- Daxili siyasət
- 12:40 07.09.2024
Azərbaycan və Ermənistan arasında yaradılmış delimitasiya və demarkasiya üzrə komissiyanın aprelin 19-da keçirilən iclasında Qazax rayonunun işğal altındakı 4 kəndinin ölkəmizə qaytarılması ilə bağlı qəbul olunan qərar, bundan sonra demarkasiya prosesinin başlaması, aprelin 23-də ilk sərhəd dirəyinin qurulması Hayastanda hakimiyyətə qarşı çıxanların əllərinə yeni bəhanələr verib. Onlar iki ölkə arasında etimadın yaradılmasına, sülhün əldə olunmasına xidmət edəcək bu məsələni necə deyərlər, süngü-bıçaqla qarşılayıblar.
1991-ci ildə işğal olunan 4 kəndin (Bağanıs Ayrım, Aşağı Əskipara, Xeyrımlı və Qızılhacılı) delimitasiya prosesi çərçivəsində ölkəmizə qaytarılması Nikol Paşinyan hökumətinin “xəyanəti və satqınlığı” kimi qiymətləndirilir. Etiraz edənləri əsasən 3 qrupa bölmək olar. Birinci qrupa 20 il ərzində (1998-2018) Ermənistanı çapıb-talayan, onu vassala, asılı dövlətə çevirən və erməni cəmiyyətinin bu gün haqlı olaraq talançılar adlandırdığı keçmiş prezidentlər Robert Koçaryan və Serj Sarkisyan tərəfdarları, onların parlamentdəki fraksiyalarına üzv olan deputatlar, ikinci qrupa Paşinyan tərəfindən vəzifədən çıxarıldıqdan sonra müxalifət düşərgəsinə keçənlər, üçüncü qrupa isə 4 kənddə məskunlaşmış şəxşlər daxildir. Əvvəlki iki qrupa daxil olanlar sonuncuların qızışdırılmasında xüsusi rol oynayırlar.
Elə bir neçə gün öncə R.Koçaryanın parlamentdəki “Hayastan” fraksiyasına daxil olan deputatlar hayların “Voskepar” adlandırdıqları Yuxarı Əskipara kəndində olublar. Görüşdə çıxış edən “Hayastan”ın deputatı Lilit Qalstyan bildirib ki, ermənilərin başına gələn bəlalarda yalnız bir nəfər və onun manqurtları təqsirkardır. Qalstyan baş naziri nəzərdə tutaraq deyib: “O, bugünlərdə parlamentdə bildirdi ki, iki cür Ermənistan mövcuddur: Tarixi və real. Hətta, ən qorxulu yuxularımızda belə biz nə vaxtsa erməni xalqının öz soyundan bu qədər uzaqlaşmış bir nümayəndəsinin dünyaya gələcəyini görə bilməzdik. Azərbaycan tərəfindən dəfələrlə bəyan edilib ki, onlar ötən 30 il ərzində vətənpərvər nəsil yetişdirdikləri üçün qalib gəliblər. Bəs bizim hazırkı hakimiyyət nə edir? Ermənistanda məhv edə biləcəyi hər şeyin axırına çıxıb”.
Qalstyan əlavə edib ki, Qarabağın və Ermənistanın vəhdəti hər zaman bizim dəyərimiz olub. Bu gün isə hakimiyyətin əsas vəzifəsi Qarabağ səhifəsini bağlamaqdır. Hökumət Qarabağdan olanların yerləşdirilməsi məsələsini həll etməklə işini bitmiş hesab edir. İndi isə onlar Tavuşun kəndlərini (?) qaytarmaq həşirindədirlər. Nikol qorxaq və satqındır. Cəsarətli olmaq və mübarizə aparmaq lazımdır. Əks-təqdirdə biz dövlətçiliyimizi itirəcəyik.
Ümumiyyətlə, hazırda Ermənistanda və xüsusilə Tavuş vilayətində vəziyyət gərgindir. Müxtəlif müxalif hərəkatlar vilayət mərkəzində və 4 kənddə aramsız etiraz aksiyaları keçirirlər. Onlar küçələri, əsas yolları, o cümlədən Ermənistan–Gürcüstan dövlətlərarası avtomobil yolunu bağlayır, vətəndaşları və Qarabağ ermənilərini öz sıralarına qoşmağa çalışırlar.
Hakimiyyətlə münasibətləri, yumşaq desək, sərin olan Erməni apostol kilsəsi də proseslərə qızışdırıcı təsir göstərməkdədir. Tavuşdakı etirazlara kilsənin vilayət yeparxiyasının rəhbəri Baqrat Qalstanyanın rəhbərlik etdiyini desək, yəqin ki, səhv etmərik. O, əhalinin 4 kənddən çıxmaması üçün xüsusi canfəşanlıq göstərir, onları müqavimətə səsləyir. Bir neçə gün öncə Yuxarı Əskiparada keçirilən mitinqdə çıxış edən Qalstanyan deyib ki, “Voskepar bizim üçün “qələbənin simvolu” olmalıdır. Hakimiyyət nümayəndələri dəfələrlə bəyan ediblər ki, vətənin bir qarışını da güzəştə getməyəcəklər. Amma onlar “Artsax”ı və digər əraziləri artıq təhvil veriblər. Bu adamlar ancaq yalan danışır, aldadır və öz xalqını terrora məruz qoyurlar. İndi onlar deyirlər ki, kəndlər Ermənistana məxsus deyil və biz onları qaytarmasaq, yeni müharibə başlaya bilər. Bu adamlar bizim “müqəddəs torpaqlarımızı” xarabalıq adlandırırlar. Demək istəyirəm ki, yeni müharibə başlasa, bunun təqsirkarı bütünlüklə indiki hakimiyyət olacaq. Ölkəni belə acınacaqlı vəziyyətə məhz onlar gətirib çıxarıblar. Bizə birləşmək və mübarizə aparmaq lazımdır. Ümid edirəm ki, bizim mübarizəmiz böyük hərəkata çevriləcək.
Bu arada “Hraparak” qəzetinin yaydığı məlumat diqqəti cəlb edir. Qəzet dünənki sayında qeyd edib ki, ölkədədaxili siyasi vəziyyət gərginləşdiyi üçün hakim “Mülki müqavilə” fraksiyasına daxil olan deputatlar ictimaiyyət arasına çıxmaqdan çəkinirlər. Nəşr bildirir ki, deputatların əksəriyyəti parlamentin aprelin 23-də keçirilən iclasına qatılmayıb, sadəcə, bir qismi iştirak edib: “Vəziyyət gərginləşən kimi fraksiya üzvləri gizli fəaliyyətə keçirlər. Tavuşda əhalinin ciddi şəkildə etiraza qalxması onları çox narahat edib. Qorxurlar ki, İrəvanda da etirazlar genişlənər və parlament binasına hücum edilər. Bu səbəbdən ictimaiyyət önündə çox görünməməyə çalışırlar. Hətta ötən gün parlamentin iclasına fraksiya üzvlərinin cəmi bir neçəsi qatılıb. Onlar Paşinyanın göstərişi ilə sosial şəbəkə hesablarında paylaşım etməklə hadisələrə münasibət bildirirlər. Deputat olaraq qazandıqlarının əvəzini bu şəkildə ödəyir, tapşırıqları belə icra edirlər”.
Aydındır ki, müxalifətin əsas məqsədi nəyin bahasına olursa-olsun hakimiyyəti ələ keçirməkdir. Onlar bu fikirlərini heç gizlətmirlər də. Məsələn, “Demokratiya, qanun və nizam-intizam” partiyasının yaradıcısı Vardan Qukasyan bildirib ki, əsas məqsədləri hazırkı hakimiyyətdən qurtulmaqdır.
Vilayətdə gərginlik dünən də davam edib. Radikal–revanşist qruplaşmalar Gürcüstanla dövlətlərarası avtomobil yolunu yenə də bağlayıblar. Onlar yolda barrikadalar quraraq tələblərini səsləndiriblər. Hökumət nümayəndələrinin etirazçılarla apardıqları danışıqlar isə səmərə verməyib. Aksiyada bölgədə fəaliyyət göstərən 27 kilsənin keşişləri xüsusi fəallıq göstəriblər. Qanunsuzluğun qarşısını almaq üçün hökumət bölgəyə İrəvandan əlavə olaraq, xeyli sayda xüsusi təyinatlı polis qüvvələrini və daxili qoşunların hərbçilərini göndərib. Onların sərt müdaxiləsindən sonra yolda hərəkət qismən bərpa olunub. Yerli mətbuatın məlumatına görə, etirazçıların ən fəal üzvlərindən 25 nəfəri polis tərəfindən saxlanılaraq İrəvana göndərilib. Onların arasında parlamentin deputatı Andranik Tevanyan da olub. Ancaq polisin sərt tədbirlərə əl atmasına baxmayaraq, aksiya sonra da davam etdirilib.
Hayların “Sevan” adlandırdıqları Göyçə şəhərində də ötən gün vəziyyət mürəkkəbliyi ilə seçilib. Göyçə–İrəvan magistral yolunu bağlayan etirazçılar hərəkəti iflic ediblər. Zəngəzurda da etiraz aksiyası keçirilib. Bölgənin mərkəzi olan Qafanda icra hakimiyyətinin qarşısına yığışan etirazçı kütlə hökumətin istefasını tələb edib.
Paytaxtda isə Paşinyan hakimiyyətinə müxalifətdə olan ayrı-ayrı siyasi qüvvələr və parlamentdə təmsil olunan “Hayastan” blokunun deputatları mərkəzi meydana toplaşaraq baş nazirin istefasını tələb ediblər. Sabiq prezident, Xocalı faciəsinin törədilməsinin bilavasitə iştirakçısı Serj Sarkisyan da onların arasında olub. Mətbuata açıqlama verən Sarkisyan Paşinyanı və komandasını istefa verməyə çağırıb. Əks-təqdirdə aqibətinin yaxşı olmayacağı ilə hədələyib.
Etiraz aksiyalarında polisin davranışı ilə bağlı “Freedom House” beynəlxalq hüquq müdafiə təşkilatı da münasibət bildirib. Təşkilatın “X” platforması hesabında bu barədə deyilir: “Ermənistan polisinin vətəndaşlara qarşı zorakılıq halları barədə məlumatların artması bizi narahat edir. Biz Ermənistan hakimiyyətini polisin qeyri-mütənasib güc tətbiqini və qeyri-insani rəftarını araşdırmağa və polis sistemində mühüm islahatları təşviq etmək və həyata keçirmək üçün vətəndaş cəmiyyəti ilə birgə işləməyə çağırırıq”.
Ermənistandakı aksiyaların hansı nəticələr doğura biləcəyinə dair “XQ”yə şərh verən Beynəlxalq Münasibətlərin Təhlili Mərkəzinin şöbə müdiri, politoloq Cavid Vəliyev bildirdi ki, son dörd il ərzində Paşinyan ona qarşı olan qüvvələri neytrallaşdırmağa nail olub. Onun sözlərinə görə, hazırda Paşinyan iqtidarına ciddi təhdidlər yoxdur: “Paşinyana qarşı olan etirazların nə ilə nəticələnə biləcəyinə dair bizdə fikir formalaşması üçün son dörd ildə kifayət qədər hadisələr baş verdi. Xatırlayırsınızsa, 2021-ci ilin qışında silahlı qüvvələrin baş qərargah rəisi Onik Qasparyanın başçılığı ilə ordunun yüksək rütbəli zabitləri Paşinyandan istefa verməyi tələb etdilər. Paşinyan Qasparyan da daxil olmaqla, həmin sənədə imza atanların hamısını vəzifədən uzaqlaşdırmağı bacardı. Daha sonra yaranmış siyasi böhran səbəbindən 2021-ci il iyunun 20-də keçirilən növbədənkənar parlament seçkilərində qalib gəldi. Bundan sonra da İrəvan küçələrində dəfələrlə mitinqlər keçirildi. Ancaq onlar heç bir nəticə vermədi. Paşinyan iqtidarını devirmək üçün, hətta, xaricdən də bəzi müdaxilələr oldu. Onlar da uğursuzluğa düçar oldular”.
C.Vəliyev hesab edir ki, indiki etirazların miqyası əvvəlkilərə nisbətən daha kiçikdir. Yəni, lokal xarakterlidir, Paşinyana qarşı olan qüvvələrin sıraları getdikcə seyrəlir.
Politoloq N.Paşinyanın fors-major hadisələrə, o cümlədən sui-qəsd hadisələrinə qarşı da ciddi şəkildə qorunduğunu bildirdi: “Radikal müxalifət, Ermənistan–Azərbaycan münasibətlərinin normallaşmasını istəməyən xarici qüvvələr ölkə daxilində vəziyyəti qızışdırırlar. Onlar prosesi baş nazirin əleyhinə çevirməyə çalışırlar. Bu, açıq-aydın görünür. Amma Paşinyan da hər dəfə bu cür hadisələrdən istifadə edərək, prosesləri öz lehinə çevirməyi bacarır. İndiki şəraitdə mən Paşinyan hakimiyyətinə qarşı hansısa təhdid olduğunu görmürəm”.
Göründüyü kimi, Ermənistanda revanşist kəsimi təmsil edənlər ölkəni vətəndaş qarşıdurmasına sürükləyirlər. Onların hakimiyyət böhranı, siyasi böhran yaratmaqla hakimiyyəti qəsb etməyə çalışdıqları göz önündədir. Bundan sonra isə yenidən Azərbaycanla əldə edilmiş razılıqları pozmaq və ölkəmizə qarşı ərazi iddiaları irəli sürmək niyyətindədirlər. Ancaq onlar unudurlar ki, Azərbaycanınn istənilən təxribata cavabı sarsıdıcı olacaq.
Səxavət HƏMİD