- Daxili siyasət
- 12:40 07.09.2024
Nəhayət, gözlədiyimiz gün yetişdi. Qazax rayonunun erməni işğalı altında olan dörd kəndinin qaytarılması razılaşdırıldı. Müjdəli xəbər dünən günün sonuna yaxın açıqlandı. Bu barədə iki ölkə arasında sərhəddə Azərbaycan Baş nazirinin müavini Şahin Mustafayevin və Ermənistan baş nazirinin müavini Mqer Qriqoryanın sədrliyi ilə dövlət sərhədinin delimitasiyası və sərhəd təhlükəsizliyi məsələləri üzrə komissiyanın səkkizinci görüşündə razılığa gəlindi.
Görüşlə bağlı yayılan məlumatda delimitasiya prosesinin ilkin mərhələsində tərəflərin sərhəd xəttinin ayrı-ayrı hissələrinin Sovet İttifaqı çərçivəsində onun süqutu dövründə mövcud olduğu hüquqi cəhətdən əsaslandırılmış respublikalararası sərhədə uyğun olaraq Bağanis (ER) – Bağanıs Ayrım (AR), Voskepar (ER) – Aşağı Əskipara (AR), Kirants (ER) – Xeyrımlı (AR) və Berkaber (ER) – Qızılhacılı (AR) yaşayış məntəqələri arasında bilavasitə keçməsi razılaşdırılıb bildirilib.
Həmçinin qərara alınıb ki, sərhəd xəttinin bu hissələrinin təsviri koordinatları yerdəki geodeziya ölçmələrinə əsaslanaraq, dəqiqləşdirilməsi nəzərə alınmaqla tərtib edilməli və bu, tərəflər arasında 2024-cü il mayın 15-dək müvafiq protokol-təsvirlə sənədləşdirilərək, razılaşdırılmalı və imzalanmalıdır.
Sözsüz ki, 4 qeyri-anklav kəndin bir güllə atılmadan, qan tökülmədən ölkəmizə qaytarılması ardıcıl qələbələr qazanan Azərbaycanın və Prezident İlham Əliyevin növbəti Zəfəridir. Azərbaycanın bir qarış torpağından, o cümlədən Qazax rayonunun işğal altındakı kəndlərindən də vaz keçməyəcəyi gün kimi aydın idi. 2016-cı ilin Aprel döyüşləri ilə əsası qoyulan, 2018-ci ilin may ayında qazanılan Günnüt zəfəri ilə davam etdirilən qələbələrimiz 2020-ci ildə 44 günlük Vətən müharibəsində özünün məntiqi sonluğuna çatdı. Bu qələbə 2023-cü ilin sentyabrında suverenliyin tam bərpası, rus sülhməramlılarının bölgədən çıxmasından sonra Azərbaycan torpaqlarını addım-addım, qarış-qarış toplayan Prezident İlham Əliyevin xalqa növbəti hədiyyəsi və müjdəsidir.
Dövlətimizin başçısı qeyri-anklav kəndlərin qaytarılması məsələsini 2020-ci ildən qaldırmışdı. Ötən müddət ərzində mövzu daim gündəlikdə saxlanıldı və bu istiqamətdə ardıcıl və məqsədyönlü iş aparıldı. Hələ 2023-cü il oktyabrın 7-də Avropa İttifaqı Şurasının prezidenti Şarl Mişellə telefon danışığında Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın 8 kəndinin hələ də Ermənistanın işğalı altında olduğunu deyərək, bu kəndlərin işğaldan azad edilməsinin vacibliyini vurğulamışdı.
Əslində, aprelin 19-da əldə olunmuş razılıq sərhədin delimitasiyası istiqamətində atılan ilk addımdır. Delitimasiya prosesinin məhz bu istiqamətdən başlaması da Azərbaycanın təkidi sayəsində oldu.
Eyni zamanda, Azərbaycanın, guya, Ermənistana hücum etməyə hazırlaşması, Hayastan ərazisində hərbi hədəflərin olmasına dair Fransa və digər Qərb dövlətlərinin təbliğatı da bir daha ifşa olundu. Rəsmi Bakı ABŞ və Aİ-nin bu məsələlərə müdaxiləsinə imkan vermədi. Baxmayaraq ki, Qərbin bir sıra ölkələri, o cümlədən Fransa Azərbaycanın Ermənistana hücuma hazırlaşdığına dair dayanmadan yalan məlumatlar yayır, dünya ictimaiyyətini çaşdırmağa çalışırdılar. Onlar bu gün də öz siyasətlərini yaydıqları yalanlara uyğunlaşdıraraq aparırlar. Ermənistana hər cür köməyin, ilk növbədə isə hərbi yardımın göstərilməsini məhz “bu arqumentlə əsaslandırmağa” cəhd edirlər. Amma, rəsmi İrəvanın 4 kəndi sülh yolu ilə qaytarmağa razılıq verməsi həm də ölkəmizin qonşu dövlətə qarşı heç bir hücuma hazırlaşmadığının və bütün məsələlərin dinc yolla həllinin tərəfdarı olduğunun ifadəsidir. Ermənistan və Azərbaycan birgə qarşılıqlı anlaşma şəraitində dil tapıb məsələni həll etdilər. Odur ki, Qərbin bəzi dövlətləri və neoimperialist dairələr proseslərdən nə qədər uzaq dayansalar, Cənubi Qafqazda sülh və əmin-amanlıq bir o qədər tez təmin oluna bilər. Əslində, bu hadisə Ermənistanı yeni müharibəyə sürükləmək istəyənlərə də tutarlı cavab oldu.
Bəli, Azərbaycan öz məqsədinə doğru addım-addım, həm də liderinə böyük etimad və inamla irəliləyir. Qarabağda erməni separatizminin kökünü qazan, Xankəndini xunta rejimindən təmizləyərək, orada üçrəngli bayrağımızı dalğalandıran Azərbaycan Prezidenti, Ali Baş Komandan İlham Əliyev yenə dediyi sözün ağası olduğunu sübuta yetirdi. Xalqını qələbələrdən qələbələrə aparan, zəfərlərin paradını sıralayan, nəyi, necə və nə zaman etdiyini dəqiq bilən liderin sərkərdə və diplomat dühasına heyran qalmamaq mümkün deyil. Bu gün, sadəcə, o dörd kənddən didərgin salınmış soydaşlarımızın sevindiyi gün deyil. Bu gün bütövləşmiş Azərbaycanın bütün vətəndaşlarının, dünya azərbaycanlılarının qürur duyduğu gündür.
Bu gün “dəmir yumruq” ətrafında sıx birləşən xalqımıza təkcə ermənilər deyil, bütün dünya qibtə edir. Çünki onun layiq olduğu liderinin yaratdığı uğur tablosuna baxıb sevinməyə haqqı var. Xalqımıza daim sevinmək və qürur duymaq yaraşır!
Rasim MUSABƏYOV,
Milli Məclisin deputatı, politoloq
Dörd kəndin qaytarılması gözlənilən hadisə idi. Şükürlər olsun ki, Nikol Paşinyan iqtidarında bu məsələni münaqişə müstəvisinə çəkməklə deyil, beynəlxalq hüquq çərçivəsində həll etməyə ağılları çatdı. Axı, İrəvan Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü və sərhədlərini tanıdığını elan edib. Bizim işğal altında saxladıqları kəndlərimizdən çıxmaq tələbimizdən boyun qaçırmaq mümkün deyildi. Sadəcə olaraq, qarşı tərəf anladı ki, bu məsələ ya xoşluqla, sual doğuran digər məsələlər də kompromislə, hüquqi müstəvidə öz həllini tapacaq, ya da Bakı alternativ varianta əl atacaq. Bu isə Ermənistana müsbət heç nəyi vəd etmirdi. Paşinyanın həmin bölgəyə iki dəfə səfər etməsi, kənd sakinləri ilə görüşməsi sənədin imzalanmasına hazırlıq mərhələsi idi. Yəni, proses qarşılıqlı maraq və istəklər nəzərə alınmaqla başa çatdı.
İndi tərəflərə müəyyən vaxt verildi. Bəli, bizim hərbçilərin dərhal həmin kəndlərə yerləşməsi erməniləri vahiməyə sala biləcəyinə görə müəyyən vaxta ehtiyac var. Azərbaycanın strateji yüksəkliklərdə mövqe tutması ərazini dəqiqliklə nəzarətdə saxlamaq üçün daha əlverişlidir. Bütün hallarda bizim üçün ən vacib məsələ Ermənistan qoşunlarının oradan çıxarılmasıdır. Ardınca həm hərbi istehkamların demontaj edilməsi, həm də ərazinin minalardan təmizlənməsi prosesi başlayacaq. Yalnız bundan sonra bərpa-quruculuq işlərinə start verilə bilər. Yeni yol çəkmələri üçün də ermənilərə vaxt verilib. Əlbəttə ki, bu növbəti qələbə cənab Prezidentin təmkinli, ardıcıl və uğurlu siyasətinin nəticəsidir.
Aydın QULİYEV,
siyasi şərhçi
Dörd kəndin azad olunması bizim mühüm tarixi qələbələrimizdən biridir. O mənada ki, bir güllə belə atmadan, hərbi əməliyyat aparılmadan yalnız diplomatiyanın və siyasətin gücü ilə 4 kəndin qaytarılmasına nail olmaq, doğrudan da, böyük uğurdur. Onu da nəzərə almaq lazımdır ki, kəndlərin qaytarılması ilə bağlı İrəvanın, necə deyərlər, yola gətirilməsi Ermənistanda çox ciddi siyasi çəkişmələr şəraitində baş tutub. Biz bilirik ki, Ermənistan hakimiyyəti özü məsələyə müəyyən qədər anlayışla yanaşsa da, orada çoxlu revanşist qüvvələr var. Xüsusilə kilsə hər vasitə ilə 4 kənd məsələsində ciddi müqavimət mövqeyində idi. Onlar heç bir güzəştə gedilməsinin tərəfdarı deyildilər. Bu şəraitdə Azərbaycanın siyasi-diplomatik təzyiqləri, nəhayət, Ermənistanı güzəştə getməyə vadar etdi və 4 kənd geri qaytarıldı. Bu, böyük qələbədir. Onu məzmun etibarilə Vətən müharibəsindən sonrakı dövrdə Ağdamın, Kəlbəcərin və Laçının qaytarılması ilə müqayisə etmək olar. Onlar da bir güllə atılmadan azad olunmuşdu. Amma hər halda 4 kəndin döyüşsüz azad olunmasını tarixi şəraitdəki məzmununa görə daha üstün hesab etmək lazımdır. O mənada ki, rayonların qaytarılması müharibədən dərhal sonra baş vermişdi və bununla bağlı razılıq əldə edilmişdi. Ermənistan üçtərəfli bəyanatda 3 rayonu könüllü və döyüşsüz azad edəcəyinə razılıq vermişdi və həmin şərt çərçivəsində müharibə başa çatdırılmışdı. Ancaq 4 kəndimizi biz 10 noyabr razılaşmasından sonrakı dörd il ərzində çox gərgin diplomatik, siyasi çəkişmə şəraitində azad etməyə nail olduq. Həm də dediyim kimi, Ermənistanda revanşist qüvvələrin çox ciddi müqavimətinə baxmayaraq, biz bunu həyata keçirə bildik. Əlbəttə, bu, Azərbaycan dövlətinin və şəxsən Prezident İlham Əliyevin böyük nailiyyətidir. Aparılan uğurlu siyasətin və parlaq diplomatiyanın real nəticəsidir.
Səməd SEYİDOV,
Milli Məclisin deputatı
Hazırda Azərbaycanda böyük qələbənin sevinci yaşanır, Qazaxda toy-bayramdır. Qazaxlılar əmin idilər ki, həmin kəndlər azad ediləcək. Hər görüş və tədbirdə cənab Prezidentin siyasətinə dəstək verərək onlar kəndlərin qaytarılacağına inandıqlarını vurğulayırdılar. Həmin tarixi anın şahidiyik. Buna görə də Qazaxdan seçilmiş deputat kimi rayon əhalisi adından cənab Prezidentə təşəkkürümü bildirir və sevinc hisslərimi çatdırıram.
Biz illər boyu bunu gözləyirdik. Bugünlərdə rayonda keçirilən konfransdan öncə şəhidlərin məzarını ziyarət etdik. Orada həyatlarını itirənlərin bir qismi indi qaytarılan kəndlər uğrunda gedən döyüşlərdə şəhid olmuşdular. Biz orada əminliyimizi bildirdik ki, haqq-ədalət öz yerini tapacaq və bu gün Qazax inkişaf etdiyi kimi həmin kəndlər də inkişaf edəcək. Görürüsünüz, indi həmin tarixi günü yaşayırıq. Ümumiyyətlə, onu deməliyəm ki, Prezident İlham Əliyevin apardığı siyasətə qiymət vermək üçün söz tapmaq çətindir. Bu, sadəcə möcüzədir. Həm torpaqlarımız işğaldan azad edildi, həm Qarabağ separatçılardan təmizləndi. Eyni zamanda bəzi bədxahlar deyirdilər ki, rus ordusu Qarabağdan çıxmayacaq. Rus sülhməramlıları da ərazini tərk etdi. Kəndlər qaytarılmayacaq dedilər, qaytarıldı. Yollarımız da, Zəngəzur dəhlizi də açılacaq. Ümummilli lider vaxtilə deyirdi ki, Azərbaycan dünyaya Günəş kimi doğacaq. Həmin günləri yaşayırıq. Azərbaycanın işğalda olan son kəndlərinin geri qaytarılmasına görə çox sevinirəm.
Ermənilər çox gözəl başa düşürlər ki, Azərbaycanın yaratdığı reallığa müqavimət göstərməyə, nəinki, gücləri yoxdur, onu reallışdırmağa məcburdurlar. Ona görə də biz deyənlə razılaşırlar və bu proseslər gedir. Bu yaxşı haldır. Konstitusiyalarını dəyişsinlər, kəndləri də qaytarsınlar və normal dövlət qursunlar. Müstəqil olmaq istəyirlərsə, olsunlar. Cənab Prezident demişkən müstəqil olmaq istəyirsən ol, istəmirsənsə, dirəkdən bayrağı endir, bük cibinə qoy. Müstəqil olmaq istəyirsə, aparıcı qüvvələrin fikrini, mövqeyini mütləq nəzərə almalısan. Kəndlərin qaytarılması heç də özbaşına baş verən hadisə deyil. Bu, Azərbaycanın apardığı sülhsevər siyasətin məntiqi nəticəsidir. Azərbaycanın təklifləri nəzərə alınmazsa, Ermənistanın gələcəyi yoxdur.
İmran BƏDİRXANLI,
Səxavət HƏMİD