- Daxili siyasət
- 12:40 07.09.2024
Ölkəmizdə ümumi iqtisadi artımın əsas hissəsi neft-qaz strategiyasının uğurlu nəticələri hesabına təmin olunsa da, son illər qeyri-neft sektoru üzrə də xüsusi fəallıq nəzərə çarpır. Bu da Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə ölkə iqtisadiyyatının şaxələndirilməsi istiqamətində həyata keçirilən ardıcıl, məqsədyönlü tədbirlərin məntiqi nəticəsidir. Müqayisə üçün qeyd edək ki, 2010-cu ildə ölkəmizin qeyri-neft sektorunda 18,4 milyard manatlıq məhsul istehsal olunduğu halda, 2023-cü ildə bu göstərici 77,7 milyard manat təşkil edib.
Bu sahədə artım tendensiyası 2024-cü ilin ilk iki ayında da müşahidə olunub. Ölkənin qeyri-neft sahələrinin inkişaf etdirilməsinin uğurlu nəticələri isə ixrac əməliyyatlarında özünü qabarıq şəkildə büruzə verib. Bu barədə İqtisadi İslahatların Təhlili və Kommunikasiya Mərkəzinin təqdim etdiyi “İxrac icmalı”nın mart sayında ətraflı məlumat verilib. Bildirilib ki, yanvar-fevral ayları ərzində Azərbaycanın ümumi ixracı 4,8 milyard ABŞ dolları, qeyri-neft sektoru üzrə ixrac isə 455 milyon ABŞ dolları təşkil edib. İlin ilk iki ayı ərzində ərzində yeyinti məhsulları üzrə ixrac 137,1 milyon dollara bərabər olub. Hesabat dövründə qara metalların ixracı 46,4 faiz, bitki və heyvan mənşəli piylər və yağların ixracı 29,7 faiz, pambıq ixracı 29,3 faiz, meyvə-tərəvəz ixracı isə 24,6 faiz artıb.
Cari ilin yanvar-fevral ayları ərzində ölkənin aqrar və aqrar-sənaye məhsulları üzrə birgə ixracın statistik dəyəri 16,9 faiz artaraq 145,9 milyon dollar təşkil edib. Yeri gəlmişkən, qeyri-neft/qaz ixracının tərkib hissəsində əhəmiyyətli yer tutan aqrar-sənaye məhsullarının yaratdığı dəyər ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə xeyli artaraq 36,6 milyon dollara çatıb. 2024-cü ilin ilk iki ayında ixrac edilən qeyri-neft sektoruna aid malların siyahısında elektrik enerjisi (34,9 milyon dollar) birinci olub. Bu siyahıda pambıq mahlıcı (33,5 milyon dollar) ikinci, pomidor (30 milyon dollar) isə üçüncü yerdə qərarlaşıb.
“İxrac icmalı” sözügedən dövrdə Azərbaycanın ən çox qeyri-neft məhsulları ixrac etdiyi ölkələrin siyahısını da açıqlayıb. Belə ki, yanvar-fevral ayları ərzində Rusiya Federasiyasına 154,4 milyon dollar, Türkiyəyə 97,3 milyon dollar, Gürcüstana 42,9 milyon dollar, Ukraynaya 18,2 milyon dollar, Qırğızıstana isə 18,2 milyon dollar dəyərində qeyri-neft sektoruna aid mallar ixrac olunub.
Nəşrin məlumatında bu ilin fevral ayının qeyri-neft ixracı üzrə göstəricilər barədə də ayrıca məlumat verilib. Bildirilib ki, hesabat ayında da Azərbaycandan dünya bazarlarına 233 milyon dollarlıq qeyri-neft məhsulları ixrac olunub. Bunun da 166,3 milyon dolları qeyri-yeyinti məhsullarının, 66,7 milyon dolları isə yeyinti məhsullarının payına düşüb. Yeyinti məhsulları üzrə ixrac əvvəlki ilin eyni ayı ilə müqayisədə 25 faiz çox olub.
Fevral ayında qeyri-neft sektoruna aid ən çox mal ixrac edilən ölkələrin siyahısında Rusiya Federasiyası (78,8 milyon dollar) birinciliyə yüksəlib. Bu siyahıda ilk üçlüyü isə Türkiyə (49,7 milyon dollar) və Gürcüstan (17,8 milyon dollar) tamamlayıb.
Son illər Azərbaycanın kənd təsərrüfatı sektorunda yaradılmış məhsul bolluğu daxili bazarın tələbatını ödəməklə yanaşı, ölkənin ixrac potensialının artmasına da mühüm töhfələr verir. Bu baxımdan əsas bitkiçilik məhsullarından sayılan pambıq mahlıcı və pomidoru xüsusi qeyd etmək olar. Elə cari ilin fevral ayında ölkəmizdən ixrac edilən qeyri-neft sektoruna aid malların siyahısında adıçəkilən məhsulların üstünlük təşkil etməsi də bunu təsdiqləyir. Xatırladaq ki, hesabat dövründə Azərbaycandan 23 milyon dollarlıq pambıq mahlıcı və 13,2 milyon dollarlıq pomidor (tomat) ixrac edilib. Bununla yanaşı, fevral ayında qeyri-neft sektoru üzrə ixrac edilən malların siyahısında ikinci və ilkin formalı propilen sopolimerləri (13,2 milyon dollar) üçüncü olub.
“İxrac icmalı”nın məlumatına əsasən, 2024-cü ilin yanvar-mart ayları ərzində “Bir pəncərə” İxraca Dəstək Mərkəzi vasitəsilə həyata keçirilmiş qeyri-neft ixracının dəyəri 59,3 milyon ABŞ dolları, mart ayında isə 25 milyon ABŞ dolları təşkil edib.
İqtisadi İslahatların Təhlili və Kommunikasiya Mərkəzinin təqdim etdiyi aylıq icmalda, həmçinin qeyri-neft sektoru üzrə cari ilin yanvar-fevral aylarında həyata keçirilmiş ixrac əməliyyatları ilə bağlı həm qeyri-dövlət, həm də dövlətə məxsus ixracatçı subyektlərin reytinqi təqdim olunub. Hesabat dövrü üzrə hazırlanan qeyri-dövlət ixracatçı subyektlərin reytinqində “MKT İstehsalat Kommersiya” MMC, “My Fruit” MMC, “P-Aqro” MMC, Muradova Sahibə Səlimət qızı, “Soil Boons” MMC, “STP Global Cable” MMC, “Technopack” MMC, “Ümüd 059” MMC, “Mors Trading” MMC və “Gözəl Təbiət” MMC ilk onluqda qərarlaşıb.
Qeyri-neft sektoru üzrə ixrac əməliyyatlarında iştirak edən dövlət şirkətlərinin siyahısında isə birinci yer “Azərenerji” ASC-yə məxsus olub. Siyahıda sonrakı yerləri ARDNŞ-in “Marketinq və İqtisadi Əməliyyatlar İdarəsi, “SOCAR Polymer” MMC, “Azəralüminium” MMC, “AzerGold” QSC, “Azərpambıq Aqrar Sənaye Kompleksi” MMC, “Azərbaycan Hava Yolları” QSC, “Azərbaycan Dəmir Yolları” QSC, “Azəripək” MMC və “ASK Tütün” MMC tutublar.
“İxrac icmalı”nın məlumatında Azərbaycanın 2023-cü ilin yanvar-fevral aylarında peyk telekommunikasiya xidmətləri sahəsindəki uğurları ilə bağlı yığcam məlumat da yer alıb. Qeyd olunub ki, hesabat dövründə Azərbaycan Respublikasının Kosmik Agentliyi (“Azərkosmos”) tərəfindən dünyanın 45 ölkəsinə 3 milyon ABŞ dolları dəyərində peyk telekommunikasiya xidmətləri ixrac edilib. Fevral ayında isə “Azərkosmos” dünyanın 41 ölkəsinə 1,6 milyon ABŞ dolları dəyərində xidmət göstərib. Bütövlükdə isə, peyk telekommunikasiya xidmətləri üzrə ixracın ilk beşliyində 886,1 min ABŞ dolları ilə Birləşmiş Krallıq, 650,3 min ABŞ dolları ilə Lüksemburq, 219,1 min ABŞ dolları ilə BƏƏ, 139,1 min ABŞ dolları ilə Pakistan və 135,4 min ABŞ dolları ilə Almaniya qərarlaşıb.
Nəşrin məlumatına görə, bu ilin ilk iki ayı ərzində banklara məxsus ödəniş xidməti şəbəkəsində digər qeyri-rezident maliyyə institutlarının emissiya etdiyi ödəniş kartları ilə 372,2 milyon manat, o cümlədən fevral ayında 184,3 milyon manat dəyərində əməliyyat aparılıb.
Göründüyü kimi, son illər ölkəmizdə qəbul olunmuş məqsədli dövlət proqramları, əlverişli biznes mühiti, eləcə də uğurlu şaxələndirmə siyasəti qeyri-neft sektorunun inkişafını sürətləndirir. Bu da öz növbəsində ixracın strukturunda qeyri-neft mallarının payının getdikcə artmasına imkan yaradır.
Mirbağır YAQUBZADƏ