- Daxili siyasət
- 12:40 07.09.2024
Prezident İlham Əliyev sentyabrın 7-də Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankının (AYİB) birinci vitse-prezidenti Yurgen Riqterinkin başçılıq etdiyi nümayəndə heyətini qəbul edərkən bu maliyyə qurumunun Azərbaycandakı fəaliyyəti və ölkəmiz üçün prioritet istiqamətləri diqqət mərkəzində oldu. Müzakirə zamanı bərpaolunan enerji, nəqliyyat, logistika, kiçik və orta biznesin inkişafı sahələrində, həmçinin Orta Dəhlizdə əməkdaşlıq məsələləri nəzərdən keçirildi. Eyni zamanda, AYİB ilə Azərbaycan arasında əməkdaşlığın daha da genişləndirilməsinin önəmi vurğulandı, bankın ölkəmizin enerji və nəqliyyat layihələrinə, xüsusilə Cənub Qaz Dəhlizinə ayırdığı kreditlərin vacibliyi qeyd olundu.
Göründüyü kimi, sözügedən bankın respublikamızdakı fəaliyyəti çoxşaxəlidir. Energetika Nazirliyində AYİB-in birinci vitse-prezidenti Yurgen Riqterinkin başçılıq etdiyi nümayəndə heyəti ilə keçirilən görüşdə də bu barədə ətraflı danışılıb. Tədbirdə maliyyə qurumu ilə enerji sahəsində çoxistiqamətli əməkdaşlıq yüksək qiymətləndirilib. Bu sahədə Azərbaycan–AYİB əməkdaşlığının genişləndirilməsi imkanları və bankın maliyyə dəstəyi ilə həyata keçirilən layihələr barədə müzakirələr aparılıb.
Görüşdə, həmçinin 240 meqavat gücündə “Abşeron-Xızı” Külək Elektrik Stansiyası, “Xəzər–Avropa İttifaqı Yaşıl Enerji Dəhlizi” layihələrinin icrası ilə bağlı son vəziyyət nəzərdən keçirilib. “Yaşıl Enerji Dəhlizi”nin Avropa Komissiyası tərəfindən dəstəkləndiyi və Avropa maliyyə institutlarının layihədə iştiraka maraq göstərdikləri qeyd edilib.
Yeri gəlmişkən, Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankının ölkəmizə ciddi maraq göstərməsi bir sıra amillərlə əlaqədardır. Əvvəla, respublikamızın əlverişli coğrafi məkanda yerləşməsi, eləcə də tranzit yüklərin daşınması üçün müasir infrastruktura malik olması bu baxımdan diqqət çəkir. Belə bir əlverişli şərait səbəbindən mühüm nəqliyyat dəhlizlərinin qovşağında yerləşən Azərbaycanla əməkdaşlıq etməyə calışan beynəlxalq maliyyə qurumlarının və dünya ölkələrinin sayı da ilbəil artır. AYİB-in respublikamızla yükdaşımalar sahəsində sıx əməkdaşlıq qurmasını da məhz bu məqam şərtləndirir. Bankla Azərbaycan İnvestisiya Holdinqi arasında razılıq əldə edilməsi–niyyət sənədi imzalanması da bu məsələdən qaynaqlanır. Bu əməkdaşılıq mövcud nəqliyyat dəhlizləri üzrə Azərbaycanın dəniz, avtomobil və dəmir yolu nəqliyyatının iştirakı ilə multimodal daşımaçılığın səmərəliliyini artıraraq iqtisadiyyatın şaxələndirilməsinə mühüm töhfə verəcək.
Qeyd edək ki, 2023-cü ilin birinci rübü üzrə Azərbaycanda bütün növ nəqliyyat vasitələri ilə yükdaşımaların həcmi 52 milyon 474 min 100 ton təşkil edib ki, bu da 2022-ci ilin birinci rübü ilə müqayisədə 6,4 faiz çoxdur. Hesabat dövründə daşımaların 8,5 faizi (4 miyon 442 min 400 tonu) tranzit yüklər də daxil olmaqla dəmir yolunun payına düşüb ki, bu da əvvəlki ilin müvafiq dövrünə nisbətən 16,6 faiz artıqdır.
Cari ilin ilk rübündə Azərbaycanın dəniz nəqliyyatı ilə 1 milyon 824 min 300 ton yük daşınıb. Bu isə ümumi daşımaların 3,5 faizi deməkdir. Bundan əlavə, cari ilin yanvar-mart aylarında hava nəqliyyatı ilə 37 min 300 ton, avtomobil nəqliyyatı vasitəsilə 28 milyon 374 min 700 ton yük daşınması da ümumi yükdaşımaların 54,1 faizi deməkdir. Gələcəkdə Şərqi Zəgəzur dəhlizinin istifadəyə verilməsindən sonra Azərbaycanın nəqliyyat sektorunda yükdaşımaların həcmi xeyli artacaq. Bu da ölkəmizdə yaradılan nəqliyyat hablarına yönəldiləcək investisiyaların səmərəliliyinin daha da yüksəlməsinə səbəb olacaq.
AYİB-in ölkəmizlə əməkdaşlığında əsas istiqamətlərdən biri də bərpaolunan enerji layihələrinin həyata keçirilməsidir. Bank tərəfindən aparılan tədqiqatlar da bu sahəyə marağı gücləndirir. Belə ki, maliyyə qurumunun araşdırmalarında Azərbaycanda ekoloji cəhətdən təmiz hidrogen istehsalının məqsədəuyğun olması öz təsdiqini tapır. Bununla bağlı AYİB-in dəstəyi ilə Niderlandın tanınmış “Advision” şirkətinin Azərbaycanın hidrogen potensialının qiymətləndirilməsi ilə bağlı təhlili də mühüm önəm daşıyır. Başqa sözlə, adıçəkilən şirkətin hesabatında ölkəmizin bu sahədəki potensial imkanları ilə bağlı müsbət məqamlar yer alır.
Onu da qeyd edək ki, AYİB indiyədək Azərbaycanda 188 layihəyə 3,6 milyard avrodan çox sərmayə qoyub. Ümumi investisiyaların 13 faizi özəl sektorun payına düşüb. Bank son illərdə bərpaolunan enerji layihələrinə daha çox diqqət yetirib. Belə ki, maliyyə qurumu təkcə 2022-ci ildə Azərbaycanda 9 layihəyə 86 milyon avro investisiya qoyub ki, həmin vəsaitin də 71 faizi “yaşıl iqtisadiyyat”ın inkişafına, bərpaolunan enerji mənbələrinə yönəlib.
Sonda AYİB-in ölkəmizlə sıx əməkdaşlığına əsaslanıb deyə bilərik ki, Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə ölkəmizdə aparılan uğurlu iqtisadi siyasətin nəticəsi olan əlverişli investisiya mühiti öz bəhrəsini verir. Məhz bunun nəticəsidir ki, son illər ölkəmizə investisiya yatıran şirkətlərin sayı getdikcə artır, investorların coğrafiyası genişlənir. Təkcə onu qeyd etmək kifayətdir ki, 1995-2022-ci illər ərzində Azərbaycan iqtisadiyyatına 323 milyard 104 milyon dollar investisiya qoyulub ki, bunun da 50,5 faizi və ya 163 milyard 222 milyon dolları xarici investisiyalar olub.
Samir HEYDƏROV,
iqtisadçı-ekspert
Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı (AYİB) 1991-ci ildən fəaliyyətə başlayıb. Ötən müddət ərzində əsasən, keçmiş sosialist ölkələri və Mərkəzi Asiya dövlətlərinə bazar iqtisadiyyatına keçid məqsədilə kredit və texniki yardım üçün kredit, həmçinin ianələr ayırıb.
Azərbaycan 1992-ci ildən mərkəzi ofisi Böyük Britaniyada yerləşən AYİB-in üzvüdür. Bu beynəlxalq maliyyə institutu indiyədək Azərbaycanda 168 layihə həyata keçirib, ölkəmizə yatırdığı investisiyaların dəyəri 3,6 milyard avroya çatıb. Bankın layihələrinin 50 faizi enerji sahəsini əhatə edir. Maliyyə qurumunun səhm fondunda Azərbaycan Dövlət Neft Fondunun 100 milyon dollarlıq kapitalı saxlanılır.
Böyük Britaniyanın paytaxtı London şəhərində 2019-cu ildə keçirilən AYİB-in Şərq Tərəfdaşlığı İnvestisiya Sammiti çərçivəsində Azərbaycan Respublikası Hökuməti ilə bu maliyyə institutu arasında ölkəmizin Şərqi Avropa Enerji Səmərəliliyi və Ətraf Mühit üzrə Regional Tərəfdaşlıq Fondunda (E5P) iştirakı ilə əlaqədar ianə haqqında, həmçinin respublikamızın AYİB-in donorları icmasına qoşulması ilə bağlı sazişlər imzalanıb.
Adıçəkilən fondun əsas fəaliyyət istiqamətlərinə bərk məişət tullantılarının idarə edilməsi, küçələrin işıqlandırılması, bərpaolunan enerji mənbələrindən, o cümlədən biotullantılardan istifadə, mərkəzi istilik enerjisi sisteminin inkişafı, su təchizatı və çirkab sularının təmizlənməsi, eyni zamanda, şəhər nəqliyyatının inkişafı, ictimai və yaşayış binalarında enerji effektivliyi tədbirləri kimi layihələrə maliyyə vəsaitinin ayrılması daxildir.
Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı ölkəmizdə ən çox krediti enerji sahəsinə yönəldib. “Cənub Qaz Dəhlizi” QSC-yə 500 milyon ABŞ dollarınadək kredit ayırıb. Bu kredit TANAP layihəsi üzrə öhdəliklərin maliyyələşdirilməsi üçün nəzərdə tutulub. Bank texniki yardımı ilə bərpaolunan enerji üzrə hərracların keçirilməsinə dair dəstək layihəsinin həyata keçirilməsinə də xüsusi əhəmiyyət verib.
Vaqif BAYRAMOV