- Daxili siyasət
- 12:40 07.09.2024
Rusiyanın Xarici İşlər naziri yenə Ermənistanı, yumşaq desək, danlayıb. Ancaq budəfəki danlağın daha geniş məzmun daşıdığını nəzərə alsaq, Kremlin baş diplomatının dediklərini, müəyyən mənada, xəbərdarlıq kimi də qiymətləndirə bilərik.
Əslində, Lavrov heç də yeni fikirlər səsləndirmir. Hərçənd, onun yerli mediaya müsahibəsində bildirdikləri Ermənistana Cənubi Qafqaz müstəvisindən kənar məqamların yada salınması fonunda müqayisəli yanaşma təsiri bağışlayır. Məsələn, ali rütbəli diplomat rəsmi İrəvana və Moldova rəhbərliyinə xəbərdarlıq etməklə, onların hər ikisinin eyni mərkəzdən idarə olunduqlarını xatırladır. Mərkəz isə Avropa İttifaqıdır. Lavrov fikrini qurumun qeyri-səmimi yanaşmasındakı məqamlardan söz açmaqla əsaslandırır və Avropa İttifaqı müstəvisində səslənmiş bəyanatı diqqətə çatdırır: “Sanduya (Maya Sandu. Moldova Prezidenti-red.), Ermənistanı harasa aparmaq istəyənlərə Avropa İttifaqının Xarici İşlər və Təhlüksizlik Siyasəti üzrə ali nümayəndəsi Jozep Borrellin bəyanatını xatırlatmaq lazımdır. Həmin bəyanatda Borrell avropalıları müharibəni davam etdirməyə şirnikləndirir və bildirir ki, onlar Rusiya ilə Ukraynaya görə deyil, özləri üçün savaşırlar. Bunun ardınca isə Zelenski (Ukrayna Prezidenti – red.) bildirdi ki, “Onlar (Avropa dövlətləri – red.) Ukraynaya görə vuruşmurlar, öz maraqları uğrunda vuruşurlar. Qoy, indi Qərbin əsarətində olanlarda aydınlanma tez baş versin”.
Moldovanı bir kənara qoyaq. Çünki Prezident Sandunun hansı mövqe tutmasının Azərbaycana heç bir dəxli yoxdur. Ermənistana gəlincə, onun Qərbə yuvarlanmasındakı xətt birbaşa ölkəmizlə bağlıdır. Söhbət avantürizm xəttindən və Azərbaycanla sülhdən uzaqlaşmaqdan gedir. Mövcud prosesdə Bakını və Moskvanı beynəlxalq aləmdə eyni cəbhədə göstərmək tendensiyası var. Həmin tendensiya isə regionda sülhə və sabitliyə ciddi təhdid mahiyyəti daşıyır.
***
Bəli, vurğuladığımız kimi, Lavrovun dilə gətirdikləri onun əvvəl dediklərinin təkrarıdır. Bu baxımdan başqa məqamdan söz açaq. Rəsmi İrəvanın təmsilçiləri bütün beynəlxalq platformalarda, eləcə də yerli auditoriyaya hesablanmış çıxışlarında bildirirlər ki, Rusiyanın hakim rol oynadığı Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatı Ermənistanın maraqlarını müdafiə etməyib, yaxud etmək istəməyib. Kremlin baş diplomatı isə 2022-ci ilin noyabrında KTMT-nin İrəvanda keçirilmiş zirvə görüşünü yada salır və deyir ki, həmin toplantının XİN rəhbərləri səviyyəsində reallaşmış iclasında bir sənəd razılaşdırılmışdı. Sözügedən sənəddə sərhədin mühafizəsi üçün Ermənistana əlavə silahların verilməsi, xüsusi təlimlərin keçirilməsi və KTMT missiyasının sərhəddə yerləşdirilməsi əksini tapmışdı: “Bu, faktdır. Lakin ertəsi günü sammiti açan Ermənistanın baş naziri dedi ki, konsensus alınmayıb”.
Nə üçün razılıq olmadı, Lavrov müsahibəsində bu məsələyə də toxunub. O bildirib ki, rəsmi İrəvan KTMT-ni deyil, Avropa İttifaqını üstün tutdu. Daha dəqiq desək, qurumun hazırda Azərbaycan – Ermənistan şərti sərhədinin Ermənistan tərəfində fəaliyyət göstərən mülki müşahidə missiyasını. Rusiyanın XİN rəhbəri həmin missiyanın iki aylığa gələcəyinin vəd edilməsinə rəğmən, indi müddətsiz olaraq bölgədə yerləşdirildiyini vurğulayıb. Yada salaq ki, Lavrov hələ 2022-ci ildə, yəni Aİ-nin müşahidəçilərinin regiona gələcəyi ilə bağlı xəbər yayılanda, onları “Cənubi Qafqazda əlavə qıcıqlandırıcılar” adlandırmışdı. Missiyanın ötən müddətdəki fəaliyyəti məsələsində Ermənistan rəhbərliyinin tutduğu mövqe rusiyalı diplomatın fikrində yanılmadığının təsdiqidir. İndi isə Lavrov bir müddət əvvəl bildirdiyi kimi, deyir ki, müşahidəçilərin tərkibində kanadalılar var: “Hətta NATO-nun digər üzvlərini cəlb etmək istəyirlər. Bu, artıq Avropa İttifaqı yox, NATO missiyası olacaq”.
***
S.Lavrov Ermənistanın KTMT-nin ünvanına səsləndirdiyi ittihamlara cavab verərək, bir maraqlı məqama da toxunub. Yeri gəlmişkən, haqqında danışacağımız məqam KTMT-nin sözügedən İrəvan sammiti zamanı da gündəmə gəlmişdi. O zaman Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayev bildirmişdi ki, Azərbaycanla Ermənistan arasında sərhədlər müəyyənləşmədiyindən, KTMT-nin məsuliyyət zonası dəqiq deyil. İndi Rusiya XİN rəhbərinin KTMT müstəvisində dilə gətirdiyi yenilik də elə budur. O deyir ki, Ermənistan rəhbərliyi hələ ölkə sərhədlərinin müəyyənləşdirilməsini başa çatdırmayıb və mövcud şəraitdə KTMT-nin Ermənistandakı məsuliyyət zonasının göstərilməsinin zəruriliyindən danışmaq tezdir: “Ona görə “KTMT öz məsuliyyət zonasını müəyyən etməlidir” (bu, Ermənistan rəhbərliyinin tələbi kimi səslənir – red.) deməzdən öncə Ermənistanın sərhədləri müəyyən olunmalıdır. Delimitasiyanı sona çatdırmaq lazımdır ki, indi Ermənistan rəhbərliyi bununla məşğul olur”.
Ermənistan hakimiyyəti Lavrovun qeyd etdiyi məsələ ilə necə məşğuldur, hamıya yaxşı bəllidir. İrəvanın mövcud istiqamətdə spekulyasiyaları var. Belə təəssürat yaranır ki, ölkənin delimitasiya və demarkasiya prosesini başa çatdırmaq və Azərbaycanla sülh müqaviləsi imzalamaq niyyəti yoxdur. Bu niyyətin olmaması durumunda Rusiyaya və KTMT-yə ünvanlanmış ittihamları görürük. Deməli, Ermənistan sərhədlərin qeyri-müəyyənliyi amilini də anti-Rusiya təbliğatı baxımından alətə çevirməkdədir.
***
Rəsmi İrəvanın Rusiya əleyhinə təbliğatından və Moskvanı gözdən salmaq niyyətindən söz düşmüşkən, S.Lavrovun müsahibəsindəki xəbərdarlıq məntiqinin digər seqmentinə keçid alaq. Rusiya XİN rəhbərinin bu baxımdan dilə gətirdikləri, obrazlı ifadə etsək, Ermənistanın üstündə oturduğu budağı kəsməsinə oxşayır. Əslində, Lavrov bir budağın kəsilməsi ilə ağacın tamamilə qırılmasının mümkünlüyünü vurğulayır. Söhbət İrəvanın Rusiyanın hakim rol oynadığı Avrasiya İqtisadi İttifaqındakı təmsilçiliyindən gedir. Lavrov mövcud təmsilçiliyin Ermənistana gətirdiyi faydadan söz açır. Həqiqətən, sual yaranır: rəsmi İrəvan KTMT ilə münasibətləri korlayıb, Aİİ ilə əlaqələri normal saxlamağamı ümid bəsləyir? Görəsən, bu, nə dərəcədə mümkündür?
Qeyd edək ki, Ermənistan bu il rotasiya qaydasında Aİİ-yə sədrliyə başlayıb. Məsələ, qurumun dövlət başçılarının ötən ilin dekabrında Sankt-Peterburqda keçirilmiş zirvə toplantısında rəsmiləşib. Həmin toplantıda baş nazir Nikol Paşinyanın çıxışı isə qəribə təsir bağışlamışdı. Nikol Aİİ-nin siyasi məqsədlər naminə alətə çevrilməməsinin vacibliyindən söz açmışdı. Bu, o demək idi ki, Ermənistan siyasi baxımdan Rusiyaya qarşı hər şeyi edəcək, amma qarşılığında ona iqtisadi planda heç bir təsir və ya təzyiq göstərilməməlidir.
Əlbəttə, Paşinyan çox yaxşı bilir ki, onun və komandasının Ermənistanın sürətli iqtisadi inkişafı məsələsində bəh-bəhlə təbliğ etdikləri göstəricilərdə böyük pay sahibi Rusiyaya məxsusdur. Daha dəqiq desək, ölkənin inkişafı bilavasitə Rusiyadan asılıdır. Lavrov müsahibəsində mövcud məqamı məhz bu səbəbdən qabardır. Məsələn, XİN başçısı deyir ki, Aİİ-də proporsional olaraq Ermənistan ən çox qazanandır. Ardınca konkret rəqəmləri açıqlayır. O, Ermənistan iqtisadiyyatının 35 faizinin Aİİ-də iştirak hesabına formalaşdığını vurğulayır. “2023-cü ildə Ermənistanın ticarət dövriyyəsi 20 milyard dollar təşkil edib və bunun 37 faizi Aİİ-nin, 13 faizi Avropa İttifaqının, 3 faizi ABŞ-nin payına düşüb. Ermənistan kiçik ölkə olmaqla, Aİİ-yə digər ölkələrə nisbətən daha az töhfə verir. O cümlədən, maliyyə töhfələri azdır. Ancaq, eyni zamanda, qərarlar qəbul edildikdə, səs verəndə Rusiya Federasiyası da daxil olmaqla, hamı ilə tamamilə bərabər hüquqlara malikdir... “Qazprom” Ermənistana 1 min kubmetr qazı 177 dollar satır. Qərbdə buna iki-üç dəfə artıq pul ödəyirlər. Əgər Ermənistanı öz qazı ilə qızdırmaq istəyirlərsə, onda bilmirəm necə olacaq... Atom elektrik stansiyasını bağlayıb, onu modul reaktorlarla əvəz etmək istəyirlərsə... Ümid edirəm ki, ermənilər “Metsamor” Atom Elektrik Stansiyasında hasil edilən enerjinin əhəmiyyətini anlayırlar”, – deyən Lavrov əlavə edib ki, ötən illər ərzində Ermənistanda dəmir yolu nəqliyyatındakı sərnişindaşımalarda güzəştli tariflər tətbiq olunub: “Ona görə də Rusiya Federasiyası və Avrasiya İqtisadi İttifaqı tərəfindən kiçik Ermənistanın istismarı mənzərəsini yaratmağa çalışanlar bu barədə düşünməlidirlər”.
***
Sonda əvvəldə səsləndirdiyimiz fikrə qayıdaq. Bəli, S.Lavrovun şəxsində Rusiya Ermənistana növbəti xəbərdarlığını çatdırır. Sözsüz ki, xəbərdarlıqların sayı-hesabı yoxdur. Bu mənada demək olmaz ki, rəsmi İrəvan nəticə çıxaracaq. Həm də ona görə nəticə çıxarmayacaq ki, baş nazir Nikol Paşinyanın administrasiyası bu il aprelin 5-də ABŞ – Avropa İttifaqı – Ermənistan formatı çərçivəsində əldə edilmiş razılaşmanın yardım motivini ehkamlaşdırıb illüziyaya qapılmaqdadır. Nəzərə alaq ki, həmin razılaşmadakı ayrı-ayrı müddəalar İrəvanın həm də Rusiyaya qarşı çıxması üçün sipər kimi formalaşdırmağa hesablanıb. Lavrov müsahibəsində erməni sipərinin zəifliyini əsaslandırdı. Özü də kifayət qədər dolğun şəkildə.
Ə.CAHANGİROĞLU