törədiblər. Bu hadisə hakimiyyətlə kilsə arasındakı münaqişənin tam açıq fazaya keçdiyini göstərir. Deməli, Ermənistanda hazırda yaşananların mümkün nəticələri barədə danışmaq zərurəti yaranır.
Sırf “Sardarapat” memorialında polis və II Qaregin arasında yaşanan insidentə diqqət yetirək. Bu insident Paşinyan iqtidarının altı ili ərzində mövcud olan münaqişənin sanki pik nöqtəsidir. Çox güman ki, hüquq-mühafizə orqanları “Vətən naminə Tavuş” hərəkatının fəallarının baş nazirin “Sardarapat” memorial kompleksinə girişini əngəlləmələrinə cavab vermək istəyiblər. Ortada isə bir nəticə var - hakimiyyət erməni kilsəsinə siyasi rəqib kimi baxır və şübhə yoxdur ki, EAK-a təsir alətlərini daha da sərtləşdirəcək. Real yanaşsaq, Nikolun başqa çıxış yolu yoxdur.
Əslində, sərt tərbirlərin anonsu arxiyepiskop B.Qalstanyanın baş nazir postuna namizədliyindən sonra verilmişdi. Başqa cür ola da bilməzdi. Çünki namizdəlik kilsənin hakimiyyət uğrunda mübarizəyə birbaşa girməsi effekti verirdi və istər-istəməz iqtidar tərəfindən sərt reaksiya doğurmalı idi. Ancaq onu da vurğulamaq lazımdır ki, Paşinyan hakimiyyətinin sərt cavab tədbirləri, belə demək mümkünsə, ikiağızlı xəncər kimidir.
Bir tərəfdən, aydındır ki, kilsə son onilliklər ərzində cəmiyyətin müəyyən hissəsinin gözündə böyük dərəcədə nüfuzdan düşüb və iqtidar bu tendensiya üzərinə oyun oynamağa cəhd göstərir və oynayır da. Eyni zamanda, kilsəyə qarşı xüsusilə sərt tədbirlərin, o cümlədən, güc tətbiqinin bumeranq effekti yaratması mümkündür. Yəni, sərtliyin əks nəticələr doğurması ehtimalı var. Konkret desək, EAK-a dəstəyin artması, müxalif əhval-ruhiyyənin səfərbərliyi proqnozlaşdırılır. Nəzərə alaq ki, iqtidar komandası əks qütbə qarşı, eyni zamanda, tam repressiv addımlar da atır.
Bütün bunların fonunda ortaya belə bir sual çıxır: Kilsə ilə hakimiyyət arasında qarşıdurma nə qədər dərinləşəcək və hansı yekun nəticələr doğuracaq? Əlbəttə, ziddiyyətlərin məcrasının genişlənməsi etiraz hərəkatının dinamikasından çox asılıdır. Habelə, cəmiyyətdə həm hökumətə, həm də kilsəyə qarşı mənfi əhval-ruhiyyənin mövcudluğunu nəzərə alsaq, münaqişənin daha da dərinləşməsi fonunda qütbləşmənin artması, radikallaşma və hər iki tərəfin - həm hökumətin, həm də kilsənin daha da nüfuzdan düşməsi kimi perspektiv var. Çıxış yolu isə görünmür.
Ümumən, Ermənistanın son illərdə düşdüyü daimi daxili siyasi təbəddülatlardan aydın və real çıxış yolu yoxdur. Bir sıra siyasi ekspertlər durumu şərh edərkən, ölkəni dalan vəziyyətindən qurtaracaq, tamamilə başqa gündəliyə malik üçüncü qüvvənin meydana çıxması ehtimallarından söz açırlar ki, belə bir qüvvənin yaranması, hələlik, sırf hipotetik təsir bağışlayır. Yenə də “Vətən naminə Tavuş” etiraz hərəkatının lideri arxiyepiskop B.Qalstanyanın obrazı canlanır. Müvafiq olaraq, daha bir sual da formalaşır: Qalstanyan Ermənistanın yeni baş naziri ola biləcəkmi?
Mövcud xüsusdakı diskussiyalar “Vətən naminə Tavuş” hərəkatının gələcəyi barədə söz açmaq zərurətini aktuallaşdırır. Əlbəttə, sözügedən etirazı proqnozlaşdırmağın özü də çətindir. Çünki hərəkatın həm lehinə, həm də əleyhinə işləyən bir sıra amillər var. Onun zəif cəhəti budur ki, aydın və ən əsası tutarlı alternativ proqramı yoxdur, sosial bazası məhduddur. Hələ bu sıraya siyasi taktikanın çatışmazlığını da əlavə etmək mümkündür. Əksər hallarda hərəkat müxalifətin təşkil etdiyi əvvəlki etiraz dalğasından miras təsiri bağışlayır. Digər yandan, o, mahiyyətcə, ilk növbədə, orta təbəqənin və ziyalıların müəyyən hissəsini əhatə edir ki, bu isə “Vətən naminə Tavuş”un sosial gündəm amilini nəzərə almaq qabiliyyətindən uzaqlığıdır.
Onu da vurğulamaq lazımdır ki, cəmiyyətin getdikcə daha geniş təbəqələrini əhatə edən, obyektiv reallıq qismində meydana çıxan iqtidardan narazılıq dalğası, o cümlədən hakimiyyətin sosial bazasının sürətlə daralması və öz tərəfdarlarını səfərbər etmək imkanlarını itirməsi də Baqratın, bütövlükdə, kilsənin xeyrinədir. Nəzərə alaq ki, hazırkı ictimai etirazın səbəbləri sırasında bir tərəfdən Azərbaycana güzəştlər məntiqi əsas götürülürsə, digər yandan hakimiyyətin ölkədəki əsas sosial problemləri həll edə bilməməsi diqqətdən yayınmır.
Hərəkatı gücləndirən ən mühüm amil isə B.Qalstanyanın Ermənistanda 2020-ci ildən sonra baş vermiş kütləvi etirazların liderlərindən daha çox tərəfdar səfərbər etmək qabiliyyətidir. Qalstanyan hazırda, bir növ, Paşinyanın 2018-ci ildə malik olduğu statusu qazanmağa doğru gedir. Deməli, belə nəticəyə gəlirik ki, Ermənistanda hazırkı vəziyyət daha çox üçüncü prezident Serj Sarkisyanın hakimiyyətinin son illərindəki ab-havanı xatırladır. O zaman hökumətin, demək olar, heç bir sosial bazası qalmamışdı və yalnız təhlükəsizlik aparatının sədaqətinə və səmərəliliyinə arxalanırdı. Bu, son dərəcə qeyri-sabit bir mühit yaradırdı ki, həmin mühitin sonda Serjik üçün hansı siyasi fəlakəti doğurduğunu gördük.
Fəlakətdən söz düşmüşkən, sonda əvvəldə haqqında söhbət açdığımız məqama keçid alaq. Daha doğrusu, EAK-ın başlatdığı hərəkatın revanşist və şovinist mahiyyətli olması üzərində dayanaq. Bir anlıq hesab edək ki, Qalstanyan və tərəfdarları uğur qazanb Paşinyan və komandasını iqtidardan uzaqlaşdırıblar. Tam aydındır ki, bu, Azərbaycanla sülh prosesinin pozulması, konkret ifadə etsək, yeni müharibə deməkdir. Müharibə isə Ermənistan dövlətçiliyini yer üzündən siləcək. Deməli, EAK ilə erməni iqtidarı arasında gedən mübarizə Ermənistan adlı dövlət üçün ölüm-qalım məsələsidir.
XQ