- Daxili siyasət
- 12:40 07.09.2024
Yazın gəlişi, havanın hərarətinin tədricən artması Ermənistanda siyasi proseslərə də öz təsirini göstərir. Relyefi əsasən dağlıq olan, ərazisinin 90 faizdən çoxu dəniz səviyyəsindən 1000 metr yüksəklikdə yerləşən, qışın sərt keçdiyi Hayastanda müxalifətin də, deyəsən, qırışığı açılır. Hazırda onlar güclərini səfərbər edərək, iqtidarın üzərinə, necə deyərlər, hücuma keçiblər.
Nikol Paşinyanın martın 18-də Tavuş vilayətinin tərkibinə daxil edilmiş Qazax rayonunun işğal altında olan Əskipara (haylar “Voskepar” deyirlər – S.H.) kəndinə səfəri zamanı 8 kəndin Azərbaycana qaytarılması barədə səsləndirdiyi fikirlər müxalifətin yeni etiraz dalğasının başlanmasında əsas rol oynayıb. Baş nazir bildirmişdi ki, ölkə hakimiyyəti təslimçilikdə, Tavuş vilayətinin 4 kəndini Azərbaycana verməyə hazır olmaqda ittiham olunur. Lakin onun sözlərinə görə, Ermənistanda heç vaxt həmin adda kəndlər olmayıb. Eyni zamanda, Paşinyan kəndlərin tezliklə təhvil verilməsindən imtina edəcəkləri təqdirdə, yeni müharibə təhlükəsindən bəhs etmişdi.
“Ermənistan” və “Şərəfim var” müxalifət bloklarının parlament fraksiyası Azərbaycanla sərhədin delimitasiyası və demarkasiyası məsələlərini müzakirə etmək üçün təcili iclas keçirməyə hazırlaşır. Bunu “Ermənistan” blokundan olan deputat Artur Xaçatryan qanunverici orqanın binasında jurnalistlərə açıqlamasında deyib: “Bu məsələdə bizim üçün qaranlıq qalan çox məqam var. Biz hakimiyyətdən Tavuş vilayəti ərazilərinin Azərbaycana aid olduğu iddiasını necə təqdim və izah edəcəyini gözləyirik”. Xaçatryan bildirib ki, müxalifət həftə ərzində parlamentin reqlamenti ilə müəyyən edilmiş qaydada toplantı keçirmək niyyətindədir.
“Aysor.am” saytı yazır ki, N.Paşinyan rəhbərlik etdiyi “Mülki müqavilə” partiyasının üzvləri ilə görüşündə ona olan hücumlara münasibət bildirərkən deyib: “Mən təslim olmamaq qərarına gəlmişəm. Hamımız insanıq, mən başqa planetdən gəlməmişəm. Sizin mühitinizdə doğulmuşam, sizin mühitinizdə böyümüşəm. Lakin aydındır ki, baş verənlər psixoloji, humanizm, əxlaqi, siyasi baxımdan çox ağırdır. Eyni zamanda, mən özüm üçün eyni hesablama aparıram. Deyirəm ki, ölkənin maraqlarına uyğun ola biləcək variantları nəzərdən keçirməliyik. Mən və ya biz əl çəkə, bu yoldan gedə bilərik. Amma bütün təhlillərim göstərir ki, yox, məhz, bu, xəyanət olardı”.
Ermənistanın Respublika Partiyası icra orqanının üzvü Artak Zakaryan Paşinyanın bəyanatına özünəməxsus formada münasibət bildirib. Deyib ki, “mən təslim olmayacağam, amma “Artsax”ı və Ermənistanın strateji ərazilərini təslim edəcəyəm” düşüncəsi Nikola görə strateji qərardır. O, sosial şəbəkə hesabında yazıb: “Mən təslim olmayacam, amma addım-addım sizin suverenliyinizdən, müstəqil dövlətçilik hüququnuzdan, təhlükəsiz yaşamağınızı təmin etməkdən əl çəkəcəyəm. Mən təslim olmayacam, amma sizin nəsillərinizin inkişafı üçün lazım olan bütün resursları növbə ilə təhvil verəcəyəm. Mən təslim olmayacağam, amma sizin tarixi yaddaşınızı, kollektiv potensialınızı, kimliyinizi, mənəvi-mədəni dəyərlərinizi, milli ləyaqətinizi təhvil verəcəyəm. Bir sözlə, təslim olmamağımın müqabilində hamınızı təslim edəcəyəm”.
Ancaq Paşinyanın tərəfdarları da müxalifətin hücumlarını cavabsız qoymurlar. Onların da özlərinə görə, arqumentləri var. Hakim partiyanın deputatı Armen Xaçatryan aprelin 3-də parlamentdə jurnalistlərə açıqlamasında deyib ki, delimitasiya və demarkasiya Ermənistanın mövcud sərhədlərinin təsdiqidir. Onun sözlərin görə, bu sərhədlər mövcuddur, yeni sərhədlər ola bilməz: “Bizim ərazimizdə olan bizimdir, bizim olmayanlar Azərbaycana qaytarılacaq. Demarkasiya hüquqi müstəvidir. Hər şeyə Tavuşdan başlamaq qərara alınsa, yəqin ki, müəyyən hissələr dəqiqləşdikdən sonra imza atılacaq. Yəni, sərhədin bu hissəsində artıq problem yoxdur. Xəritələrə, hüquqi aktlara görə, hər şey razılıqla edilməlidir”.
Müsahibə zamanı deputata “Ermənistanda yalnız hakimiyyət kəndlərin Azərbaycana məxsus olduğunu iddia edir” tipli təxribatçı sual ünvanlanıb. O isə cavab olaraq deyib: “Siz onların xəritəyə görə, Azərbaycana məxsus olmasına şübhə edirsiniz? Siz ciddisiniz? Əgər ora Azərbaycan ərazisidirsə, o zaman kəndlər azərbaycanlılara, bizim ərazilərimiz də bizə veriləcək”.
Xaçatryanın sözlərinə görə, bütün problemlər, o cümlədən, yollar məsələsi həll olunacaq. “Bəli, Azərbaycan ərazisinin bizdə olması bizim üçün əlverişli idi. Amma proses başlayıb və siz onu geri qaytara bilməzsiniz” – deyə fikirlərini yekunlaşdırıb.
Deputat onu da bildirib ki, Azərbaycan delimitasiya prosesinə Tavuşdan başlamaq istəyirdi: “Delimitasiya prosesinə başlamaq çox böyük problem idi. Çox böyük problem hər şeyi bir münasib yerə gətirmək və delimitasiyaya hansısa yerdən başlamaq idi. Çünki danışıqlar aparılmadığı müddətdə müharibə təhlükəsi mövcudluğunu saxlayırdı. Bu məqamda müsbət hadisə baş verdi, yəni delimitasiyaya başlamaq qərarı verildi. Azərbaycan şimal sərhədindən başlamaq istəyirdi, mübahisəli məsələlər olan yerdə başladıq, indi Sünikə (Zəngəzura–S.H.) gedirik”.
“Delimitasiyaya Tavuşdan başlamağı tələb edən, əslində, Azərbaycan olubmu” sualına deputat belə cavab verib: “Azərbaycan bu gün delimitasiyadan qaçmaq istəmir. Heç kimə sirr deyil ki, aramızda hərbi tarazlıq pozulub. Hətta, o dərəcədə ki, bu gün döyüşmək həvəsimiz yoxdur. Danışıqlar başlananda isə biz qarşılıqlı razılığa gəlirik. Bu, güzəşt deyil. Azərbaycanlılar dedilər ki, biz delimitasiyaya buradan başlayırıq. Biz də razılaşdıq, çünki bu, Ermənistanın maraqlarına uyğundur. Bu uşaq söhbəti deyil. Bu gün bizim sülhə ehtiyacımız var. Ona görə də buna getdik”.
Bu arada “GALLUP” beynəlxalq araşdırmalar mərkəzinin Ermənistan ofisinin martın 27-29-da keçirdiyi sorğunun nəticəsi açıqlanıb. Sorğu 1101 nəfər vətəndaş arasında keçirilib. Məlum olub ki, Ermənistan vətəndaşlarının 90 faizi Tavuş kəndlərinin təhvil verilməsinə qarşıdır. Təşkilatın Ermənistan nümayəndəliyinin direktoru Aram Navasardyan sorğunun nəticələrini dünən İrəvanda təqdim edib: “Rəyi soruşulanların 2,9 faizi bunun mütləq məqbul olduğunu söylədi. Altı faiz məqbul olmadığını, 7,8 faizi kifayət qədər qəbuledilməz, 79,7 faiz tamamilə qəbuledilməz olduğunu bildirib. 3,6 faiz cavab verməkdə çətinlik çəkib. Yəni, təxminən, 90 faiz bu yanaşmanın qəbuledilməz olduğuna inanır”.
Eyni zamanda, vətəndaşlardan baş nazir Nikol Paşinyanın işini necə qiymətləndirdikləri soruşulub. Əgər 2023-cü ilin yanvar ayında rəyi soruşulanların 13,8, martda isə 16,2 faizi baş nazirin işini tamamilə müsbət qiymətləndirdiyini bildirmişdisə, 2024-cü ilin mart ayında yalnız 8 faiz onu tamamilə müsbət qiymətləndirdiyini bildirib. Əhalinin 47,1 faizi Paşinyanın işini tamamilə mənfi qiymətləndirib.
Ermənistandakı mövcud siyasi durumu şərh edən politoloq İlyas Hüseynov bildirdi ki, Paşinyan hakimiyyətə gəldikdən sonra etiraz aksiyaları, nümayişlər tez-tez qeydə alınır. Onun sözlərinə görə, parlamentdə qalmaqallar, əlbəyaxa döyüşlər, küçələrdə polisin qəddarlığı və amansızlığı haqqında çoxsaylı faktlar və materiallar mövcuddur: “Eyni zamanda, Paşinyanın Qərblə bağlı fikirləri, atdığı addımlar ölkə daxilində ziddiyyətləri son vaxtlar bir qədər də artırıb. Bu kontekstdə aprelin 5-də Brüsseldə keçiriləcək görüş İrəvan üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Biz Ermənistanın media orqanlarında, sosial şəbəkələrində də görürük ki, həmin görüşə həddən ziyadə ümidlər bəslənilir. Şübhəsiz ki, Ermənistana ABŞ və Avropa İttifaqı tərəfindən dəstək ifadə olunarsa, bu, özünü ictimai-siyasi diskursda da nümayiş etdirəcək. Artıq Rusiya tərəfi 5 aprel görüşü ilə bağlı açıq narahatlığını bildirib. Rusiya–Ukrayna müharibəsinə rəğmən, Ermənistan da Moskva üçün əsas başağrısı olmaqda davam edir”.
İ.Hüseynov qeyd etdi ki, Ermənistan daxilində N.Paşinyanı devirmək istəyən və revanşizm əhval-ruhiyyəli, radikal baxışlara malik qüvvələr kifayət qədərdir. Müsahibimizin fikrincə, eksklav kəndlərin Azərbaycana verilməsi ilə bağlı Paşinyanın səsləndirdiyi fikirlərdən sonra biz Ermənistanda polis bölməsinə əllərində qumbara olan şəxslərin daxil olduqlarını gördük. Onlar polis bölməsinə basqın etdilər, tələblər irəli sürdülər və kəndlərin qaytarılmasının mümkünsüzlüyünü bildirdilər. Bu da əvvəlki ssenarinin yeni formasıdır. Çünki tutulan şəxsin özü də “Sasna Tsrer” terror təşkilatının, hazırda isə özünü siyasi cərəyan adlandıran qruplaşmanın üzvü olub. Bir neçə il öncə də təxminən eyni hadisə baş verdi və Azərbaycanla Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşmasına zərbə vuruldu. Həmin dövrdə işğal olunmuş rayonlarımızdan beşinin Azərbaycana qaytarılması ilə bağlı müzakirələr, demək olar ki, yekunlaşmışdı. Ona görə də tarix, sanki təkrarlanır. Nikol Paşinyan eyni gərginliklərlə, təhdidlərlə üz-üzə qalıb. Bu mənada, aprelin 5-də keçiriləcək görüşdən sonra Ermənistanda Paşinyan əleyhinə güclü etiraz dalğasının baş qaldıracağı istisna olunmur. Meydanlara çıxan insanlara “dirijorluq” etməyə isə Qarabağ klanı daha çox can atır”.
Səxavət HƏMİD