- Daxili siyasət
- 12:40 07.09.2024
Son illər dünyanın avtomobil bazarında elektriklə işləyən avtomobillərə tələbatın getdikcə artması müşahidə olunur. Artıq dünyanın nəhəng avtomobil istehsalçıları ənənəvi yanacaqla işləyən nəqliyyat vasitələrinin ekologiyaya vurduğu zərəri azaltmaq məqsədilə hibrid avtomobillərlə yanaşı, elektromobillərin də istehsalını ildən-ilə genişləndirirlər.
Beynəlxalq Enerji Agentliyi (İEA) analitiklərinin hesablamalarına görə, ötən il yeni elektrik avtomobillərinin bazarda payı 4 faiz, 2021-ci ildə 9 faiz, 2022-ci ildə 14 faiz təşkil etdiyi halda, cari ildə bu rəqəm 18 faizə yüksələcək. Bütövlükdə isə, 2022-ci ildə dünyada 10 milyondan çox elektrik avtomobili satılıb. İEA analitiklərinin aprel ayında verdikləri proqnoza görə, cari il dünyada satılan hər beşinci avtomobil elektrikli (o cümlədən, hibrid) olacaq.
Bir maraqlı məqam da ondan ibarətdir ki, hazırda dünyanın avtomobil yollarında elektriklə işləyən nəqliyyat vasitələrinin yarıdan çoxu Çində idarə olunur. Belə ki, hazırda bu ölkədə satılan olan hər 100 avtomobildən 15-ni elektromobillər təşkil edir. Eyni zamanda, qlobal akkumulyator istehsalında xüsusi üstünlüyə malik Çin, həm də 2022-ci ildə dünya üzrə elektromobillərin satışında da 60 faiz paya sahibi olub.
Yeri gəlmişkən, bu yaxınlarda İqtisadiyyat Nazirliyinin tabeliyindəki Kiçik və Orta Biznesin İnkişafı Agentliyi (KOBİA) ilə Çinin “Jiubai Import & Export” şirkəti arasında Azərbaycanda “yaşıl enerji” və elektrik avtomobillərin istehsalı haqqında müzakirə aparılıb. Bu barədə KOBİA-nın İdarə Heyətinin sədri Orxan Məmmədov “X” sosial şəbəkə hesabında məlumat verib. Agentlik sədrinin sözlərinə görə, ətraf mühitin qorunmasının vacibliyi baxımından sözügedən sahələrdə investisiyaların cəlb olunması prioritet məsələlərdəndir.
Bütövlükdə isə, Azərbaycanda elektriklə işləyən avtomobillərə maraq getdikcə artır. Elə son illər ölkəmizdə elektromobillərin idxalında baş verən artım tendensiyası da bunu deməyə əsas verir. 2023-cü ilin ilk ayından etibarən isə bu proses bir qədər də sürətlənib. Dövlət Gömrük Komitəsinin məlumatına görə, cari ilin yanvar-iyul aylarında Azərbaycana 61 milyon 362 min ABŞ dolları dəyərində 1492 ədəd elektromobil gətirilib. Bu da əvvəlki ilin eyni dövründəkindən 1306 ədəd və ya 8 dəfə çoxdur. Ekspertlər isə hesab edirlər ki, ilin sonunadək ölkəyə idxal olunan elektromobillərin sayında 10 dəfədən çox artım baş verə bilər.
Azərbaycana idxal edilən elektromobillərin sayında müşahidə olunan sürətli artım, əsasən, bu tip maşınların gömrük rüsumlarından tamamilə azad edilməsi və elektrikdoldurma məntəqələrinin sayının çoxalması ilə bağlıdır. Eyni zamanda, elektrikdoldurma məntəqələrinin yaradılmasında istifadə olunan cihaz və avadanlıqların idxalının da gömrük rüsumlardan azad edilməsi müsbət məqamlardan biri kimi diqqət çəkir. Bütün bunlar isə son nəticədə, ölkənin nəqliyyat parkında ekoloji cəhətdən təmiz avtomobillərin sayının artmasına gətirib çıxarır. Elə müasir dünyanın karbon emissiyalarının sıfıra endirilməsi ilə bağlı çağırışına birincilər sırasında qoşulan Azərbaycan Respublikasının qarşıya qoyduğu məsələlərdən biri də məhz bu amillə bağlıdır.
Yeri gəlmişkən, ölkə Prezidenti İlham Əliyevin müvafiq sərəncamı ilə təsdiq edilmiş “Azərbaycan 2030: sosial-iqtisadi inkişafa dair Milli Prioritetlər”də təmiz ətraf mühitə nail olmaq və “yaşıl artım” ölkəsinə çevrilmək kimi hədəflər müəyyənləşdirilib. Adıçəkilən sənəddə ekoloji cəhətdən təmiz nəqliyyat vasitələrinin təşviqini gücləndirmək üçün də bir sıra tədbirlər nəzərdə tutulur. O ki, qaldı Azərbaycanın avtomobil sənayesində elektromobillərin istehsalına, ekspertlər bunu da tam real hesab edirlər. Onların qənaətinə görə, ölkəmizdə “yaşıl” dövrün avtomobillərinin istehsal üçün imkanlar yetərincədir.
İlham ŞABAN,
Neft Araşdırmaları Mərkəzinin rəhbəri
Məlum olduğu kimi, bu il hökumət Azərbaycanda elektrik avtomobillərinin idxalında güzəştlər tətbiq etməyə başladı. Bunun nəticəsidir ki, artıq yerli bazarda onların sayının sürətlə artması müşahidə olunur. Bəs, bu tip avtomobilləri bazarda almaq nə dərəcəsdə rasioanal addımdır? Elektromobil bazarı üzrə ixtisaslaşan təhlilçilərin qənaətinə görə, 2025-ci ildən sonra tam yeni batareya ilə işləyən elektrik avtomobillərinin istehsalına başlanılacaq. Həmin nəqliyyat vasitələri tutumunun çox, çəkisinin isə az olması ilə seçilir.
Eyni zamanda, 2027-ci ilə qədər isə elektrik avtomillərinin qiymətinin eyni xarakteristikalı daxiliyanma mühərrikli avtomobillərlə bərabərləşəcəyi gözlənilir. Bu da onu deməyə əsas verir ki, 2030-cu ilədək dünyada satılan hər iki avtomobildən biri elektrikli olacaq.
“Gartner” tədqiqat şirkəti proqnozlaşdırır ki, 2023-cü ilin sonunadək minik elektrik avtomobillərinin (elektrik mühərrikləri və plug-in hibridləri ilə birgə) qlobal bazarda satışı artaraq 15 milyon həddini keçəcək. 2024-cü ildə isə artımın 20 faiz təşkil edərək 17,9 milyon avtomobilə çatacağı gözlənilir. Bütövlükdə isə, elektrik avtomobillərinin satışı, yük maşınları və avtobuslar da daxil olmaqla bu il 15,4 milyonu (34 faiz artım), gələn il isə 18,45 milyonu (20 faiz çox) keçəcək.
“Gartner”in yaydığı məlumatda o da bildirir ki, yüngül elektrik mühərrikli avtomobillərin (BEV) tədarükü ötənilki 9 milyondan 2023-cü ildə təxminən 11 milyona, plug-in hibrid avtomobillərinin (PHEV) satışı isə 3 milyondan 4 milyona yüksələcək. Ümumilikdə isə, analitiklər 2030-cu ilə qədər elektrik avtomobillərinin qlobal bazarda satılan ümumi avtomobillərin yarıdan çoxunu təşkil edəcəyini proqnozlaşdırırlar. Gözləntilərdən biri də 2027-ci ilə qədər BEV-in orta qiymətinin oxşar ölçü və konfiqurasiyaya malik daxiliyanma mühərrikli avtomobilin qiyməti ilə eyniləşəcəyi ilə bağlıdır.
Yeri gəlmişkən, işgüzar “Forbes” jurnalı isə elektrikli avtomobillərə qlobal bazarda yatırılan investisiyaların 2022-ci ildə 425 milyard dollar olduğunu göstərir. Bu da 2021-ci ilə nisbətən 50 faiz çoxdur. Bununla belə, 2030-cu ilə qədər elektrik enerjisi istehsalı və şəbəkə tutumu, qiymətindən asılı olmayaraq, elektrikli nəqliyyat vasitələrinin kütləvi qəbulunu məhdudlaşdıran amillər ola bilər.
“Gartner”in baş analitiki Jonathan Davenportun fikrincə, ölkələr EV sürücülərini elektrik enerjisinin pik istehlak dövrlərindən kənarda şarj etməyə təşviq etmək üçün (endirimlərin tətbiqi) tədbirlər görmədikcə elektrikli nəqliyyat vasitələrinə keçid həm istehsal gücünə, həm də paylama infrastrukturuna əlavə gərginlik yarada bilər.
Beynəlxalq Enerji Agentliyi daxiliyanma mühərriklərindən elektromobillərə keçidin 2030-cu ilə qədər qlobal neft tələbini gündə, ən azı, 5 milyon barel azaldacağını proqnozlaşdırır.
Mirbağır YAQUBZADƏ