- Daxili siyasət
- 12:40 07.09.2024
“Fitch Ratings” beynəlxalq reytinq agentliyinin məlumatında “Abşeron” qaz-kondensat yatağının “Şahdəniz-2”dən sonra Azərbaycanın ən böyük qaz mədəni olduğu və onun işə salınması ilə Dövlət Neft Şirkətinin (SOCAR) biznes profilinin yaxşılaşdığı bildirilir.
Adıçəkilən reytinq agentliyi SOCAR və Fransanın “TotalEnergies” şirkətinin 2023-cü ilin iyul ayında “Abşeron” qaz-kondensat yatağında hasilatın başlandığını qeyd edir. Agentlik, eyni zamanda, SOCAR-ın bu il “Abşeron”da 1,8 milyon barel neft və 707 milyon kubmetr təbii qaz hasil edəcəyini proqnozlaşdırır.
Məlumatda qeyd edilib ki, Azərbaycanda əksər neft və qaz layihələri hasilatın pay bölgüsü sazişləri əsasında həyata keçirilir və bu müqavilələrdə SOCAR minoritar paya malikdir. Şirkət bu layihələrdə dövləti təmsil edir, neft və təbii qazın satışını həyata keçirir. Bundan əlavə, SOCAR-ın dövlətin dəstəklədiyi digər iri enerji təşəbbüslərdə, o cümlədən, Cənub Qaz Dəhlizi (SGC) kimi layihələrdə payı var.
“Fitch Ratings”in bildirdiyinə görə, SOCAR-ın neft və qaz hasilatı 2022-ci ildə sutkada 284 min barel neft ekvivalenti səviyyəsində sabit olaraq qalıb. Bu, Azərbaycanın neft hasilatının 6 faiz azalması və qaz hasilatının isə 7 faiz artması fonunda baş verib. Agenliyin qənaətinə əsasən, vəziyyətin belə dəyişəcəyi gözlənilməz olub. Hazırda təbii qaz hasilatının artmasına əsaslanılaraq, 2023-2025-ci illərdə SOCAR-ın hasilatının ildə 0,5 faiz yüksələcəyi proqnozlaşdırılıb.
Onu da deyək ki, Bakıdan təxminən 100 kilometr cənub-şərqdə yerləşən “Abşeron” qaz-kondensat yatağından ilk qaz cari ilin iyul ayının əvvəlində hasil edilib. Bu il avqustun 4-də isə SOCAR, “TotalEnergies” və ADNOC (Əbu-Dabi Milli Neft Şirkəti) şirkətləri arasında “Abşeron” qaz-kondensat yatağında 30 faizlik iştirak payının satışı ilə bağlı saziş imzalanıb. SOCAR və “TotalEnergies” şirkətlərinin hər birinin iştirak payları isə müvafiq olaraq 35 faiz həddində müəyyənləşdirilib.
SOCAR-dan verilən məlumata görə, “Abşeron” qaz-kondensat yatağının işlənməsinin İlkin Hasilat Sxemi (İHS) mərhələsi sualtı hasilat quyusunu “Neft daşları”ndakı mövcud qurğularla əlaqəli yeni qaz emalı platformasına birləşdirir. İHS mərhələsinin hasilat gücü gündəlik 4 milyon kubmetr qaz və 12 min barel kondensat təşkil edir. Qazın Azərbaycanın daxili bazarına satılacağı nəzərdə tutulur.
Yuxarıda qeyd edildiyi kimi, İHS layihəsi çərçivəsində hazırda gündəlik 4,3 milyon kubmetr qaz və 1400 ton kondensat hasil olunur. “Abşeron” yatağının ehtiyatı da daxil olmaqla Azərbaycanın təsdiqlənən qaz ehtiyatı 2,2 trilyon kubmetrdir. Ölkəmizin illik qaz ixracı isə 21 milyard kubmetr təşkil edir. Yaxın 5 il ərzində Azərbaycan bu həcmdə qaz ixracını 30-31 milyard kubmetrə qədər artırmağı planlaşdırır. Avropaya qaz ixracının isə 11 milyarddan 20 milyard kubmetrədək yüksəldilməsi proqnozlaşdırılır.
Yeri gəlmişkən, ADNOC-un Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin (BƏƏ) hüdudlarından kənarda ilk investisiyanı ölkəmizə yatırması respublikamızda xarici sərmayədarlar üçün yaradılan əlverişli investisiya mühitinin növbəti təzahürüdür. Sazişin Azərbaycan və BƏƏ arasında strateji əlaqələri daha da gücləndirəcəyi və ölkəmizin etibarlı təbii qaz təchizatçısı kimi mövqeyinə dəyərli töhfə verəcəyi gözlənilir.
Neft Araşdırmaları Mərkəzinin rəhbəri İlham Şabanın sözlərinə görə, Əbu-Dabi Milli Neft Şirkətinin (ADNOC) satınalma proseduru tamamlandıqdan sonra “Abşeron” qaz-kondensat yatağında 30 faiz iştirak payı əldə etməsi ilə Xəzər dənizinin ölkəmizin sektorundakı layihələrə yeni bir nəfəs və baxış formalaşdıracaq.
Azərbaycanın son 10 ildə ərəb ölkələri ilə əlaqələri genişlənməkdədir. ADNOC şirkəti Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin 90 faizdən çox neftini Əbu-Dabi Əmirliyində çıxarır. Belə bir şirkətin Azərbaycanda təmsilçiliyi isə qərblə şərq arasında yeni münasibətlərin formalaşmasına zəmin yaradır.
Respublikamızın indiyə qədər imzaladığı 40-a yaxın hasilatın pay bölgüsü və risk servis tipli müqavilələri çərçivəsində faktiki olaraq ərəb şirkəti yox idi. Bir vaxtlar Azəri-Çıraq-Günəşlidə yarı ərəb şirkəti olub, ancaq onlar da sonradan paylarını satıb gediblər.
“Abşeron” qaz-kondensat yatağı “Şahdəniz–2” kimi mürəkkəb geoloji struktura malikdir. Lakin “Şahdəniz-2” layihəsindən daha dərində yerləşir. Ona görə də “Abşeron” qaz-kondensat yatağında da manifold texnoloji üsulu ilə hasilatın həyata keçirilməsi gerçəkləşəcək. Bu isə çox bahalı layihədir. Bu baxımdan SOCAR və “TotalEnergies” yarıbayarı paya malik idilər. Onlar öz paylarından 15 faiz kəsib ərəb şirkətinə satışa çıxardılar. Bu, “Abşeron–2” layihəsi üzrə mümkün kapital yatırımında risklərin daha azaldılması mənasını verir.
Yeri gəlmişkən, “Abşeron” layihəsi çərçivəsində bir ildə maksimum 1,5 milyard kubmetr qazın hasil edilməsi planlaşdırılır. Bu qazın bütünlükdə Azərbaycanın daxili tələbatının ödənilməsinə yönəldilməsi qarşıda mühüm vəzifə kimi durur. Yatağın ikinci mərhələsində çıxarılacaq qazın isə xarici bazarlarda satılması və yaxın beş il ərzində bu perspektivin gerçəkləşməsi nəzərdə tutulur. Eyni zamanda, yatağın ikinci mərhələsində nə qədər qazın hasil olunacağlı ilə bağlı SOCAR və onun tərəfdaşı hazırda danışıqlar aparır.
Sonda qeyd edək ki, “Abşeron” çox mürəkkəb quruluşa malik qaz-kondensat yatağı olaraq indiyədək Xəzər dənizində açılan və istismar edilən ən dərin hissədə yerləşir. Əgər “Şahdəniz” yatağı dənizin 550 metr dərinliyində yerləşirsə, “Abşeron” 600 metr dərinlikdədir. O cümlədən məhsuldar qaz layları əgər “Şahdəniz”də 6 min 800–7 min 100 metr dərinlikdədirsə, “Abşeron” yatağında bu 7 min 300 metr dərinliyə qədər uzanır. Ona görə, mürəkkəblik baxımından Xəzər dənizində indiyənədək hasilat gözlənilən ən mürəkkəb yataqdır.
Göründüyü kimi, “Abşeron” qaz-kondensat yatağından çıxarılan “mavi yanacaq” mühüm önəm daşıyır. Çünki indiyə kimi, Azərbaycanın ixracla bağlı əsas qaz resursu “Şahdəniz” qaz-kondensat yatağı idi. Bu gün isə artıq ölkəmizə məxsus iki böyük qaz-kondensat yatağı var.
Mirağa ƏHMƏDOV,
iqtisadçı-ekspert
Prezident İlham Əliyev “Abşeron” qaz-kondensat yatağının fəaliyyəti ilə bağlı çıxışlarının birində bildirib ki, bu yataqda 350–360 milyard kubmetr qaz ehtiyatları var. Amma həmin göstəricinin daha çox olacağı gözlənilir. Çünki artıq Azərbaycanda olan təcrübə onu göstərir ki, ehtimal olunan resurslardan daha böyük ehtiyatlar üzə çıxır və 100 milyon ton kondensat da bura əlavə edilsə, vəziyyət haqqında aydın təsəvvür yaranır. Bu konsendat isə, əslində, xam neftə bərabər olan bir məhsuldur və beləliklə, Azərbaycan bundan sonra da etibarlı qaz təchizatçısı olacaqdır.
Dövlət başçısı onu da bildirib ki, “Abşeron”un birinci mərhələsində çıxarılacaq qazın daxili tələbata istiqamətləndirilməsi təsadüfi deyil. Çünki buna ehtiyac var. Artan əhali, getdikcə güclənən sənaye bunu tələb edir. İkinci mərhələdə çıxarılacaq qaz isə təbii ki, ixrac yolu ilə dünya bazarlarına çıxarılacaq. Çünki bu yatağın tam işlənməsinin mərhələli yollarla öz həllini tapacağı proqnozlaşdırılıb.
Yeri gəlmişkən, “Fitch Ratings” beynəlxalq reytinq agentliyinin məlumatında “Abşeron” yatağından bu il 700 milyon kubmetrdən artıq qaz, 1,8 milyon barel qaz kondensatı çıxarılacağı bildirilir.
Qeyd edim ki, bu yataq istismara veriləndən indiyədək 453 milyon kubmetr qaz və 171 min ton qaz kondensatı çıxarılıb. Onu da əlavə etmək lazımdır ki, yataqda illik hasilatı 1,5 milyard kubmetrdən 6 milyard kubmetrədək artırmaq planlaşdırılır.
Vaqif BAYRAMOV