- Daxili siyasət
- 12:40 07.09.2024
Beləliklə, dünyanın səbirsizliklə gözlədiyi debat baş tutdu. ABŞ prezidentliyinə iki namizədin- demokrat Co Bayden və respublikaçı Donald Tramp arasında ilk debat iyunun 28-də səhər saatlarında keçirildi. ABŞ KİV-i yazır ki, ilk “döyüşdə” qalib gələn tərəf sabiq prezident Donald Tramp oldu. CNN-in sorğusuna əsasən, tamaşaçıların 67 faizi respublikaçının hazırkı prezidentdən üstün olduğuna inanır. İzləyicilərin yalnız 33 faizi Co Baydenin rəqibindən daha yaxşı çıxış etdiyini düşünür. “Newsweek” jurnalı da yazır ki, bəzi demokratlar sabiq prezidentin fəaliyyətinin daha güclü olduğunu etiraf edirlər.
ABŞ-nin siyasi isteblişmenti sabiq prezident Donald Tramp və hazırkı dövlət başçısı Co Bayden arasında cümə axşamına planlaşdırılan debatı səbirsizliklə gözləyirdi. Söhbət təkcə onların iki barışmaz rəqib arasında seçki mübarizəsinin gedişatına göstərəcəyi təsirdən getmirdi. Mediada dərc olunan analitik yazılarda iddia olunurdu ki, debatdakı uğursuzluq cənab Baydenin prezidentlik yarışından çıxmasına təkan verə bilər. Belə bir iddia da irəli sürülürdü ki, əgər Ağ evin indiki sahibi debatlarda partiya yoldaşlarını çox məyus edərsə, onlar daha gənc namizədin seçki yarışına qoşulmasına razılaşdıracaqlar. Jurnalist Seymur Herş öz bloqunda belə bir ssenarinin başvermə ehtimalı barədə xəbərdarlıq etmişdi. Cənab Herş öz mənbələrinə istinadən bildirmişdi ki, demokratlar Co Baydendən öz namizədliyini Kaliforniya qubernatoru Qevin Nyusomun və ya İllinoys ştatının qubernatoru Cey Pritzkerin xeyrinə imtina etməsini xahiş edə bilərlər. Lakin Cənab Baydenin qərargahı onun yarışdan çıxması ilə bağlı hər hansı fərziyyəni rədd edir.
Eyni iddialarla ABŞ KİV-ləri də çıxış edirlər. Məsələn, bu ayın əvvəlində “Business Insider” nəşri yenidən seçilmək təklifindən imtina edərsə, Baydeni əvəz edə biləcək “7 demokrat”ın siyahısını açıqlamışdı. Sonra “Fox və Dostlar” siyasi şousunda aparıcı Merilend ştatının qubernatoru, demokrat Ues Muru Co Baydeni əvəz etmək perspektivi ilə bağlı sorğu-sual etmişdi. Qubernator bu ideyanı rədd etmiş və cənab Baydenin “prezidentliyə ən yaxşı namizəd” olduğunu bildirmişdi. “The Boston Herald” qəzeti də yazmışdı ki, bir sıra demokrat-məsləhətçilər, yüksək partiya rəsmiləri qurultaydan əvvəl Co Baydeni seçki marafonundan uzaqlaşdırmağa və sabiq prezident Barak Obamanın həyat yoldaşı Mişel Obama kimi daha gənc, daha dinamik lider tapmağa çalışacaqlar. Bununla belə, prezidentin qərargahı “B planı”nın mümkünlüyünü rəsmən rədd edirlər.
Yeri gəlmişkən, Co Bayden üçün yarışı tərk etmək perspektivi uzun illər onu təqib edən kabusdur. Hələ 1988-ci ildə o zaman gənc senator olan cənab Bayden üç aylıq prezident kampaniyasında iştirakdan sonra plagiat ittihamı ilə yarışdan çəkilmək məcburiyyətində qalmışdı. O zaman seçkilərdə qalib gələcəyi proqnozlaşdırılan Co Bayden başqalarının fikir və çıxışlarını mənimsəməkdə təqsirli bilinmişdi. İndi eyni ssenari, başqa səbəblər də olsa, “Demokl qılıncı” kimi yenidən demokrat prezidentin başı üzərində asılmış kimi görünür.
Sağ baxışlı “New York Post” qəzeti də Co Bayden üçün risklərin indi son dərəcə böyük olduğunu iddia edir. Qəzetin analitik materialında yazılır ki, indiki prezident artıq dörd il əvvəl Donald Trampı məğlub edə bilən adam deyil, “faktların və təzyiqlərin öhdəsindən gələ bilməyən” yaşlı namizəddir. Qəzet iddia edir ki, debat zamanı cənab Tramp rəqibini hiddətləndirməyə çalışacaq və onun özünü idarə etməsi son dərəcə çətin olacaq. Axı, məlumdur ki, həssas mövzulara gəlincə, Co Baydenə zərbə vurmaq və sakit qalmaq asan deyil.
Belə də oldu. Teledebat zamanı prezident Co Bayden çıxışına olduqca zəif başladı. Çox sakit, bir növ xırıltılı dillə danışır, bəzən lazımi söz tapa bilmir və çox tələsir, nəticədə cümlənin sonuna doğru fikrini itirirdi. Bəzən cənab Bayden ciddi səhvlərə yol verirdi. Xüsusilə, o, administrasiyasının “Medicare” (milyonlarla amerikalı üçün sağlamlıq sığortası proqramı) proqramını məğlub etdiyini söylədi. Çox güman ki, prezident burada “gücləndirdi” demək istəyirdi.
D.Tramp da rəqibinin zehni sağlamlığı mövzusuna müraciət eyməyə bilməzdi. ABŞ–Meksika sərhədindəki miqrasiya böhranına gəldikdə, sabiq prezident cənab Baydenin şərhi ilə bağlı belə dedi: “Cümlənin sonunda nə demək istədiyini heç başa düşmədim. Düşünmürəm ki, dediklərini özü də başa düşsün”.
Debatdan sonra “The New York Times” yazdı ki, Co Baydenin çıxışı onun fəal və rəqabətli kampaniya aparmaq bacarığına şübhə yaratdı. Yaşı ilə bağlı narahatlıqları aradan qaldırmaq əvəzinə, 81 yaşlı Bayden onu əsas mövzuya çevirdi: “Prezidenti aylarla şübhələnənlərdən qoruyan demokratlar debat başlayandan bir neçə dəqiqə sonra qəzəblə telefon danışıqları və mətn mesajları mübadiləsi apardılar. Demək olar ki, çarəsizlik içində bəziləri şoku ifadə etmək üçün sosial mediaya baş vurdu, bəziləri isə öz aralarında prezidentin daha gənc bir namizədin lehinə istefa etməsini istəməyin çox gec olub-olmadığını xüsusi olaraq müzakirə etdilər”.
Demokratlardan birinin qəzetə dediyinə görə, cənab Bayden indi istefa çağırışları ilə üzləşməli olacaq: “Partiyalar qalib gəlmək üçün mövcuddur. Trampla səhnədə olan şəxs qalib gələ bilməz. Trampın qorxusu Baydenin tənqidini yatırtdı, indi də eyni qorxu onun istefası çağırışlarını artıracaq”. Keçmiş senator Kler Makkaskill debatı “böhran” adlandırır. “Co Bayden bu gecə bir şey etməli idi və bunu etmədi. Onun bir vəzifəsi var idi, o da Amerikanı inandırmalı idi ki, bu yaşında bu işi görə biləcək. Ancaq bu gün bunu etmədi”.
“Bayden getməlidir. Buna heç bir şüb-hə yoxdur”, - partiyanın donorlarından birinin dediyi iddia olunur. Co Baydenin çıxışını tarixin ən pisi adlandıran adı açıqlanmayan şəxsin buna görə də “heç kim Trampın yalanlarına fikir verməyəcək” deməsi də vurğulanır. "Tramp saatda 60 mil sürətlə yalan danışsa da, ağlabatan görünür. Bayden anlaşılmazdır”,- CNN demokratlardan birinin sözlərini sitat gətirir. Co Baydenin partiya üzvlərindən birinin teledebatın nəticələrini qısa şəkildə belə yekunlaşdırdığı bildirilir: “Biz batdıq”.
Bununla belə, “The New York Times” yazır ki, prezidentlər ilk debatda tez-tez büdrəsələr də, bir çox hallarda bunu sonrakı “döyüşlərdə” daha güclü çıxışlarla tamamlayırlar. Ancaq cənab Bayden üçün problem ondandır ki, sentyabrın 10-na qədər debat planlaşdırılmır, yəni Ağ evin indiki sahibinin bir neçə ay reytinqini bərpa etmək şansı olmayacaq.
S.ELAY