Azərbaycanın bu ilk həftəlik klassik – elektron qəzetini

1976-81-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsində müəllimimiz, daha sonra diplom rəhbərimiz, universiteti bitirdiyimiz il bizi özünün yaratdığı və rəhbərlik etdiyi “Bakı” və “Баку” gündəlik axşam qəzetləri redaksiyasına işə götürərək, 1981-88-ci illər ərzində redaktorumuz olmuş, o zamankı kollektivimizin hər bir üzvünə Atalıq etmiş, məmləkətdə ilk axşam qəzetinin və müasir qəzet jurnalistikası məktəbinin əsasını qoyan, milli mətbuatımızın klassiki

Nəsir müəllim İmanquliyevə

ithaf edirik

№ 7
11 noyabr 2015
http://baki-baku.az

İlham Əliyev Heydər Əliyev Fondunun təşəbbüsü ilə Şəkidə inşa olunmuş uşaq bağçasının açılışında iştirak edib

Prezident İlham Əliyev Heydər Əliyev Fondunun təşəbbüsü ilə Şəkidə inşa olunmuş 160 yerlik körpələr evi-uşaq bağçasının açılışında iştirak edib.

Dövlətimizin başçısı binanın rəmzi açılışını bildirən lenti kəsdi.

Prezident İlham Əliyev körpələr evi-uşaq bağçasında yaradılan şəraitlə tanış oldu.

Burada ulu öndər Heydər Əliyevin, Prezident İlham Əliyevin və Heydər Əliyev Fondunun prezidenti Mehriban Əliyevanın ölkəmizin gələcəyi olan uşaqlara göstərdikləri qayğıdan bəhs edən fotolardan ibarət guşələr yaradılıb.

Azərbaycan Prezidentinə məlumat verildi ki, rayonun tələbatı nəzərə alınaraq biri 160, digəri isə 100 yerlik olmaqla iki yeni məktəbəqədər təhsil müəssisəsi üçün binaların inşası yekunlaşdırılıb və istifadəyə hazırdır. Heydər Əliyev Fondunun təşəbbüsü ilə inşa edilmiş 160 yerlik körpələr evi-uşaq bağçasının inşasına ötən ilin dekabrında başlanıb və tikinti işləri yüksək səviyyədə başa çatdırılıb. Ümumi sahəsi 3490 kvadratmetr olan bina üçmərtəbəlidir. Burada 8 qrup fəaliyyət göstərəcək. Uşaqlar üçün 8 yataq otağı, yeməkxana, tibb otağı, oyun və musiqi zalı, metodiki kabinet və digər müxtəlif təyinatlı otaqlar yaradılıb. Körpələr evi-uşaq bağçasında 35 nəfərin işlə təmin edilməsi nəzərdə tutulub. Binanın ərazisində uşaqların əylənməsi üçün meydança yaradılıb, attraksionlar quraşdırılıb.

Diqqətə çatdırıldı ki, Şəkidə fəaliyyət göstərən 61 məktəbəqədər təhsil müəssisəsində 2760 uşaq təlim-tərbiyə prosesinə cəlb olunub.

Prezident İlham Əliyev körpələr evi-uşaq bağçasında yaradılan şəraitdən razılığını bildirdi, tapşırıq və tövsiyələrini verdi.

Edu
2 11 noyabr 2015 (№7)
http://baki-baku.az

Встреча ректора Бакинского филиала с недавно назначенным руководителем Института востоковедения Оксфордского университета проф. Марком Смитом

Руководитель научного Центра Низами Гянджеви Оксфордского университета с азербайджанской стороны профессор Наргиз Пашаева встретилась с недавно назначенным на должность руководителя института востоковедения этого университета профессором Марком Смитом.

Профессор Роберт Хойланд: «Центр Низами Гянджеви Оксфордского университета является единственным на сегодняшний день официально признанным, обладающим высоким  статусом, авторитетным научным центром, изучающий Азербайджан в Великобритании».

Находящаяся с рабочим визитом в Великобритании, ректор филиала МГУ им. М.В.Ломоносова в г. Баку, руководитель научного Центра имени Низами Гянджеви Оксфордского университета с азербайджанской стороны, профессор Наргиз Пашаева  встретилась  5 ноября с  вновь назначенным руководителем института востоковедения, египтологом, профессором Марком Смитом.  Встреча состоялась в Институте Гриффит Оксфордского университета (The Griffith İnstitutehttp://www.griffith.ox.ac.uk).

Отметим, что этот институт наряду с Оксфордским университетом является одним из ведущих  научно-исследовательских центров мира по египтологии. Здесь содержатся  археологические материалы, найденные  в саркофаге Египетского фараона Тутанхамона,  а также отчеты  исследований научной экспедиции немецких ученых, проведенной в Египте в XIX веке.

Профессор Марк Смит во время встречи выразил удовлетворение знакомством с профессором Наргиз Пашаевой. Он рассказал о важном значении Центра Низами Гянджеви http://www.orinst.ox.ac.uk/research/nizami-ganjavi/home, официально признанным как часть Оксфордского университета. Профессор Марк Смит поблагодарил профессора Наргиз Пашаеву  за её деятельность в этой области, направленную на успешную работу данного института. Он также отметил важное научное значение для Института востоковедения изучение  культурно-исторического наследия  Азербайджана и всего Кавказского региона. Он отметил, что за короткий период деятельность Центра была с интересом встречена как в самом Оксфордском университете, так и в академических кругах Запада в целом. Марк Смит выразил уверенность, что в настоящее время, как и в будущем, научно-педагогическому составу Оксфордского университета удастся достичь новых весомых научных результатов совместно с Центром Низами Гянджеви по изучению Кавказского региона.

В свою очередь, профессор Наргиз Пашаева выразила удовлетворение встречей с профессором Марком Смитом, указав также на открытие новой страницы и нового этапа в изучениии  научного  наследия Азербайджана  на высоком международном академическом уровне.  «Как руководитель Центра испытываю гордость  в связи с реализаций столь важной и ответственной миссии», - отметила профессор Наргиз Пашаева.  Особо было отмечено, что  Центр Низами Гянджеви Оксфордского университета является серьезным и стабильным международным проектом, реализуемым Азербайджаном  в годы независимости в области науки и образования. Профессор Наргиз Пашаева выразила глубокую признательность всему коллективу Оксфордского университета и его руководству  за столь большой интерес и высокое доверие, оказанное ей, а в ее лице  всей азербайджанской науке. Наргиз Пашаева подчеркнула важное значение широкого изучения истории и культурного наследия Азербайджана на международном уровне  всемирно известными и авторитетными учебными заведениями и учеными.

Она также отметила, что в советское время  азербайджанская наука была лишена этих возможностей, что и стало причиной возникновения больших пробелов и пустот в этой сфере и с помощью Центра   Низами Гянджеви появляются реальные возможности и надежды на их исправления.   Помимо этого, в будущем   планируется еще более тесное сотрудничество Центра Низами Гянджеви Оксфордского университета с такими авторитетными научными центрами, как Московский государственный университет имени М.В. Ломоносова,  Санкт-Петербургский государственный университет, а также Стамбульский университет Турецкой Республики.

Затем, профессор Наргиз Пашаева  провела встречу в гостевом зале музея Ашмолеан (музей искусства и археологии) Оксфордского университета со своими коллегами, с членами рабочей группы Центра Низами Гянджеви, ведущими профессорами Института востоковедения Оксфордского университета Робертом Хойландом, Эдмундом Херзигом и доктором Полом Водворсом.

Необходимо отметить, что музей Ашмолеан (http://www.ashmolean.org/), будучи самым первым и старинным музеем не только Объединенного королевства, но и всей Европы, является самым известным и крупным музеем, действующим  при Оксфордском университете. В музее хранятся ценные экспонаты, связанные с историей и культурой человеческого общества, где их содержат в особых условиях. До начала этой встречи  руководитель Центра Низами Гянджеви Оксфордского университета со стороны Великобритании профессор Роберт Хойланд ознакомил профессора Наргиз Пашаеву  с отделом Ближнего Востока Ашмолеанского  музея.  Он  подробно рассказал  о хранящихся в музее редких исторических экспонатах и древних археологических находках.  В учрежденном  в 1678 году Ашмолеанском музее  хранятся  и демонстрируются предметы различных исторических периодов, начиная с  IX тысячелетия до нашей эры.  Это и жемчужины эпохи Возрождения, в том числе произведения Рафаэля, редкие археологические находки Египетской цивилизации, коллекции, относящиеся к Минейской культуре Древней Греции, Англо-саксонские сокровища, древние восточные рукописи, миниатюры,  а также другие образцы мировой культуры.

В  рамках встречи  рабочая группа Центра провела   широкое обсуждение первичных результатов завершившихся в сентябре этого года раскопок в Барде.  Эта археологическая экспедиция состояла из ученых и специалистов Оксфордского университета.

Руководитель группы - доктор института востоковедения Оксфордского университета, научный исследователь колледжа Брасенос П. Вордсворс  отметил, что археологические исследования обещают новые открытия в изучении исторического и культурного наследия не только Азербайджана, но и всего Кавказского региона.  Было отмечено, что в ближайшем будущем состав Бардинской археологической экспедиции  планирует представить в Оксфордском университете, а затем в Бакинском филиале МГУ  широкий научный отчет, а также общественную презентацию по результатам исследований в городе Барда.  Он выразил надежду, что согласно первичному заключению экспедиции, найденные материально-культурные образцы с точки зрения изучения исторического и культурного наследия Азербайджана, внесут важный  вклад в существующие на Западе научные знания об этом.  

Отметим, что наряду с возглавляемой доктором Вордсворсом археологической  экспедицией,   при совместной инициативе руководителей  Центра Низами Гянджеви профессора Роберта Хойланда и  профессора Наргиз Пашаевой  впервые в Азербайджане к Бардинской экспедиции, с целью защиты культурного наследия, была привлечена Британская организация «Наследие без границ»  (Heritage Without Borders).  Вышеназванная организация, объединяя ведущих специалистов по охране культурного наследия человечества в различных  регионах мира,  организовывает защиту и охрану найденных во время археологических раскопок материально-культурных  образцов, а также обеспечивает их сохранность для будущих поколений. Именно с этой целью в рамках Бардинской археологической  экспедиции с рабочим визитом в Баку и Барде 15-20 сентября этого года по приглашению профессора Наргиз Пашаевой побывала руководитель и член Совета попечителей организации «Наследие без границ», специалист по археологии, доктор  Доминика  Даркангело (Dominika D’arkangelo).  Во время визита доктор Даркангело  ознакомилась с раскопками, проводимыми археологической экспедицией Центра в Барде, она дала практические рекомендации членам экспедиции по сохранению и защите находок.   Вернувшись затем в Баку, доктор Даркангело встретилась с Наргиз Пашаевой, проинформировав ее о консервации и методах хранения найденных во время раскопок образцах, а также о работе Бардинской археологической экспедиции. Затем они посетили музей истории Азербайджана, где провели обсуждения с руководством и рабочим составом музея.  

Доктор Вордсвор отметил также, что Британский совет (British Council), в свою очередь,  проявляет большой интерес к работе Бардинской археологической экспедиции и в будущем рассматривает возможности сотрудничества с этой организацией. Он подчеркнул, что  до сегодняшнего дня история города Барды, а также вопросы, относящиеся к периоду, когда Барда была культурно-экономическим и  административно-военным центром Кавказской Албании порой расследованы без наличия в некоторых вопросах твердых научных основ и   достаточных доказательств. Есть необходимость проведения при поддержке Центра Низами Гянджеви Оксфордского университета серьезных научно-академических исследований, основываясь на древние источники и рукописи. Очень важным является тот факт, что о первичных находках Бардинской археологической экспедиции с официальным научным отчетом профессор П. Вордсворс выступит на ежегодной конференции в городе Атланта штата Джорджиа  США, представляя там Центр Низами Гянджеви Оксфордского университета. На конференцию, которая пройдет 18-21ноября, он приглашен институтом востоковедческих исследований США (ASOR – American Schools of Oriental Studies http://www.asor.org/about/index.html).

Надо отметить, что «ASOR» является авторитетным научно-исследовательским учреждением, которое было учреждено совместно такими компетентными университетами, как Гарвард, Принстон, Йельский  и Колумбийский университеты. Создан «ASOR» в 1900 году, с целью проведения исследований в области востоковедения.

После этого, все члены рабочей группы обсудили другие проекты Центра.  Профессор Е. Херзиг  проинформировал о завершении перевода на английский язык книги «Великий Азербайджанский поэт – Низами Гянджеви», автором которой является академик Евгений  Бертельс.  В настоящее время книгу готовят к печати, к началу следующего года она будет издана.

В свою очередь, профессор Наргиз Пашаева сказала, что эта книга на английский язык переводится впервые и  переиздается с 1941 года к сожалению тоже впервые. Она отметила, что испытывает чувство гордости тем, что это первый перевод Центра Низами Гянджеви Оксфордского университета. Члены рабочей группы обсудили книги азербайджанских ученых, которые в  будущем будут переведены Центром на английский язык. Подытоживая встречу, руководитель Центра Низами Гянджеви со стороны Оксфордского университета, профессор Роберт Хойланд положительно оценил деятельность Центра за прошедший период: «Центр Низами Гянджеви Оксфордского университета является единственным на сегодняшний день официально признанным, обладающим высоким  статусом, авторитетным научным центром, изучающий Азербайджан в Великобритании». Он поблагодарил  коллегу Наргиз Пашаеву за её труд, за деятельность направленную на успешное продолжение работы этой серьезной научной организации. Профессор Роберт Хойланд рассказал также о планируемой в 2016 году встрече проф. Н.Пашаевой с руководством Оксфордского университета и выразил абсолютную уверенность, что Центр Низами Гянджеви сделает большой прорыв в обогащение и углубление научных, профессиональных знаний на Западе об Азербайджане. Он особо отметил, что создание и функционирование Центра во всемирно известном Оксфордском университете является историческим успехом, поскольку открывает большие возможности для будущих поколений Азербайджана. Профессор Хойланд особо подчеркнул важность инициативы первого азербайджанского ученого профессора Наргиз Пашаевой по изучению культурного и исторического наследия Азербайджана на основе научных принципов в столь серьезном научном центре, каковым является Оксфордский университет. Именно поэтому он поддерживает и другие ее инициативы и планы.

Члены рабочей группы обсудили также и другие вопросы, связанные с деятельностью Центра.

В ходе своего визита в Великобританию профессор Наргиз Пашаева встретилась также сопредседателем общества Англия-Азербайджан с британской стороны Лордом Германом. Отметим что, сопредседателем  данного общества с азербайджанской стороны с 2007 года является сама профессор Н.А.Пашаева. На встрече широко обсуждались вопросы текущей деятельности общества, а также предстоящие проекты. Сопредседатели обсудили результаты конкурса сочинений по творчеству великого английского поэта Вильяма Шекспира, который был проведен среди студентов филиала МГУ им. М.В. Ломоносова в г. Баку. Кроме того, обсуждался вопрос сотрудничества между Бакинской музыкальной школой имени Бюль-Бюля и самой старинной в Англии специализированной  музыкальной школой Пурселл (Purcell).

Необходимо отметить, что основанная в 1962 году и являющаяся самой старинной специализированной музыкальной школой Англии Пурселл завоевала в 2003 году премию Моцарта, учрежденную ЮНЕСКО. Эта премия была вручена попечителю школы принцу Чарльзу. По инициативе профессора Наргиз Пашаевой начался процесс по налаживанию сотрудничества между школой Purcell и музыкальной школой имени Бюль-Бюля.  Предметом обсуждения был также вопрос о возможности общения школьников обеих школ. Профессор Н.А. Пашаева, в свою очередь, сообщила о том, что директор музыкальной школы имени Бюль-Бюля с двумя азербайджанскими школьниками вскоре совершит поездку в Лондон и посетит школу Purcell. Она выразила надежду, что это создаст хорошую почву для будущего сотрудничества между специализированными музыкальными школами

Что касается конкурса сочинений по творчеству Уильяма Шекспира, то эта инициатива была выдвинута во время встречи с Лордом Германом, прибывшим в Баку в феврале этого года по приглашению профессора Наргиз Пашаевой. Тогда сопредседатели встретились на факультете филологии филиала МГУ в г.Баку с бакалаврами и магистрантами, специализирующимися по английскому языку и литературе. Во время встречи Лорд Герман и профессор Наргиз Пашаева пришли к мнению о возможности  проведения конкурса сочинений по  творчеству английского поэта Вильяма Шекспира среди студентов университета.  Было запланировано, что победитель конкурса сочинений при спонсорстве общества побывает в родном городе Шекспира Стретфорде на Эвоне (Statford apon Avona). Профессор Наргиз Пашаева, говоря о работе в связи  с конкурсом сочинений, отметила, что работы восьми студентов уже оценены конкурсной комиссией и на днях будет объявлен победитель. Сопредседатели приняли решение реализовать поездку победителя конкурса сочинений на родину В. Шекспира в начале 2016 года.  Сопредседатели поделились также дальнейшими планами и проектами Англо-Азербайджанского общества.

Qiraət
3 11 noyabr 2015 (№7)
http://baki-baku.az

Sultan Əbdülhəmid: "Sənin məmləkətində "Molla Nəsrəddin" adlı jurnal çıxır və məni biabır eləyir”

Bu xatirə yazı 21 il öncə dərc olunub. Şövkət Səlimov Azərbaycan mətbuatı, teatr tarixinin nadir bilicilərindən olan Qulam Məmmədlinin ömrünün sonlarında söylədiklərini qələmə alıb.Yazını ixtisarla diqqətinizə çatdırırıq.

“Keçən il qəzetdə xəbər verdilər, televiziyada göstərdilər ki, Novruz Bayramı münasibətilə "Molla Nəsrəddin" jurnalı bundan sonra rəsmi surətdə çıxmağa başlayacaqdır. Quru söhbətdən başqa bir şey olmadı...

"Molla Nəsrəddin"dən sonra o cür "Molla Nəsrəddin" çıxarmaq, mənim fikrimcə, mümkün olmayacaqdır. Çünki o vaxt dövr, şərait, insanlar, vəziyyət başqa idi. Mirzə Ələkbər öləndən, Mirzə Cəlil çıxıb gedəndən və Birinci Dünya müharibəsi başlanandan sonra gördüyümüz "Molla Nəsrəddin"dən demək olar ki, heç nə qalmadı. Hətta bu jurnal sovet vaxtında, 1922-ci ilin axırından başlayaraq çıxandan sonra da əvvəlki "Molla Nəsrəddin"ə qətiyyən bənzəmirdi. Kitablarımda mən bunları yazmışam. Orda bir dənə özümdən fikir deməmişəm. Hamısı sənədlər əsasında! Elə o vaxt Mirzə Cəlil Ordubadiyə yazıb ki, "Səid axır ki, bildiyini elədin. Gələn nömrədən başlayaraq əgər siz o jurnalda "redaktor C.Məmmədquluzadə" yazsanız, mən bilirəm ki, haralara müraciət eliyərəm".

Ümumiyyətlə, Mirzə Cəlil və məsləkdaşlarının buraxdığı "Molla Nəsrəddin"in ən qəddar düşməni Ordubadi olub. Sizə 20-30 sənəd göstərərəm.

İndiyə kimi çoxları elə bilir ki, 1907-ci ildə "Molla Nəsrəddin" jurnalını mollaların Nikolaya şikayəti nəticəsində bağladılar. Başdan ayağa yalandır. Tarixi sənədlər var.

Türkiyə sultanı Əbdülhəmid Rusiya imperatoru Nikolaya yazıb: "Sənin məmləkətində "Molla Nəsrəddin" adlı jurnal çıxır və məni biabır eləyir. Halbuki, sənin Hacı Zeynalabdin Tağıyevin Quranın dörd cildlik qızıla tutulmuş tərcüməsini mənə töhfə göndərib. Mənə qiymətli töhfə göndərməkdənsə barəmdə biabırçı sözlər yazan "Molla Nəsrəddin" haqqında bir tədbir görün". Sultanın xahişi, imperatorun göstərişi, Zaqafqaziya namestnikinin (canişininin-red.) əmri ilə jurnal bağlandı. Bir aydan sonra Mirzə Cəlil gedib rayon məhkəməsində (onda deyərdilər "mirovoy sud") sübut eləyib ki, onların bu fikri səhvdir, jurnalın bağlanması üçün heç bir səbəb yoxdur. Və gedib jurnalının çapını davam elətdirdi. Halbuki o vaxt Rusiyada qanun belə idi ki, siz bir qəzet çıxartdız, o qəzeti bağladılar, ikinci dəfə o adda qəzet-jurnal çıxara bilməzsiniz ("İqbal", "Yeni İqbal", "Səda", "Yeni Səda" və s.) Ancaq, "Molla Nəsrəddin" jurnalı Nikolayın vaxtında 1906-cı ildən 1917-ci ilədək dəfələrlə bağlansa da, öz adıyla çıxdı...

Mənim bir şəklim var. 1926-cı ildə çəkilib. Əli bəy Hüseynzadə, Bartold (V.V.Bartold-red.), Körpülüzadə (F.Köprülüzadə-red.), türkoloq Menşel (T.Menzel-red.) və mən təsvir olunmuşam orda. "Maarif və mədəniyyət" jurnalının yanvar və ya fevral nömrəsində verilib... Mənə on adam söz verib ki, gedib o şəkli taparam. Bir surəti var məndə, ancaq keyfiyyətli alınmayıb... Əgər ciddi surətdə maraqlanırsınızsa, 1926-cı il yanvar-fevral aylarındakı "Oqonyok", "Niva", "Maarif və mədəniyyət" jurnallarına baxın... O vaxt birinci türkoloji qurultaya gəlmişdilər...

Müşfiqlər, Cavidlər, Cəfər Cabbarlılar, Hadilər, Sabirlər... Bunlar öz istedadlarının qurbanı olublar...
Dünya belədi… 1924-25-ci illərdə Nigar Rəfibəyli cavan azərbaycanlı qızı, istəyir Azərbaycanda mədəniyyət yavaş-yavaş baş qaldırsın, Əliheydər Qarayev onun haqqında "Kommunist" qəzetində bir yazı yazmışdı ki, adam oxuyanda utanır. Deyəsən ay insafsız, axı cavan şairəni də o şəkildə yazıb oxucuya təqdim edərlər?..
Mən istəmirəm burda ad çəkim. Ancaq, elə adamlar göylərə qaldırılıb ki, onun heç yerdə də işi yoxdur. Düzdür?

Mənim ədəbiyyatla bacardığım qədər məşğul olmağım, fəaliyyətim 1916-cı ildən başlanır. O vaxta qədər mən praktik bir iş görməmişəm. Həmin il ədəbiyyatda mənim birinci yazım çıxıb və o yazı ilə də mən başlamışam...

Bax, bu təhər...

Mənim xoşbəxtliyimin, mətbuata gəlməyimin əsas səbəbi Mirzə Cəlil Məmmədquluzadə olub. 1923-cü ilin 5 iyulundan... Mirzə Cəlillə saatlarla oturub söhbət eləmişik.
Cavidlə münasibətimiz çox yaxşı idi. Mənə bir gün dedi ki, Qulam, dur, get şeirlərini gətir, oxuyum görüm necə yazırsan? Dedim ki, Cavid Əfəndi, mən şeir yazmıram. Dedi:-Yaxşı eləyirsən.

1926-cı ildə yeni əlifbaya keçmək məsələsi müzakirə olunanda, sədrliyi Nəriman, katib Cavid, yox, yox, müavin Cavid, katib Abdulla Şaiq olduğu zaman Mirzə Cəlili qurultaya heç qonaq kimi də çağırmamışdılar... O adam ki, birinci cümlədən ərəb əlifbasının əleyhinə olub, bu cür adamı saymamışdılar... Əliheydər Qarayev, Həbib Cəbiyev, Mirzə Davud Hüseynov, ondan sonra Ruhulla Axundov və bir çox başqaları deyirdilər ki, "Molla Nəsrəddin"  boş söhbətdi, yeni əlifbanın Azərbaycanda pionerləri bizik. İş o yerə gəlib çatmışdı ki, Əli Vəliyev, Əlyar Qarabağlı, başqaları götürüb qəzetlərdə şəkil verirdilər, məqalə yazırdılar ki, "Mirzə Cəlil, sən həyatdan geri qalmısan, bu günün adamı deyilsən, sən çoxdan sıradan çıxıb getmisən, rədd ol başımızdan!" Bunların hamısı bir-bir dokumentdi, açaram qəzeti, qoyaram qabağınıza deyərəm, bax budu...

Mirzə Cəlili basdıranda, nə vaxt ki, tabutu uzatdılar qəbrə, üstünə torpaq tökdülər, Mehdi Hüseyn dedi ki, Mirzə Cəlil, sən sağ ikən sənnən mübarizə apardıq, öləndən sonra da sənnən mübarizə aparacağıq...
Mirzə Cəlil ağzını açıb bir kəlmə tənqidə cavab verməzdi. Cavid, Cəfər Cabbarlı da onun kimi. Seyid Hüseyn bəzən dözməyib cavab verirdi. Tənqid yağışı yağırdı, bunlar lal-kar oturub qulaq asırdılar. Bircə yerdə Cavid özünü saxlaya bilmədi. Mehdi Hüseyn deyəndə ki, Sən xırda burjua şairisən, yerindən qalxıb, "mən iri burjua şairiyəm" dedi...

1926-cı ilin əvvəlindən Bakıda "Maarif və mədəniyyət" adında ədəbi-siyasi gözəl jurnal çıxdı. Oxucusu günü-gündən artmağa başladı. Həbib Cəbiyev də getdi "Qızıl qələm" çıxardı. Dörd nömrəsi çıxdı, beşincidə bağladılar... hansı işimiz belə deyil, hamısı belədir...

1930-cu ildə Həbib Cəbiyev Avropadan müalicədən sonra qayıdıb Bakıya gəldi. (Cəbiyev Həbib Pircan oğlu (1899-1938) — siyasi və dövlət xadimi, publisist.Həbib Cəbiyev 1915-ci ildə inqilabi hərəkata qoşulmuş, 1918-ci ildə "Hümmət"in üzvü olmuş, Balaxanı təşkilatının katibi seçilmişdir. AK(b)P daxili ixtilaflarında Nəriman Nərimanova qarşı duran qrupun üzvü olub. 1922-1923-cü illərdə Moskvada "Qızıl Şərq" jurnalının, sonra Azərbaycanda "Kommunist" qəzetinin baş redaktoru olmuşdur. 1938-ci ildə güllələnib.-baki-baku.az).  Gələn gündən də başladı Əhməd Cavad əleyhinə çıxış etməyə. Hamı deyirdi ki, Həbib müəllim, Əhməd Cavad indiyədək bir dənə antisovet şeir yazmayıb. Deyirdi ki, yox yazıb. O yazıçıları bir-bir çağırırdı yanına və onlara tapşırırdı ki, Əhməd Cavad əleyhinə məqalə yazsınlar. Razılaşmayanlara da düşmən kəsilirdi. Əli Hüseynzadə adında savadlı tarixçi, namuslu insan var idi. Yeddi il həbsdə olmuşdu. Həbib Cəbiyev onu da çağırıb Əhməd Cavad əleyhinə material yazmağa təhrik etmişdi. Uzun mübahisədən sonra Əli Hüseynzadə "Kommunist"in inadkar redaktorunun gözünün qabağında qələmini sındırmışdı. Ondan sonra Əli bir kərə də şeir yazmadı... Eh, ömrümün axırında belə sözlər danışacağam, aləm dəyəcək bir-birinə...

Mir Cəfər Bağırov filarmoniyanın yay zalında iclas keçirirdi. Mən də orada idim. Dəqiqliklə yadda saxlamaq çətindir. Amma onu dəqiqliklə xatırlayıram. Mir Cəfər açıq dedi Məmməd Arif Dadaşzadəyə ki, sən Türkiyə şpionusan! Məmməd Arifin görünür iradəsi varmış, səsini çıxarmadı, dözdü, dayandı. O qədər ki, Mir Cəfər aradan getdi. Elə o iclasda Mir Cəfər Heydər Hüseynovun da üstünə qışqırıb onu da Türkiyə şpionu adlandıranda o getdi özünü bağda ağacdan asdı...

Mirzə Cəlil, Cəfər Cabbarlı, Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev... Bunlar 37-dək qalsaydılar mütləq tutulub güllələnəsi idilər. Ölüm onları xilas etdi.

Mənim axırım çox pis günə qaldı. Xəstəlik... Əsl səbəbi bilirsiniz nədi? Çox oxumaq. Mən 1912-ci ildən, - mətbəəyə girəndən indiyə kimi oxumaqla məşğul olmuşam. Həm sənətim kimi, həm də maraqlı oxucu kimi. O hal buna gətirib çıxardı ki, gözlərimin nuru getdi. Əvvəl sağ gözüm tamam tutuldu, indi də sol gözüm... Yüzdə, bir yarım faiz görürəm dünyanı...

Təqribən on beş il bundan qabaq, Əkrəm Əylisli redaktor olanda mənim tərcümeyi-halımı yazdırdı. Necə könlüm istəyir, necə bilirəm, elə yazdım. Oxudu, dedi Qulam müəllim, çap edəcəyəm. Aldı. Əkrəm Əylisli redaksiyadan getdi və o tərcümeyi-hal "Azərbaycan" jurnalının arxivində indiyəcən yatıb qalır...
Mən öləndən sonra danışacaqsınız... Nə qədər sağam, heç kəsin də yadına düşməyəcəyəm. Elə indi vəziyyət belədir... Bir tək mənnən belə deyil..."

Fotoİttiham
4 11 noyabr 2015 (№7)
http://baki-baku.az

Nəsimi rayon rəhbərliyinin nəzərinə - FOTOLAR

Bakının Tiflis prospektinin gözəlliyinin “gözmuncuqları”...

Bakı və bakılılar
5 11 noyabr 2015 (№7)
http://baki-baku.az

Murtuza Muxtarovun ixtiraları

1857-ci ildə Bakının Əmircan kəndində arabaçı ailəsində doğulan Murtuza Muxtarov kiçik yaşlarından qardaşı Bala Əhmədlə birgə araba karvanı ilə Bakıdan Tiflisə kirayə yük daşıyırmış.

1874-cü ildə arabasını satmaq qərarına gələn Murtuza Balaxanı və Zabrat kəndləri yörəsində salınan mədənlərin birində fəhləliyə başlamağa məcbur olur. Bu ağır dönəmində Martov adlı bir sahibkar Murtuzadakı güclü iradəni dəyərləndirərək ona mexaniki alət və cihazların sirrini öyrədir və qısa müddət sonra onu usta təyin edir. Az sonra isə Martov mədən emalatxanasını Murtuza Muxtarova satır. 

Murtuza Muxtarov texnikaya yaradıcı şəkildə diqqət yetirərdi və bu minvalla yarımexanikiləşdirilmiş “Molt” dəzgahında bir neçə dəyişiklik edir. Sahibkar Martov artıq yaşlanmışdı və Zabratdakı qazma avadanlığı, emalatxanasını da satmaq qərarına gəlmişdi. O zaman Murtuza Muxtarovun ciddi uğurlarını və yenilikci potensialını görən bütün Əmircan əhalisi pul yığaraq öz həmyerlilərinə dəstək olur. Murtuza da elin ona etimadını doğruldaraq gecə-gündüz çalışır, xilasetmə ustası kimi də tanınmağa başlayır. Səmərəliliyi artırmaq məqsədilə əlavə məsrəflərə girərək mühəndisləri maddi cəhətdən təmin edib, öz savadını və texniki biliyini dövrün tələbinə uyğun artırır, hətta layihə çəkib sex qurmağı da öyrənir.

Bu qəbildən olan səbəblərə görə də, Muxtarovun adı daha çox Bakıda neftçıxarma texnologiyasının inkişafı ilə bağlıdır. Ali texniki təhsili olmasa da, neft maqnatları içərisində neft yataqlarının sirrini və qazma işlərinin təkmilləşdirilməsini onun kimi dərindən bilən ikinci bir sahibkar yox idi.

Xüsusi mədənlərə də sahib olan Murtuza Muxtarovun 1890-cı ildə yaratdığı “Podrat qazma” kontoru Bakının Balaxanı, Suraxanı, Ramana və Sabunçu neft rayonlarında neft quyularının qazılmasında böyük rol oynayıb. Təsadüfi deyil ki, elektrik qatarı ilə Bakıdan Buzovna istiqamətinə gedərkən Sabunçudan sonrakı ilk dayanacaq onun adı ilə “Muxtarovka” adlanır. Həmin dayanacağın yan-yörəsində bütün neft quyuları vaxtilə ona məxsus olub. Dünyada ilk dəfə 1895-ci ildə Murtuza Muxtarov metal ştanqlarla zərbə qazma dəzgahını quraşdırıb və “Bakı qazma sistemi” adlandırdığı bu ixtirası üçün də dövlətdən müəllif haqqı alıb. Onun bir sıra başqa ixtiraları da var.

Murtuza Muxtarov XIX əsrin axırlarında həmin dövrdə ilk neft avadanlığı müəssisəsi sayılan Bibiheybətdəki qazma avadanlığı müəssisəsini də işə salmışdı. O, zavodun yaxınlığında fəhlə və qulluqçular üçün üçmərtəbəli yaşayış binaları tikdirirdi. Murtuza Muxtarovun 1917-ci ildə ilk dəfə ixtira etdiyi taxtayonan dəzgah isə hazırda Sankt-Peterburuq şəhərindəki Dağ-Mədən İnstitutunda saxlanır. Onun zavodunun buraxdığı dəzgah və avadanlıq xarici ölkələrə satıldığı kimi, özü də xarici ölkələrdən, başlıcası isə ABŞ-dan çoxlu avadanlıq alırdı. 1917-ci ilin oktyabrındakı çevrilişdən sonra da xarici ölkələrdən Bakıya, onun adına avadanlıq göndərilirdi...

AMEA-nın tarixçi-eksperti Kamran İsmayılov Murtuza Muxtarovun Azərbaycan çərçivəsini aşan digər fəaliyətləri haqda tarixi faktları diqqətə çatdırır: “Murtuza Muxtarovun müəssisələri Bakıdan kənarda, Maykop və Qroznıda neft mədən sahibləri ilə müqavilə bağlayıb onların ərazilərində neft çıxarmaq üçün quyular qazırdı. Özü isə kənar zavod və mədənlərlə, konstruktor büroları ilə texniki və işgüzar əlaqələrə malik idi, tez-tez Şimali Qafqaza səfər edirdi.

Murtuza Muxtarovdan müxtəlif ölkələrin ərazilərində əzəmətli binalar da miras qalıb. Bakı və ətrafında, Rusiya və Avropanın bəzi şəhərlərində indiyədək qorunub saxlanmış bir çox bina onun adı ilə bağlıdır. 1910-cu ildə Əmircan kəndində tikdirdiyi iki qatlı minarəyə malik, iki eyvanlı məscid binası indiyədək öz memarlıq quruluşu və əzəməti ilə göz oxşayır”.

Şüvəlanda Mayak, Abşeronda 17 bina, Əmircan kəndində məktəb, Pirhəsəndə (Mərdəkan ərazisi) Axund Mirzə Abu Turabın qəbri üstündə günbəz, Vladiqafqaz şəhərində məscid, Kislovodskda, İtaliyanın Florensiya şəhərində bəzi gözəgəlimli arxitekturaya malik, yaraşıqlı binalar Murtuza Muxtarov tərəfindən inşa etdirilib.

Murtuza Muxtarov Bakıdakı xeyriyyə cəmiyyətlərinin böyük əksəriyyətinin fəaliyyətində də yaxından iştirak edir və onlara maddi köməyini əsirgəmirdi.

O, Bakı real məktəbinin, Şimali Qafqazda Temirxan-Şuranın qadın gimnaziyasının hamisi, dağlılar arasında savadın və texniki biliklərin yayılması cəmiyyətinin və Peterburq müsəlman xeyriyyə cəmiyyətinin fəxri üzvü kimi də fəaliyyət göstərir. Həmçinin ali və orta ixtisas məktəblərinin tələbələri üçün 40 nəfərlik təqaüdün təsisçisi idi. Murtuza Muxtarov Qərbi Avropa mədəniyyətinin pərəstişkarı kimi cəmiyyətdə xurafata qarşı mübarizə aparır, bu məqsədlə Bakıda “Tərəqqi” qəzeti nəşr etdirir, məktəblər tikdirirdi.

Mixaylovski bağında yay klubu

Vaxtilə indiki Filarmoniyanın yaxınlığında taxtadan bir pavilyon tikilibmiş. Ağ rəngdə olduiğundan "Ağ klub" adlandırılan bu məkan Bakı varlılarının əyləncə yeri,qumarxana  kimi tanınıb. 1907-ci ilin bir yaz gecəsi klub yanıb külə dönür.

"Ağ klub"un sahibi - Bakı İctimai Məclisi yanğından dərhal sonra yeni bina tikdirmək qayğısına qalıb və bu məqsədlə şəhər rəhbərliyinə müraciət edib.

Bakı Şəhər Dumasının yanğından cəmi bir neçə gün sonra - 1907-ci il martın 6-da keçirilən iclasında qərara alınıb ki, Mixaylovski bağında - Sadovı və Nikolayevski küçələrinin tinindəki 778 kvadrat sajen (təxminən 1700 kv.m) torpaq sahəsi yay klubu tikmək üçün Bakı İctimai Məclisinə verilsin (söhbət indiki Filarmoniyanın yerləşdiyi ərazidən gedir. Nikolayevski - indiki İstiqlaliyyət, Sadovı isə - Həmzə Niyazi küçələridir). Tikintinin digər şərtlərinə sonradan baxılmalı idi.

Bakı İctimai Məclisinin onda bu yerdə filarmoniya binası tikdirmək arzusu yox idi, baxmayaraq ki, hələ XIX əsrin sonlarından Avropada filarmoniyalar yaranmağa başlamışdı. Bakı İctimai Məclisi öz üzvlərinin "asudə vaxtının səmərəli təşkili məqsədilə" yay klubu tikdirmək istəyirdi, yanan klubun əvəzinə.

Arxiv sənədlərinə əsasən demək olar ki, o vaxt Dumanın torpaq sahəsi ayırmaq barədə qərar qəbul etməsi hələ məsələnin tam həlli demək olmayıb. Digər instansiyaların da razılığını almaq lazım gəlib. Çünki onda Mixaylovski bağına və burdakı yaşıllığa xüsusi diqqət və qayğı göstərilir, bu bağda hər hansı tikiliyə icazə məsələsi etirazla qarşılanırdı.

Dövlət Tarix Arxivində qorunan sənədlər içərisində Mixaylovski bağında nəsə inşa etmək arzusunda olan Bakı varlılarının ərizələri saxlanılır. Məsələn, hələ 1880-ci ilin oktyabrında şəhər sakini Nikolay Osipov, 1881-ci ilin aprelində bir qrup Bakı varlısı, o cümlədən Z.Tağıyev, De Bur və başqaları, 1886-cı ilin oktyabr ayında Türkiyə təəbəsi olan Genati həmin ərazini alıb orada tikinti aparmaq məqsədilə şəhər upravasına müraciət ediblər. Özü də müraciət edənlər orada teatr binasının tikiləcəyini göstərib və hamısı da rədd cavabı alıblar. Şəhər rəhbərliyi səbəb kimi hər dəfə bağda ağacların kəsiləcəyindən narahatlığını göstərib, burda uzun müddət tikinti işlərinin aparılmasının bitki aləminə ziyan vuracağını xatırladıb.

Maraqlıdır, bəs niyə Bakı varlılarının hamısı yay teatrını məhz Mixaylovski bağında tikdirmək istəyib

Mixaylovski  Bakının ilk ictimai bağı hesab olunur. XIX əsrin ikinci yarısında İçərişəhərin ikiqat qala divarlarından bir qatı sökülür, onların arasında sakinlərə məxsus bağ-bostan yeri upravanın mülkiyyətinə keçir və şəhər rəhbərliyi oranı bağa çevirir. İlk vaxtlar, sadəcə, "Qorodskoy sad" kimi tanınan ərazi sonralar çar I Nikolayın qardaşı Mixailin şərəfinə "Mixaylovski bağı" adlandırılır. Lakin Bakının general-qubernatoru şəhərin varlılarından olan Hacı Nemətulla Seyidovun bağın kənarında yerləşən evini (o evin  yerində "Four Seasons" oteli tikilib) kirayəyə götürdüyü üçün bu bağı şəhər əhli "Qubernator bağı" - "Göburnat bağı" adlandırmağa başlayır.

Sonralar bağ çuqunla hasara alınır, burda xarici ölkələrdən gətirilmiş ağaclar əkilir, hovuzlar tikilir, əsl istirahət guşəsinə çevrilir. Buranın səliqə-səhmanına diqqət o qədər artırılır ki,  hətta bağın girişinə xüsusi elan da vurulur: "Əsgərlərin və itlərin daxil olması qadağandır!"

Bağa qulluq xərclərini də şəhər rəhbərliyi öz üzərinə götürür. Arxiv sənədləri içərisində qış aylarında bağın qardan təmizlənməsi, hətta bağda göyərçinlərin yemlənməsi üçün şəhər büdcəsindən pul ayrıldığını təsdiq edən sənədlər var. Yay aylarının şənbə və bazar günlərində isə bağda xüsusi hərbi orkestrin ifası üçün xərclər də şəhər büdcəsindən ödənilib. Hələ üstəlik burda ticarət köşklərinin olmasını, tez-tez konsert və xeyriyyə tədbirlərinin təşkilini də nəzərə alsaq, bağda obyekt açmaq istəyənlərin sayının çoxluğunun səbəbi aydınlaşar.

Bakı İctimai Məclisinin adından şəhər upravasına göndərilmiş məktubda tışkilat rəhbərliyi 1907-ci ildə yanan "Ağ klub"un əvəzinə yeni yay binası inşa etdirmək istəyini bildirir və bu məqsədlə məhz indiki filarmoniyanın yerinin ayrılmasını xahiş edir. Məktubda yeni binanın tikintisinin onlara baha qiymətə başa gələcəyi göstərilir, amma məhz bu sahənin ayrılmasının vacibliyi vurğulanır: "...İctimai Məclis baha xərclərlə ona görə burda bina tikdirmək istəyir ki, Bakı şəhərinin müstəsna iqlim şəraitini nəzərə alsaq, yay binası üçün bundan sərin və nisbətən təmiz havası olan yer tapmaq mümkün deyil".

Deməli, o vaxt bura həm şəhərin ən sərin, həm də havası nisbətən təmiz olan yeri imiş.

(Müsəllim Həsənovun yazısından istifadə edilmişdir)

Digest
6 11 noyabr 2015 (№7)
http://baki-baku.az

Почему Казахстан владеет ключами к глобальной экономике

The Independent

Европа и США могут помочь казахам вырваться из тенет истории и шагнуть в будущее, к большей независимости и свободе, утверждает в статье для The Independent российский ученый Владислав Иноземцев.

"Экономические успехи и внешнеполитический вес Казахстана в большинстве случаев недооцениваются, а его зависимость от России сильно преувеличена", - пишет Иноземцев. По его мнению, экономика Казахстана намного успешнее, чем у других бывших советских республик. "Двигатель роста - частные компании, на которые приходится 60,2% нефтедобычи и 53,2% производства урана", - пишет автор.

Страна идет по пути промышленной модернизации, много инвестируя в инфраструктуру, повышая уровень административного персонала и госслужащих, создавая свободные экономические зоны и развивая глобальный финансовый центр. Официальная Астана старается проводить многополярную внешнюю политику.

Казахстан остро нуждается в индустриализации, которая могла бы сделать его региональным лидером. "Ему не хватает капиталов и технологий, а ни Россия, ни Китай не желают их предоставлять Астане", - пишет автор. Он советует западным странам вступить в экономическое сотрудничество с Казахстаном.

Иноземцев выделяет три важных вопроса.

1. Крупные западные инвестиции могут повысить самодостаточность Центральной Азии, чтобы она не зависела от взаимодействия конкурирующих внешних сил. Иноземцев подчеркивает, что в Казахстане налог на прибыль - всего 15%, НДС - 12%, "подоходный налог ниже, чем в России".

2. Промышленные мощности Казахстана могут возрасти благодаря его членству в Таможенном союзе. По мнению Иноземцева, это обеспечит иностранным компаниям "расширенный или вообще свободный доступ" на российский рынок, причем без сложностей, обусловленных санкциями. Если Казахстан вступит в ВТО, его притягательность еще более повысится.

3. При содействии Запада Казахстан мог бы усовершенствовать свою банковскую систему, выйти на международные рынки капитала и превратить Астану в международный финансовый центр. "Казахстан стал бы экономическим маяком для постсоветских стран, а также для Пакистана, Ирана и других государств. Эта страна лучше всего годится для роли финансового посредника между мусульманскими странами и другими членами Евразийского экономического союза", - считает автор.

На данный момент Казахстан нельзя считать демократией западного типа, признает автор. Но, по словам Иноземцева, главное - желание развиваться по западному пути: "Казахстан жаждет перемен сильнее, чем другие страны постсоветского пространства. ЕС и США следует обратить на него внимание".

Источник: Independent

Курс биткойна резко вырос, китайцы устремляются на сайт российского афериста

Financial Times

В среду курс биткойна вырос до рекордной за последний год с лишним отметки, сообщает Financial Times. "Случилось это на фоне целой волны отзывов, которые дали китайцы, хваля "социальную финансовую сеть" под названием MMM, имеющую отличительные признаки финансовой пирамиды", - пишут журналисты Изабелла Каминска, Дэн Маккрам и Робин Куонг.

"Новые члены MMM должны покупать биткойны, чтобы присоединиться к схеме, разработанной Сергеем Мавроди (он был в России депутатом, а позднее сидел в тюрьме за мошенничество)", - сообщают авторы.

По данным газеты, участникам "сети" обещают 30% дохода на вложенные деньги в месяц, причем за отзывы в интернете или приглашение друзей полагаются бонусы.

Газета замечает, что MMM содержит типичные элементы схем-пирамид, экономические изъяны которых почти обрекают их на крах.

"МММ утверждает на своем сайте, что, поскольку схема предполагает обмен денежными переводами между частными лицами, она совершенно законна и не нарушает никаких законов", - говорится в статье.

За прошедший месяц курс биткойна вырос в два с лишним раза, а в среду - на 20%. Китайская схема действует, как минимум, год, но начала привлекать большое внимание, когда укрепился биткойн.

В последние месяцы в Китае появились подражатели - сходные социальные финансовые сети, называющие себя платформами для "взаимопомощи".

Источник: Financial Times

Aşurbanipal
7 11 noyabr 2015 (№7)
http://baki-baku.az

İbrahim Göyçaylı - 79

İbrahim Göyçaylı 1936-cı il, noyabrın ayının 12-də Göyçay rayonunda anadan olmuşdur.

O, 1943-cü ildə Göyçay şəhərində orta məktəbə gedib. 1953-cü ildə məktəbi bitirdikdən sonra Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti)filologiya fakültəsində təhsil alıb (1953-1958).

Əmək fəaliyyətinə qəzetdə müxbir kimi başlayıb. Sonra Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatında redaktor, "Mədəni ticarət", "Za kulturnuyu torgovli" qəzetlərində baş redaktor, Azərbaycan Televiziya və Radio Verilişləri Şirkətində redaktor, şöbə müdiri, baş redaktor kimi vəzifələrdə çalışıb. 1983-cü ildən 2007-ci ilə qədər baş redaktor müavini vəzifəsində fəaliyyət göstərmişdir.

Ümumilikdə, Azərbaycan Dövlət Radiosunda 40 ilə yaxın müddətdə fəaliyyət göstərmiş, radionun formalaşmasında xüsusi xidmətləri olmuşdur.

2006-cı ildə prezident İlham Əliyevin qərarına əsasən Əməkdar İncəsənət Xadimi adına layiq görülmüşdür.

2007-ci il, fevral ayının 24-də,uzun sürən xəstəlikdən sonra 70 yaşında vəfat etmişdir.

Onun yüzdən çox şeirinə mahnılar bəstələnib, tanınmış sənətkarlar tərəfindən ifa olunub.

Bu ilin noyabır ayının 12-də şairin 79 yaşı tamam olur.

Əzab verməsəm

Sevgi əzabından qurtar sən məni,
Onun əzabından yoxluğa vardım.
Sevgi əzabından qurtarsan məni,
Mən səni çiçəyə, gülə tutardım.

Bitib tükənirəm mən günü-gündən,
Bu uğursuz tale alnımda yazı.
Sevinci pay kimi gəl, umma məndən,
Bitir ayrılıqda ömrün ayazı.

Ovuna bilmirəm bu sevgidən mən,
Hissinə, duyğuna yananın olum.
Ölüb qurtarmışam mən ki, dünəndən,
Üstümdə ağlama, qurbanın olum.

İllərlə, aylarla kim bilməyir, kim,
Qəm əkir, dərd əkir, heyrət əkirəm.
Bir zaman sevmirdim, əzab çəkirdim,
İndisə sevgidən əzab çəkirəm.

Ölən dəniz kimi ilk sədaqətim
Əyninə don geyməz qəzəbdən başqa.
Sənin üçün sevgim, od məhəbbətim
Başqa bir şey deyil əzabdan başqa.

Qalan günüm üçün, saatım üçün
Yaşaya bilmərəm bu sevgidən kəm,
Yaşaya bilmərəm, bilmərəm bu gün,
Qəlbimə, özümə əzab verməsəm.

Bu gecə

Çağlayır bu gecə sevda qanımda,
Ovcumun içində ruhum da oyaq.
Bu xoş saatımda, bu xoş anımda
Elə bil, heç səhər açılmayacaq.

Bu gecə nə sakit, nə həlim gecə,
Oyadıb qaragün sakit duyğumu.
Alıbdı əlimdən, alıb necə də
Narahat yuxumu, dəcəl yuxumu.

Elə bil əlləri saçımda gəzir,
Baxışı üzümdə sığal, yel kimi.
Mən ona vurğunam, o mənə əsir,
Axır ürəyimə, axır sel kimi.

İndi dünya mənim, bu gecə mənim,
İndi qol-boyunam məhəbbətimlə.
Min illik günümə bu gecə qənim,
Aldım qisasımı mən həsrətimdən.

Çağlayır bu gecə sevda qanımda,
Ovcumun içində ruhum da oyaq.
Bu xoş saatımda, bu xoş anımda
Elə bil, heç səhər açılmayacaq.

Ürək sözüm

Sən getsən, yolunda donar heyrətim,
Bulud yaylığını asar üfüqdən.
Dayan ürək sözüm, ürək taqətim,
Dayan, gözlərində gecələyim mən.

İşıqlı gözlərin qızıl günəşim,
Təravət alıbdı şehli səhərdən.
Dayan ürək odum, ürək atəşim,
Dayan, gözlərində gecələyim mən.

Sənsiz ötən günüm, dolanan ayım
Düşər ziyasından, düşər şəfəqdən.
Dayan, ürək sözüm, ürək harayım,
Dayan, gözlərində gecələyim mən.

Qoymayın qızları kədərlənməyə

Qoymayın qızları kədərlənməyə,
Ürəyə xal düşər, hissə xal düşər.
Dünyada bircə qız kədərlənərsə,
Dəyişər rəngini, dəyişər səhər.

Qoymayın qızları kədərlənməyə,
Ağacdan yarpaq da saralar düşər,
Bir sevinc kürləşər, çəkilər göyə,
İllərin səfindən bir bahar düşər.

Qoymayın qızları kədərlənməyə,
Qaçar anaların şirin yuxusu.
Qızının ürəyi şad olsun deyə
Ananın qayğıya dönər arzusu.

Kədərə düşməsin bir qız ürəyi,
Məğrur ataların beli qırılar.
Böyüyər ağzında halal çörəyi,
Hər yanda, hər yerdə yeri dar olar.

Kədərə boyansa bir qız baxışı,
İşindən, gücündən olar bacılar.
Döyər ürəkləri payız yağışı,
Bacının yerinə solar bacılar.

Həsrət dolaşmasın, həsrət gəzməsin
Bir bacı üzündə, bir qız gözündə.
Qardaş ürəyini həsrət üzməsin,
Vüqar sınanmasın qardaş gözündə.

Qoymayın qızları kədərlənməyə,
Ağacdan yarpaq da saralar düşər,
Bir sevinc kürləşər, çəkilər göyə,
İllərin səfindən bir bahar düşər.

Apar ürəyində məni sabaha

Dərdimi necə də təzələdin sən,
Rəngli yuxularım gözümdən qaçar.
İpək pərdə kimi gözlərdən enən
Çəhrayı buluda bənzəyişin var.

Ürəyim tablamır il ayrıcında,
Bu həsrət yağıştək yağar üstümə.
Gözlərin yol çəkər yolayrıcında
Zaman da daralar, durar qəsdimə.

Apar ürəyində məni sabaha,
Alışıb yanaram orda, istəsən.
Günahsız-günahsız batma günaha,
Aparsan gününü isidərəm mən.

Qoy baxım gözünə gözümdolusu,
Oxuyum qəlbindən keçəni bir-bir.
Qoy baxım üzünə üzümdolusu
Bu dünya əzəldən ölüm-itimdir.

Məhəbbətimdi

Səpsin işığını yoluma göylər,
Çiçək də çəmən də sevinsin bu gün.
Xoşbəxtəm yurdumun baharı qədər,
Xoşbəxtəm sən məni sevdiyin üçün.

Odlu baxışların işıqlı dünyam,
O mənim ölməyən səadətimdi.
Ömür bəxş eləyən, ömür çağlayan,
O gözlər əbədi məhəbbətimdi.

Sevən ürəyinin atəşi mənəm,
Bu yanar atəşi söndürmək olmaz.
Məhəbbət günəşin, sevgi sözünəm,
Dünyada heç zaman günəş qaralmaz.

WOW!
8 11 noyabr 2015 (№7)
http://baki-baku.az

Əcaib fincanlar - FOTO

 

  

 

 

 

 

Kino
9 11 noyabr 2015 (№7)
http://baki-baku.az

Cahandar ağa obrazının ekran taleyi

Göy­çək MAH­MU­DO­VA,
ki­no­şü­nas

Xalq ya­zı­çı­sı İs­ma­yıl Şıx­lı­nın ta­ri­xi keç­mi­şi­mi­zə həsr olu­nan bə­dii-es­te­tik siq­lə­ti ilə se­çi­lən “Də­li Kür” (1962) ilk növ­bə­də öz bə­dii tam­lı­ğı, yük­sək sə­nət­kar­lıq mə­ziy­yət­lə­ri ilə ədə­bi ic­ti­ma­iy­yə­ti­miz­də ge­niş əks-sə­da do­ğur­du. “Də­li Kür” ro­ma­nı­nın əsa­sın­da 1969-cu il­də çə­kil­miş ey­ni ad­lı film (fil­min sse­na­ri mü­əl­li­fi İ.Şıx­lı, qu­ru­luş­çu re­jis­soru H.Se­yid­za­dədir) mil­li ki­no ta­ri­xi­miz­də və mə­də­ni hə­ya­tı­mız­da əla­mət­dar ha­di­sə­lər­dən bi­ri ol­du. “...Də­li Kür”də­ki Ca­han­dar ağa ədə­biy­ya­tı­mız­da son də­rə­cə ori­ji­nal su­rət­dir. Bu ob­ra­za qə­dər mən­fi su­rət­lər an­caq tünd bo­ya­lar­la (“qa­ra qət­ran içə­ri­sin­də”) rəsm edi­lir­di. Ca­han­dar ağa ob­ra­zı bu şab­lo­nu ara­dan qal­dır­dı. Mə­lum ol­du ki, bəy də, mül­kə­dar da bü­tün mən­fi xa­siy­yət­lə­ri­nə, ic­ti­mai möv­qe­ləri­ndən irə­li gə­lən na­qis­lik­lə­rə bax­ma­ya­raq can­lı in­san­dır.. Ca­han­dar ağa bu­nun əya­ni tə­cəs­sü­mü­nə çev­ril­di. O, əsl mil­li xa­rak­ter­dir”. (Va­qif Üu­sif­li. Kar­van­ba­şı yo­lun ha­ya­na­dır. Ba­kı, Gənc­lik, 1998, səh.43). Ön­cə qeyd edək ki, ro­ma­nın ek­ran müs­tə­vi­si­nə gə­ti­ril­mə­si nöq­te­yi-nə­zə­rin­cə Azər­bay­can ki­ne­ma­toq­ra­fi­ya­sı üçün bu, son də­rə­cə ba­xım­lı bir ədə­bi ma­te­ri­al ol­du. Ro­ma­nın təh­ki­yə sis­te­min­də ek­ran sə­nə­ti üçün son də­rə­cə zə­ru­ri olan təs­vir bü­töv­lü­yü var. İs­tər əsər­də, is­tər də film­də mü­əl­lif­lər xalq kul­tu­nun mərd­lik, qey­rət, əzə­mət və cən­ga­vər­lik ki­mi mil­li xü­su­siy­yət­lə­ri­nə da­ha ar­tıq diq­qət ye­tir­miş­lər. “Ca­han­dar ağa ta­rix səh­nə­sin­dən get­di, la­kin bə­dii ob­raz ki­mi “Də­li Kür” ro­ma­nın­da (elə­cə də fil­min­də - G.M.) ikin­ci də­fə dün­ya­ya gəl­di və bu də­fə onun mə­nə­vi öm­rü fi­zi­ki öm­rün­dən uzun ol­du”. (Va­qif Yu­sif­li. Gös­tə­ri­lən əsə­ri, səh.78). Re­jis­sor ro­ma­nın ar­xi­tek­to­ni­ka­sın­dan, iç dün­ya­sın­dan ide­ya­nı gö­tü­rə­rək səh­nə tər­ti­ba­tı­nın ki­ne­ma­toq­ra­fik kom­po­nent­lə­rin­dən is­ti­fa­də edə­rək, bə­dii mət­nə rəğ­mən gö­rüm­lü və uğur­lu ek­ran əsə­ri ya­rat­ma­ğa mü­vəf­fəq ol­du. Və be­lə­lik­lə, film ek­ran­la­ra çı­xan­dan son­ra çox­mil­yon­lu seyr­çi uğu­ru qa­zan­dı, cə­miy­yət­də, mə­də­niy­yət­də və ki­no ta­ri­xin­də ha­di­sə­yə çev­ril­di.

Film­də təs­vir edi­lən Ca­han­dar ağa (Ələd­din Ab­ba­sov) ob­ra­zı da­xi­li zid­diy­yət­lər üzə­rin­də qu­ru­lub. O, ai­lə­yə, qa­dı­na, dos­ta, qo­na­ğa, düş­mə­nə mü­na­si­bət­də mil­li ənə­nə­lər­dən çı­xış edir. La­kin onun möv­cud adət-ənə­nə­lər­lə bağ­lı də­yiş­məz xa­rak­te­ri ilə da­xi­li hiss və duy­ğu­la­rı ara­sın­da bir tə­zad var. Al­lah­ya­rın (Məm­məd Bür­cə­li­yev) ar­va­dı Mə­lə­yi (Zem­fi­ra Sa­dı­xo­va) qa­çır­ma­sı onun mil­li əx­laq nor­ma­la­rı­na zidd fər­di is­tə­yin­dən irə­li gə­lir. Ca­han­dar ağa­nın Mə­lə­yi qa­çır­ma­sı ob­ra­zın zid­diy­yət­li tə­biə­ti­ni ta­ma­şa­çı­ya çat­dır­maq­la, həm də onun ət­raf aləm­lə mü­na­si­bət­lə­ri­ni po­zur. Be­lə ki, son­ra­dan, o, ağır mə­nə­vi zər­bə­lə­rə mə­ruz qa­lır. Ca­han­dar­la Al­lah­yar ara­sın­da düş­mən­çi­lik ya­ra­nır, Şam­xal (Fik­rət Əli­yev) Mə­lə­yin üzə­ri­nə xən­cər çə­kir və ata­sı­nın ca­va­bı­nı qay­ta­rır, Ca­han­da­rın qı­zı im­pe­ri­ya dai­rə­lə­rin­dən qa­çıb Göy­tə­pə­də giz­lə­nən Əh­mə­də (El­dar Əli­yev) bay­ram sov­qa­tı, gül apar­maq­la sev­gi­si­ni bil­di­rir, oğ­lu Şam­xal ata­sın­dan ra­zı­lıq al­ma­dan Qo­ri se­mi­na­ri­ya­sı­na oxu­ma­ğa ge­dir və nə­ha­yət ba­cı­sı Şah­ni­gar xa­nı­mın (Li­ya Elia­va) Mol­la Sa­dı­ğın (Mə­lik Da­da­şov) mey­xa­na­sın­da iş­ti­rak et­di­yi­ni bi­lən­də o, “na­mu­su lə­kə­lən­miş” ba­cı­sı­nı tə­rəd­düd et­mə­dən öl­dü­rür. Ki­no­şü­nas Ay­dın Da­da­şov fil­mi təh­lil edə­rək ya­zır: “...Kənd­də nü­fuz sa­hi­bi olan Mol­la Sa­dı­ğın uşaq­la­rın se­mi­na­ri­ya­da oxu­ma­sı­na ma­ne ol­ma­sı zid­diy­yə­tin tə­rəf­lə­ri­ni mü­əy­yən edir. Zid­diy­yə­tə qo­şul­maq­la ic­ti­mai sta­tus qa­za­nan Ca­han­dar ağa ob­ra­zı an­ti­qəh­rə­man­lıq­dan çı­xır. Təh­qir olun­muş Mol­la Sa­dı­ğın kənd­də­ki nü­fu­zu­nu bər­pa et­mək üçün in­ti­qa­ma əl at­ma­sı zid­diy­yə­ti fa­bu­la­lı sü­jet xət­tin­də təq­dim edir. Bu in­ti­qa­mın qur­ba­nı se­çi­lən Ca­han­dar ağa­nın ba­cı­sı Şah­ni­ga­rın Mol­la Sa­dı­ğın qur­ğu­su ilə mey­xa­na məc­li­si­nə gə­ti­ril­mə­si zid­diy­yə­ti kəs­kin­ləş­di­rir. Ca­han­dar ağa­nın ba­cı­sı­nı atın dö­şü­nə qa­tıb Kür qı­ra­ğı­na apar­ma­sı pey­za­jı dra­ma­tur­ji struk­tu­ra qo­şur. Təd­ri­cən Kü­rə qərq olan Şah­ni­ga­rın oxu­du­ğu kəl­me­yi-şə­ha­dət dra­ma­tik və­ziy­yə­ti son həd­də çat­dır­maq­la ya­na­şı, Də­li Kür ob­ra­zı­nı dog­rul­dur”. (Ay­dın Da­da­şov. Ek­ran dra­ma­tur­gi­ya­sı (möv­zu, struk­tur, üs­lub, janr), Ba­kı, Maa­rif, 1999, səh.139).

Rus hö­ku­mə­ti­nin müs­təm­lə­kə­çi­lik si­ya­sə­ti­ni duy­du­ğun­dan, pris­tav­la qar­şı­laş­dıq­dan son­ra ar­tıq Ca­han­dar ağa “də­də-ba­ba” qay­da­sı ilə do­lan­ma­ğın, “at be­lin­də gə­zib ağa­ya­na­lıq et­mə­yin” ar­tıq müm­kün ol­ma­ya­ca­ğı­nı bir da­ha yə­qin edir, müs­tə­qil­li­yin və sər­bəst­li­yin iti­ril­mə­si­nə isə dö­zə bil­mir. Ca­han­dar ağa mil­li adət-ənə­nə­yə sa­diq qal­dı­ğı­na gö­rə öz ki­şi­lik qü­ru­ru­nu və da­xi­li öz­gür­lü­yü­nü qo­ru­yub sax­la­yır. Ki­no­şü­nas Sev­da İma­no­va “Də­li Kür”də mil­li­lik ami­li” ad­lı mə­qa­lə­sin­də bu ob­ra­zı sə­ciy­yə­lən­di­rə­rək ya­zır: “Fil­min baş qəh­rə­ma­nı Ca­han­dar ağa­nın hə­ya­ta ba­xı­şı­nın üç mü­hüm şər­ti var: “Ki­şi­nin na­mu­su üç şey­dir: at, ar­vad, bir də pa­paq. Bun­la­ra to­xun­maq, onun na­mu­su­nu ayaq al­tı­na atıb tap­da­la­maq de­mək­dir” (Sev­da İma­no­va “Də­li Kür”də mil­li­lik ami­li”, “Mə­də­niy­yət” qə­ze­ti, fev­ral, 1999). O, mil­li-mə­nə­vi də­yər­lə­rə hör­mət­lə ya­na­şır, el­min, maa­ri­fin əhə­miy­yə­ti­ni dərk edir, fə­qət oğ­lu­nun mək­tu­bu­nu oxu­ya bil­mir, öz­gə­nin kə­bin­li ar­va­dı­nı qa­çı­rır, an­caq ba­cı­sı Şah­ni­ga­rın mey­xa­na­ya get­mə­si­ni ona ba­ğış­la­mır. Bu zid­diy­yə­ti ist­edad­lı akt­yor Ələd­din Ab­ba­sov özü­nə­məx­sus tə­bii oyu­nu ilə nü­ma­yiş et­di­rir.

Film­də re­jis­sor sse­na­ri­nin ide­ya­sı­nı və ta­ri­xi­lik prin­si­pi­ni əsas gö­tü­rə­rək, ob­raz­la­rın mə­nə­viy­ya­tı­nı konk­ret döv­rün və mü­hi­tin (XIX əs­rin axır­la­rın­da­kı Azər­bay­can kən­di­nin) kon­teks­tin­də nü­ma­yiş et­di­rir. Əsas ob­ra­zın - Ca­han­dar ağa­nın da­xi­li tə­la­tüm­lə­ri­nin, hiss və duy­ğu­la­rı­nın, psi­xo­lo­ji sar­sın­tı­la­rı­nın film bo­yu ət­raf­lı tə­cəs­sü­mü bir şəx­sin mə­nə­vi prob­lem­lə­ri­nin tə­cəs­sü­mü çər­çi­və­sin­də qal­ma­yıb, ta­ri­xi ha­di­sə­lər fo­nun­da müs­tə­qil­li­yi­ni itir­mək­də olan mil­li mül­kə­dar­lı­ğın na­ra­hat ta­le­yi ki­mi so­si­al mə­na da­şı­yır.

Mə­lum ol­du­ğu ki­mi film ha­zır ol­duq­dan son­ra o za­man Mosk­va­da “re­jim”in sərt bas­qı­sı­na mə­ruz qa­lır və bir ne­çə epi­zod film­dən çı­xa­rı­lır. Bi­rin­ci epi­zod­da qu­ber­na­tor Ca­han­dar ağa­ya de­yir ki, ca­ni­şin onun tor­pa­ğın­da ov et­mək is­tə­yir. Ya tor­pa­ğı sa­tın, ya da ba­ğış­la­yın. O, isə ca­vab ve­rir ki, tor­pa­ğı nə sata­rlar, nə də ba­ğış­laya­rlar. Son­ra qu­ber­na­tor de­yir: “Ba­xa­rıq”. Və ka­zak­la­rı Ca­han­dar ağa­nın üs­tü­nə gön­də­rir.

Di­gər epi­zod­da isə nö­kər­lər gə­lib Ca­han­dar ağa­ya de­yir­lər ki, ka­zak­lar mal-qa­ra­nı apar­dı­lar, özü­mü­zü isə döy­dü­lər. Ca­han­dar ağa ka­zak­la­ra de­yir ki, bu­ra si­zin at-ba­ba tor­pa­ğı­nız­dır? On­lar isə: “De­yə­sən kön­lün­dən Si­bir ke­çir” - de­yir­lər. Ca­han­dar ağa ka­zak­la­rın baş­çı­sı­nı qam­çı ilə dö­yür. Son­ra atış­ma baş­la­yır. O, ka­zak­la­rın be­şi­ni öl­dü­rür. Son­ra onu vu­rur­lar. Ca­han­dar ağa özü­nü su­ya atır, bu­nun­la da film qur­ta­rır. Son­da isə “Ana Kür” mah­nı­sı oxu­nur. Ön­cə qeyd et­di­yi­miz ki­mi rus im­pe­ri­ya­sı­nın iş­ğal­çı­lıq si­ya­sə­ti­ni tam əks et­dir­di­yi­nə gö­rə bu epi­zod­lar film­dən çı­xa­rıl­mış­dır. Hə­min epi­zod­lar son­ra­dan mil­li ki­no­mu­zun tə­əs­süb­keş araş­dı­rı­cı­sı, ki­no­şü­nas Ay­dın Ka­zı­mov tə­rə­fin­dən aş­kar edil­miş və Azər­bay­can Döv­lət Film Fon­du­na təh­vil ve­ril­miş­dir. Son­ra­lar xalq ya­zı­çı­sı İsa Hü­sey­no­vun cid­di sə­yi nə­ti­cə­sin­də 90-cı il­lə­rin or­ta­la­rın­da te­le­vi­zi­ya va­si­tə­si­lə hə­min epi­zod­lar ek­ran­da can­lan­dı­rıl­dı və fil­min il­kin nüs­xə­si ta­ma­şa­çı­la­ra təq­dim olun­du.

Xalq ya­zı­çı­sı İs­ma­yıl Şıx­lı film ba­rə­də jur­na­list­lə olan mü­sa­hi­bə­sin­də “Ca­han­dar ağa su­rə­ti­nin ek­ran gö­rün­tü­sün­dən ra­zı­sı­nız­mı? - sua­lı­nı ca­vab­lan­dı­ra­raq de­miş­dir: “...Bir ne­çə mə­qa­mı is­tis­na ol­maq­la, yox, ra­zı de­yi­ləm. O fil­min ba­şı çox mü­si­bət­lər çək­di. Mosk­va­da çox ye­ri­ni ix­ti­sa­ra sal­dı­lar. Ən çox da son­lu­ğu­na de­mək olar tə­ca­vüz olun­du. Nə isə...Keç­miş ola...Nə yax­şı ki, “Də­li Kür”ümü heç ol­maz­sa ki­ta­bım­da öz məc­ra­sın­da, adı­na uy­ğun çağ­la­da bil­mi­şəm. Bir də ro­ma­nın ra­dio va­ri­an­tı mə­nim üçün film­dən da­ha qiy­mət­li­dir. Xü­su­si­lə də Ca­han­dar ağa ob­ra­zı­nı ya­ra­dan Hə­sə­na­ğa Sa­la­ye­vin eh­ti­ras­lı ifa­sı”. (İn­ti­qam Meh­di­za­də. İs­ma­yıl Şıx­lı təm­ki­ni, “525-ci qə­zet”, 21 iyun 2007).

Film­də əsas ob­ra­zın - Ca­han­dar ağa­nın ifa­çı­sı Gən­cə Döv­lət Dram Te­at­rı­nın ön­cül akt­yo­ru, res­pub­li­ka­nın xalq ar­tis­ti Ələd­din Ab­ba­sov­dur. Fik­ri­miz­cə, bu ob­ra­zın ifa­sın­da akt­yor öz tə­bii oyu­nu və da­xi­li öz­gür­lü­yü ilə se­çi­lir. Və bu oyun­da ən önəm­li şərt­lər­dən bi­ri yu­xa­rı­da qeyd et­di­yi­miz ki­mi tə­bii­lik­dir: söz­də, səs­də (tə­əs­süf ki, ki­no­da Ca­han­dar ağa ro­lun­da Ələd­din Ab­ba­sov özü da­nış­mır, səs onun sə­si de­yil. Hə­sə­na­ğa Sa­la­ye­vin sə­si­dir),hə­rəkt­də, ahəng­də, tə­ləf­füz­də və ifa­də­də olan tə­bii­lik­dir. O, ifa et­di­yi ro­lun xa­rak­te­ri­nə və sə­viy­yə­si­nə uy­ğun uyar hə­rə­kət­lər edir. Ə.Ab­ba­so­vun oyu­nun­da ob­ra­zın da­xi­li xa­rak­te­ri açı­lır, də­ru­ni hiss və duy­ğu­la­rın, eh­ti­ras­la­rın mən­bə­yi çö­zü­lür, fəl­sə­fi-ic­ti­mai mə­na­lar üzə çı­xır. Akt­yor bu ob­ra­zı can­lan­dı­rar­kən qeyd edir ki, “mən ata­mı xa­tır­la­yı­ram hə­mi­şə. Mə­nim atam da Ca­han­dar ağa ki­mi hə­mi­şə at be­lin­də do­la­nıb. Zəh­min­dən qan ağ­la­yır­mış öv­lad­la­rı. Bü­tün­lük­lə o gə­lib du­rur­du gö­zü­mün qa­ba­ğın­da” (T.Ab­din. Ca­han­dar ağa,...və Ələd­din Ab­ba­sov, “Qo­bus­tan”, 1974, j 2, s.66). Qeyd edək ki, gör­kəm­li akt­yor öz mü­sa­hi­bə­lə­rin­də ro­man­da­kı Ca­han­dar ağa­ya da­ha çox üs­tün­lük ver­miş, özü ya­rat­dı­ğı Ca­han­dar ağa­dan isə na­ra­zı qal­mış­dır. “Mən bu ro­ma­nı (“Də­li Kür”ü, G.M.) çox oxu­mu­şam. Dö­nə-dö­nə oxu­mu­şam. Və bu ro­ma­na in­di də hey­ra­nam. İs­ma­yıl Şıx­lı­nın “Də­li Kür” ro­ma­nın­dan bir film çək­mək­lə heç nə elə­mək ol­maz. Bu ro­man çox­şa­xə­li­dir. Bu­ra­da hər ob­ra­zın öz tu­tu­mu, öz ağır­lı­ğı, öz ki­şi­li­yi, öz na­mu­su var. Bu əsər­dən dörd-beş se­ri­ya­lı film çək­mək olar­dı. An­caq biz onu elə­dik mü­qəv­va. Kor­la­dıq qoy­duq ye­rə. Mən ro­ma­nı oxu­yan­da de­yir­dim: ila­hi, no­lay­dı bu əsər­dən film çə­kəy­di­lər, mə­ni də ça­ğı­ray­dı­lar. Mən öz ro­lum­dan ra­zı de­yi­ləm. Bu­nu söz­gə­li­şi de­mi­rəm. İs­ma­yıl Şıx­lı­nın Ca­han­dar ağa­sın­dan nə qə­dər ra­zı­yam­sa, Ələd­di­nin Ca­han­dar ağa­sın­dan bir o qə­dər na­ra­zı­yam. Mən ha­zır film­dən da­nı­şı­ram. Siz gör­dü­yü­nüz film­dən”. (T.Ab­din. Ca­han­dar ağa,...və Ələd­din Ab­ba­sov, “Qo­bus­tan”, 1974, j 2, s.65).

Əl­bət­tə, bü­tün bun­lar onu gös­tə­rir ki, so­vet dö­nə­min­də mə­də­niy­yə­tin baş­qa sa­hə­lə­rin­də ol­du­ğu ki­mi, ki­no sə­nə­tin­də də sse­na­ri­çi­lər, re­jis­sor­lar bu­xov­lan­mış hal­da iş­lə­miş­lər, sər­bəst ol­ma­mış­lar. Xalq ya­zı­sı­çı İl­yas Əfən­di­ye­vin qeyd et­di­yi ki­mi: “Yet­miş il­də bi­zim mə­nə­viy­ya­tı­mız və hə­min mə­nə­viy­ya­tın bə­dii ya­ra­dı­cı­lıq dün­ya­sı heç bir za­man azad, müs­tə­qil ol­ma­mış­dır, heç bir za­man “yu­xa­rı­sız”, “Mər­kə­zi Ko­mi­tə­siz” ol­ma­mış­dır”. (İl­yas Əfən­di­yev. Se­çil­miş əsər­lə­ri, 7-ci cild, Ba­kı, “Çi­nar Çap”, 2002, s.448).

Ümu­miy­yət­lə, fil­min re­jis­so­ru H.Se­yid­za­də, bü­töv­lük­də ya­ra­dı­cı he­yət əsə­rin ideya yö­nü­nü əsas tu­ta­raq ta­ri­xi ha­di­sə­lə­rin uğur­lu ek­ran tə­cəs­sü­mü­nə mü­vəf­fəq ol­muş­lar. Aka­de­mik Bə­kir Nə­bi­ye­vin yaz­dı­ğı ki­mi: “...Üzə­rin­dən on il­lər keç­di­yi­nə bax­ma­ya­raq, hə­min film (“Də­li Kür” fil­mi G.M.) ye­nə də uğur­la nü­ma­yiş et­di­ri­lir, ta­ma­şa­çı­lar tə­rə­fin­dən rəğ­bət­lə qar­şı­la­nır”. (Bə­kir Nə­bi­yev, Vü­qar­lı, əzə­mət­li, “Ədə­biy­yat qə­ze­ti”, 20 mart 2008).

“Dəli Kür” filmi

Film yazıçı İsmayıl Şıxlının eyni adlı romanının motivləri əsasında lentə alınıb. Br il iki aya başa gələn film əsasən Qazaxda, Kür qırağı sahələrdə, Qoridə, Şamaxıda Çuxuryurdda, Dədəgünəş kəndində, bir də pavilyonlarda çəkilib.

Rejissor:                           Hüseyn Seyidzadə

Ssenari müəllifi:               İsmayıl Şıxlı

Operator:                         İqor Boqdanov

Rəssam:                           Nadir Zeynalov

Bəstəkar:                         Cahangir Cahangirov

Səs operatoru:                 Akif Nuriyev

Montaj rejissoru:             Y. Fomina

 

Rollarda:

Ələddin Abbasov:            Cahandar ağa

Eldar Əliyev:                    Rus Əhməd

Vladislav Kovalkov:         Çernyayevski

Məlik Dadaşov:               Molla Sadıq

Leyla Bədirbəyli:             Zərnigar

Liya Eliava:                      Şahnigar

Zemfira Sadıqova:           Mələk

Məmməd Bürcəliyev:      Allahyar

Fikrət Əliyev:                   Şamxal

Ceyhun Mirzəyev:           Osman

 

Filmi səsləndirənlər:

Həsənağa Turabov:         Çernyayevski (Vladislav Kovalkov) (titrlərdə yoxdur)

Sofa Bəsirzadə:               Mələk (Zemfira Sadıqova) (titrlərdə yoxdur)

Sadıq Hüseynov:             Allahyar (Məmməd Bürcəliyev) (titrlərdə yoxdur)

Həsən Əbluc:                   Kipiani (Müxlis Cənizadə) (titrlərdə yoxdur)

 

Janr:                                 Dram

İlk baxış tarixi:                 13 aprel 1969

Dil:                                   Azərbaycan dili

İstehsalçı qurum:            "Azərbaycanfilm" Kinostudiyası

Filmin növü:                    Tammetrajlı Bədii Film

Rəng:                              Ağ-qara

Vaxt:                               93,5 dəq.

İl:                                     1969

 

Texniki məlumatlar:

10 hissə, 2559 metr, genişekranlı, 35 mm.

Filmdəki bu uşaq məşhur jurnalist Elçin Şıxlıdır

SintezFoto
10 11 noyabr 2015 (№7)
http://baki-baku.az

Bakı nostalji ilə modernizmin sintezində - FOTO

 

 

 

 

 

Memuar
11 11 noyabr 2015 (№7)
http://baki-baku.az

“52 qoda v Azerbaydjane jivesh...”

Rauf Ağayev

Osman müəllim Mirzəyev “Вышка”da redaktor müavini işləyəndə, mən “Баку” qəzetində gənc müxbir idim. Bir yazımla əlaqədar zəng vurub, məni otağına dəvət etdi. Getdim. Köynəyimin qolları ikiqat geri qatlanmış, qalstukum boş, köynəyin yuxarı düyməsi açıq...yəni o vaxtkı cavan, yaradıcı gənc obrazında... və anladım ki, Osman müəllim o zamanki qəbildən olan konservatorlardan deyil və deyilmiş... Polemikamız mənimçün çox maraqlı oldu. Söhbətin yekununda Moskvadakı təhsilimlə maraqlandı. Bildirdim ki, mən Jurnalistikanı Bakıda, “AQU”da oxumuşam. “Qiyabi?”, - deyə soruşdu. “Xeyr”, - dedim, - “əyani”. Təəccübləndi: “Axı AQU-da juranlistikanın rus bölməsi qiyabidir”. “Mən Azərbaycan bölməsini bitirmişəm”, - dedim. Eynəyinin arxasında iri, gözəl gözləri təəccüblə işardı. Bu ana qədər biz rusca danışırdıq. “Bəs orta məktəbi?”, - deyə o, bu dəfə azərbaycanca məndən soruşdu və sınayıcı nəzərlərlə üzümə baxdı. “Azərbaycan məktəbini bitirmişəm”, - dedim. Əvvəl üzü güldü. Sonra gözləri bir nöqtəyə dikildi. Və telefonun dəstəyini qaldırıb diski üç dəfə fırladı. Bildim ki, daxili telefondu. O tərəfdən kimsə cavab verdi. Osman müəllim: “Faik Zakiyev, zaydi pojaluysta ko mne”, - dedi. Az keçmiş orta boylu, sarışın, eynəkli bir kişi içəri girdi. Osman müəllim üzünü ona tutub başının işarəsi ilə məni göstərdi. “Posmotri na etoqo molodoqo çeloveka, vnimatelno posmotri. On azerbaydjanes,okonçil azerbaydjanskuyu şkolu, çisto qovorit po russki,rabotaet v redaksii qazetı “Baku””. Milliyətcə tatar olan Faik Zakiyev doğrudanda diqqətlə mənə baxıb dedi: “Oçen priyatno. Ya oçen rad”. Osman müəllim hirslə çəmkirdi: “Vı na neqo posmotrite, on oçen rad,.. i tebe ne stıdno... 52 qoda v Azerbaydjane jivesh, dva slova po azerbaydjanski ne znaeş!...”

Qatarın ardınca baxma

Fərhad Abdullayev

(Sənədli oçerk)

- İdmançılar, olar?

Bu səsi dünyada heç bir səslə səhv salmaq mümkün deyildi. Adi kəlmələri belə məlahətlə kim tələffüz edə bilərdi? Yalnız Şövkət Ələkbərova!

...1985-ci ilin yaz günlərindən biri, gecə yarısına az qalıb. Dövlət televiziyasında idman redaksiyasının iş otağında canlı efirə hazırlaşırdım. Sən demə, Şövkət xanım da çəkilişdən çıxıb 2-ci mərtəbədə yerləşən musiqi verilişləri redaksiyasına qalxmışdı. Qapı bağlı olduğundan bizim otağa girmişdi.

- Bu canıyanmış rejissor Salmanın köhnə adətidi, deyir gəlirəm, ozü itir. İcazə versəydiz, burda oturub gözləyərdim, bayaqdan ayaq üstəyəm, taqətim kəsilib.

Cəld qalxıb yer göstərdim, əyləşdi. Çay təklif elədim. Çünki bilirdim ki, şəkəri var, ayaqları da bu səbəbdən ağrıyır.

- Əziyyət çəkmə, oğlum, Səni də narahat elədim.

Yorğunluğu gözlərindən sezilirdi. Yaşı 60-ı ötsə də cazibədarlığını, təravətini qoruyub saxlamışdı. Danışanda gözlərini süzdürməsi, tez-tez saçlarına sığal verməsi bu xanım-xatın qadına bənzərsiz yaraşıq verirdi.
- Oğlum da futbolu çox sevir. “Neftçi” oynayanda evdə bir haray-həşir qopur ki! Amma bir dəfə sizin verilişə baxmışam, dayan görüm, adı nə idi?...hə,hə, “Çövkan”. Çox razı qaldım ki, gənc ifaçılara da efirdə yer ayırırsınız. Onları xalqa tanıtmaq lazımdı. Adamların gözü tərəzidi. Qoy özləri seçsin. Brilyant (Dadaşova), Firəngiz (Rəhimbəyova), Cəfər (Behbudov) pis oxumurlar. Cavandırlar, püxtələşəcəklər, təki ruhdan düşməsinlər, zəhmətə qatlaşsınlar, oxuyub öyrənsinlər!

Şövkət xanım özü də heç vaxt zəhmətdən, əziyyətdən qorxmayıb.Bir vaxtlar atası Feyzulla kişi fəhləlik edərək ailəsini dolandırırdı. Amma Tanri bu ailəyə bir istedad bəxş eləmişdi. Anası Hökümə xanım və ailənin böyük oğlu Ələkbər tar, qardaşı Paşa qaval, Şövkət isə kamança çalırdı. Bakının Mirzə Fətəli küçəsindən keçənlər ayaq saxlayır, ailə triosunun ifasını maraqla dinləyirdilər. Şövkət mahnı da oxuyurdu, həm də elə oxuyurdu ki, eşidənlər heyran qalırdılar. 

Özfəaliyyət səhnəsindən başlanan yol “Qarabağ şikəstəsi” ilə peşəkar müğənniliyə qapı açdı. 1938-ci ildə dahi Ü. Hacıbəyov bu ifanı eşidib Şövkəti filarmoniyanın nəzdindəki mahnı və rəqs ansamblına solist kimi qəbul etdi. Üzeyir bəyin xeyir-duası ümidverici müğənni üçün əsl sənət vəsiqəsinə çevrildi. Gənc xanəndə böyük həvəslə Ağalar bəy Əliverdibəyovdan muğam, Hüseynqulu Sarabskidən isə vokal dərsləri aldı. İndi Şövkətin Bülbül, Xan Şuşlnski, Zülfü Adıgözəlov kimi sənət bələdçiləri vardı. “Qaragilə”, “Yaxan düymələ”, “Şuşanın dağları” və bu kimi xalq mahnıları onun ifasında çox məlahətlə səslənirdi.

Böyük Vətən Müharibəsi illərində Şövkət tez-tez konsert briqadaları ilə cəbhə bölgələrinə gedir, Üzeyir bəyin “Şəfqət bacısı”, “Addımla əsgər”, “Yaxşı yol” kimi vətənpərvər mahnıları ilə döyüşçülər qarşısında çıxış edirdi. Müharibədən sonra müğənninin yaradıcılığında yeni bir mərhələ başladı. O, SSRİ və dünyanın 50-dən çox ölkəsinə qastrol səfərləri zamanı Azərbaycanı sevə-sevə tərənnüm etdi. Vətən də borclu qalmadı. Şövkət Ələkbərova 1959-cu ildə “Xalq artisti” fəxri adına layiq görüldü.

Azərbaycanın ölməz bəstəkarlarından S. Rüstəmov, F. Əmirov, Q. Hüseynli, T. Quliyev, C. Cahangirov, Ş. Axundova məxsusi olaraq Şövkət xanım üçün mahnılar yazırdılar. Onun bənzərsiz ifasından sonra dillər əzbəri olmuş “Oxu tar”, “Ay işığında”, “Tellər oynadı”, “Bir könül sındırmışam”, “Durnalar”, “Dərələr” və digər mahnılar musiqi tariximizə qızıl hərflərlə yazılmışdır.

Şövkət Ələkbərovanın qəlbi daim yaratmaq eşqi ilə çırpınırdı. Rəvan və səlis səsə malik xanəndə hər yeni mahnısı ilə qəlbləri riqqətə gətirir, milyonlarla dinləyicisinə unudulmaz anlar bəxş edirdi. O, ömrünün son günlərinə qədər coxsaylı tələbələrinin qayğısına qalır, gənc ifaçıların yeni nəslinin yetişməsi və püxtələşməsi üçün səylərini əsirgəmirdi.

...Rejissor Salman özünü qaranəfəs çatdırdı:

- Ay Şövkət xanım, belə olmaz axı! Bayaqdan sizi axtarıram, deyəydiniz ki, yuxarı qalxıram da...
Şövkət xanım heç halını pozmadı. Çatma qaşlarını qaldırıb Salmanı başdan-ayağa süzdü:

- Ay Salman, sənin bu qabaqdan gəlmişdiyin olmuya da! Bəxtin gətirdi ki, bu cavan oğlan məni çaya qonaq elədi. Yoxsa, çoxdan çıxıb getmişdim!

Hamımız gülüşdük. Şövkət xanım qapıya doğru getdi və birdən ayaq saxlayıb mənə tərəf döndü:

- Yaxşı bir tələbəm var. Adı da Aybəniz (Haşımova). Vaxt gələr tanınmış müğənni olar. Sən bir onu da çağır verlişinə. Qoy oxusun.

- Sizdən sonra, Şövkət xanım. Çox istərdim ki, verilişlərimizin birinin qonağı olasınız...

Gözləri yol çəkdi.

- Yox, gəl, meydanı cavanlara verək. Bu sənəti yaşatmaq onların qismətidir. Mənimsə qatarım gedib, oğlum. Gedən qatarın ardınca baxmazlar...

ЧтоГдеКогда
12 11 noyabr 2015 (№7)
http://baki-baku.az

Görüşərkən nə üçün əl ilə görüşürük, əl sıxırıq?

Hazırladı: Məmməd Rauf

Əl ilə görüşmək, əslində yüz illər öncəyə aid olan bir adətdir. Qədim zamanlarda hər kişi üzərində silah gəzdirirdi(məsələn; dəyənək, sivri daş, qılınc və s.) və bu silahdan sağ əli ilə istifadə edirdi.

Bir kişi digərinə dost olduğunu, əlində hər hansı bir silahın olmadığını bildirmək üçün boş olan sağ əlini irəli uzadırdı, digəri də eynilə bunu təkrar edirdi. Amma hər iki tərəf öz təhlükəsizliklərinə əmin olmaq, digərinin ani olaraq silah çəkməsinə mane olmaq üçün, sadəcə əminlik baxımından qısa bir müddət bir-birilərinin əlini yüngülvari sıxırdılar.

Əl-ələ görüşərkən əllərin aşağı-yuxarı istiqamətlərdə hərəkət etdirilməsi də qarşı tərəfin üstündə hər hansı bir silahın olub-olmamasına əminlik yaratmaq məqsədilə edilən bir hərəkət idi. Amma daha sonralar əl ilə, əl sıxaraq görüşmək dostluğun dolğun ifadəsinə çevrildi.

Nə üçün matəm günlərində bayraqlar yarıya endirilir?

Hazırladı: Məmməd Rauf

Bu adətin kökü qədim dəniz savaşlarına qədər gedib çıxır. O zamanlar hər bir savaş gəmisinin dirəyinin başında dalğalanan gəmiyə aid rəngli bir bayrağı vardı. Hər bir dəniz savaşından sonra məğlub gəmi, qalib olan tərəfin bayrağını öz dirəyindən asmaq məcburiyyətində idi. Bunun üçün də öz bayrağını yarıya qədər endirərək dirəyin başında qalib bayraq üçün yer edirdi.

Hazırki günümüzdə bayraqları yarıya qədər endirmək bir sayğı ifadəsi olaraq dəyərləndirilməkdədir. Hər hansı bir ölkənin ümumxalq hüzn günlərində, dövlət xadimlərinin vəfatında və digər, bir ölkəyə aid buna bənzər hüzn günlərində digər ölkələrin də öz bayraqlarını yarıya qədər endirmələri, onların da bu hüzndən təsirləndiyi anlamını daşıyan beynəlxalq bir ənənədir.

Onu da qeyd edək ki, dənizdən gələn bu adət elə bugünkü dəniz nəqliyyatı sistemində də fərqli, amma örnək bir biçimdə davam etdirilməkdədir. Belə ki, hər hansı bir xalqa məxsus olmasından asılı olmayaraq qarşılaşan gəmilər bir-birinin yanında keçdiyi müddətdə gəmi bayraqlarını hörmət əlaməti olaraq yarıya qədər endirirlər.

Bakıda bu şirkətin açılışı oldu - Foto

Şəmsəddin Ənsar

Ötən həftə "Baku Boulevard Hotel"də "Qraviti İnc. Openinq Seremoni"nin açılış mərasimi keçirilib.

Axar.az-ın məlumatına görə, tədbirdə şirkətin ilk böyük layihəsi, həmçinin Azərbaycana həsr olunmuş 4K keyfiyyətli videoçarx və "86.6"nın təqdimatı keçirilib.

Qeyd edək ki, şirkət fəaliyyətinin ilk günündən ərsəyə gətirdiyi professional və fərqli işlərlə qısa zamanda tanınıb.

Xatırladaq ki, "86.6" Azərbaycana həsr olunmuş video çarxdır. Bu video çarxda Azərbaycanın çox gözəl və kəşf olunmamış tarixi və mədəni irsin vətəni olduğunu nümayiş etdirilib. Layihə çərçivəsində Bakı, Şamaxı, İsmayıllı, Qax, Zaqatala, Gəncə və Hacıkənd kimi bölgələrə də səfər edilib.

Tanıtım
13 11 noyabr 2015 (№7)
http://baki-baku.az

PARABANK – Paramızın etibarlı evi

Ordan-burdan
14 11 noyabr 2015 (№7)
http://baki-baku.az

Köhnə Bakı - FOTO

 

 

 

İdeya müəllifi və baş redaktor:
Rauf Ağayev

Redaktor: İlqar Həsənov

Redaktor: Məmməd Rauf

e-mail: bakibaku.gazet@gmail.com

Право на глупость...

МАРК ТВЕН

Правду следует подавать так, как подают пальто, а не швырять в лицо, как мокрое полотенце.

Если тебе нужны деньги, иди к чужим; если тебе нужны советы, иди к друзьям; а если тебе ничего не нужно — иди к родственникам.

Нет более жалкого зрелища, чем человек, объясняющий свою шутку.

Лето — это время года, когда очень жарко, чтобы заниматься вещами, которыми заниматься зимой было очень холодно.

Нет ничего более раздражающего, чем хороший пример.

Тот, кто не читает хороших книг, не имеет преимуществ перед человеком, который не умеет читать.

Морщины должны только обозначать места, где раньше были улыбки.

Тысячи гениев живут и умирают безвестными — либо неузнанными другими, либо неузнанными самими собой.

Право на глупость — одна из гарантий свободного развития личности.

Создать человека была славная и оригинальная мысль. Но создавать после этого овцу значило повторяться.

Если бы все люди думали одинаково, никто тогда не играл бы на скачках.

Раз в жизни фортуна стучится в дверь каждого человека, но человек в это время нередко сидит в ближайшей пивной и никакого стука не слышит.

1 апреля — день, напоминающий нам о том, кто мы такие все остальные 364 дня.

Часто самый верный способ ввести человека в заблуждение — сказать ему чистую правду.

Быть хорошим — это так изнашивает человека!

Меня хвалили великое множество раз, и я всегда смущался; я каждый раз чувствовал, что можно было сказать больше.

Когда я и моя жена расходимся во мнениях, мы обычно поступаем так, как хочет она. Жена называет это компромиссом.

Я никогда не позволял школе вмешиваться в мое образование.

Лучше молчать и показаться дураком, чем заговорить и развеять все сомнения.

Требуется более трех недель, чтобы подготовить хорошую речь экспромтом.

Покупайте землю — ведь ее уже больше никто не производит.

Никогда не спорьте с идиотами. Вы опуститесь до их уровня, где они вас задавят своим опытом.

Давайте жить так, чтобы даже гробовщик пожалел о нас, когда мы умрем.

Təzə Bakı - FOTO

 

 

 

bagla

A

A

A

A