- Daxili siyasət
- 12:40 07.09.2024
Məlum olduğu kimi, bir müddət əvvəl “Iran International” saytı İranla Ermənistanın gizli şəkildə dəyəri 500 milyon dollar olan silah-sursat müqaviləsi imzaladığına dair məlumat yaymışdı. Məlumatın Ermənistanın Müdafiə Nazirliyi tərəfindən təkzibolunma tərzi və tonu onu deməyə əsas verirdi ki, rəsmi İrəvan belə bir xəbərin yayılmasından ciddi əndişələnib. Nazirliyin mətbuat xidmətindən məlumatın düşünülməmiş və uydurulmuş olduğu bildirilmişdi. Qurumun rəsmisi Aram Torosyan demişdi: “Biz uydurulmuş məsələyə reaksiya vermirik”.
Ancaq Ermənistan tərəfinin əndişəsi görüntü də ola bilər, bu, öz yerində. Qeyd edək ki, dünən məsələyə dair daha bir təkzib reaksiyası İran tərəfindən verilib. Belə ki, İran İslam Respublikasının Ermənistandakı səfiri Mehdi Sobhani ölkəsinin Mehr İnformasiya Agentliyinə açıqlamasında deyib ki, Tehranla İrəvan arasında gizli silah sazişi barədə söylənilənlər yalandır. Onun sözlərinə görə, məsələ ilə bağlı xəbəri etibarsız kütləvi informasiya vasitələri yayıblar və onlar əvvəllər də İranla əlaqədar yalan məlumatlar və məqsədyönlü analitik materiallar tirajlamaları ilə gündəmə gəliblər. Səfir başqa nələri diqqətə çatdırıb, bu barədə söz açacağıq. Ancaq əvvəlcə bir məsələnin üzərində dayanaq.
Bəli, “Iran International”ın hansı mərama xidmət etdiyini söyləmək çətindir. Saytın materialları anti-İran yönümlüdür və ölkədəki hakimiyyətin tənqidinə, hətta ifşasına yönəlib. Onunla bağlı rekvizitlərə də rast gəlinmir. Ehtimal var ki, sayt Qərbin bəzi dairələri tərəfindən idarə olunmaqdadır. Belədə sual yaranır: “Iran International” İran–Ermənistan gizli silah sazişinə dair məlumatı hansı məqsədlə, nə üçün yayıb? Əlbəttə, suala birmənalı cavab tapmaq çətindir. Ona görə də müəyyən ehtimallar üzərində dayanacağıq. Amma bundan əvvəl səfir Sobhaninin fikirlərinin davamına diqqət yetirək.
Beləliklə, İranın Ermənistandakı ali diplomatik təmsilçisi bildirib ki, belə informasiyaların yayılmasının məqsədi Tehranın Cənubi Qafqaz regionu ölkələri ilə dostluq münasibətlərinin inkişafına mənfi təsir göstərməkdir. O, həmçinin vurğulayıb ki, İran Qafqaz regionunda sülhün və sabitliyin qərarlaşmasını, iqtisadi inkişafı dəstəkləyir.
Onu da bildirək ki, İranın Ermənistanı silahlandırmasına dair düşüncələr həmişə gündəmdə olub. Ancaq zaman-zaman bu fikirlər özünün azlıq və ya çoxluq amplitudası ilə seçilib. Hazırda İran–Azərbaycan, Azərbaycan–İran münasibətləri sakit məcradadır, dövlətlər arasında 2023-cü ildəki siyasi gərginlik aradan qalxıb. Üstəlik, qanlı terror səbəbindən Azərbaycanın ötən ilin yanvarından bağlanmış Tehrandakı səfirliyinin yenidən fəaliyyətə başlayacağı da vurğulanmaqdadır. Bununla yanaşı, İranın hazırda “region region ölkələri üçündür” şüarı ilə hərəkət etdiyinə dair formalaşmış yekun qənaət var. Bu qənaətin mövcudluğu o deməkdir ki, İslam respublikası kənar qüvvələrin Cənubi Qafqazda üstünlüyə yiyələnmək cəhdlərinə qarşıdır. Bəs kənar qüvvələri regiona gətirmək istəyən kimdir? Əlbəttə ki, Ermənistan.
Bəli, Ermənistan Qərbi Cənubi Qafqaza pərçimləməkdə, onun regionda üstün mövqeyə yiyələnməsində rol oynamaqda israrlıdır. Bunu İranda da, Rusiyada da, habelə Türkiyədə olduqca yaxşı dərk edirlər. Heç şübhəsiz, Qərbin Ermənistanı silahlandırması da diqqətdən yayınmır. Doğrudur, rəsmi Tehran sırf bu məsələyə dair sərt mövqeyini ortaya qoymur. Ancaq Rusiyada və Türkiyədəki kimi, İranda da anlayırlar ki, Qərbin Ermənistanı silahlandırması məsələsinə qarşı birbaşa mübarizə aparan Azərbaycandır. Həm də ona görə ki, İrəvana silah ixracı ölkəmizlə Ermənistanın sülh gündəliyi üzrə reallaşan prosesdir. Digər tərəfdən, Bakının regiondakı balanslaşdırma xətti və bu xətdən geri dönməyəcəyi hər kəsə, o cümlədən Tehrana yaxşı bəllidir. Yəni, Azərbaycandan hansısa təhlükənin olmayacağı, İrana, həmişə olduğu kimi, yenə də yaxşı bəllidir. Ona görə də onun hazırda Ermənistanı Azərbaycana qarşı silahlandırması bir o qədər real səciyyə daşımır.
Əslində, bu dolaşıq siyasi labirintdə Ermənistan MN-nin təkzibi də yerinə düşür. Doğrudur, rəsmi İrəvan belə bir məlumatın yayılmasından xəbərdar olmaya bilər. İrəvanda informasiyanın ölkə üçün ziyanlı tərəfləri üzərində dayanılması da mümkündür. Amma baş nazir Nikol Paşinyan administrasiyasının Qərbdəki hamilərini saziş məsələsinin doğru olmadığına inandırmaq imkanı var.
Deməli, düşünmək mümkündür ki, “Iran International”ın Tehranla İrəvan arasında gizli silah sazişindən söz açması həm də Azərbaycana qarşı təxribatdır. Təxribatın Qərbdə hazırlandığını da söyləyə bilərik. Nəzərə alaq ki, hazırda Ermənistanı silahlandıran konkret tərəflər var və onların dəstəklərindən söz açdıq. Fransa və Avropa İttifaqının hərbi yardım motivli jestləri, ABŞ hərbçilərinin Ermənistan ordusunda peyda olmaları, Ermənistan–ABŞ birgə hərbi təlimləri günümüzün reallığıdır.
Sonda mövcud reallıq kontekstində bu nəticə hasil olur: İranın köhnəki Tehran-İrəvan hərbi işbirliyi müstəvisinə “qaytarılması”, İslam respublikasının Ermənistanın tərəfindən olduğu görüntüsünü ictimai rəyə daxil etməyə hesablanıb. Ehtimal var ki, böyük məqsəd ölkəni Azərbaycanın, Türkiyənin və Rusiyanın qəzəb ritorikasının hədəfinə çevirmək, etibarsız kimi qələmə verməkdir. Yekun məqsədin də Bakı–Ankara–Moskva–Tehran oxu üzrə təfriqə yaratmaq olduğunu vurğulamaq mümkündür. Bu yerdə yada imperializmin klassik fəaliyyət mexanizminə dair bir fikir düşür: Parçala və hökm sür!
Əvəz RÜSTƏMOV