Azərbaycanın bu ilk həftəlik klassik – elektron qəzetini

1976-81-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsində müəllimimiz, daha sonra diplom rəhbərimiz, universiteti bitirdiyimiz il bizi özünün yaratdığı və rəhbərlik etdiyi “Bakı” və “Баку” gündəlik axşam qəzetləri redaksiyasına işə götürərək, 1981-88-ci illər ərzində redaktorumuz olmuş, o zamankı kollektivimizin hər bir üzvünə Atalıq etmiş, məmləkətdə ilk axşam qəzetinin və müasir qəzet jurnalistikası məktəbinin əsasını qoyan, milli mətbuatımızın klassiki

Nəsir müəllim İmanquliyevə

ithaf edirik

№ 9
01 dekabr 2015
http://baki-baku.az

Şüvəlan qəsəbəsində 4 nömrəli xüsusi internat məktəbi yenidənqurmadan sonra istifadəyə verilib

Ötən həftə Heydər Əliyev Fondunun “Uşaq evləri və internat məktəblərinin inkişafı” proqramı çərçivəsində Xəzər rayonunun Şüvəlan qəsəbəsindəki 4 nömrəli respublika xüsusi internat məktəbinin yenidənqurmadan sonra açılışı olub.

Azərbaycanın birinci xanımı, Heydər Əliyev Fondunun prezidenti Mehriban Əliyeva açılış mərasimində iştirak edib.

Müəssisə 1967-ci ildən fəaliyyət göstərir. Məktəb 2013-cü ildə sökülərək yenidən inşa edilib. 160 uşaq üçün nəzərdə tutulan məktəbdə tədris, yataq korpusları, tibb məntəqəsi tikilib. Musiqi, idman, müalicəvi bədən tərbiyəsi otaqları və siniflərində bütün lazımi avadanlıqlar var. Bundan əlavə, məktəbin nəzdində fəaliyyət göstərən Reabilitasiya Mərkəzinin kiçik binasının yerində sağlamlıq imkanları məhdud olan 100 nəfər məktəbəqədər uşaq üçün nəzərdə tutulan ikimərtəbəli Reabilitasiya-İnkişaf Mərkəzi inşa edilib. Mərkəzdə işləyən mütəxəssislərin gün ərzində uşaqlara yüksək xidmət göstərməsi, onların qidalanması və istirahəti üçün əlverişli şərait yaradılıb. İnternat məktəbdə, həmçinin dulusçuluq, xalçaçılıq, dülgərlik, çilingərlik, tikiş, toxuculuq, rəssamlıq kimi yeni peşə kabinetləri var. Məktəbdə uşaqların asudə vaxtlarının səmərəli təşkili və istirahəti üçün qapalı üzgüçülük hovuzu və idman zalı fəaliyyət göstərir. Müəssisənin həyətində kölgəliklər, açıq futbol meydançası da yaradılıb.

Edu
2 01 dekabr 2015 (№9)
http://baki-baku.az

Члены Палаты Лордов Великобритании встретились с профессором Наргиз Пашаевой

На днях по приглашению школы Purcell  - первой, самой знаменитой и престижной музыкально-специализированной школы Великобритании, ректор Бакинского филиала МГУ, сопредседатель Англо-Азербайджанского общества, профессор Наргиз Пашаева посетила традиционный ежегодный Гала-ужин, который состоялся в одном из самых старинных  домов Лондона, the Goldsmith’s Hall.

Подобный Гала-ужин является значимым событием в музыкальном мире Великобритании. Во время вечера директор школы Purcell Джеймс Хардинг поприветствовал собравшихся в салоне и выразил благодарность всем присутствующим, коротко представил программу учеников школы Purcell, которые выступят перед гостями. На ужине присутствовали известные деятели искусства Великобритании, такие как Сер Саймон Раттл, член Палаты Лордов парламента Великобритании Баронесса Варнок, а так же известные профессора и другие деятели культуры. Важно отметить, что патроном школы Purcell является наследник Британского престола Чарльз, принц Уэльский.

Ранее, в июне этого года, профессор Наргиз Пашаева вместе с Лордом Германом посетила школу Purcell, встретилась с руководством школы, ознакомилась с системой учебного процесса и инфраструктурой школы.  Во время своего визита профессор Наргиз Пашаева обсудила с руководством школы возможности сотрудничества с азербайджанской музыкально-специализированной школой имени Бюль-Бюля и перспективы обучения двух азербайджанских школьников в школе Purcell, которая является одной из самых известных музыкально-специализированных учебных заведений мира.

Инициатива профессора Наргиз Пашаевой была поддержана руководством школы Purcell и 23-го ноября сего года по приглашению профессора Пашаевой, директор школы имени Бюль-Бюля Теймур Гойчаев и двое учащихся из Баку, тарист Атабек Исмайлов и пианист Рашид Бейбутов посетили школу Purcell.  Данная школа подготовила недельную программу для директора школы имени Бюль-Бюля и двух школьников, в рамках которой они будут посещать уроки школы и ознакомятся с британской системой музыкального образования. Сопредседатель Англо-Азербайджанского общества Лорд Герман и другие члены этой организации, так же гости из Баку, сопровождали профессора Пашаеву на Гала-ужине.

Надо отметить что, запланированное выступление учеников школы имени Бюль-Бюля в школе Purcell, является одним из интересных моментов их визита.

В ходе своего визита в Великобританию, 25-го ноября, по приглашению Лорда Германа, а так же 6-ти членов Палаты Лордов, таких как Лорд Беркли, Лорд Клеменс-Джонс, Лорд Липсей, Лорд Роу-Беддоу, Лорд Абердар и Лорд Томас Грестфордский, профессор Наргиз Пашаева приняла участие на деловом обеде в Палате Лордов.

Встреча состоялась в известном гостевом Холм-зале Палаты Лордов парламента Великобритании. Присутствующие на встрече представители Палаты Лордов поприветствовали гостью Наргиз Пашаеву и далее перешли к интересным дискуссиям на культурно - образовательные темы. На встрече обсуждались перспективы реализации совместных музыкальных  и других культурных проектов, под руководством со-председателей Англо-Азербайджанского общества, профессора Наргиз Пашаевой и Лорда Германа. Н.Пашаева рассказала Лордам о многогранности Азербайджанского музыкального наследия. Подчеркнула, что первая мугам-опера «Лейли и Меджнун» была написана Узеир Беком в Азербайджане. Было отмечено, что   Азербайджанская музыкальная культура вобрала в себя все жанры классического европейского наследия и вровень развивалась национально-традиционными жанрами. Еще она подчеркнула формировавшуюся школу джаз - исполнителей, которые прославили свою страну на международном уровне. Отметила историческую значимость, созданную Узеир Беком Консерватории и музыкальной школы Бюль-Бюля.

Также во время встречи были заданы вопросы профессору Н. Пашаевой, касающиеся истории, литературы, современного образовательного подхода к разным темам. Беседа носила обоюдно интересный характер, затрагивались историко-культурологические аспекты и было подчеркнуто, что на Западе необходимо распространять информацию об Азербайджане и лучшим способом для этого является инициатива и работа общественных организаций и гражданского общества.

Присутствующий на обеде Лорд Беркли, являющийся одним из самых выдающихся композиторов Великобритании, был рад знакомству и отметил свою заинтересованность в дальнейших встречах. Важно отметить, что Лорд Беркли в 1977 году стал победителем Гиннеса за свое музыкальное произведение. Будучи известным музыкантом, Лорд Беркли так же является руководителем музыкальных проектов на радио канале ВВС 3.

Лорд Клемент-Джонс является представителем Палаты Лордов по культуре, медиа и спорту от либеральной партии. Он так же выразил свой интерес к деятельности Oбщества.

Лорд Липсей, известный своей карьерой журналиста в таких популярных изданиях, как The Economist, Prospect, The Sunday Times, The Guardian, также являлся членом управляющего совета известной лондонской телекомпании ITV, отметил, что в Британии мало знают об Азербайджане и подчеркнул важность работы, проводимой профессором Пашаевой.

Лорд Роу-Беддоу, почетный доктор Гламорганского Университета, президент известного королевского музыкально-театрального колледжа Уэльса, пригласил профессора Пашаеву посетить столицу Уэльса Кардифф, где находится возглавляемый им королевский колледж и ознакомиться с его работой. Наргиз Пашаева, в свою очередь, поблагодарила за приглашение и пообещала посетить Уэльс в ближайшем будущем.

Лорд Абердер, который является одним из 92-ух потомственных лордов, директором музыкальной компании «VALTZ», а так же членом попечительного совета Национальной библиотеки Уэльса и благотворительной организации Стефана Доджсона, выразил заинтересованность к работе Англо-Азербайджанского Общества в сфере музыки и рассказал о системе музыкального образования в Великобритании.

Лорд Томас Грестфордский – обладатель ордена Британской Империи, обладатель титула королевского советника, председатель Кембриджского общества Piterhauz, поприветствовал профессора Наргиз Пашаеву, рассказал о различных музыкальных фестивалях проводимых в Великобритании и выразил надежду на дальнейшую дружбу и плодотворное сотрудничество.

В свою очередь, со-председатель Англо-Азербайджанского общества Лорд Герман подчеркнул что возглавляя общество вместе с профессором Пашаевой, совместно с другими членами комитета, успешно реализовали за этот год все запланированные проекты в полном объеме и  перспективы всех будущих проектов не вызывают сомнения.

Высокое собрание также узнало о деятельности Оксфордского Центра Низами, являющимся единственной научно-академической организацией высокого статуса по комплексному изучению Азербайджана в Великобритании.

Поблагодарив всех за приглашение и интерес к Азербайджану, также за проявленное к ее персоне высокое уважение, профессор Наргиз Пашаева выразила надежду на дальнейшее развитие связей между странами и  успешное воплощение всех намеченных проектов в жизнь.

В заключении, профессор Н.Пашаева вместе с Лордом Германом побывали в комнате нарядов и приемной королевы, которую она посещает перед ежегодным торжественным открытием Британского Парламента для подготовки к этому событию. Важно отметить, что в этой комнате хранятся ценные портреты Британских монархов, копия знаменитой «Великой Хартии Вольностей» (Magna Carta), а так же трон, когда-то принадлежавший королеве Виктории, последующих монархов Британского престола, в том числе использующийся по сей день.

Proje
3 01 dekabr 2015 (№9)
http://baki-baku.az

ŞOLLAR

Füzuli Sabiroğlu

1859-cu ildə Şamaxı zəlzələsindən sonra qəza mərkəzinin Bakıya köçürülməsi ilə şəhər sürətlə inkişaf etməyə başladı. O zaman buradakı hərbi qarnizon da daxil olmaqla Bakının cəmi 7000 nəfər əhalisi vardı. Neft sənayesinin sürətlə inkişafı ilə əlaqədar olaraq 20-ci əsrin əvvəllərində Bakının əhalisi artıq 200 min nəfərə çatmışdı. Əhalinin artması ilə Bakıda içməli su qıtlığı artıq özünü kəskin şəkildə göstərirdi. O dövrdə Bakıda mövcud olan «xan su kəməri» sisteminin ovdanları və dərinliyi 64 metrdən az olmayan həyət quyuları şəbəkəsi əhalinin tələbatını ödəmək gücündə deyildi. İçməli suyun miqdarını artırmaq məqsədilə yeni quyuların qazılması, köhnə su hövzələrinin tutumunun artırılması və yenilərinin tikilməsi üçün tədbirlər görülməyə başlandı. 1865-ci ilə qədər Bakıda üç quyu-kəmər sistemi həm əhalini, həm də dəniz körpüsü və gəmiləri içməli su ilə təmin edirdi. Lakin bütün bunlar yenə də içməli su qıtlığının qarşısını almaq iqtidarında deyildi. Bakı üçün içməli su axtarışları Abşeron yarımadasıa da daxil olmaqla, Züğulba su kəhrizlərinə, şimalda Dübrar dağlarına və qərbdə Kür çayına kimi geniş bir ərazini əhatə edirdi. 1879-cü ildə neft milyonçusu, şəhər dumasının üzvü Hacı Zeynalabdin Tağıyevin təklifi ilə su kəmərləri komissiyası yaradıldı və Bakını su ilə təmin etmək məqsədilə su mənbələrinin axtarışına 1000 rubl vəsait ayrıldı. Lakin Şabanov, Semyannikov, Uspenski, Baseviç və Sokolovski kimi geoloq və mühəndis - hidravliklərin axtarışları nəticəsində məlum oldu ki, Bakı ətafında kifayət qədər içməli su ehtiyatı yoxdur. Bakı şəhərini işməli su ilə təmin etmək üçün müxtəlif layihələr təklif olunurdu. Bəziləri içməli suyun şəhərə Kür çayından gəmilərlə və ya Araz çayından tuluqlarda gətirilməsini, bəziləri isə Göy-Göldən öz axarı ilə su xəttinin çəkilməsini təklif edirdi. Dəniz suyunun təmizlənərək şəhərə verilməsi, hətta Volqa çayının suyunun şəhərə gətirilməsi kimi o dövr üçün fantastik görünən ən müxtəlif təkliflər səslənirdi.

1892-ci ildə isə Bakıda vəba epidemiyası yayılması ilə bağlı, şəhərin su kəhrizlərinin suyu istifadəyə yararsız hesab edilərək qadağan olunmuşdu. Həmin dövrdə su kəmərləri mühəndisləri-Moskvadan Altuxov, Parisdən Dümon və Tiflisdən Royit Bakı dumasına Kür suyunun şəhərə gətirilməsinə dair üç layihə təklif etdilər. Lakin bu layihələr Daxili İşlər Nazirliyinin Sankt-Peterburqdakı Texniki-İnşaat İnstitutu tərəfindən bir sıra texniki qüsurlarına və smeta xərclərinin düzgün hesablanmamasına görə rədd edildi. Bakının su təchizatı məsələlərinin həllində yerli şəraitə yaxşı bələd olan və yerli əhali arasında böyük nüfuza malik neft milyonçusu Hacı Zeynalabdin Tağıyev də yaxından iştirak edirdi. Avropa ölkələrinə olan səfərlərində Tağıyev texniki və mədəni aləmdə baş verən yeniliklərlə, Almaniya və Fransanın su və kanalizasiya qurğuları sistemi ilə yaxından tanış olmuşdu. Ona görə də O, Bakı şəhər dumasına Avropanın ən yaxşı hidravlik-mühəndisi sayılan ser Vilyam Harleyn Lindleyin Bakıya dəvət olunmasını təklif etdi.

Ser Vilyam Harleyn Lindley dünya texniki tərəqqisinə bir çox töhfələr vermiş Lindleylər sülaləsinin nümayəndəsiydi. Ata və oğul Lindleylər Avropanın 35 şəhəri üçün su kəməri və kanalizasiya xətti inşa etmişdilər. Vilyam Lindleyin atası Avropada su kəmərləri inşasının öncüllərindən sayılırdı. Kiçik Lindley 1853-cü ildə anadan olmuş, London mülki mühəndislər institutunda təhsil almış, atasının rəhbərliyi altında Avstriya-Macarıstan, Rumıniya, Almaniya, Hollandiya, İtaliya, Polşa və Rusiyada işləmişdi. Ser Vilyam Harleyn Lindley 1899-cu ilin payızında Bakıya gəldi. Lindley Bakıya gələn kimi vaxt itirmədən geoloq və mühəndislərin tədqiqat işlərinin nəticələri ilə tanış oldu və müvafiq layihələrin işlənməsi məqsədilə təklif olunan məntəqələrə, yəni Kür çayına yola düşdü. Kür çayı barəsində onun hələ Tiflisdə olduğu zamanlardan məlumatı vardı. Belə ki, 1895-ci ildə Msxet yaxınlığında- Qızıl kilsədə Tsalka bulaqlarının suyunun Tiflisə gətirilməsi layihəsinin memarı da məhz Lindley olmuşdu. İkinci tanışlıq isə Qafqaz dağlarının şimal yamaqlarının - Şalvuz-dağ, Bazar düzü və Şahdağın bulaqlarının suyundan bəhrələnən Samur çayı ilə oldu. Lakin Lindleyin diqqətini Şahdağ, Qusar yaylası və Qusar çayının yatağı cəlb etdi. Şübhəsiz Qusarçay əbədi buzlaqlarla örtülmüş geniş dağlıq ərazidə olduqca etibarlı, qida mənbəyi rolunu oynaya bilərdi. Uzun müşahidələrdən sonar Lindleyin gəldiyi qənaət belə idi: “Qafqaz dağlarının şimal yamaclarının sel suları ilə yuyulması nəticəsində və çoxlu xırda çayların deltalarının yaratdığı geniş bir düzənlik mövcuddu. Onların yaratdığı qatlar dənizə tərəf meylli olmaqla, əsasən su keçirici qum və kiçik daşlardan ibarətdi. Bu qatların arasını gil pərdəsi tutur. Bütün bunlar bir yataqda, yaxud da ayrı-ayrı təbəqələr şəklində dağlardan dənizə doğru hərəkət edən güclü bir yeraltı axının olduğundan xəbər verir. Şahdağ dağ massivi üzəri güclü təbaşir çöküntüsü ilə örtülmüş Yuri formasiyasına aiddi. Yay mövsümündə suyun əksər hissəsini verən Şahdağın şimal yamacı Samur çayını, həmçinin ətrafdakı bir çox kiçik çayları və bulaqları su ilə təmin edir”. Lindleyin ilk dəfə «Şollar» sözündən istifadə etməsi Bakı dumasında qızğın müzakirələrə səbəb oldu. O, bulaq suları ilə zəngin olan və su hövzəsi kimi müəyyənləşdirdiyi ərazini Şollar adlandırırdı. Şollar bulaq sularının nəhəng bir şəhəri su ilə təmin edə biləcəyinə az adam inanırdı. Lindley opponentlərini öz seçiminin düzgünlüyünə inandırmaq məqsədilə Şollar rayonunda hidroloji ekspertiza aparılmasını təklif etdi. Lakin şəhər duması vəsait çatışmazlığını əsas gətirərək bu təklifi rədd etdi. Bu zaman Hacı Zeynalabdin Tağıyev lazımi işlərin görülməsi üçün öz təbirincə desək,” kasıb şəhər idarəsinə” 25000 rubl kredit təklif elədi. Hacının bu təklifi Bakının gələcək su təminatında həlledici ol oynadı. Mühəndis Şoll Şahdağın ətəklərində yerləşən geniş Qusar yaylasının işlənməsi üçün yaradılan geoloji ekspedisiyasının rəisi təyin olundu. Lindley isə atası Vilyam Lindleyin dəfn mərasimində iştirak etmək üçün Bakını tərk edib, Londona qayıtmağa məcbur oldu. Xudatda qızdırma xəstəliyinə tutulan Şollun rəhbərlik etdiyi ekspedisiya ağır yüklü at arabaları ilə nəzərdə tutulmuş bölgəyə gələrək, işə başladı. Geodeziya və hidro-geoloji cihazların köməyilə Şahdağ rayonunda və ona bitişik Qusar yaylasında kəşfiyyat işləri aparıldı. Hidroölçənlərin köməyi ilə ekspedisiya çaylarda, qış və yay aylarında gündəlik axan suyun miqdarını ölçür, suyun kimyəvi -bakterioloji analizini aparmaq üçün nümunələr götürürdü. Şollun hesabatından məlum oldu ki, dəniz kənarı boyunca içməli su quyuları,

Xudatdan şimal-şərqə doğru isə, meşədə olduqca şəffaf, sərin bulaq suyu aşkar edilib. Bu bulaq öz mənbəyini Şollardan götürürdü. Su nümunələri, Tağıyevin qızlar gimnaziyasının zirzəmisində yaradılmış laboratoriyada kimyəvi-bakterioloji analiz olundu. Şollun ekspedisiyası suyun yeri, miqdarı və keyfiyyəti barədə Lindleyin verdiyi proqnozları təsdiq etdi. Lakin, Rus-Alman müharibəsinin başlanması şəhərin su təchizatı məsələsini ikinci plana atdı. Müharibədən sonra Rusiyada başlamış burjua-demokratik inqilabı isə Bakı su kəmərinin tikintisi mələsinin həllini bir neçə il də ləngitdi. Bu zaman ser Vilyam Harleyn Lindley Amsterdamda, Hamburqda, Essendə, Xanadda, Lorzda, Peştdə, Praqada, Varşavada, Buxarestdə və Xorvatiyada su kəmərləri, su tutarlar, su-elektrik stansiyaları, kanallar, su-nasosstansiyalarının layihələşdirilməsi və inşası ilə məşğul idi. 1909-cu ilin mart ayında Tiflisdə Rusiya su kəmərləri işçilərinin 9-cu qurultayı keçirildi. Dəvət olunanlar arasında Lindley də vardı. O, qurultayda çıxış edərək, çay suyu ilə müqayisədə bulaq suyunun daha üstün olmasına qurultay iştirakçılarını inandıra bildi. O, həmçinin Bakının su təchizatında məhz Şahdağdan, Şollar bulaqlarından istifadənin zəruriliyini qeyd etdi. Qurultay Bakı su kəmərənin Şollardan çəkilməsinin məqsədəuyğunluğu barədə qərar qəbul etdi. Qurultay başa çatdıqdan sonra Lindley Bakıda duma nümayəndələri qarşısında da fransız dilində çıxış etdi. Duma nəhayət ki, Bakı-Şollar su kəmərinin çəkilişi barədə çoxdan gözlənilən qərarı qəbul etdi. Qərarda deyilirdi ki, Bakının və ətrafının yeni su kəmərinin müfəssəl layihələndirmə və inşa işlərinə ümumi rəhbərlik və nəzarət cənab baş mühəndis Vilyam Lindleyə tapşılırsın. 1909-cu ilin yayında Bakıda yenidən vəba epidemiyası baş qaldırdı. Bakıdakı 800 su quyusunda sanitariya vəziyyətinin dəhşətli olduğu qeydə alındı. Su təchizatı layihəsini tərtib edərkən, Lindley gün ərzində Bakıda su sərfinin artaraq 3,6,9 və 12 milyon vedrə olacağını və ilk növbədə Şollar ovalığından 3 milyon vedrə torpaq suyunun cəlb ediləcəyini nəzərdə tutmuşdu. 1910-cu ilin iyul ayından oktyabr ayına kimi Şollar -Bakı su kəməri üzrə son hesablamalar başa çatdırıldı. Bütün ölçmələr, hesablamar və çertyoj işləri 1911-ci il martın 1-də, kəmərin sahələr üzrə iş bölgüsü isə may ayında tamamlandı. Tikinti tenderində qalib gələn İngiltərənin «Qriffits» şirkəti Xaçmazda və Dəvəçidə beton boru istehsalı zavodu inşa etdilər. Ancaq tikinti işləri ləng getdiyinə, borular zay hesab edildiyinə görə 2 il yarım ərzində şirkət müqavilədə nəzərdə tutulmuş işlərin yalnız 16 faizinə əməl edə bilmişdi. Şəhər İdarəsi Qriffitslərlə müqaviləni pozaraq, inşaat işlərini öz üzərinə götürdü.

Baş mühəndis vəzifəsinin icrası isə su kəmərinin çəkilişinə nəzarət və rəhbərlik olunması üzrə Lindleyin etibarlı adamı olan Stefan Skşivana həvalə edildi. Bütün inşaat işləri ilə Bakı Şəhər İdarəsi nəzdində təsis edilmiş su kəmərinin inşası şöbəsi, həmçinin Şəhər dumasının deputatlarından yaradılmış su kəmərləri icraçı kommisiyası məşğul olurdu. Hacı Zeylanabdin Tağıyev də komissiyanın tərkibinə daxil edilmişdi. Marşrut boyunca bölünmüş 9 iş sahəsinə Şollarda Nikolay Afanasyeviç, Xudatda Aleksey Aleksandroviç, Xaçmazda Boris Nikolayeviç Konrakov, Dəvəçidə Yakov Yefremoviç Kaseyev; Qızıl-Burunda Henrix Emilyeviç Stolt, Sumqayıtda Boleslav Mixayloviç Sikorski başçılıq edirdilər. Mühəndislərin tabeliyində lazımi sayda köməkçilər, texniklər, dəftərxana-texniki-mühasibat işçiləri vardı. Mərkəzi Texniki Büroya, beş mühəndisə bütün raportları sistemləşdirmək məqsədilə tikintinin gedişinə dair həftəlik hesabat verilirdi. Şollar su kəmərinin inşası sözün həqiqi mənasında «XX əsrin tikintisi» idi. Şəhər rəhbərliyi Bakı su kəmərinin çəkilişi üçün 23.500 000 rubl məbləğində dövlət istiqraz vərəqələrinin buraxılması üçün hökümət qarşısında vəsatət qaldıdı. 6 oktyabr 1909-cu il tarixində Çar 2-ci Nikolay məbləği 27 milyon rubla qədər artıraraq bu vəsatəti təmin etdi. Həmin vəsaitin 3,5 milyon rublu şəhərin ehtiyaclarına sərf edilməli idi. 1914-cü ilin yayında, tikinti işlərinin qızğın çağında müharibə elan olunması işlərə böyük ziyan vurdu. Çünki təcrübəli içşilərdən 44 mühəndis və texnik, eləcə də 200 nəfər daimi fəhlə müharibəyə çağırıldı. Tikinti üçün nəzərdə tutulmuş yüklərin -qum, sement, taxta, boru və s. daşınması xeyli çətinləşdi. Qafqaz cəbhəsində Almaniyanın müttəfiqi olan Osmanlı Türkiyəsi ilə gedən müharibə arxa cəbhədə-Vladiqafkaz və Zaqafqaziya dəmir yollarının işinə xüsusilə güclü təsir göstərmişdi. Türk-rus cəbhəsində dəmir yolu ilə çoxsaylı qoşun hissələri və hərbi yüklərin daşınmasına ehtiyac yaranmışdı. Cəbhədən gələn yaralı əsgərlər Bakının xəstəxanalarında yerləşdirilirdi. Yaralıların çoxu yatalaq və dizenteriya xəstəliklərinə yoluxmuşdu. Tikintidə yayılan malyariya minlərlə adamın həyatına son qoymuşdu. Vəfat edənlər arasında Şollar inşaat sahəsində çalışan iş icraçısı Henrix Emilyeviç Stolt, onun arvadı və iki övladı da vardı. Qurbanların sayı o qədər çox idi ki, su kəməri komissiyası ölənlərin adları, həkk olunmuş xatirə lövhəsi ucaltmaq qərarına gəlmişdi. Lakin müharibədən sonra baş vermiş inqilab bu planın həyata keçməsinə mane oldu. Bağlanmış müqaviləyə sadiq olan ser Vilyam Lindleyin inadkarlığı və həvəsi sayəsində kəmərin inşası müharibəyə, epidemiyaya rəğmən davam etdirilirdi. Tikintidə ən yüksək keyfiyyət standartlarına əməl olunurdu. Görülən işlərin nəticəsidir ki, su kəməri bu gün fəaliyyət göstərməkdədi. Standartların və keyfiyyətin gözlənilməsinə Skşivin cavabdehlik daşıyırdı. Lindleyin Avropada gördüyü bütün işlər dayandırılmış, Onun Frankfurt-Mayndakı dəftərxanası bağlanmışdı. Ser Lindleyin özü isə ingilis olduğuna görə, artıq Almaniyada qala bilməzdi. Lindley İngiltərəyə, oradan isə Rusiyaya- Bakıya yollandı. Müharibə getməsinə baxmayaraq Su kəmərinin çəkilişi tam sürətlə davam edirdi. Belə bir əminlik yaranmışdı ki, tikinti başa çatdırılacaq. Ser Vilyam Lindley Bakıdan heç yana tərpənmir, tikintiyə şəxsən rəhbərlik edirdi. O,zarafatla özünü bir işdən yapışdıqda onu axıra çatdırmadan əl çəkməyən ingilis buldoqu adlandırırdı. Bakı Şəhər Duması deputatlarından ibarət Komissiya tez-tez tikinti meydançalarına baş çəkir, hazır obyektləri təhvil alırdı. 1917-ci il, yanvarın 22-də ser Vilyam, əlində saat, Şollar suyunun ilk şırnağının şəhərə gəlişini gözləyirdi. Və su düz müəyyən olunmuş vaxtda, 187 kilometrlik məsafəni 63 saata qət edərək Bakıya daxil oldu. Çənlərin dolması, yuyulması bir aydan artıq vaxt apardı və 1917-ci il, mart ayının 1-dən Bakı-Şollar su kəmərinin istismarına başlandı. Lindleyin layihəsi Şollar su kəmərinin 3-cü və 4-cü növbələrinin də tikintisini nəzərdə tuturdu. Bakı əhalisinin gələcək artımını nəzərə alaraq, su kəmərinin gücünün gün ərzində 3 milyondan 12 milyon vedrəyədək artırılması planlaşdırılmışdı. Bu layihə yalnız Sovet hakimiyyəti illərində reallaşdırıldı. Su kəmərinin gücü gün ərzində 28 milyon vedrə suyadək artırıldı.

 

Cənab Lindleyin hədsiz xidmətləri müqabilində minnətdarlıq əlaməti olaraq, Duma Duma ser Vilyam Harleyn Lindleyi Bakının fəxri vətəndaşı seçmiş, Birja küçəsinin adının dəyişdirilərək Lindley küçəsi adlandırılması barədə sərəncam vermişdi. Bakıda Şollar suyunun istismara verilməsindən 9 ay sonra ser Vilyam Harleyn Lindley Londonda ürək xəstəliyindən vəfat etdi.

Digest
4 01 dekabr 2015 (№9)
http://baki-baku.az

Если Шенген падет: четыре сценария, угрожающие зоне безвизового режима

Financial Times

"Если Шенгенское соглашение, в конце концов, рухнет под грузом миграции в Европу и кризисов безопасности, то крупнейший в мире эксперимент по открытию границ, возможно, закончится тем же, с чего он начинался - длинной дорожной пробкой", - пишет Financial Times.

"Около трех десятилетий назад именно протесты дальнобойщиков, недовольных очередями на франко-немецкой границе, подтолкнули Париж и Берлин объединить свои границы", - говорится в статье.

"Сегодня аккуратный ряд машин вдоль немецкой магистрали A3, ведущей в Австрию, вынужденных медленно ползти под бдительным оком полицейских, создает представление о том, как проект 26 стран может зачахнуть и умереть", - полагают авторы статьи Алекс Баркер и Стефан Уэгстил.

Недавнее обнаружение того, что, по меньшей мере, трое джихадистов, участвовавших в терактах в Париже, проникли в Европу вместе с широким потоком мигрантов, подтвердило худшие опасения экспертов по безопасности относительно слабых мест, создаваемых Шенгенским соглашением, отмечает издание.

Райнер Мюнц, эксперт по миграции в Erste Bank, отмечает, что Шенгенское соглашение было "задумано, когда существовал "железный занавес". Коммунистические режимы выступали в качестве внешней пограничной службы.

Авторы статьи напоминают о принимаемых на данный момент мерах в связи с наплывом мигрантов и предлагают вниманию читателей четыре сценария, которые могут иметь место, если эти меры себя не оправдают.

Во-первых, возможно исключение Греции из Шенгенской зоны, отмечают Баркер и Уэгстил. "Греция - это ахиллесова пята Шенгенской зоны, главный проводник мигрантов в остальную Европу и, возможно, наименее дееспособное государство ЕС", - рассуждают они.

Высокопоставленные чиновники Евросоюза полагают, что подобная угроза может быть единственным способом заставить Грецию "взяться за ум" и обратиться за срочной помощью к службе пограничного контроля ЕС, Frontex, что она отказывается делать.

Во-вторых, журналисты считают возможным постепенное восстановление границ. "Вдоль границ Шенгенской зоны появляются заграждения", - отмечает издание.

"Внутри Шенгенской зоны Германия, Швеция, Австрия и Франция тоже вводят более жесткие ограничения с разрешения ЕС", - говорится в статье. "Евросоюз настаивает на том, что эти меры носят экстраординарный и временный характер. Но все столицы знают, что их будет трудно обратить вспять", - пишет газета.

В-третьих, Баркер и Уэгстил прогнозируют появление "архипелага лагерей беженцев". "Вместе с ограждениями и препятствиями появляется необходимость регулировать концентрацию мигрантов", - отмечают авторы.

Чтобы люди оставались на месте, потребуются колючая проволока, принуждение и, возможно, сила - и это будет искажением европейских ценностей, предупреждает издание.

"Картины будут страшными, но что еще мы можем сделать?" - задается вопросом один высокопоставленный североевропейский чиновник.

В-четвертых, издание не исключает возможность "отступления" Шенгенской зоны.

"Восстановление пограничного контроля в полном объеме будет очень дорогостоящим. У чиновников не хватает соответствующего штата сотрудников, оборудования и инфраструктуры. Если это произойдет, то Шенгенское соглашение может вернуться к мини-зонам, таким как Бенилюкс и скандинавские зоны свободного передвижения, предшествовавшим проекту. Подобный раскол может ознаменовать опасную коллективную утрату доверия", - рассуждают журналисты.

"Если мы потеряем присутствие духа, то мы потеряем больше, чем Шенген, - считает президент Европейской комиссии Жан-Клод Юнкер. - Не будет и единой валюты, если Шенген падет".

Источник: Financial Times

Şəxsiyyətlər
5 01 dekabr 2015 (№9)
http://baki-baku.az

Rusiya neftinin azərbaycanlı fatehi

Fuad Hüseynzadə

Fərman Salmanov Sibirə göndərilməsini xahiş etmişdi 

Azərbaycan öz nefti ilə yanaşı, neft üzrə alimləri ilə də dünyada tanınır. Onlardan biri də xalqımızın şanlı oğlu, dövlət və ictimai xadim, məşhur neft ustası, böyük tədqiqatçı-alim, Tümen neftinin banisi olan Fərman Qurban oğlu Salmanovdur. Heç şübhəsiz, F.Salmanov olmasaydı, Rusiyada neft sənayesi bugünkü inkişaf səviyyəsinə çatmazdı. Bu baxımdan onu yalan yerə "Rusiya neftinin  atası" adlandırmırlar. İlk öncə, gəlin, F.Salmanovun ömür yoluna nəzər salaq. Həyatı gənc nəslin bir çox nümayəndələrinə nümunə ola biləcək görkəmli neftçi və alim Fərman Salmanov 1931-ci il iyulun 28-də Şəmkir rayonunun Morul kəndində anadan olub. Atası 1937-ci ildə həbs olunduqdan sonra o, əmək fəaliyyətinə erkən başlamış, kiçikyaşlı bacı-qardaşlarının tərbiyəsində anasına kömək etmişdir. Orta məktəbi 1947-ci ildə əla qiymətlərlə başa vuran gənc Fərman, əvvəl Şirvan Kompleks Ekspedisiyasında kollektor işləmiş, sonra Azərbaycan Sənaye İnstitutunun (indiki Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyası) geoloji-kəşfiyyat fakültəsinə daxil olub.

Bu seçimini F.Salmanov sonralar belə izah edirmiş:

"Mən 8-ci sinifdə oxuyanda SSRİ neft sənayesi naziri Nikolay Baybakov Şəmkirə gəlmişdi. Rusca yaşıdlarımdan bir qədər yaxşı danışdığımdan, ali qonağa məktəbimiz barədə məlumat vermək mənə həvalə edilmişdi. Görüşün sonunda Baybakov nəçi olacağımı soruşdu. Cavab verdim ki, neftçi. O seçimimi təriflədi və dedi ki, neft ölkəmizin gələcəyidir. Bu görüş mənim taleyimi müəyyən etdi. İnstitutu bitirdikdən sonra təyinatımı Bakıya verdikdə də mən Baybakova məktub yazdım, Sibirə köçürülməyimi xahiş etdim. Nəticədə məni Moskvaya çağırdılar, oradan da Kuzbasa göndərdilər, hətta bilet pulunu verdilər."

Fərman Salmanovun məhz Sibirə göndərilməsini xahiş etməsinin də öz tarixçəsi var. Sibirə məhəbbəti onun qəlbində babası Süleyman oyatmışdı. Ağaların və mollaların zülmünə qarşı etiraz etdiyinə görə Süleyman baba 1888-ci ildə Sibirə 20-illik sürgünə göndərilmişdi. Burada o, rus-yapon müharibəsində iştirak etmiş, göstərdiyi şücaət müqabilində mükafat olaraq həbsdən azad olunmuş, hətta sibirli qız Olqa İosifovna ilə evlənmişdi də. Xanımı Firuzə adını qəbul etdikdən sonra Süleyman baba vətənə qayıtmışdı. Sonralar nəvələrinə daim Sibir və Uzaq Şərq haqqında danışarmış. Hətta nəvələrindən birinə Amur çayının şərəfinə Amurə adı vermişdi.

Ali təhsilini dağ mühəndisi-geoloq ixtisası üzrə başa vurduqdan sonra Kuzbasa neft-qaz yataqlarının kəşfiyyatına göndərilən gənc Fərman, 1955-1957-ci illərdə Kemerovo və Novosibirsk vilayətlərində Plotnikov və Qryaznensk neftqazkəşfiyyat ekspedisiyalarının rəisi işləyib. Tezliklə Kuzbasın heç bir neftlilik-qazlılıq potensialının olmadığı qərarına gələn F.Salmanov 1957-ci ilin avqustunda Sovet rəsmilərinin icazəsi olmadan öz təşəbbüsü ilə geoloji partiyasını Surquta aparıb. O əmin idi ki, burada neft var. Onu vəzifədən uzaqlaşdırmaq, həbs etdirmək cəhdləri ara verməsə də, Fərman Salmanov qazmanı davam etdirib. Komandasının tətil hədə-qorxuları hakimiyyət dairələrini geri çəkilməyə vadar edib. Vəziyyəti daha da gərginləşdirməmək üçün onlar əvvəlki tarixlə əmr verib Salmanovun partiyasının Surquta göndərilməsini rəsmiləşdiriblər.

"Mən nefti tapmışam. Bax belə, Salmanov"

Fərman Salmanov o dövrü belə xatırlayırmış:

"Çox böyük səs-küy qaldırmışdılar, biz isə rabitəni kəsdik. Hər vəchlə məni vəzifədən uzaqlaşdırmaq istəyirdilər. Axırda məcbur olub qalmağıma razılıq verdilər. Ailə və uşaqlarımızla birgə vağzala sığınmışdıq. 1961-ci il martın 21-də, Azərbaycanda ən sevimli bayram olan Novruz günündə isə, Megion kəndi yaxınlığındakı birinci quyu neft fontanı verdi. Mən tullanır və qışqırırdım - Biz qalib gəldik!"

Beləcə, Fərman Salmanov 1961-ci il 21 mart tarixində "Megion" yatağını kəşf edib. O, öz opponentlərinin hər birinə eyni məzmunlu məktub göndərib: "Hörmətli yoldaş ..., Megionda 1 №-li quyuda 2180 metr dərinlikdən neft fontanı alınıb. Aydındır? Hörmətlə, Fərman Salmanov." Rəqibləri deyirmişlər ki, bu, təbii anomaliyadır, bir-iki həftəyə quyu "gücdən düşəcək", Qərbi Sibirdə böyük neft ola bilməz. Ust-Balık rayonundakı ikinci quyudan da "qara qızıl" fontan vuranda isə, Salmanov rəhbərliyə radioqram göndərir: "Quyu necə lazımdır döşəyir!", N.S.Xruşşova isə teleqram vurur:

"Mən nefti tapmışam. Bax belə, Salmanov."

Tezliklə Sovet liderləri Salmanovun kəşflərinin əhəmiyyətini dərk edirlər və Sibir qısa müddətdə ölkə iqtisadiyyatının əsas aparıcı qüvvəsinə çevrilir. SSRİ neft sənayesi naziri Lev Çurilov Fərman Salmanovu Tümen neftinin banisi adlandırmış, bir çoxları onun şücaətini Qaqarinin kosmosa uçuşu ilə müqayisə ediblər. 1962-64-cü illərdə F.Salmanov Ust-Balık, sonra isə Pravdinsk Neft-Kəşfiyyat ekspedisiyasının rəisi işləyib. 1970-ci ildə o, Tümen İstehsalat-Geologiya Baş idarəsi rəisinin müavini-neft və qaz üzrə baş geoloq, 1978-ci ildə isə "Qlavtümengeologiya"nın rəisi təyin edilib. Onun Qərbi Sibirdə 30 illik fəaliyyətinin nəticəsi olaraq, Tümenin şimalında 130-dan çox "qara qızıl" və "mavi yanacaq" yatağı kəşf edilib və bu diyar Rusiyanın neft-qaz kompleksinin etibarlı bazasına çevrilir.

1987-ci ildə Moskvaya işə keçən Fərman Salmanov 1991-ci ilə qədər SSRİ geologiya nazirinin birinci müavini olur. 1992-ci ildə "Rospan" şirkətini yaradır, eləcə də "Geologiya nefti i qaza" elmi-texniki jurnalının baş redaktoru olur. 1980-90-cı illərdə Rusiya və Azərbaycanın xalq deputatı seçilən Fərman Salmanov "Tümen" futbol klubunun yaradıcısıdır. “Yuqnefteqaz” şirkətinin direktorlar şurasının sədri olan F.Salmanov, eyni zamanda "İtera" şirkətinin direktorlar şurası sədrinin müşaviri kimi ömrünün son günlərinə qədər Kalmıkiyada neft və qazın axtarışı və kəşfiyyatı ilə məşğul olub.

Fərman Salmanov ömrünün 50 ilini Sovet İttifaqı və Rusiya Federasiyasının neft-qaz sənayesinin inkişafına həsr edib. Soydaşımız 100-dən artıq nəhəng neft-qaz yatağını, o cümlədən "Mamontov", "Megin", "Pravdinsk", "Ust-Balık", "Surqut", "Fyodorovsk", "Urenqoy", "Yamburq" və başqalarını şəxsən kəşf edib və ya onların kəşfində iştirak edib. 1966-cı ildə F.Salmanov Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, 1970-ci ildə Lenin mükafatı laureatı adına, Lenin, Oktyabr inqilabı, iki dəfə Qırmızı Əmək Bayrağı ordenlərinə layiq görülüb. O, İ.M.Qubkin mükafatı laureatı, Rusiya Federasiyasının əməkdar geoloqu, neft və qaz sənayesinin fəxri işçisidir.

Geologiya-mineralogiya elmləri doktoru, Rusiya Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü, görkəmli geoloq Fərman Salmanov, eyni zamanda, nəhəng neft-qaz yataqlarının formalaşması və yerləşməsi problemlərinin həllinə yönəlmiş fundamental elmi əsərlərin müəllifidir. O, 160-dan artıq elmi əsərin və 10 monoqrafiyanın müəllifidir. O, Xanti-Mansi və Yamalo-Nenets Muxtar dairələrinin, Surqut şəhəri, Texas ştatı və Çinin Çzinçjou şəhərinin fəxri vətəndaşı seçilib. Fərman Salmanov 2007-ci il martın 31-də 79 yaşında vəfat edib və öz vəsiyyəti ilə Moskvada Vaqankovsk qəbiristanlığında dəfn edilib.

"O, Qərbi Sibirdə neft olmadığını deyənlərin yanıldığını sübut edib"

Onun ölümü Azərbaycanda da böyük hüznlə qarşılanıb. Prezident İlham Əliyev məşhur geoloq Fərman Salmanovun vəfatı münasibətilə mərhumun ailəsinə başsağlığı verib. Dövlət başçısı Fərman Salmanovun adının Azərbaycanın və Rusiyanın neft və qaz sənayesinin, bütün dünyanın yanacaq-energetika kompleksinin inkişafının şanlı salnaməsində layiqli yer tutduğunu bildirib. Fərman Salmanovu gözəl insan, özünün bütün həyat və fəaliyyətini xalqa sədaqətlə xidmətə, seçdiyi işə-planetin neft-qaz sərvətlərinin axtarışına və işlənilməsinə xidmətə həsr etmiş yorulmaz və fədakar əmək adamı kimi xarakterizə edən prezident İlham Əliyev, onun vəfatı münasibətilə yaxınlarına dərin hüznlə başsağlığı verib.

F.Salmanovu anarkən akademik, ARDNŞ-in vitse-prezidenti Xoşbəxt Yusifzadə KİV-ə açıqlamasında onun bütün həyatını neft-qaz yataqlarının işlənməsinə həsr etdiyini deyib:

"F.Salmanovun adı dünya neft tarixində Qərbi Sibirin zəngin neft sərvətlərini ilk kəşf edən alimlərdən biri kimi daxil olub. O, Qərbi Sibirdə neft olmadığını deyənlərin yanıldığını sübut edib, 1961-ci ildə burada ilk neft yataqlarını üzə çıxarıb. Onun rəhbərliyi altında karbohidrogen ehtiyatları ilə zəngin, yüzdən artıq irihəcmli yataq kəşf edilib və istismara verilib. Məhz həmin yataqların işlənməsi və istismarı hesabına, SSRİ dünyanın ən çox neft-qaz ixrac edən ölkələri sırasına çıxmışdı”"

Heydər Əliyev Fondu Fərman Salmanovun büstünü Surqut şəhərinə hədiyyə edib

Bu gün Rusiya Fərman Salmanovla fəxr edir. O, xüsusən, Sibir regionu insanları tərəfindən daim yad olunur. Bu böyük geoloqun xatirəsini əbədiləşdirmək üçün Yamaldakı yataqlardan birinə "Salmanovskoye", Yamal teploxodlarından birinə "Fərman Salmanov" adı verilib. Salmanov bu neft-qaz regionuna dərindən bələd idi. Regionun paytaxtında Fərman Salmanovun abidəsi ucaldılıb. Bununla yanaşı,  Moskva, Bakı, Salexardda onun heykəl və büstləri ucaldılıb. Hazırda Surqutda küçə, neftqazkondensat yatağı və gəmi onun adını daşıyır. Eyni zamanda, ölümündən sonra "YUTeyr" aviasiya şirkətinin Tümen-Münhen marşrutu ilə hərəkət edən TU-154M təyyarəsinə məşhur neftçi-geoloqun adı verilib.

Surqutda (Xantı-Mansi muxtar mahalı) Fərman Salmanovun ev-muzeyi qarşısında isə Heydər Əliyev Fondunun Rusiyadakı nümayəndəliyinin təşəbbüsü ilə 2009-cu ildə onun büstü qoyulub. Büstün açılışında Fondun Rusiyadakı nümayəndəliyinin rəhbəri Leyla Əliyevanın mərasim iştirakçılarına ünvanlanmış məktubunda deyilir:

"Biz Sibir neftinin kəşf edilməsinə görə Fərman Salmanova minnətdar olmalıyıq, çünki onun möhtəşəm kəşflərinin bəhrələrindən bu gün dünyanın bir sıra ölkələrində istifadə edilir. Heydər Əliyev Fondu Fərman Salmanovun büstünü Surqut şəhərinə hədiyyə edir. Qoy, bu büst şücaət və xalqlarımız arasında dostluq rəmzinə çevrilsin. Qoy, buraya gələn insanlar bizim ortaq tariximizin şanlı səhifələrini yadda saxlasınlar və ona hörmət etsinlər".

Gördüyümüz kimi, həmyerlimiz F.Salmanov istər Azərbaycanda, istərsə də Rusiyada neft sahəsində bütün zirvələrə yüksəlib. Bütün fəaliyyətini ümumiləşdirərək onu Rusiyanın neft sənayesinin fatehi hesab etmək olar.

Bakı və bakılılar
6 01 dekabr 2015 (№9)
http://baki-baku.az

Parapet bağı

Müsəllim Həsənov

Bir vaxtlar İçərişəhər sakinləri uşaqlarını Qoşa qala qapısından çölə buraxmır, onları qorxudarmışlar ki, o tərəfə getməyin, qurd-quş rast gələr...

XIX əsrin əvvəllərində uşaqların qurd-quşla qorxudulduğu həmin ərazi indi "Fəvvarələr bağı" adlanır. Bu bağ bir də bədnam bir adla məşhurdur: köhnə bakılılar, elə təzələr də oranı adi danışıqda "Parapet" adlandırırlar. Amma elə hamı bu sözü çox vaxt çəkinə-çəkinə tələffüz edir, bir növ bu sözün arxasındakı vulqar mənadan utanır. Bəs əslində "Parapet" sözündə və "Parapet bağı"nda vulqar məna axtarmağa niyə və nə vaxtdan başlanıb?

Niyə Parapet?

İndi fəvvarələrin xüsusi yaraşıq verdiyi və adamların ən çox sevdiyi istirahət yerlərindən sayılan Fəvvarələr bağı XIX əsrdə tamam başqa görkəmdə olub. 1859-cu ildə Bakının quberniya mərkəzinə çevrilməsindən sonra şəhər böyüməyə başlayıb, İçərişəhərdən kənar ərazilərdə yeni binalar inşa edilib.

Şəhərin baş planı hazırlanarkən indiki Fəvvarələr bağının ərazisini də qaydaya salmaq nəzərdə tutulub və buranı bağa çevirmək qərara alınıb. Amma su qıtlığı, eləcə də Bakının sərt iqlimi burda ağac əkməyi, yaşıllıq salmağı müşkülə çevirib. Ona görə də bura sadəcə Quru bağ kimi tanınıb... Sonralar yeni şəhərsalma planına uyğun olaraq Quru bağın ətrafında da yeni binalar inşa edilib.

Bu ərazi şəhərin mərkəzinə - İçərişəhərə yaxın olduğu üçün Bakı varlılarının və şəhər rəhbərliyinin diqqət mərkəzində olub. Ona görə də burda gəlir gətirən obyektlər tikməyə maraq artıb. Dövlət Tarix Arxivində bu ərazidə torpaq almaq xahişi ilə müraiciət edən Bakı sakinlərinin ərizələri saxlanılır.

Belə marağın nəticəsidir ki, qısa zaman kəsiyində bura Bakı aristokratlarının və imkanlı adamların yaşadığı əraziyə çevrilib. Bütün bunlardan sonra Quru bağın ətrafı həm də mehmanxana yeri kimi cəlbedici olur. Çünki XIX əsrin ikinci yarısında neft hasilatının artması ilə əlaqədar şəhərə gediş-gəliş çoxalır, Bakıda mehmanxana işi gəlirli sahəyə çevrilir. Ona görə də bu ərazidə mehmanxanaların sayı artır.

Bundan əvvəl də burada karvansaralar fəaliyyət göstərib. XIX əsrin 60-cı illərində o vaxtın tanınmış memarı Qasımbəy Hacıbababəyov Quru bağın ətrafında özünün ilk karvansarasını inşa etdirib. Sovet dövründə bu karvansaranın üstünə təzə mərtəbələr artırılır və bura əvvəl "Spartak", sonralar isə "Araz" kinoteatrı kimi fəaliyyət göstərib. Bu günə qədər...

Qasımbəyin Quru bağın ətrafında inşa etdirdiyi daha bir karvansara sovet dövrünün yenidənqurmasından sonra Nizami Gəncəvi adına ədəbiyyat muzeyinə çevrilib. Quru bağın ətrafında o vaxtlar "Qrand" otel, "Metropol" otel də inşa edilir, bir qədər aralıda Musa Nağıyev "Novaya Yevropa" adlı otel tikdirir. Bağın lap yaxınlığında isə Lalayevin oteli ucalır, ətrafda restoranlar fəaliyyətə başlayır.

Və şəhər rəhbərliyi Quru bağda əkilmiş azsaylı ağacların suvarma problemini də həll edir. İçərişəhərdəki Xan bulağından bura su çəkilir və bağ qaydaya salınır. Səliqə-sahmanı qorumaq üçün bağ hasara alınır və "Parapet" adlanmağa başlayır. Niyə "Parapet"?

Məlum olduğu kimi o illərdə Bakıda həm də fransız dilində danışmaq dəb olub və köhnə Quru bağın adı da həmin dəbə uyğun fransız sözü ilə - Parapetlə əvəzlənib. "Parapet" fransız dilindən tərcümədə o qədər də hündür olmayan hasar, divar, çəpər deməkdir. Bu bağın ətrafına çəpər çəkildiyi üçün bağ belə adlandırılıb.
Bəs onda adi hasar mənası verən "Parapet" sözü və Parapet bağı niyə indinin özündə də mənfi assosiasiya doğurur?

Parapetə qadağa

Köhnə bakılı, Bakı Dövlət Universitetinin dosenti Faiq Əliyevin dediyinə görə, bağın ətrafında mehmanxana və restoranların çoxluğunu nəzərə alan "rus matyuşkaları" və erməni qızları bu əraziyə toplaşar, özlərinə "müştəri" taparaq bu tanışlığı restoran və ya mehmanxanalarda davam etdirərmişlər. Ona görə də özünə hörmət eləyən Bakı kişiləri qız-gəlinin buralarda görünməsini yasaq ediblər.

"Parapet"in "para pyat" və s. kimi yozumları sonrakı illərin fantaziyasıdır... Təsadüfi deyil ki, bu bağın vaxtilə "qədim peşə" sahiblərinin gəzişdiyi yer olduğu o dövrün mətbuat səhifələrinə də ayaq açıb. Məsələn, "Kaspi" qəzetinin 5 fevral 1894-cü il tarixli nömrəsində dərc edilmiş bir yazıda bağda "qədim peşə" sahiblərinin çoxluğundan və bunun bir sıra problemlər yaratdığından söhbət açılıb:

"...Parapet bağı axşamlar “belə qadınların” gəzdiyi yerə çevrilib və belələrinə görə tərbiyəli qadınların müşaiyətçisiz orda gəzmələri riskli işdir. Fevralın 3-də bir dövlət məmurunun qızı bağda gəzirmiş. İki erməni oğlan nalayiq təkliflərlə ona yaxınlaşıb. Qorxuya düşən qız kömək üçün yaxınlıqdan keçən hərbçiyə müraciət edib və canını qurtara bilib.
Belə hadisələr hər axşam olur..."

Bu cür bədnam ad qazanmasına baxmayaraq bu meydanda təkcə ticarət və xidmət obyektləri deyil, həm də dini, mədəni yönümlü binalar tikmək ideyası da elə o vaxtlar - XIX əsrin ikinci yarısında meydana çıxıb. Əvvəlcə burda xalq teatrı tikmək istəyiblər. Sonra kilsə inşa etmək barədə müzakirələr gedib. Lakin XIX əsrin 90-cı illərində Qızıllı kilsə kimi tanınan ibadət evi bu meydandan bir qədər yuxarıda – indiki 190 nömrəli məktəbin yerləşdiyi ərazidə inşa olunub.

Amma bu bağ yenə də perspektivli ərazi kimi şəhər rəhbərliyinin diqqət mərkəzində qalıb. Bağın qaydaya salınması üçün yeni layihə hazırlanıb. XIX əsrin axırlarında meydanın ortasında 1881-ci ildə qətlə yetirilmiş Rusiya imperatoru II Aleksandra heykəl qoymaq qərara alınıb. Ona görə də bu meydan hətta bir müddət İnperator meydanı adlanıb...

"Kaspi" qəzeti 1894-cü il 22 yanvar tarixli nömrəsində yazırdı:

"Şəhər Upravasının sərəncamına əsasən, şəhər bağının bağbanı Yemelyanov İmperator meydanında (Parapetdə) mərhum İmperator II Aleksandra heykəl qoyulacaq yerin ətrafında ağac əkməyi planlaşdırır. Ağaclar Borjom, Tiflis və başqa yerlərdən gətiriləcək..."

Lakin vəsait qıtlığı ucbatından bu meydanda II Aleksandra abidə ucaltmaq mümkün olmayıb.

Görünür, elə bu səbəbdən də sonralar by meydan İmperator meydanı yox, Kalyubakin meydanı adlanıb. M.P.Kalyubakin 1863-72-ci illərdə Bakının general qubernatoru olub.

1883-cü ilin yanvarında Bakı polisinin qərarı ilə şəhərin 6 polis sahəsinə bölündüyü arxiv sənədlərində öz əksini tapıb. Şəhər polisinin 5 yanvar tarixli əmrində 1-ci polis sahəsinə aid edilən bu meydanın adı Kalyubakin meydanı kimi göstərilib, sənəddə "Parapet" sözünün üstündən xətt çəkilib. 
Amma yeni əsrin əvvəllərinin arxiv sənədlərində bu meydan yenə də "Parapet" kimi xatırlanır.

1908-ci ildə Bakı şəhər uprasvası şəhərin küçə və meydanlarını səliqəyə salınması barədə qərar qəbul edib. Həmin sənəddə Bazar küçəsində və Quba meydanında alver edən küçə ticarətçilərinin mayın 1-ə qədər müvəqqəti olaraq "Parapet" meydanında alver etməsinə icazə verilir. Sənəd bu sözlərlə bitir:

"Mayın 1-ə qədər Quba meydanında yeni ticarət sıralarının hazır olub-olmamasına baxmayaraq Parapet təmizlənməlidir".

Faciələr meydanı

Necə adlanmağından asılı olmayaraq ötən əsrin əvvəllərində - 1905-10-cu illərdə bu meydanda çarizmə qarşı etiraz mitinqləri təşkil edilib. Bunun həqiqətə nə dərəcədə uyğun olduğunu indi demək çətindir. Amma meydanın uzun illər başqa bir kütləvi tədbirə şahidlik etdiyi dəqiqdir.

Qocaman tarixçi Faiq Əliyev burda vaxtilə məhərrəm ayında kütləvi dini mərasimlərin keçirildiyini söyləyir. Onun dediyinə görə, bir vaxtlar bu bağda Kərbəla müsibətlərini əks etdirən teatrlaşdırılmış tamaşalar göstərilib. Və bu tamaşalarda heç kim Yezidin və Şümürün rollarını ifa etməyə razılıq verməyib. Onda qərara alınıb ki, olmasın. Alimin sözlərinə görə dilimizdə “üzü qara olmaq” ifadəsi o vaxtdan yaranıb...

Bakı xristianları Milad bayramı ilə əlaqədar kütləvi xaç suyuna salma mərasimini də uzun illər bu bağda həyata keçiriblər. Yeni il ərəfəsində ən böyük yolka da əvvəllər həmişə burda qurulub. Bakılılar burda əyləniblər. Amma...

1918-ci ilin mart ayında bu meydan dəhşətli səhnələrin şahidi olub. Söhbət erməni daşnaklarının Bakıda törətdiyi vəhşiliklərdən gedir. Deyilənə görə həmin qanlı hadisələr zamanı bu meydanda xeyli sayda müsəlman əhali qətlə yetirilib... Azərbaycanda bolşevik hakimiyyəti qurulandan sonra Bakıda başqa küçə və meydanlar kimi Parapetin də adı dəyişdirilir. Bağa bu dəfə Karl Marksın adı verilir. Və burda məşhur kommunizm nəzəzriyyəçisinə abidə ucaltmaq planlaşdırılır. Amma hansısa səbəbdən bu ideya reallaşmır...

Unudulmaz "Nərgiz" kafesi

Böyük Vətən müharibəsindən sonra bağda və onun ətrafında yenidənqurma işləri aparılır. II Aleksandra, sonralar K.Marksa abidə qoymağın mümkün olmadığı bu bağda böyük Nizami Gəncəviyə möhtəşəm heykəl ucaldılır. Tanınmış memar Fuad Əbdürrəhmanovun yaratdığı bu abidə 60 ildən çoxdur ki, bağa və bütövlükdə Bakıya yaraşıq verir.

Keçmiş Parapet təkcə bu cür tarixi fakt və hadisələrlə xatırlanmır. Bu bağın digər özəllikləri də var. Məsələn, ötən əsrin 60-cı illərində burda ilk palma ağacı əkilib. İndi Bakıda kimisə palma ağacı ilə təəccübləndirmək qeyri-mümkündür. Amma o vaxt palma şəhərdə yeganə olub və ona xüsusi qayğı göstərilib. Hər il qış fəsli yaxınlaşanda palmanı şaxta vurmasın deyə xüsusi parça ilə bürüyüblər...

Bir də yaşlı nəslin nümayəndələri bu bağdan söz düşəndə məşhur "Nərgiz" kafesini xoş xatirələrlə yada salırlar. Ötən əsrin 60-70-ci illərinin gənclərinin sevimli istirahət guşəsi olan o kafe indi bu bağda yoxdur. Onu çoxdan söküblər. Amma kafe barədə əfsanələr yaşayır.

"Nərgiz" kafesini uzun illər Bakı şəhərinə rəhbərlik etmiş və bu gün də xoş xatirələrlə yada salınan Əliş Ləmbəranski tikdirib. Kafeyə Nərgiz adının verilməsi isə təsadüfi olmayıb. Deyilənə görə bu kafe şəhər başçısının xoşuna gələn Nərgiz adlı bir xanımın şərəfinə belə adlandırılıb. Deməli, məhəbbətin izhar olunmasına hətta sovet rejiminin sərt qadağaları da mane ola bilməyib...

Köhnə "Parapet"də yenidənqurma işləri bir də ötən əsrin 80-ci illərində aparılıb. 1984-cü ildə memar Rəhim Seyfullayevin rəhbərliyi ilə başlanan təmir-bərpa işləri şəhərdə müxtəlif şaiyələrin yaranmasına da səbəb olub.

Tanınmış memar Rəna Əfəndizadə o dövrü yaxşı xatırlayır və deyir ki, onda şəhərdə şaiyə yayılmışdı ki, "Parapet"i sökürlər, ləğv edirlər.

Bəs əslində nə baş verirdi?

Sən demə, bağda, sadəcə, yenidənqurma işləri aparılırmış, amma əsaslı yenidənqurma...

Bu yenidənqurma zamanı Nizaminin abidəsinin yanında quraşdırılan fəvvarələr bağın və meydanın yeni adını müəyyənləşdirir – Fəvvarələr meydanı, Fəvvarələr bağı. Və Azərbaycanda kommunizmin süqutu və dövlət müstəqilliyinin bərpası kimi möhtəşəm tarixi hadisələri maraqlı keçmişi olan bu məkan yeni adla - Fəvvarələr meydanı, Fəvvarələr bağı kimi qarşılayır.

2010-cu ildə Azərbaycan prezidentinin tapşırığı ilə Fəvvarələr bağında müasir üslubda təmir-tikinti işləri başlanır və sonradan meydan indiki görkəmini alır.

Tanıtım
7 01 dekabr 2015 (№9)
http://baki-baku.az

Mazda avtomobilləri 0% kreditlə

Yeni kampaniya bütün modelləri əhatə edir. Beləliklə, “0% kredit” kampaniyası çərçivəsində alıcılar istədikləri avtomobili 2 illik faizsiz kreditlə əldə edə bilərlər. Qeyd edək ki, kredit manatla verilir. İlkin ödəniş isə 50% təşkil edir.

Bu şərtlər bütün dilerlərdə keçərlidir. Mazda avtomobilləri Bakı şəhərində 3 dilerdə, həmçinin, Gəncə, Lənkəran və Goranboydakı dilerlərdə təqdim edilir.

Ətraflı məlumat üçün bizə zəng edin (012) 349 01 00 

Dilerlərin ünvanları - http://mazda.az/?sid=15

Xoş ünsiyyət qiymətsizdir

4 nömrə arasında zənglər 0 qəpik

4 nömrədən ibarət olan “Ailəm” paketi Sizə sevdiklərinizlə tam pulsuz danışmaq imkanı verir. Paketdəki nömrələri ailəniz və yaxınlarınıza təqdim edin, bir-birinizlə dəqiqəsi 0 qəpiyə danışın.

SintezFoto
8 01 dekabr 2015 (№9)
http://baki-baku.az

Bakı nostalji ilə modernizmin sintezində - FOTO

Политика в рифмах
9 01 dekabr 2015 (№9)
http://baki-baku.az

АФГАНСКИЙ МУРАВЕЙ

Евгений Евтушенко

Русский парень лежит на афганской земле.
Муравей-мусульманин ползёт по скуле.
Очень трудно ползти...
Мёртвый слишком небрит,
и тихонько ему муравей говорит:
«Ты не знаешь, где точно скончался от ран.
Знаешь только одно — где-то рядом Иран.
Почему ты явился с оружием к нам,
здесь впервые услышавший слово «ислам»?
Что ты дашь нашей родине — нищей, босой,
если в собственной — очередь за колбасой?
Разве мало убитых вам, — чтобы опять
к двадцати миллионам ещё прибавлять?»

Русский парень лежит на афганской земле.
Муравей-мусульманин ползёт по скуле,
и о том, как его бы поднять, воскресить,
муравьёв православных он хочет спросить,
но на северной родине сирот и вдов
маловато осталось таких муравьёв.

1983

Gün çatmaz...
10 01 dekabr 2015 (№9)
http://baki-baku.az

Dostluq belə olar

Tarıyel  Qasımov: "Tələbə vaxtı Şahmargildə yaşamışam"

Şahmar, mən, Həsən (Həsən Əbluc) dost olmuşuq. Biz tanış olanda hələ İncəsənət İnstitutunda oxumurduq. Mən Bədən Tərbiyəsi İnstitutunda, Həsən Politexnik İnstitutunda, Şahmar isə 10-cu sinifdə oxuya-oxuya Lütfi Məmmədbəyovun dram dərnəyinə gəlirdik, sonra ora xalq teatrı oldu. 

“Şahmar Ələkbərov çox sakit, mədəni oğlan idi. Özü də çox yaxşı oxuyurdu. Eyni zamanda böyük sənətkar idi. Aktyorluqda heç kim ona çata bilmirdi. Aktyor var, teatrda yaxşı rollar oynaya bilər, amma kinoda çəkilə bilmir. Aktyor var, kinoda şedevr yaradır, teatrda iki addım yeriyə bilmir. Amma Şahmar həm teatr, həm kino aktyoru kimi dahi bir insan idi, vəssalam. Mən onu deyə bilərəm. O, adi bir insan, sadə bir aktyor, amma istedadlı bir aktyor idi. Həm də yaxşı dost idi. Atam biləndə ki, mən Bədən Tərbiyəsi İnstitutunu atıb aktyorluğa gəlmişəm, Teatr İnstitutuna girmişəm, mənimlə əlaqəni kəsdi. Yəni mənə pul göndərmədi. Şahmar gördü ki, rayondan gəlmişəm, vəziyyətim ağırdır, götürdü məni evlərinə apardı, anasına dedi, Tariyelin atası ondan küsüb, pul göndərmir, yəni bunun imkanı yoxdur və 4 il mən onların evində qalaraq institutu oxuyub qurtarmışam.

Şahmar institutu qurtaran kimi hərbi xidmətə getdi. Getməmişdən əvvəl anasına demişdi ki, “mama, mən əsgər gedirəm, qoy Tariyel evdə qalsın ha”. Anası da məni buraxmadı. Yəni mamaşa (Şahmarın anası olduğuna görə ona mamaşa deyirdim) tək qaldığına görə mən orada qaldım. Hətta evləndim və Şahmar əsgərlikdən qayıdana qədər ailəmlə o evdə yaşadım. Şahmar gələndən sonra isə başqa yerə kirayə keçdim”.

Qara kəmər sahibi Yalçın Rzazadə:

"13 il karate ilə məşğul olmuşam. "Mükafatlarım" da olub: iki sınan qabırğam, sol ayağımda aparılan üç cərrahiyyə əməliyyatı, burnumun sınığı. Qara kəməri isə Yaponiyada almışdım.

Şərq döyüş idman növləri bədəninin fəlsəfəsidir, daxili aləminin dünyasıdır. Bu idmanla özünü qorumaq üçün, daxili aləmini təmkinli saxlamaq üçün, əsəblərini, sinirlərini yığışdırmaq üçün məşğul olursan. Düzdür, elə hallar olub ki, istifadə etmişəm. Mən çox diplomatik adamam, problemləri həmişə sülh yolu ilə həll etməyə çalışmışam, ancaq sülh yolu qalmayanda bu üsula əl atmışam. Ümumiyyətlə mən hər zaman problemsiz yaşamağa çalışmışam."

Раритет
11 01 dekabr 2015 (№9)
http://baki-baku.az

Жизнь, судьба и великолепные фразы Фаины Раневской

Фаина Георгиевна (Григорьевна) Раневская (урожденная Фанни Гиршевна Фельдман; 15 (27) августа 1896, Таганрог - 19 июля 1984, Москва) - советская актриса театра и кино. Современными журналистами часто именуется «одной из величайших русских актрис XX века» и «королевой второго плана»

Однажды в телевизионном интервью Раневская со свойственной ей самоиронией вспоминала насыщенную юность, связанную со сменой многочисленных театральных коллективов. На вопрос ведущей Натальи Крымовой о причинах столь бурной деятельности Фаина Георгиевна ответила:

– Я искала настоящее святое искусство!
– И наконец нашли его?
– Да.
– Где же?
– В Третьяковской галерее.

Раневская приглашает в гости и предупреждает, что звонок не работает:
- Когда придёте, стучите ногами.
- Почему ногами, Фаина Георгиевна?
- Но вы же не с пустыми руками собираетесь приходить!

Жить надо так, чтобы тебя помнили и сволочи.

Я себя чувствую, но плохо, - отвечала Фаина Раневская на вопросы о здоровье.

Женщины-это не слабый пол. Слабый пол-это гнилые доски...

Жизнь проходит и не кланяется, как сердитая соседка.

Я не умею выражать сильных чувств, хотя могу сильно выражаться.

Животных, которых мало, занесли в Красную книгу, а которых много — в Книгу о вкусной и здоровой пище.

На вопрос: "Вы заболели, Фаина Георгиевна?" — она привычно отвечала: "Нет, я просто так выгляжу"

Оправившись от инфаркта, Раневская произнесла сакраментальную по сути своей фразу: «Если больной очень хочет жить, то врачи бессильны».

Если женщина идет с опущенной головой — у нее есть любовник! Если женщина идет с гордо поднятой головой — у нее есть любовник! Если женщина держит голову прямо — у нее есть любовник! И вообще — если у женщины есть голова, то у нее есть любовник!

- А как вы считаете, кто умнее - мужчины или женщины? - спросили у Раневской.
- Женщины, конечно, умнее. Вы когда-нибудь слышали о женщине, которая бы потеряла голову только от того, что у мужчины красивые ноги?

Страшно, когда тебе внутри восемнадцать, когда восхищаешься прекрасной музыкой, стихами, живописью, а тебе уже пора, ты ничего не успела, а только начинаешь жить!

- Сегодня я убила 5 мух: двух самцов и трех самок.
- Как вы это определили?
- Две сидели на пивной бутылке, а три на зеркале, - объяснила Фаина Георгиевна.

Раневская со всеми своими домашними и огромным багажом приезжает на вокзал.
- Жалко, что мы не захватили пианино, - говорит Фаина Георгиевна.
- Неостроумно, - замечает кто-то из сопровождавших.
- Действительно неостроумно, - вздыхает Раневская. - Дело в том, что на пианино я оставила все билеты.

Самое ужасное в молодежи то, что мы сами уже не принадлежим к ней и не можем делать все эти глупости...

У Раневской спросили: что для нее самое трудное?
- О, самое трудное я делаю до завтрака, - сообщила она.
- И что же это?
- Встаю с постели.

BookNews
12 01 dekabr 2015 (№9)
http://baki-baku.az

Beynəlxalq Kitab Sərgisində millət vəkili Qənirə Paşayevanın kitablarının imza mərasimi keçirilib

Türkiyənin Kahramanmaraş bölgəsində keçirilən və ən böyük kitab sərgilərindən biri olan 2-ci Uluslararası Kitab Fuarında Azərbaycan Milli Məclisinin deputatı Qənirə Paşayeva və araşdırmaçı-yazar İmdat Avşarın hazırlayıb tərtib etdiyi “Karabağ hikayeleri” kitabının və Qənirə Paşayevanın Türkiyədə nəşr olunmuş “Allah seven kalplerdedir” və “Aşk Başka” kitablarının təqdimatı və imza mərasimi baş tutub. Yüzlərlə insan, xüsusilə də gənclərin qatıldığı tədbirdə Kahramanmaraşın və Türkiyənin bir sıra ziyalıları, rəsmiləri, yazarları, jurnalistləri imza mərasimində iştirak ediblər. Millət vəkili Qənirə Paşayeva özəlliklə gənclərə “Karabağ hikayeleri”ni oxumalarını, ortaq tariximizi dərindən öyrənməyi tövsiyyə edib. Türkiyə KİV-nin geniş iştirak etdiyi tədbirdə xanım Paşayeva və İ. Avşar “Karabağ hikayeleri” kitabının tərtib edilməsində əsas məqsədin Türkiyə və ondan kənarda yaşayan türk diaspor təşkilatlarına Qarabağ həqiqətləri ilə bağlı daha geniş bilgi vermək olduğunu bildiriblər:

“Kitabda yer alan bir-birindən dəyərli hekayələrin, Azərbaycanın haqq səsini, öncə qardaş Türkiyədə və türk dünyasında, sonra da bütün dünyada əks etdirəcəyinə inanırıq”. Qənirə Paşayeva Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı konfrans da verib.

Qeyd edək ki, “Qarabağ hekayələri” adlanan bu kitabda Elçin Əfəndiyev, Sabir Rüstəmxanlı, Qənirə Paşayeva, Əjdər Ol, Aqil Abbas, Günel Anarqızı, Novruz Nəcəfoğlu, Pərvin Nurəliyeva və digər ədiblərin Qarabağ mövzusunda hekayələri yer alıb. Bu əsərlər 20-ci əsrdə dünyanın gözləri önündə tarixin canlı olaraq qeyd etdiyi ən qanlı, ən ağır soyqırımına, qətliamlara məruz qalan, minillik ata yurdlarından didərgin salınan Azərbaycan türklərinin ağrı-acılarını əks etdirir. Türkiyənin “Kun” kitab evində çıxan kitab Avrasiya Beynəlxalq Araşdırmalar İnstitutu İB və Avrasiya Beynəlxalq Mətbuat Fondunun dəstəyi ilə işıq üzü görüb.
Millət vəkili Qənirə Paşayeva müəllifi olduğu kitablarla bağlı gənclərin suallarını da cavablandırarkən bildirib ki, Türkiyədə çıxan “Allah, sevən kalplerdedir” ve “Aşk Başka” kitabından əldə ediləcək bütün gəlir yoxsul ailələrin qızlarının universitetdə təhsil ala bilməsi üçün xərclənəcək və kitablarının belə bir amala xidmət edəcəyindən çox məmnundur. “Kitablarınıza belə diqqət gözləyirdinizmi?”, - sualına cavabında millət vəkili Qənirə Paşayeva açıqcası cəmi bir ay tamam olmamış “Allah, sevən kalplerdedir” kitabımın 2-ci baskı ilə çap olunacağı mənim üçün də sürpriz oldu, kitablarıma diqqət göstərən bütün dəyərli oxuculara təşəkkür edirəm deyib. O, Türkiyənin bəzi bölgələrində də kitablarının təqdimat və imzalanması üçün dəvət aldığını və mümkün olduğu qədər iştirak edəcəyini də söyləyib. Millət vəkili yaxın günlərdə Türkiyədə yeni bir kitabının da nəşr olunacağını və oxuyucuların ixtiyarna veriləcəyini də vurğulayıb.

“Pamukun qonşusu” ilə görüş keçiriləcək

Gənc yazar, jurnalist Nigar İsmayılqızının ilk kitabı işıq üzü görüb.

Dekabr ayının 5-i Gənc Tamaşaçılar Teatrının foyesində Nigar İsmayılqızının “Pamukun qonşusu” kitabının təqdimatı olacaq. Azərbaycan Yazıçılar Birliyindən bildirilib ki, kitab “aybKİTAB” layihəsi çərçivəsində nəşr olunub.

Tədbirdə elm, ədəbiyyat, incəsənət xadimləri və media nümayəndələri də iştirak edəcəklər.

Qeyd edək ki, kitabın redaktoru Elçin Hüseynbəylidir.

Təqdimat
13 01 dekabr 2015 (№9)
http://baki-baku.az

UOLT DİSNEY necə başardı?

Hazırladı: Məmməd Rauf

“Cizgi filminin kralı”

Kasıb, xəstə bir adam. Gözləri yollarda, oğlundan çörək pulu gözləyən yazıq bir ana və uzaq şəhərlərdə pansion otağında oturub nə edəcəyini düşünərək əzab çəkən bir gənc. Yardım etməyi sevərdi. Çörək tikələri verərək dost olduğu balaca bir siçan onun həyatını necə dəyişə bilərdi ki?! Amma dəyişdirdi. “Yaxşılıq et, dənizə at, balıq da bilməsə də Xaliq biləcək” deyimini təsdiqləyən qəribə bir yaşam hekayəsi...

“Qarnımı doyuracaq qədər də pulum yox idi. Aylarla iş axtardım, tapa bilmədim. Heç bir qabiliyyətə sahib olmadığımı söylədiklərində qırıq qəlblə başımı önə əyib oradan ayrılırdım. Ta ki, anbardakı bir siçanla qarşılaşanadək.”

“Siçanları oynadaraq milyonçu olan adam” deyə tanınan Walter Disney(Uolter Disney), bir zamanlar Çikaqonun yağmurlu, palçıqlı küçələrində necə dolanacağını, nə iş görə biləcəyini düşünürdü. Onun üçün səhər günəşin doğuşu dərdlərin də doğuşuydu. Günəşin batması isə o gün bir ümidin qaranlıqlara qərq olmasıydı.

Uolter Disney, 5 dekabr 1901-ci ildə Çikaqoda doğuldu. Ailəsi varlı deyildi. Yoxsul yaşadı. Gecə qaranlığının erkən saatlarında durar, soyuqdan buz bağlamış islaq yerlərdə sürüşüb yıxılmamaq üçün özünü güclə saxlayaraq 2,3 km gəzər, qəzetləri qoltuğunun altında bərk-bərk sıxar, qapı-qapı gəzib onları paylayardı. Lakin qazandığı pul çəkdiyi əziyyətlə müqayisəyə gəlməyəcək dərəcədə az idi. Bir həftəlik qazancı yalnız bir günə bəs edirdi. Amma kitab oxumağı çox sevirdi.

Bu cavan uşaq artıq qəzet paylamaq istəmirdi. Özünə daha ciddi, daha sabit bir iş axtarırdı. Amma təəssüf ki, hər dəfə hər hansı bir qabiliyyəti olmadığı üçün qapılar bir-bir üzünə bağlanırdı. Artıq qapı-qapı gəzmək ürəyini qırmağa başlamışdı. Hələ, “Peşən nədir?” soruşduqlarında təhsil almadığı günə lənət oxuyurdu. Yaşı on səkkiz idi. Və təhsil almağının gərəkdiyini hiss edirdi.

Bir müddət ambulans sürücüsü işləyən Disney, yenə işsiz-işsiz küçələri dolaşmaqdaydı. Çikaqo küçələrində boş-boş gəzdiyi günün axşamı yol kənarındakı bir kitab dükanına girdi. Kitablara göz gəzdirdi. Hamısı da maraqlı, oxunmalı kitablar idi. Tam təhsil almasa belə oxuma və yazma qabiliyyəti var idi. Hətta karikatura çəkməyi də bacarırdı. “Pulum olsaydı bu kitabların hamısını alıb oxuyardım” – deyə düşündü. İçərilərindən birini bəyəndi. Qiyməti bir təhər endirib o kitabı aldı. İti addımlarla kitab dükanından çıxıb düz evə getdi. Aldığı kitaba göz gəzdirdi. O zamanlar indiki kimi deyildi, kitabların arxa səhifələrinə reklamlar yerləşdirilirdi. Hətta 1940-cı ildə nəşr olunmuş bir kitabda “Arko”nun reklamını görsəniz heç təəccüblənməyin.

Uolt Disneyin aldığı kitabın arxasında “Kanzas Siti İncəsənət İnstitutu sizi pulsuz kurslara dəvət edir” – deyə bir elan var idi. Həmin an qərar verdi, o kursa getməli idi. Zatən aktyor olmaq onun fikrində var idi.

1918-ci ildə Kanzas Siti İncəsənət İnstitutunun kurslarında qeydiyyatdan keçdi. Orada Ub İverks adlı bir dost qazandı. O da daxilindəki qabiliyyəti kəşf etmək üçün bu kursa gəlmişdi.

Kurs bitəndə iki dost vidalaşıb ayrıldı. Disney Çikaqoya qayıtdı. Evə gələrkən insan çoxluğu ilə qarşılaşdı, atasının vəfatını öyrənəndə çox pis oldu. O gündən sonra on gün ərzində heç bir işə əli yatmadı. Hələ özünə gələ bilməmişdi. Anası oğlunun işsiz olmasına çox üzülürdü. Uolter, onunla bir az söhbət etdikdən sonra rahatlaşdı.

Bir agentlikdə kiçik rəsmlər çəkmək təklif olundu ona. Pulu çox az idi. Bir müddət çalışdıqdan sonra kurs yoldaşı Ub İverksdən teleqraf gəldi. Bir yerdə iş görmək üçün Uolteri Kanzas Sitiyə çağırırdı. O da sanki belə bir şeyi gözləyirmiş kimi elə o dəqiqə Kanzasa yola düşdü. Birlikdə bir agentlik üçün kiçik rəsmlər hazırladılar. Bir müddət sonra cizgi filmi şirkəti yaratdılar. Qısa cizgi filmlərdən ibarət film texnikalarını tapdılar. Lakin istədikləri kimi olmadı. Şirkətin yerləşdiyi büroya icarə haqqı verdikləri üçün özlərinə bir qəpik də əlavə pul qalmırdı. Çünki filmləri ilk əvvəllər çox pul qazandırmırdı. Disney və İverks yaratdıqları şirkəti bağlamaq məcburiyyətində qaldılar.

Bu arada, Uolt Disneyin kiçik qardaşı Roy da rəsm çəkmə qabiliyyətinə sahib bir gənc idi. Təcrübə və qabiliyyətlərinə güvənərək birlikdə Hollivuda getməyə qərar verdilər. Hollivudda çeşitli işlərlə məşğul oldular. Elə vaxt oldu ki, yeyəcək bir tikə çörək belə tapmadılar. Ac yatdılar, ac durdular. Həyatın nə qədər acı olduğunu anladılar. Rəsm çəkib film şirkətlərinə təqdim edirdilər, amma heç biri bəyənilmirdi.

Bir gün Disney Kanzasdan olan dostu Ub İverksi Universal Film Şikətində gördü. Oturub söhbət etdilər. Üç yaradıcı gənc yəni Uolt Disney, Roy Disney və Ub İverks bir araya gələrək güclərini birləşdirdilər. “Alice in Cartoonland” (Alis Cizgi Film Diyarında) adlı cizgi filmi yaratdılar. Amma uğursuz oldu. “Oswald The Rabbi” (Dovşan Osvald) adlı daha bir cizgi filmi hazırladılar, amma yenə başarılı ola bilmədilər. Uolt Disney tək başına onlarla cizgi filmi hazırladı, amma hamısı boşuna idi. Bezginlik gəldi, “Mən evə qayıdıram, Roy” – dedi. Roy Hollivudda qaldı, Uolt Çikaqoya qayıtdı.

Uolt Disney şəkil çəkib küçələrdə satmağı düşündü. Amma studiyası yox idi. O da evin arxa tərəfindəki anbardan studiya kimi istifadə etdi. Mövcud vəziyyətini heç bəyənmir, gələcəyini narahatlıq hissi ilə düşünürdü. Yaşı otuza yaxınlaşırdı, amma hələ də bir baltaya sap ola bilməmişdi.

Bir gün dalğın-dalğın gələcəyi ilə bağlı qara-qara düşünüb rəsm çəkərkən sol göz profili sağ tərəfdə bir şeyin tərpəndiyini sezir. Başını sola çevirərkən balaca bir siçanın taxta zəmin üzərində oynadığının fərqinə varır. Siçan qəribə hərəkətlərlə sanki rəqs edirdi. Disney iş-gücü bir yana qoyub siçanı seyr etməyə başlayır. Evdən bir tikə çörək gətirib bu sevimli yaratığa verir.

Zaman keçdikcə siçan ilə Uolt Disneyin dostluğu irəliləyir. Hətta balaca siçan Disneyin çalışma masasına çıxacaq qədər ona öyrəşmişir. Uolt Disneyin ağlına bu siçanın rəsmini çəkmək gəlir. Beləcə, çəkdiyi bu rəsm fərqində belə olmadan onu film dünyasında ən çox izlənən sənətçi ünvanına qovuşdurur və böyük sərvət sahibinə çevirir.

Ondan sonra məşhur adam, zooparklara gedib heyvanların hərəkətlərini və səslərini araşdırdı. Cizgi filmi sənətinin üzərində təkrar şövqlə çalışmasını təmin edən o balaca siçan idi. Daha fərqli projelər düşünərək yenidən Hollivuda yollandı.

Hollivuda gələn kimi projesini qardaşı Roya və kurs yoldaşı Ub İverksə izah etdi. Oturub bu mövzunu müzakirə etdilər. Bu yeni cizgi film qəhrəmanı olan sevimli siçana bir də ad tapmalıydılar. Saatlarla söhbətdən sonra, nəhayət, son sözü söyləyən Uolt Disney oldu: ““Disney Company” adlı şirkət qururuq”, -  dedi. “Bəs siçan?”, -  deyə qardaşı Roy soruşdu. Bunu dostu İverks cavablandırdı: “Tapdım! “Mickey Mouse!””...

İşlər öz qaydasında gedirdi. Uolt Disneyin fikrini formalaşdıran balaca siçan onların yolunu işıqlandırmışdı. Adını İverks tapsa da, daha sonrakı illərdə bunu sıfırdan alıb mərkəzə daşıyan və dünyaya tanıdan Uolt Disney olmuşdur. Məsələn, o vaxta qədər səssiz filmlər hazırlayırdılar. Lakin bir gün Disney, “Beynimdəki bu filmi səsli hazırlayacam”, - deyərkən qardaşı Roy və dostu İverksi təəccübləndirdi. Çünki səsli film yüksək maliyyə tələb edirdi. Bəlkə də normal bir filmin on qatına bərabər idi. Amma Disney qərarlı idi.

Nəhayət, “İstimbot Willie” isimli cizgi filmi səsli olaraq çəkildi. Bu film üç ortağı ya sər-səfil edib, “Disney Company”nin qapısına kilid vurdurub, “Əlvida Hollivud” dedirtəcəkdi, ya da onları Hollivudun ən məşhurları sırasına qatacaqdı.

Gözlənilən xəbər bir həftə sonra gəldi. Bir film salonu bu filmi yeddi dəfə göstərmişdi. Film izlənmə rekordu vurdu. Tale Uolt Disneyin üzünə gülməyə başlamışdı. Hədəfinə doğru irəliləyən Disney, “Donald Duck” və “Dippy” adlı obrazları ilə Hollivud sərhədləri xaricində də adını eşitdirmişdi.

Sonrakı illərdə sərvətinin hamısını rəngli, səsli, demək olar ki, 6 saat davam edəcək, dünyanın ilk uzun cizgi filminə xərcləməyə qərar verdi. Filmin çəkilişində İverks tərəfindən inkişaf etdirilmiş olan və adət edilmiş digər kameralara nisbətdə daha ətraflı və incə rəsmlərin çəkilməsinə imkan yaradan “multi-plane” kamerasının istifadə olunması qərarlaşdırıldı. Film tam 3 ilə başa gəldi. Ümumi xərclər 1,5 milyon dolları ötməyə başlayarkən az qalmışdı ki, Disneyin şirkəti iflasa uğrasın. Dünyanın ən bahalı filminin adı: “Pambıq Şahzadə və Yeddi Cücə”dir.

Belə bir yüksək xərc tələb edən film hazırlayacağını söyləyəndə Roy və İverks onu bu fikirdən daşındırmağa çalışdılar, “Nəyin var, nəyin yox, hamısını uduzarsan. Biz də pərişan olarıq. Bir daha da sahib olduğumuz bu rifahı qazana bilmərik”, – desələr də Uolt Disney, “Maşın!”, - dedi.

Nəticədə necə oldu?

Möhkəm dayanın! Tam olaraq 8 milyon qazanc.

Bu, dünya rekordu idi. Hollivud prodüserlərinin saçları biz-biz durdu, dodaqları uçuqladı, “ Bu Uolt Disney adlı adam dəlidir” – dedilər, “Dayanın! Daha bitmədi!” – dedi Disney. Pinokio adlı cizgi filmi hazırladı, o da dünyaya səs saldı.

Milyonlarla uşağın ürəyini fəth edən Uolt Disney dünənə kimi heç kimin tanımadığı adamikən, bu gün milyonlar onun arxasınca gəlirdi. Hər kəs onu görmək, tanımaq istəyirdi. Xüsusilə, oyuncaq fabriklərinin sahibləri və reklamçılar onun cizgi film qəhrəmanlarını çeşidli şəkillərdə çap etmək üçün izn istəyirdilər. 7 yaşındakı uşaqla 77 yaşında olan yaşlı bir adamdan Uolt Disneyi soruşduqda hər ikisinin üzündə bir tanışlıq təbəssümü yaranır. O, 7-dən 77-yə hər kəsin heyran olduğu bir insan olmuşdu. İstanbuldakı Nevizadə Hacı Arif Bəy küçəsindəki vətəndaşdan tutmuş, Avstraliyadakı kartof tarlasında çalışan əkinçiyə qədər hər kəs onu tanıyırdı.

Disney əyləncə dünyasına da atıldı. Kaliforniyada “Disneyland”, Floridada “Disney World” əyləncə parklarını açdı. Buralarda cizgi film qəhrəmanlarını ana və uşaqlara canlı göstərdi.

Uolt Disney 67 yaşında vəfat edərkən 30 “Oscar” sahibi idi.

Bir başarının canlı hekayəsi də bu qədər. Başarıda, gördüyümüz kimi o işə özümüzü hazırlamaq, pis vərdişlərdən uzaq qaçmaq, ana-ataya qarşı vəzifəni layiqincə yerinə yetirmək önəmlidir. Məsələn, Uolt Disney Hollivuddan hər zaman anasına zəng edər, tez-tez ona pul yollayardı.

Başaranlardan olmağınız diləyi ilə...

Tarix
14 01 dekabr 2015 (№9)
http://baki-baku.az

De Bur malikanəsi

Bu gün Niyazi küçəsində yerləşən bu binada Azərbaycan Dövlət İncəsənət Muzeyi mənzillənib. Bu binanı həm də De Bur'un malikanəsi kimi tanıyardılar.

Bakıdakı bütün başqa əhvalatlar kimi bu binanın arxasında duran tarixçə də neft gəlhagəlindən başlanıb. Bakıya axan xarici capital, xüsusən də 19-cu əsrin sonlarında xeyli artmışdı.

Şəhər sahibkarları, investorları və hətta inqilabçıları özünə cəlb edirdi. Bu xaotik şəhərdə öz taleyini sınamaq istəyən çoxlu istedadlı musiqiçilər, müğənnilər, memarlar, mühəndislər vardı.

Firavanlaşan şəhər hər bir kəs üçün ümidlər torpağına çevrilmişdi. Məşhur gəmiçilik şirkəti "Kavkaz i Merkuriy" 1858-ci ildən fəaliyyət göstərir, minlərlə insanı Bakıya gətirirdi.

Firavanlaşan Bakı hər bir kəs üçün ümidlər torpağına çevrilmişdi

Təzə gələnlərdən biri də kapitan Asmus Leo De Bur (de Boer) və ya Lev de Bur idi (1840-1889). Onun Hollandiya dəniz donanması zabiti olan atası daha yaxşı gələcək axtarışında Rusiyanın Baltika sahillərinə pənah gətirmişdi.

Lev de Bur indi Latviyanın əsas dəniz limanlarından biri olan Liepayada doğulmuşdu. O 1861-ci ildə "Tamara" gəmisinin göyərtəsində Həştərxandan Bakıya gələndə 21 yaşı vardı.

Kapitan De Bur Bakıda üç il fədakarlıqla çalışdı və burada "Kavkaz i Merkuriy" şirkətinin nümayəndəsi oldu.

1868-ci ildə şirkət əsas əməliyyatlarını Həştərxandan Bakıya keçirdi. Burada onun 15 dəniz gəmisi vardı. 1878-ci ildə De Bur iki başqa şəriki ilə birlikdə "Kaspiyskoye Tovarishestvo" adlı neft şirkətini yaratdı.

Növbəti onillikdə De Bur'un neft biznesi sürətlə inkişaf etdi. Tezliklə bu çalışqan holland kapitan Bakının biznes dairələrində Nobel qardaşları, Rothschild-lər və Zeynalabdin Tağıyevdən sonra əsas oyunçulardan birinə çevrildi.

Onun həm də qüdrətli dostları vardı. O şəhər bələdiyyəsindən özünün gələcək malikanəsi üçün Sadovaya küçəsində (Niyazi küçəsi inqilaba qədər belə adlanıb) yer almaq istəyəndə çətinliklə üzləşmişdi.

Bir erməni biznesmenlə rəqabətdən sonra bu yeri Tağıyevin dəstəyi ilə 1887-ci ildə ala bilmişdi.

Lakin iki il sonra De Bur öz böyük ailəsi üçün Bakının ən gözəl malikanəsini tikmək istəyəndə Qusardakı fermasında ikən qəfil qan sızmasınsdan dünyasını dəyişdi.

De Bur'un varisləri malikanənin yalnız bünövrəsi qoyulmuş torpağı onun təsis etdiyi şirkətə satdılar.

De Bur'un iki şəriki burada şirkətin qərargahını tikmək qərarına gəldilər. Tikinti başa çatdıqdan sonra şirkət direktorlarının ailələri binanın bir hissəsində yaşamağa balşladılar.

Binanın digər hissəsi şirkətin ofisi oldu. Binanın memarı klassik elementlərdən istifadə etmiş və bu, malikanəyə təntənəli bir görkəm vermişdi. Bu malikanə hələ də Bakının perimetrində klassik üslublu müstəqil tikilinin nadir nümunəsi olaraq qalır.

Britaniya general-mayoru W. M. Thomson  1918-ci ildə Bakıya qədəm qoyanda,özünə qərargah axtaranda  gözü elə De Bur malikanəsini tutur.

(Onun vəzifəsi Bakının neft mədənlərinə və Bakı-Batumi neft kəmərinə, dəmir yollarına nəzarət etməklə neftin Britaniyaya daşınmasını təmin etmək idi.) O, çıxıb gedəndən sonra Azərbaycanın milli hökuməti burada özünün xarici işlər nazirliyini yerləşdirdi. Nazirlik 1920-ci il, aprelin 28-də bolşeviklər Azərbaycanı işğal edənədək bu binada fəaliyyət göstərdi.

Bu bina yeni hakimiyyəti də bundan əvvəlki siyasi hakimiyyətlər kimi məftun etmişdi. Bu malikanə Xalq Komissarları Sovetinin ilk ünvanına çevrildi.

Dövlət və partiya liderləri malikanənin birinci mərtəbəsində iclaslar keçirir, Nəriman Nərimanov isə öz ailəsi ilə ikinci mərtəbədə yaşayırdı.

Bu binada öz evi kimi yaşayan son siyasi sakin 1933-cü ildən Stalinin ölümünədək Azərbaycan Kommunist Partiyasının lideri olmuş Mircəfər Bağırov oldu.

Мотор!
15 01 dekabr 2015 (№9)
http://baki-baku.az

Эльдар Рязанов: "Каждый человек должен выражать себя, если ему есть чего выражать." - VİDEO

 

ЧтоГдеКогда
16 01 dekabr 2015 (№9)
http://baki-baku.az

Qədim insanların tualet mədəniyyəti...

Hazırladı: Məmməd Rauf

Bəşər tarixində insanlar uzun müddət tualetdən istifadə etməyiblər. Başlanğıcda, bu vacib təxirəsalınmaz əməliyyatı heyvanlar kimi gerçəkləşdirirmişlər. Məsələn, ayaqlarını bir baalaca qaldırıb... o məsələni bir kolun dibinə və ya bir çay kənarına edə bilirdilər. Lakin cəmiyyət inkişaf etdikcə, kəndlər, qəsəbələr meydana gəldikcə tualet ehtiyacını qarşılamaq üçün daha uzaq məsafələrə getmək zərurəti yarandı. Xüsusilə ortalığa saçılan ifrazat tullantılarının yaratdığı pis qoxu və xəstəlik təhlükələri insanlarda bu əbədi alışqanlıqla bağlı bəzi tədbirlər görməyin zamanının gəldiyi şüurunu yetişdirdi.

Min illər öncə Şumerlər, Misirlilər və Hindistanda yaşayanlar, Türkiyə türkcəsində desək “büyük tuvaletlerini yaptıktan” sonra ifrazat tullantılarını daha uzaq bir yerə aparıb tökürdülər. İlk sadə tualetdən isə iki min il əvvəl Romalılar istifadə etməyə başladılar. Tullantılar oturduqları dəliyin içinə düşür, dəliyin altından axan su onları uzağa aparırdı.

Əkinçilik və ya maldarlıqla məşğul olanların - açıq ərazilərdə çalışanların - isə tualet problemləri yox idi. Tarlanın bir küncünə çuxur qazırdır. O çuxur kifayət qədər doluqda oranı torpaqla doldurur, başqa bir yerdə çuxur qazırdılar.

Orta əsrlərdə qala və imarətlərdə ifrazat tullantıları bir dəlik vasitəsilə binanın ətrafındakı su yığınına ötürülürdü. Bir yerə tualet işlərini görüb, onu bir aparatdan gələn su ilə sürüyüb, uyğun bir yerə buraxmaq fikrini ilk dəfə Kraliça 1. Elizabeth zamanında, 1589-ci ildə John Harrington irəli sürdü. Ancaq o zamanlar İngiltərədəki evlərdə nə belə bir aparatı dolduracaq, nə də tullantıları alıb aparacaq gücə sahib su sistemi var idi.

İndikilərə qismən bənzəyən bir tualet modeli 1778-ci ildə İngiltərədə Alexander Cumming adında bir saatsaz tərəfindən hazırlandı və Cozef Bramah tərəfindən inkişaf etdirildi. Tualetdən evə yayılan pis qoxu isə 1849-ci ildə Stephen Green'in “U” şəklində olan borunu tualetin çıxışına bərkidilməsi fikri ilə sona çatdı. Tualetlərin altında olan bu “U” şəklindəki boruda hər zaman müəyyən miqdarda su yığılıb qalır və qoxunun meydana gəlməsinin qarşısını alır. O zamanlar tualetlər tökmə dəmirdən hazırlanırdı. Daha sonralar düzgün səthlərinin asan təmizlənməsi baxımından keramika tualetlərdən istifadə edilməyə başlandı. 1888-ci ildə isə tualetə yeni bir hissə - sifon(“baçok”) da əlavə edildi.

Bizdə tualetlər ayaqyolu, WC., və zarafatla isə mədəniyyət evi, erməni səfirliyi kimi adlarla adlandırılıb. Məsələn, bunlardan “WC.” ingilis sözü olan “Water Closet”in baş hərfləridir.

... və hər ehtimala qarşı, tualetdən çıxarkən suyu buraxmağı və əlinizi yumağı unutmayın. :)

Kişilər qədim zamanlarda necə təraş olurdular?

Hazırladı: Məmməd Rauf

1991-ci ildə Avstriyakı Alp buzlaqları arasında donmuş bir kişi cəsədi tapıldı. Maraqlı məqam ondan ibarət idi ki, 5200 il əvvəl yaşamış birinə aid olan bu cəsəd bu günə qədər demək olar ki, heç dəyişikliyə məruz qalmamışdı. “Alp Çobanı” adlandırılan bu kişi cəsədində diqqət çəkən bir başqa xüsus da, saqqal və bığ olmaması idi.

Arxeoloqların fikrincə kişilər elə lap qədim zamanlardan bəri təraş olurlar. Bunu, mağara divarlarındakı o dövrlərdən qalma təraşı anladan şəkillər, qazıntılar zamanı aşkarlanan, yenə o dönəmə aid saqqal təraşı üçün köpəkbalığı dişlərindən, ən çox da itilənmiş çaxmaqdaşlarından hazırlanmış alətlər əyani şəkildə sübut edir. Hal-hazırda arxeoloji qazıntılar nəticəsində aşkarlanan ilk qəbilə izlərinə əsasən də demək olar ki,  itilənmiş çaxmaqdaşından məhz təraş üçün istifadə olunub. Misirdə açılan məzarlarda e.ə. 4-cü əsrə aid saqqal kəsmək üçün istifadə edilmiş qızıl və mis alətlər də tapılmışdır.

Tarixən kişilərin saqqal təraşı olma səbəbi, kəsilmədiyi təqdirdə 150 santimetrə qədər uzana bilən saqqalın hərəkət qabiliyyətini xeyli məhdudlaşdırması idi. Ancaq dərin təraş olma ehtiyacının səbəbi hələ də məlum deyil. Hər gün kəsilməsi lazımdırsa kişilər nə üçün saqqallı yaradılıblar - bu da ayrı bir mövzudur. Kişilər indi olduğu kimi keçmiş zamanlarda da din, ictimai mövqe və moda kimi səbəblər əsasında təraş olurdular. Məsələn, Romada yalnız azad insanlar təraş ola bilərdi.

İndiki ülgüc formaları XIV əsrdə ortaya çıxmağa başladı. Kişilərin ağrılı və qanlı təraş dərdi isə 20-ci əsrin əvvəllərinə qədər davam etdi. İlk iki tərəfli ülgüc 1901-ci  ildə ABŞ-da King Camp Gillette tərəfindən kəşf edildi. Ancaq Birinci Dünya müharibəsi illərinə qədər sadəcə 168 ülgüc və 51 maşın satabilmişti. Savaşın əvvəllərində ABŞ hökuməti ordunun ehtiyacını qarşılamaq üçün firmaya 3,5 milyon təraş maşını sifariş etdi. Beləliklə, təraş bıçağı ayrıca bir sektor kimi formalaşmağa başladı.

Qısa müddət sonra köhnə bir qılınc istehsalçısı olan Wilkinson firması da təraş bıçağı istehsalına başladı və bu iki şirkət günümüzə qədər bazarın nəhəngləri olaraq ayaqda dura bildilər. Hal-hazırda Gillette dünya bazarının 66 faizini əlində saxladığı halda, Wilkinsonun payı yüzdə 20-dir. Bu sektorun aparıcı qüvvəsi olan Gillette əslində ixtiraçısının və firmanın adı olmaqla yanaşı, həm də bir marka ikən məhsulun də adı halına gəlmişdir.

1950-ci illərdə ilk elektriklə çalışan təraş maşınları dövriyyəyə girdi. Eyni illərdə paslanmayan polad təraş bıçağı da bazara çıxdı. Reallıq ondan ibarətdir ki, bu gün kişilərin təxminən 80%-i ülgücdən istifadəyə üstünlük verir. Dünyada təraş olan 2 milyard kişinin və hər birinin də üzündə ortalama 15 min tükün olduğunu, bu tüklərin gündə təxminən 2 millimetr uzandığını, yəni bir kişinin ömürünün ortalama 100 gününün təraş olmaqla keçdiyini nəzərə alsaq deyə bilərik ki, təraş bıçağı sektoru heç zaman ac qalmayacaq.

No comment...
17 01 dekabr 2015 (№9)
http://baki-baku.az

Sovetin maşını da, adamları kimi müdhiş dözümlüdür - FOTO

Söhbət
18 01 dekabr 2015 (№9)
http://baki-baku.az

Türkiyəli ifaçı: “Musiqi duyğularla ifa edilir...”

Hakan Karcı Bakıya İzmirdən gəlib. Hazırda Bakıdakı restoranların birində musiqiçi kimi çalışan müsahibimiz artıq 1 ildir, Bakıda yaşayır. Həmsöhbətimizin dediyinə görə, o, Azərbaycanı o qədər sevir ki, özünü bir qərib ölkədə hiss etmir: “Azərbaycanlılar o qədər qonaqpərvər və istiqanlıdırlar ki, heç bir əcnəbi burada özünü qərib diyardakı kimi hiss etməz. Bəzi ölkələrdə əhali insana o qədər soyuq davranır ki, tezliklə öz işini bitirib qaçmaq istəyirsən. Amma Azərbaycan belə deyil. İnsanlar xüsusilə xaricilərə qarşı çox səmimi münasibət göstərirlər ki, bu da hər kəs tərəfindən təqdir edilir. Mən buraya gələndə uzun müddət qalacağımı düşünməmişdim. Lakin Azərbaycanı gördükdən və insanların səmimi münasibətindən o qədər məmnun qaldım ki, gəldikdən 1 həftə sonra Azərbaycanda uzun müddət qalmağı qərara aldım.”

Hakan deyir ki, buraya gəlməzdən öncə Türkiyədə yaşayan, təhsil alan, işləyən azərbaycanlılardan ölkəmiz haqqında az da olsa məlumat ala bilib. O, Azərbaycana  İzmirdə işlədiyi vaxtlarda Azərbaycanlı iş adamı dostunun təklifi ilə gəlib: “Doğrudur, Türkiyədə olanda ölkəniz haqqında məlumatım var idi. Xüsusilə İçərişəhər, Qız qalası ilə maraqlanır, şəkillərinə baxırdım. Amma burada işləməyi düşünməmişdim. Dostumuz Azərbaycan haqqında o qədər gözəl danışdı ki, tezliklə bu ölkədə işləməyi qarşıma məqsəd qoydum və gəldim.

Azərbaycan həqiqətən çox gözəl və əsrarəngiz ölkədir. Düzünü desəm, mən buranın bu dərəcədə müasir olduğunu, inkişaf etdiyini, Avropanın qabaqcıl şəhərləri ilə müqayisə olunacaq dərəcədə inkişaf etdiyini bilmirdim. Azərbaycan mənim xəyalımda, düzünü desəm, belə böyük və qabaqcıl deyildi. İçərişəhəri gördükdən sonra bütün Azərbaycanı İçərişəhərə bənzədirdim. Hava limanından uzaqlaşdıqca bir doğmalıq, yaxınlıq məni özünə çəkdi”.

Hakan Karcı ilə müsahibəni təqdim edirik.

 

Hakan, əvvəlcə musiqi ilə ilk tanışlığından danışaq bir az.

- Musiqiyə uşaq yaşlarından həvəs göstərmişəm. Əksər usaqlar kimi mən də evdə özüm, ailəm, dostlarım üçün mahnılar çalıb, oxuyurdum. Notlarla ilk tanışlığım atamın aldığı piano ilə başladı. Musiqinin sehrinə isə orta məktəb illərində düşdüm. Əmimlə birlikdə toylarda ifa etməyə başladıqdan sonra məzunu olduğum elektromexaniki ötürücülər ixtisasından musiqiyə tam keçid etdim.

Daha sonra kafe və restoranlarda davamlı olaraq çalışmağa başladım. Beləliklə, bir də gördüm ki, musiqi mənim hayatımın bir parçasına çevrilib.

Azərbaycan dinləyicisi ilə münasibət qurmaq çətin olmadıki?

- İlk olaraq onu deyim ki, bizim qardaş ölkə olmağımızı hava limanına ilk addım atdığımda hiss elədim. Bayrağımız, dilimiz, adət-ənənələrimiz, bir çox xüsusiyyətlərimiz  bir-birinə çox bənzəyir. Rahat şəkildə münasibət qura bilmək, səmimi dostlar və  azərbaycanlı dinləyicilərin musiqiyə olan sevgisi, hörməti məni burada uzun müddət qalmağa sövq edir.

Səncə Azərbaycan və Türkiyə auditoriyası arasında nə kimi fərqlər var?

- Azərbaycanlı dinləyicilərin musiqi zövqü çox yüksəkdir. Onlar yaxşı səs və gözəl musiqi istəyirlər. Əgər sən onlara yaxşı bir musiqi ifa etməsən səni dinləməzlər. İzmirdə yaxşı musiqidən əlavə dinləyicilər yenilik axtarırlar, fərqli musiqi, fərqli sənət görmək istəyirlər.

Səni dinləməyə gələnlər əsasən kimlərdir?

- Məni dinləməyə, əsasən, orta yaşlı insanlar daha çox gəlirlər. 80-90-cı illərin mahnılarını ifa etdiyim üçün o yaş qrupuna aid insanlar dinləyicilərim arasında çoxluq təşkil edir. Bəzi hallarda gəncləri də görmək olur.

Musiqinin dili yoxdur deyirlər. Səncə bir musiqini çatdırmaq üçün onun sözləri önəmlidirmi?

- Musiqi duyğularla ifa edilən bir sənət sahəsidir. Musiqinin hansı ruh halı ilə ifadə edilməsi çox önəmlidir. Bəzən ən həzin musiqi parçasında xoşbəxt ola, bəzən də ən şən mahnıda duyğulana bilərsən. Musiqi xatirələrə və duyğulara bağlı bir sənət sahəsidir. Musiqinin dili, dini, irqi yoxdur.

Azərbaycan mahnılarını ifa edirsənmi?

- “Sarı gəlin” mahnısı üzərində işləyirəm. Çox bəyəndiyim və sevərək oxuduğum mahnılarınızdan biri də “Ayrılıq”dır. Dinləməyə gələn qonaqlarımız bu musiqini mənim ifamda bir az təəccüblə, amma sevərək dinləyirlər.

- Gitaranın küçə musiqisinin bir parçası olması səni bir musiqiçi, gitara ifaçısı kimi narahat etmirki?

- Düşünürəm ki, musiqinin məkanı yoxdur. Janrından və üslubundan asılı olaraq musiqi harada ifa edilsə, az da olsa musiqi duyumu olan insanlar tərəfindən səsləndiyində seviləcək. İstanbulda mənə belə də təklif gəlmişdi.

Azərbaycanı gəzmək fürsətin oldumu?

- Hələ ki, Bakıdan kənara çıxa bilməmişəm. Bir ildir Bakıdayam. Artıq Bakı mənə İzmir qədər doğma gəlir. Bakının Sahil bulvarı, İçərişəhəri, “Tarqovu”su isə  İzmiri xatırladır. Şəhər də, insanlar da işıqlıdır.

Söhbətləşdi: Şəbnəm Mehdizadə,
Foto: Cavid Abbaslı

Modern.az

Квадратура круга
19 01 dekabr 2015 (№9)
http://baki-baku.az

Мы не умеем сочувствовать. На чем основано отсутствие эмпатии?

Aleksandra Postoła

"Я не понимаю, как ты себя чувствуешь, потому что сама это пережила". Нет, в этой фразе нет ошибки. Она показывает, что нам недостает эмпатии к людям, столкнувшимся с известными нам проблемами.

Старая жестокая индийская традиция велит молодой жене покинуть дом родителей и переехать в дом мужа. Жестока она потому, что зачастую свекровь относится к этой женщине, как к служанке. Можно задаться вопросом, откуда берется такая враждебность, ведь когда-то мать мужа сама оказалась в такой же ситуации, попав в новый дом, и сама подвергалась преследованиям свекрови, которая в юности… и так далее, и так далее. Не должно ли это быть ровно наоборот? Свекровь, пережившая ад, могла бы окружить молодую девушку заботой и любовью. Но так происходит исключительно редко.

Ты возвращаешься на работу из декрета. Бессонные ночи, новые обязанности, сомнения, тоска по ребенку. Ты помнишь, что пять лет назад начальница проходила через то же самое. Ты идешь к ней, надеясь, что она тебя поймет. Не удивляйся, если она тебя проигнорирует. Хотя интуиция подсказывает, что лучше всего нас может понять человек, который сам был когда-то в похожей ситуации.

Группе из 112 человек задали вопрос, какой учитель проявит больше понимания к подростку, которого травят одноклассники: тот, который сам в прошлом это пережил, или тот, у которого все было в порядке. 99 человек ответили, что первый. Так нам кажется. Вопрос задавала группа исследователей из Школы управления имени Келлога Северо-Западного университета и Уортонской школы бизнеса при Пенсильванском университете. Однако ученые заранее знали, что интуиция в данном случае нас подводит.

В действительности все наоборот. "Если вам удалось преодолеть какие-то превратности судьбы, вы не способны проявить понимание к человеку, который в данный момент столкнулся с той же проблемой", — говорит Рахель Раттан из Школы управления имени Келлога.

Безразличие будет тем сильнее, чем хуже будет справлять с проблемой другой человек. Так что рассказывать о материнских проблемах стоит, скорее, бездетному коллеге. Ученые проверили это во многих экспериментах.

Первый провели во время соревнований по прыжкам в ледяную воду американского озера Мичиган. Участников эксперимента попросили заполнить опросник: одну группу до прыжка в воду, а вторую через несколько дней. В опроснике рассказывалась история Пата, который тоже собирался прыгать, но в последний момент отказался, потому что слишком замерз. Участники должны были указать, насколько они понимают такое решение, а насколько его осуждают.

Отвечавшие перед собственным прыжком, гораздо чаще с пониманием относились к решению Пата, чем те, кто уже побывал в воде. Вторые в своих оценках были гораздо более жестоки и осуждали поступок молодого человека.

Может быть, отсутствие эмпатии было связано с тем, что в итоге прыжок в ледяную воду оказался отличным развлечением, а в более серьезных жизненных ситуациях мы все-таки способны проявить сочувствие? Чтобы проверить это, та же группа исследователей провела другой эксперимент. На этот раз 200 человек прочли историю безработного мужчины, который не мог найти работу и, чтобы добыть средства к существованию, начал торговать наркотиками. Испытуемые должны были ответить на вопрос, насколько они понимают этого мужчину. Ответы вновь расходились с интуитивными предположениями. Те, кто когда-то были безработными, осуждали героя рассказа, а сочувствие проявили те, кто никогда не сталкивался с такой ситуацией или не имели работы в момент проведения эксперимента.

Самая серьезная проблема, с которой сталкиваются подростки, это преследование со стороны ровесников. Будем ли мы лучше понимать чувства жертвы, если сами пережили подобный опыт? Ученые Школы управления имени Келлога и Уортонской школы бизнеса задали этот вопрос в интернет-анкете группе из 300 человек. Им предложили историю про подвергающегося преследованиям подростка: в одной версии он успешно избавился от травли, в другой — нет. Жертвы преследований в отличие от тех, кто никогда не попадал в такую ситуацию, лучше понимали подростка, который преодолел проблемы. Интересно, что те же самые люди меньше всего сочувствовали жертве, которая не умела справиться с ситуацией.

С чем связана такая бессердечность? Как говорит один из авторов исследования, Лоран Нордгрен (Loran Nordgren), люди забывают, какие чувства и эмоции они испытывали, когда боролись в прошлом с проблемой. Они знают, что было тяжело и неприятно, но не способны вспомнить своих ощущений. Если им удалось преодолеть превратности судьбы, они чувствуют, что ситуация была каким-то жизненным вызовом, с которым было необходимо справиться. Поэтому они проявляют гораздо меньше эмпатии к тому, кто борется с похожей проблемой в настоящий момент.

В психологии такое явление называют «эмпатическим разрывом» ("empathy gap"). Первым описал это явление Джордж Левенштейн (George Loewenstein) из Университета Карнеги-Меллон. Мы не только не можем оценить, как чувствует себя в конкретной ситуации другой человек, но даже с трудом даем оценку собственным будущим эмоциям.

Левенштейн задал участникам эксперимента вопрос, какую сумму они хотят получить за участие в опыте, во время которого им придется опустить руку в ледяную воду. Больше всех потребовали те, кто проделывал это недавно. Меньше — те, кто был в такой ситуации какое-то время назад. Самую меньшую сумму назвали люди, которые никогда не делали ничего подобного. Однако собственные эмоции мы все-таки понимаем лучше, чем чувства окружающих. В другом эксперименте участников спросили, насколько, в шкале от 1 до 11, они готовы исполнить танец перед публикой. Потом им задали вопрос, насколько готовы сделать это другие люди. Собственную смелость люди оценили гораздо ниже. Представляя себя танцующими на сцене, мы чувствуем стыд, страх поражения. Что испытывают другие люди, делающие то же самое, мы понять уже не можем.

Мы проявляем эмпатию только тогда, когда в данный момент сами испытываем похожие проблемы. Левенштейн собрал участников эксперимента в спортивном зале и разделил на две группы. Первая 20 минут занималась интенсивными упражнениями, а вторая отдыхала. Потом всем предложили прочесть короткий рассказ о людях, потерявшихся в лесу без воды и пищи. Ученый задал вопрос, что будет больше мучить этих людей: голод или жажда? Участники, которые делали упражнения и сами испытывали жажду, сказали, что им будет недоставать воды. Вторая группа чаще говорила о еде.

Большинство из нас согласится, что мы действительно так себя ведем. И это, к сожалению, оборачивается негативными последствиями. Многие исследования показывают, что пациенты с онкологическими заболеваниями и находящиеся в больницах дети часто получают недостаточно обезболивающих средств. Медсестры и врачи недооценивают, как сильно те ощущают боль. Даже будучи родителями, которые хотят своим детям только хорошего, мы становимся жертвами собственной психики. Кристин Лагатутта (Kristin Lagattuta) из Калифорнийского университета в Дэвисе показала, что родители не способны понять эмоциональные потребности своих детей. Чаще всего они недооценивают их страхи и тревоги. Родителям кажется, что если у них самих все в порядке, то проблем нет и у детей. Они не помнят, как сами боялись темноты или ответа у доски.

К сожалению, отмечает Лоран Нордгрен, программы терапии и психологических тренингов обычно базируются на идее, что самую лучшую поддержку может оказать человек, который сам прошел через подобный опыт. О том, как побороть зависимость рассказывают люди, которые с ней порвали, наставником молодой сотрудницы становится ее начальница, которая сумела в ходе своей карьеры пробить стеклянный потолок. Можно ли несмотря на все это развить в себе эмпатию? Нордгрен советует отвлечься от собственного опыта, перестать вспоминать о том, как чувствовали себя мы сами, находясь в той или иной ситуации, и попытаться представить, что испытывает другой человек. Помочь может более широкий взгляд на проблему, например, размышление о том, как справляется с ситуацией большинство возвращающихся на работу молодых родителей. Стоит заглянуть в статистику и исследования. Наш собственный опыт — это единичный случай на фоне тысяч других, поэтому его нельзя обобщать и переносить на других. Каждый человек чувствует по-своему.

Ordan-burdan
20 01 dekabr 2015 (№9)
http://baki-baku.az

Köhnə Bakı - FOTO

İdeya müəllifi və
baş redaktor: 
Rauf Ağayev

Redaktor: İlqar Həsənov

Redaktor: Məmməd Rauf

e-mail: bakibaku.gazet@gmail.com

Это до какого же состояния нас довели, что чему-то хорошему мы искренне удивляемся

Больше всего напрягают не те люди, которые повидали много плохого, а те, которые плохого вообще не видели.

Собаки намного умнее нас - они наши команды понимают, а мы их лай - нет.

Шоколадка для врача в платной клинике - приятное удивление, в бесплатной - легкое разочарование.

Лучший способ досадить врагу - это подружиться с его другом.

Кто-то копит на похороны, кто-то на разгульную жизнь наследников.

 Стоимость лечения болезни всегда превосходит стоимость ее приобретения.

Зачем повышать пенсионный возраст, если работать все равно негде?

Люди воспринимают твердость духа за грубость, а доброту — за слабость.

Чтоб кинуть по-крупному, надо очень долго быть очень честным с человеком в мелочах.

Красивая женщина лишит вас всего постепенно, роскошная - моментально, а умная - незаметно.

Не хочешь получать идиотские советы - не делись с идиотами своими проблемами.

Один человек не может проесть миллиард долларов, но с легкостью может его просрать.

Təzə Bakı - FOTO

bagla

A

A

A

A