Azərbaycanın bu ilk həftəlik klassik – elektron qəzetini

1976-81-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsində müəllimimiz, daha sonra diplom rəhbərimiz, universiteti bitirdiyimiz il bizi özünün yaratdığı və rəhbərlik etdiyi “Bakı” və “Баку” gündəlik axşam qəzetləri redaksiyasına işə götürərək, 1981-88-ci illər ərzində redaktorumuz olmuş, o zamankı kollektivimizin hər bir üzvünə Atalıq etmiş, məmləkətdə ilk axşam qəzetinin və müasir qəzet jurnalistikası məktəbinin əsasını qoyan, milli mətbuatımızın klassiki

Nəsir müəllim İmanquliyevə

ithaf edirik

№ 6
31 oktyabr 2015
http://baki-baku.az

Ölkəmizdə Fransa ali məktəbi yaradılacaq

Oktyabrın 26-da Azərbaycanın birinci xanımı, Heydər Əliyev Fondunun prezidenti, Azərbaycan-Fransa parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupunun rəhbəri Mehriban Əliyeva Fransanın Strasburq Universitetinin prezidenti Alen Beretz ilə görüşüb.

Mehriban Əliyeva son illər ölkələrimiz arasında siyasi və iqtisadi əməkdaşlıqla yanaşı, humanitar sahədə də əlaqələrin inkişaf etdiyindən məmnunluğunu ifadə edib, bu sahədə bir çox işlərin həyata keçirildiyini vurğulayıb. Ölkələrimiz arasında təhsil, mədəniyyət və elm sahələrində reallaşdırılan layihələrdən danışan Mehriban Əliyeva bildirib ki, bütün bu addımlar Azərbaycan-Fransa dostluq əlaqələrinin daha da möhkəmlənməsinə xidmət edir. Azərbaycan və Fransa prezidentlərinin təşəbbüsü ilə ölkəmizdə Fransa ali məktəbinin yaradılacağı, artıq bu layihə üzrə konkret addımların atıldığı diqqətə çatdırılıb. Alen Beretzin ölkəmizə bu səfərinin layihənin həyata keçirilməsinə töhfə olacağına əminliyini ifadə edib.

Görüşə görə təşəkkürünü bildirən Alen Beretz Azərbaycanda Fransa ali məktəbinin yaradılması layihəsinin əhəmiyyətindən danışıb.

ЧтоГдеКогда
2 31 oktyabr 2015 (№6)
http://baki-baku.az

Qadın geyimlərindəki düymələr nə üçün sol tərəfdədir?

Nə üçün kişi geyimlərindəki düymələr sağ tərəfdə olduğu halda, qadın geyimlərindəki düymələr sol tərəfdə yer alır?

İnsanların daha çox sağ əllərinin istifadəsindən yaranan növbəti bir vərdiş də budur. Əsasən sağ əlini işlədən insan üçün, sağdakı düyməni soldakı iliyə keçirmək daha asandır. Bu səbəbdən ötrü kişi geyimlərindəki düymələr sağda yer alır.

BəS yaxşı, qadınların düymələri nə üçün soldadır? Qadınların da əksəriyyəti daha çox sağ əldən istifadə etmirlərmi?

Geyimlərdə düymələrdən istifadəyə başlandığı ilk zamanlarda düymələrin qiyməti çox baha idi və paltardan tez qopurdu. Bir nüans da ondan ibarətdir ki, düymələr baha olduğu üçün də düyməli paltarları almağa, əsasən varlı zadəgan xanımlarının gücü çatırdı. İmkanlı ailələrin xanımları da libaslarını ancaq xidmətçiləri vasitəsilə geyinirdilər. Xidmətçilər isə xanımlarına paltarı geyinməkdə yardım edərkən onların qarşısında dayanmaqla düymələri daha rahat və tez bir zamanda bağlamalı idilər. Buna görə də dərzilər düymələri xidmətçinin sağında, xanımın isə solunda qalacaq bir şəkildə tikməyə başladılar.

Bu gün isə hər qadının öz geyimini özü geyinib-soyunmağına baxmayaraq qadın geyimlərinin düymələri hələ də solda qalmaqdadır. Adətdir də.

Hazırladı: Məmməd Rauf

Oğlan uşaqlarının geyimləri niyə mavi rəngdə olur?

Əsrlər öncə insanlarda azyaşlı uşaqların otaqlarında şeytani qüvvələrin mövcudluğuna və onların uşaqların vücuduna girmək üçün fürsət axtardığına dair batil inanclar var idi. Və bu şeytani güclərin mavi rəng tərəfindən qovulduğuna inanılırdı. Çünki mavi səma – göylərin rəngi idi. Hətda bu gün hələ də Yaxın Şərqdə şeytanı qovmaq üçün bəzi evlərin qapıları mavi rəngə boyanmaqdadır.

O dönəmlərdə nəslin davam etdirilməsi anlamında oğlan uşaqları böyük önəm daşıyırdı. Elə o zamanlardan da şeytanın qorxub getməsi üçün oğlan uşaqlarının mavi rəngli geyimləri dəb halını aldı və bu, yüz illər boyunca davam etdi.

Hazırladı: Məmməd Rauf

Qiraət
3 31 oktyabr 2015 (№6)
http://baki-baku.az

Sabit Rəhmanın Mikayıl Müşfiq haqqındakı xatirələri

Keçmişi vərəqlərkən...

Mən oxucularımıza bəzi şair və yazıçılarımızın həyatından kiçik xatirələr danışmaq istəyirəm.

Əvvəl Müşfiqdən başlayıram. Mikayıl Müşfiqlə biz həm yaxın dost idik, həm də qonşu. Mən dağlı məhəlləsində yaşadığım müddətdə demək olar ki, hər gün onunla görüşürdüm. Otağım yolunun üstündə idi. Müşfiq hər səhər qardaşıgildən çıxanda mənim pəncərəmin qabağından keçib gedirdi və təbii ki, pəncərədən otağıma baxmamış olmurdu. Otağımın böyük, barmaqlıqsız bir pəncərəsi vardı, yaz-qış onu həyətdən hərlənib gəlməyə tənbəllik eləyən dostlarım qapı əvəzinə işlədirdilər. Müşfiq də pəncərədən otağıma adlayırdı və biz çox vaxt bir yerdə səhər yeməyi yeyərdik. Müşfiq qardaşıgildə yalnız gecələyərdi. 

Mənim dünəndən qalma boyat, yavan çörəyim və dişləmə çayım ona halva kimi şirin gəlirdi. Qarşılıqlı atmacalarla yeyib-içərdik. Xeyli danışıb güldükdən sonra Müşfiq əlini cibinə atıb ortadan bükdüyü bir kağızı çıxarardı. 

Köhnə əlifba ilə gözəl, xırda xətti vardı. Titrək, həyəcanlı səslə şeirini oxuyardı. Əslində əlində tutduğu kağız yalnız ehtiyat üçün idi. Müşfiq əsərlərini əzbər bilərdi və mətnə baxmadan oxuyardı, elə də rəvan, gözəl, mənalı oxuyardı ki, dinləyicini özünə valeh edərdi. 

O vaxt Müşfiqin 23-24 yaşı olardı (məndən bir yaş böyük idi). Özü danışardı ki, şeir yazmağa lap kiçik yaşlarından başlamışdır. Yetim böyüməsinə, küçələrdə iris, tum satmaqla dolanmasına baxmayaraq, şeir oxumağa və yazmağa da imkan tapırmış. 

O vaxtlar "Eynim" markalı iris vardı. Müşfiq danışardı ki, bu irisdən satanda tində dayanıb bu cür səsləyirmiş: "Eynim iris eynim a, alan yoxdur, neynim a!..". Onun uşaqlığından söz düşdüyü üçün özünün danışdığı iki kiçik hadisəni nəql etmək istəyirəm. Müşfiqin alt dodağı qalın idi, bu, uşaqlıqda daha çox hiss olunurmuş. Bir gün, - deyirdi – tum satdığım zaman iki qız mənə baxıb dayandı, biri o birisinə dedi: 

- Bax gör oğlanın alt dodağı necə sallanıb.

Mən, - deyir – tez cavab verdim:

- Məndən tum alın, dodağımı yığım.

Sonra yenə danışırdı ki, bir arvad məni yanındakı arvadlara göstərib dedi:

- Az, az, oğlanın dodağına bax ey...

Mən – deyir, - tez cavab verdim:

-Dodağım xoşuna gəlmir, qızını vermə.

Bizim tez-tez görüşdüyümüz illər, Mikayıl hələ çox sevdiyi Dilbərini tapmamışdı. Sevgi dəryasında üzür, ancaq hara üzdüyünü, necə üzdüyünü bilmirdi. Rast gəldiyi, tanış olduğu gənc gözəl bir qıza platonik məhəbbət bağlayırdı. Onun xəbəri olmadan həyəcan keçirirdi. "Hicran atəşinə" yanırdı və bu proses mütləq yeni lirik şeirlərin meydana çıxması ilə bitirdi. Ürəyində adi, bayağı hisslərə yer yox idi, qadına şəhvət gözü ilə baxanlara nifrət edərdi. Yüksək romantik bir sevgi ilə yanıb yaxılırdı. Redaksiyalardan birində makinaçı işləyən bir qıza "könlünü vermişdi". "Gündə bir şeir" adı ilə qıza otuza qədər şeir yazdı.  Hər gün səhər bu silsilədən yazdığı yeni şeiri dostlarından birinə oxuyar, sonra aparıb qızın özünə verərdi. Vəssalam. Ayrı heç bir təşəbbüs göstərməzdi. Qızla yaxından tanış olmağa, onunla gəzməyə çıxmağa heç bir cəhd göstərməzdi. Mən ona deyərdim ki, bu sevgi deyil, sevgi şeiri yazmaq üçün bəhanədir. 

Təəssüflər ki, "Gündə bir şeir" başlığı ilə yazılan o əsərlərin heç biri çap olunmadı. Harda isə itib batdı. İzi tapılmadı. Mənim isə yalnız iki misra yadımdadır. Şeirlərdən biri bu cür bitirdi. 

Siz yarın bir ana olsanız belə, 
Mən sizi sevgili çağıracağam.

Bu misraların nə üçün yadımda qalmasının kiçik bir tarixi var. O zaman Müşfiq şeirini oxuduqdan sonra "hə, necədir?"  - deyə - soruşdu. Mən zarafatla dedim:

- Bir ana olandan sonra sən onu sevgili çağırsan, əri tutar xirtdəyindən...

O, tez sözümü kəsdi:

- Şeiri düz-düzünü anlamaq olmaz. Məqalə deyil ki? Mən onu fikrimdə, ürəyimdə sevgili adlandıracağam. 

- Şeir yazıb aləmə xəbər verəndən sonra? 

O, həmişə zarafata başlamamışdan qabaq sifətində, hərəkətlərində hazırlıq aparırdı. O saat bilirdim ki, mənə sataşmaq istəyir. Bu səfər də o cür hərəkətlərdən sonra qımışaraq dedi:

- Adə, deyəsən sizin Şəki tərəflərdə heç romantika alıb-satan olmur, hə?

- Hərdən, - deyə mən ciddi cavab verdim. O cür ağır mətahı Şəkiyə kim aparacaq, dəmir yolundan uzaq şəhərdir. Romantikanın mərkəzi Dağlı məhəlləsidir. Burda su qiymətinə gedir. 

- Ey, ey, sataşma ha. Yığaram başıma dağlı dəstəsini...

- Mən də sizin qabağınıza Cavadı çıxardaram.

- Onda mən də dəstəmi götürüb sənin qabağından qaçaram. 

Bu cür gözlənilməz finalı o çox sevirdi. Deyəndən sonra qəhqəhə ilə gülməyə başlardı. 

Yuxarıdakı dialoq aydın olmaq üçün mən burda Cavadın kim olduğunu danışmaq istəyirəm. Cavad o vaxtlar Dağlı məhəlləsinin ən mötəbər adamı idi. Qoca, cavan, arvad, uşaq ondan tük salardı. Vahiməsi böyük idi. Deyirdilər güya Cavad inqilabdan qabaq Dağlı məhəlləsində şuluqluq salmaq istəyən bir qoçunu bircə yumruğu ilə öldürübmüş... Mən tanıdığım vaxtlar o çox sakit, dinməz bir adam idi, şirin, məzəli söhbətləri sevərdi və məhəllədəki bütün ictimai işlərin başında dayanardı. Mən Cavad ilə mətbəədə tanış olmuşdum. Yaxşı mürəttib idi. Mən də bir neçə il mətbəədə korrektor işlədiyimdən biz onunla bir yerdə işdən evə çox qayıtmışdıq. Bu dostluq məni də Dağlı məhəlləsində etibarlı eləmişdi. O məhəllədə bizə "Dağlı Cavadın dostları" kimi baxırdılar. 

Müşfiqlə də Cavadı mən tanış eləmişdim. Mənim otağımda cümə günləri çox onunla bir yerdə çay içib nərd oynamışdıq. 

Yuxarıdakı söhbət o iki misra şeir münasibəti ilə yadımda qalıb. Yoxsa bizim aramızda, xüsusən mənim, Müşfiqin və Rəsulun arasında o qədər qəribə söhbətlər, qəribə zarafatlar olub ki, xatirədə onları təzədən canlandırmaq heç mümkün deyil.  Mən yalnız oxucularımıza, xüsusən ədəbiyyatla maraqlanan, yazmağa başlayan gənc şair və yazıçılara onu demək istəyirəm ki, bizi bir-birimizə yaxınlaşdıran, dost eləyən içki məclisləri deyil, bayağılıq deyil, ədəbiyyat və səmimilik idi. Zarafatlarımız da ədəb dairəsindən heç zaman çıxmazdı. Tutarlı və məzəli olardı, zarafatı özümüzə iş-peşə eləməmişdik, oxumaqdan, yazmaqdan, işləməkdən yorulduğumuz vaxtlar gülüşdən, fizzaryadka, idman kimi istirahət üçün istifadə eləyirdik. 

Bir istirahət günü biz səhərdən axşama kimi Müşfiqlə bir yerdə olduq. Mikayıl özünün məşhur "Gecə düşüncəsi" şeirini təzəcə yazmışdı. Əvvəlki gün bizə oxumuşdu. Ancaq xəyalından çıxara bilmirdi, ayrı-ayrı misraları təkrar-təkrar hafizəsində canlandırır və cilalayırdı. Orda belə misralar var:

Fikrim, hissim, xəyalım o qədər yüksəldi ki,
Mənə elə gəldi ki, 
Bizlərdən əvvəl nə yer, nə göy, nə torpaq olmuş.
Nə ağac dallarında bir yaşıl yapraq olmuş.

Bütün günü yemək yeyəndə, gəzəndə, dəniz sahilində oturanda, Dağlı məhəlləsinə qayıdanda, Buynakski küçənin uzun yorucu pillələrini qalxanda yalnız bir sözü düşündü: son misra beləmi qalsın, "yaşıl yapraq" əvəzinə "incə yapraq" desin? Bəlkə "məxmər yapraq" yaxşıdır? Mənimlə məsləhətləşirdi. Ancaq bilirdim ki, mənimlə yox, özü ilə danışır, öz zövqü ilə məsləhət eləyir. Çünki mən nə desəm qəbul eləmirdi, bir söz deməyəndə də acıqlanırdı: "Bir danışsana!". Axırısı zara gəlib dedim:

- Bu məsələni belə həll eləmək olmaz. Gərək iclas çağıraq, səs qoyaq. 

O, bu sözü ciddi qəbul eləyib soruşdu:

-  Hansının tərəfdarı çox olar?

-  Yaşıl tərəfdarı.

- Axı, yarpaq yaşıl olar da. Bəlkə “ incə “ daha yaxşıdır...

Bu cür şübhələr içərisində məndən ayrıldı. Sonralar daha bu barədə danışmadı. 

İndi, aradan otuz il keçəndən sonra mən şeiri bir də oxudum. Gördüm Müşfiq son misraları tamam dəyişib, daha dolğun, daha mənalı eləyib:

Bizlərdən əvvəl nə yer, nə göy, nə həyat olmuş,
Nə bu ucsuz-bucaqsız, gözəl kainat olmuş ...

Yuxarıdakı misalı Müşfiqin əsər üzərində necə işlədiyini nümayiş etdirmək üçün gətirdim.  O, şeiri çap etdirməklə işini bitmiş hesab eləmirdi. Yenə üzərində düşünür, həyəcan keçirirdi. Öz yaradıcılğına tələbkarlıq hissi get-gedə onda artırdı. 

Müşfiqin mənə yazdığı bir şeir də var. Zarafatca yazılıb. Şeiri sizə təqdim eləməmişdən qabaq nə münasibətlə yazıldığından danışım: 34 və ya 35-ci il olardı. Yazıçılar cəmiyyətində iclas vardı. O zaman bizim iclaslarımızla oxucular da çox maraqlanırdılar. Salon həmişə dolu olardı. Mən lap birinci sırada idim. Yanımdakı boş yerdə tanımadığım gözəl bir qız oturdu və kimin danışdığını, nə barədə danışdığını pıçıltı ilə məndən soruşmağa başladı. Bu söhbət zamanı hiss elədim ki,  arxa sıralarda hərəkət var. Dönüb gördüm ki, yoldaşlar bir-bir qalxıb mənə və yanımdakı qıza baxırlar. Onlar elə bilmişdi ki, bu qız tanışımdır və onu iclasa mən gətirmişəm. 

Bir azdan məktublar gəlməyə başladı. Qız vəziyyəti hiss eləmiş və pərt olmuşdu. Artıq məndən söz soruşmurdu. Ancaq arxa sıralar sakit olmurdu. Hərə özünə borc bilirdi ki, mənimlə bu barədə zarafat eləsin. Xüsusən Müşfiq yerində rahat otura bilmirdi. Gah bərkdən öskürür, gah bir bəhanə ilə məndən söz soruşur, gah da səbəbsiz gülürdü. Nəhayət durub qabağa gəldi və bizə diqqətlə baxandan sonra, o biri otağa getdi. Az keçmədi ki, onun da naməsini aldım. Aşağıdaki şeiri yazmışdı :

Uzaqdan  baxarkən sənə vuruldum.
Ərəş diyarının soltanı, Sabit. 
Tanrı işığını üzündə buldum,
Yaralı könlümün dərmanı, Sabit!

Cəmalın beynəzir, xülqun beynəzir.
Cəmali xülqünə olmuşam əsir.
Son zaman eşqimdə yaranmış kəsir,
Gəlmiş həyatımın bəhranı, Sabit!                                          

Yanında oturmuş pərizadə bax,
Bəhri-məhəbbətdə çalma əl-ayaq,     
Burnunu eləyib özünə dayaq,
Bir həmlədə çevir dünyanı, Sabit!

Mən bu şeiri oxuyub qurtaranda artıq yanımdakı qız çıxıb getmişdi. İndi Müşfiqlə son görüşümüzü qeyd eləyim. 1937-ci ilin aprelin sonu idi. Mən Azərnəşrin dəhlizində Süleyman Sani Axundov ilə söhbət edirdim. Müşfiq bizə yaxınlaşdı, görüşdü və dinməz dayandı. Süleyman Sani bizdən ayrıldıqdan sonra mən Müşfiqin çox kefsiz olduğunu görüb dedim:

- Hə nolub, qaşından-qabağından qar yağır ? Alt dodağını yığ, Dilbər xanım görüb qorxar. 

Müşfiq dərdli-dərdli cavab verdi:

- Xoşbəxt adamsan, Sabit, hər zaman gülməyi bacarırsan.

- Sən də gül, ol xoşbəxt.

- Bacarmıram. Dərd məni üstələyib. 

Başqasına pislik eləməyi, ara vurmağı bacarmayan Müşfiq, yaradıcılığından başqa heç nə haqqında düşünməyi sevməyən Müşfiq paxıllıq, qərəzlik, riyakarlıq görəndə əsəbləşir, dərin həyəcan keçirirdi. 

May şənliyini bir yerdə keçirməyi mənə təklif etdi : 

Mən  Dilbər xanımı götürüm,- dedi, - sən də İsmət xanımı... gedək köhnə vətənimizə. Dağlı məhəlləsinə, səmimi bir gün keçirək. (Artıq biz dağlı məhəlləsində yaşamırdıq) 

Razılaşdıq, getdik. İndiki "Fəxri Xiyaban" o vaxt hələ yox idi. Yalnız Cabbarlının qəbri vardı. Ətrafda da bir-iki ağac... yaşıl otluq... Bu qəbrin yanında yaxşı bir yer seçib oturduq və doyunca söhbət etdik. O gündən mən bir daha Müşfiqi görmədim.

Edu
4 31 oktyabr 2015 (№6)
http://baki-baku.az

Филиал Московского государственного университета имени М.В.Ломоносова в городе Баку

Международное сотрудничество

За время своей деятельности филиал установил научные контакты со многими известными иностранными образовательными и научно-исследовательскими центрами. Так, например, при участии университетов Израиля, Румынии, Греции, Турции, США, Канады, России и других стран филиал реализует международный проект «Программа по выявлению и развитию интеллектуально одаренных детей и студентов». Совместно с Физическим институтом имени Лебедева (Россия), Институтом физики им. Б.И.Степанова Национальной академии наук Беларуси проводятся исследования по оптическим и люминесцентным свойствам полупроводниковых соединений.

В филиале на высоком уровне проводится научно-исследовательская работа студентов. Ежегодно студенты Бакинского филиала с успехом принимают участие в международных научных конференциях, олимпиадах студентов, аспирантов и молодых ученых, на которых занимают призовые места, становятся их победителями и лауреатами.

По инициативе ректора Филиала МГУ имени М.В.Ломоносова в г. Баку члена-корреспондента НАНА, профессора Наргиз Пашаевой студентам и магистрантам филологического факультета  была предоставлена возможность практиковать изучаемые языки в университетах таких европейских стран как Италия, Франция, Англия, Испания, Чехия, где они получают сертификат о владении языком.  

В октябре 2013 г. в Оксфордском университете между ректором Бакинского филиала МГУ проф. Наргиз Пашаевой  и директором по международному развитию Оксфордского университета Лиейзл Элдер был подписан Меморандум о намерении по созданию в Оксфордском университете Научного центра Азербайджана и кавказоведения имени Низами Гянджеви. 

В этом направлении с  участием ректора Наргиз Пашаевой и научной общественности Азербайджана был проведен круглый стол на тему открытия научного центра. Также в Бакинском филиалесостоялась встреча с делегацией профессоров Оксфордского университета.

В мае текущего года на официальном сайте Оксфордского университета был презентован Научный центр Азербайджана и Кавказоведения имени Низами Гянджеви. И совсем недавно, 6 июня 2015 г. Центр Азербайджана и Кавказоведения имени Низами Гянджеви при Оксфордском университете провел совместно с  Институтом востоковедения Оксфордского университета и Центром древнего античного периода Оксфордского университета первую научно-практическую конференцию под названием «Восточный Кавказ от позднего античного до раннего исламского периода». 

Отметим, что центр является первым азербайджанским научно-исследовательским центром по изучению истории и культуры Азербайджана и Кавказского региона, учрежденным  при Оксфордском университете Великобритании. 

С 20 по 29 июля 2015 года при организации Филиала МГУ имени М.В.Ломоносова в г. Баку прошла 47-я Международная химическая олимпиада. Решение о проведении олимпиады в Бакинском филиале было принято в июле 2012 года в Вашингтоне управляющим комитетом Международной химической олимпиады.

В этом международном соревновании знаний участвовали  300 молодых химиков из 75 стран мира пяти континентов, а также более 250 ученых-химиков, менторов, специалисты по химии, педагоги, наблюдатели. Бакинский филиал МГУ, открывший во время олимпиады свои двери для около 600 гостей, приложил все усилия для проведения на самом высоком уровне этого соревнования мирового масштаба.

Для проведения соревнования в полном соответствии с правилами руководство Филиала создало все условия, научную базу. Во время олимпиады участники были обеспечены всем необходимым для выполнения предложенных заданий.

В рамках олимпиады были проведены два экзамена по теоретической и практической химии, в результате которых 190 медалей нашли своих обладателей. Десять школьников, добившихся очень хороших показателей для получения медали, были удостоены «Почетной грамоты» и подарков. Награду «Первый из первых» школьнику, набравшему самый высокий балл, вручила профессор Наргиз Пашаева, ректор Бакинского филиала МГУ, взявшего на себя весь груз по организации Мировой химической олимпиады в Баку и в течение десяти дней ставшего родным домом для молодых химиков. Согласно результатам, член команды Китая Йифу Оуянг был удостоен званий «Первый из первых», а также «Лучший теоретик». Представитель США Дэвид И-Хсуан Ванг заслужил звание «Лучший практик».  Среди показавших высокие результаты были и члены азербайджанской команды.  Выпускники 2015 года лицея имени академика Зарифы Алиевой Сергей Степин и ученик 10-го класса лицея «İstək» Гусейн Бабаев  стали обладателями бронзовой медали. Отметим, что Сергей Степин после олимпиады успешно сдав вступительные экзамены, поступил на химический факультет Бакинского филиала.

Во время торжественной церемонии закрытия было объявлено, что следующая олимпиада пройдет в Пакистане. Президент Бакинской Олимпиады Наргиз Пашаева передала флаг конкурса главному ментору из Пакистана, профессору Халиду Мухаммеду Хану.

Bakı və bakılılar
5 31 oktyabr 2015 (№6)
http://baki-baku.az

Dünəndən bu günə Bakı memarlığı

Qədim dövr

XIX əsrin sonundakı neft bumu Bakını dünyanın ən iri sənaye mərkəzləri sırasına çıxardı. 1901-ci ildə dünyada neftin yarısından çoxu Bakıda çıxarılırdı. Varlanmış yerli milyonçular – Hacı Zeynalabdin Tağıyev, Ağamusa Nağıyev, Murtuza Muxtarov, Şəmsi Əsədullayev, Ağabala Quliyev, İsabəy Hacınski və xarici neft sənayeçiləri, o cümlədən Nobellər, Rotşildlər və başqaları öz dəbdəbəli sarayları və villalarının tikintisinə xeyli vəsait xərcləyirdilər. Bakı milyonçularının sifarişi ilə Avropadan peşəkar memarlar dəvət olunurdu.

Müxtəlif vaxtlarda Bakıda məşhur memarlar – İ.V.Qoslavski, İ.K.Ploşko, E.Y.Skibinski, K.B.Skureviç, A.V.Eyxler, İ.V.Edel, N.Q.Bayev, A.V.Şusev və başqaları çalışmışlar. Müxtəlif üslublarda layihələndirilmiş möhtəşəm memarlıq əsərləri bu gün də qədim şəhəri bəzəməkdədir. Qeyd etmək lazımdır ki, tikinti üçün torpaq sahələrinin ayrılması, köhnəlmiş tikililərin sökülməsi, bilavasitə tikintinin özü şəhərin mərhələlərlə işlənən planlarının tələblərinə uyğun olaraq aparılırdı. 

Sovet dövrü

Sovetlər Birliyi adlanan imperiyanın tərkibinə daxil olduğu 1920-1991-ci illər ərzində müxtəlif təbəddülatlara məruz qalan Azərbaycan ədəbiyyatı və incəsənəti, o cümlədən onun memarlığı “sosializm realizmi” adlanan məlum ideologiyaya xidmət etməklə bərabər həm də inkişaf edirdi.

Ölkəmizin paytaxtı Bakının tarixinə nəzər salsaq, 1920-30-cu illərdə şəhərdə ilk fəhlə qəsəbələrinin peyda olmasını, neft mədənlərinin ərazisində yaşayış massivlərinin salındığını müşahidə edə bilərik. “Sosialist” şəhərsalmanın əsasları qoyulan həmin illərdə Bakının memarlıq üslubunda da müəyyən dəyişikliklər baş vermiş, memarlıqda dəbdə olan konstruktivizm və rasionalizm cərəyanları ilə yanaşı, bir sıra layihələrdə milli memarlığa əsaslanan “eklektika” və “bərpaçılıq” meylləri açıq hiss olunurdu.

Azərbaycan şəhərlərinin baş planlarının tərtib olunması, ilk memarlıq müsabiqələrinin keçirilməsi də məhz həmin dövrə təsadüf edir. Belə ki, uzun illər boyu Bakı şəhərinin memarlıq rəmzlərindən birinə çevrilmiş Hökumət Evinin layihələndirilməsi ilə bağlı keçirilmiş müsabiqədə memarlar Lev Rudnev və Vladimir Muns qalib elan olunurlar. Onların rəhbərliyi altında çalışan Moskva memarları Bakı şəhərinin Baş planının hazırlanması istiqamətində əməli tədbirlər həyata keçirirlər.

1930-50-ci illər əsasən iki böyük memarın – Azərbaycan milli memarlığının inkişafında əvəzsiz xidmətləri olan Sadıq Ələkbər oğlu Dadaşovun (1905-1946) və Mikayıl Ələsgər oğlu Hüseynovun (1905-1992) uğurlu yaradıcılıq axtarışları ilə bağlıdır.

S.Dadaşovun və M.Hüseynovun birgə layihələndirdiyi əsərlər sırasında klassik memarlıq üslubunda inşa edilmiş yaşayış və ictimai binalar vardır. Klassik memarlığı yaradıcılıq kredosuna, dəst-xəttinə çevirən memarlar milli memarlığımızda analoqu olmayan yüksək bədii dəyərə malik memarlıq örnəkləri yaratmağa müvəffəq olmuşlar.

Qeyd olunmalıdır ki, memarların yaradıcılığı mürəkkəb və çətin bir dövrə, yəni şəhərlərin və qəsəbələrin bədii-memarlıq simasına mənfi təsir göstərmiş SSRİ Nazirlər Sovetinin “Memarlıq layihələndirilməsində və inşaatda ifratçılığın aradan qaldırılması haqqında” 1955-ci il tarixli Qərarının qəbul olunduğu dövrə təsadüf etmişdir. Memarlığın inkişafına xələl gətirən bu başlıca amil onların da yaradıcılığına öz təsirini göstərmişdir. Bu məhdudiyyət memarlıq cəhətdən mühüm ərazilərdə tikintisi nəzərdə tutulan bir sıra ictimai binaların layihələndirilməsində müşahidə etmək olar.

Sonrakı illər, yəni 1960-80-ci illər iripanelli yaşayış evlərinin geniş miqyaslı tikintisi ilə səciyyələnir.

Birtipli layihələr seriyası ilə inşa edilən dar və narahat mənzilli iripanelli 9 mərtəbəli yaşayış binalarından ibarət mikrorayonların sayı artırdı. İnşaatçılar hətta iri panelləri tikinti meydançasına daşıyan avtonəqliyyatdan divar panellərini, həmçinin digər yığma dəmirbeton konstruksiyaları anbara deyil, qaldırıcı kranla birbaşa tikilən binanın istənilən mərtəbəsinə qaldıraraq tikinti prosesini sürətləndirirdilər (bu üsula “təkərlər üzərində inşaat” adı da verilmişdi).

Müstəqillik dövrü

Məlum olduğu kimi, Azərbaycan xalqının mübarizliyi, əzmi və çoxillik arzusu, həmçinin dövrün əlverişli geosiyasi şəraiti 1991-ci ilin oktyabr ayında ölkəmizin öz dövlət müstəqilliyinin bərpasını reallaşdırdı. Bir müddət sonra Azərbaycan Respublikası müstəqil dövlət statusu ilə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının, Avropa Şurasının bərabərhüquqlu üzvü oldu.

Keçən əsrin 90-cı illərinin ortalarından başlayaraq ölkədə ümumi inkişafın, o cümlədən şəhərsalmanın tempi və həcmi artır, müasir çoxmərtəbəli yaşayış evləri tikilir, ictimai binalar yenidən qurulur, avtomobil yolları, müasir körpülər, idman qurğuları, otellər və sair müxtəlif təyinatlı obyektlər istismara verilir.

Müstəqilliyin bərpa edilməsindən ötən 20 il (1991-2010) ərzində respublika iqtisadiyyatına 70 milyarda yaxın yatırım qoyulmuşdur.

Ötən illərdə aşağıdakı sənaye obyektləri istismara verilmişdir: Bakı şəhərində neft emalı zavodu; armatur istehzalı zavodu; “Qurtuluş” qazma qurğusu; Bakı-Dübəndi neft kəməri; Sumqayıt şəhərində “Sintetik kauçuk” istehsalat birliyində katalitik krekinq və propilen istehsalı qurğuları; “Buxar generator kompleksi”; Şimal DRES-də buöar qazturbin elektrik stansiyası; Səngəçal terminalında 4 rezervuar; Şamaxı şəhərində televizorlar istehsal edən zavod; Lənkəran şəhərində trikotaj fabriki və xeyli sayda digər obyektlər.

2010-cu ildə Sumqayıt texnoparkının nəhəng tikinti-quraşdırma işləri aparılan müəyyən hissəsi istismara verilmişdir.Sumqayıtın müasir sənaye şəhəri olması üçün bu texnoparkın əhəmiyyəti böyükdür.

Balaxanı qəsəbəsində məişət tullantılarının utilizasiyası üzrə yeni zavodun, Bakı şəhərinin ekoloji vəziyyətini xeyli dərəcədə yaxşılaşdıracaq bu müəssisəyə təx minən 400 milyon dollar yatırım qoyulacaqdır.

Sosial obyektlərin tikintisi: müstəqillik dövründə (1991-2010) bütün maliyyə mənbələri üzrə ümumi sahəsi 23 mln.kv.m. artıq olan mənzil inşa edilmişdir. 2000-ci ildən başlayaraq respublikada, xüsusilə də Bakı şəhərində çoxmərtəbəli monolit dəmirbeton yaşayış və mülki binalar tikintisi geniş vüsət almışdır. Həmin obyektlərin inşasının çox hissəsi özəl sektorun payına düşür.

Bakı kəndləri: Qala

Qala Dövlət Tarixi-Etnoqrafiya Qoruğu - Qoruq Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin 18 aprel 1988-ci il, 135 saylı qərarı ilə Qala qəsəbəsinin tarixi hissəsində yaradılıb. Qoruğun ərazisi 156 hektardır. Bu ərazidə 216 memarlıq və arxeoloji abidə qorunur. Ən qədim aşkar edilən abidə e.ə III minilliyə aid olan qədim insan yaşayış məskənidir. Deməli 5 min il ərzində Qala kəndində insanlar yaşayıb fəaliyyət gostərmişlər. Qala kəndi ərazisində olan memarlıq abidələri arasında 5 məscid, 3 hamam, yeraltı kəhrizlər, 4 ovdan qəsrin qalıqları, məqbərə, sərdabələr və yaşayış evləri movcuddur. Bakı kəndləri arasında Qala kəndi həm tarixinə, həm də Abşeronun mədəni irsində tutduğu yerinə görə seçilir. Ən maraqlısı da odur ki, paytaxt şəhərə, iri sənaye mərkəzi olan Bakıya yaxın olmasına baxmayaraq, Qala kəndinin infrastrukturu və abidələri kompleks şəkildə olduğu kimi qalmaqdadır. Bundan başqa yaşayış muhiti də oz əksini qoruyub saxlamışdır. Bundan başqa yaşayış muhiti də öz əksini qoruyub saxlamışdır. Məlum olduğu kimi Qala sözu alınmaz məğlubedilməz yer mənasındadır (bir sıra fərziyyələrə əsasən kəndin adı Qəllə sözündəndir, yəni qəllə-taxıl mənasında işlənir). Qala Abşeronun digər kəndlərindən taxıl ehtiyatının cox olması ilə də tanınırdı. Qalalıların əsas məşğuliyyətindən biri də əkinçilik olmuşdur. Yerlı əhali Qalanı “Taxıl kəndi” və ya “Taxıl Qələ” adlandırırmış. Kəndin ərazisində taxıl quyuları, taxıl zirzəmiləri və tikili anbarlar vardır. Qala kəndində həmçinin taxıl və un anbarları ilə yanaşı duz quyuları da vardır. Qalada onlarla misgər, dulusçu, dərzi, dəmirçı emalatxanaları var idi. Qala kəndi faktiki olaraq kiçik şəhər kimi olub, əhalisinin boyük hissəsi kənd təsərrüfatı ilə məşğul olmasına baxmayaraq kəndin daxilində əkin sahələri olmayıb. Bütün əkin sahələri kənddən kənarda olmuşdur. Qəsəbənin yaşayış evləri üçün kiçik bağlı həyətlər xarakterikdir. Bu həyətlərdə əsasən bir neçə ağac əkilərdi. Xususilə tut və püstə agacı əkmək tamamilə ənənəvi hal idi. Qaydaya görə hər həyətdə daş hovuz olardı. Bu hovuzlar bəzən yumru, bəzən də kvadrat şəkilli olarmış. Həyətlərdə su quyusu taxıl üçün zirzəmi və duz üçün quyu da olub. Abşeron qumluq və susuzluq yer olduğundan ağac məhsullarının qıtlığından burada tikinti materialları kimi əhəng daşından istifadə edilirdi. Evlərin tikilişində daşların üstünlük təşkil etməsi tağ və günbəzli evlərin yaranmasında müəyyən rol oynamışdır. Qala kəndində olan evlərin əksəriyyətinin tavanları tağ formasındadır. Yəni həmin konstruksiya bütövlükdə tağın mərkəzində yerləşən qıfıl daşın üzərində qurulub. Bu daş trapesiya şəklindədir. Həmin tağ gil vasitəsilə tikilmişdir. Evlərin damı üst hissədən gil vasitəsilə cəkilir, su gillərin üstündən navalçalar vasitəsilə süzülürdü. Hər mənzilin qarşısında mütləq 80sm -1 m hündürlüyündə səki olurdu. Qalanın özündə yaşayış evləri iki, bəzi hallarda isə üç otaqdan ibarət olub. Şərti olaraq otağın birini mətbəx və ya təsərrüfat hissəsi adlandırmaq olar. Digər hissə qonaq yaxud yataq otağı kimi istifadə olunurdu. Mətbəx hissəsədə təndir, ocaq və “suaxan” yerləşib. Ən maraqlı memarlıq abidəsi burada suaxan adlanan yerdir. Qeyd etdiyimiz suaxan adlanan yerdə evli insanlar qüsl vermək, namaz qılmamışdan əvvəl dəstəmaz almaq və məişət məqsədləri üçün də istifadə olunmuşdur. Mətbəxin içərisində gildən təndir və ocaq olurmuş. Evlər plan quruluşuna görə elə inşa edilmişdir ki, mətbəx hissədə xörək hazırlayanda, həm ocağın, həm də təndirin tüstüsü onların üzərində yerləşən xüsusi baca (dubla) vasitəsilə çıxırmış. Otaqların qızdırılması üçün kürsüdən, yaxud buxaradan istifadə edilirmiş. Otağın bir hissəsində mərkəzdə kürsü üçün yer ayrılırmış, ora manqal içərisinə isə qızmar kömür tökülürmüş və onun vasitəsilə otaqlar qızdırılırmış, kürsü qızdırılan zaman yaranan tüstünü evdən uzaqlaşdırmaq üçün dam örtüyündə kiçik bir boşluq-baca qoyulurdu. Otaqların döşəməsi torpaq, bəzən də gillə örtülərmiş. Divarlarda müxtəlif ölçülərdə taxçalar düzəldilərmiş. “Cumaxatan” deyilən yerdə sandıq və üzərinə yorğan – döşək qoyularmış. Divarın hündür hissəsində olan taxça özünəməxsus xüsusiyyətə malikdir. Bura müqəddəs kitab “Quran” yaxud “Çıraq” qoyulurdu. 1,8-2 m hündürlüyündə ləmə düzəldilərmiş. Ləməyə qab-qacaq düzərdilər və bu da evin gözəlləşməsinə xidmət edərdi.

Qala cins qoyunu öz keyfiyyətinə görə məşhur idi. Bu cinsdən olan qoyunlar 80-90kq ət verirmiş. Hətta onların quyruğunun ağırlığı 15-20 kq olub. Bəzən quyruq o qədər ağır olurmuş ki, heyvan yatıb dura bilmədiyindən hərəkətdən qalırmış. Buna görə də ağır quyruqlu heyvan üçün iki çarxlı yeşikvarı xüsusi sürüyücü araba hazırlayıb, hərəkət zamanı quyruğu onun içinə salırlarmış. Bütün bu cəhətlrinə görə Qala qoyunu Abşeronda həmişə ən yüksək qiymətləndirilmişdir.

Ən qədim yaşayış formalarından biri də “Samanlıqlar” olmuşdur. Onlar 2500-3000 il bundan əvvəl qədim yaşayış məskəni kimi istifadə olunmuşdur. Ümumiyyətlə Abşeron ərzisində meşə olmadığından bu cür yaşayış məskənləri əhəng daşından tikilmişdir. Sonradan cəmiyyət inkişaf etdikcə, kəndin yeri dəyişəndən sonra burada orta əsrlərə xas olan evlər tikilir, həmin samanlıqlar isə kənd təsərrüfatı təyinatlı obyektlər kimi, yəni bəziləri tövlə, bəziləri isə samanlıq və taxıl anbarları kimi istifadə olunmağa başlayır. Əslində samanlıqların bir hissəsi yerin altında olmaqla iki hissəli inşa edilirmiş. Aşağı enmək üçün pilləkənlər qoyulurdu. Dam örtüyü daşların səliqə ilə yığılmasından ibarət olurdu. Daşların arasına gil çəkilirdi. Dam örtüyündəki qoyulmuş oyuq isə havanın dövr etməsi və içərinin işıqlandırılması üçün idi. Belə tikililərin ilkin nümunələrində daşların arasında gil örtüyü olmamışdır. Deməli əcdadlarımız bu tikililərin inşasını mükəmməl düşünməyə qadir olmuşlar. Qala kəndində 3 hamam mövcud olmuşdur. “Şor hamamı”, “Qum hamamı” “ Bayraməli hamamı” adı ilə tanınan hamam. Şor hamamı kəndin cənub hissəsində duz gölünün yaxınlığında yerləşirdi. Oraya göldən su çəkilmişdir. Bu hamamın suyu duzlu olduğundan daha çox müalicəvi məqsəd daşımışdır. Bu su daha çox dəri xəstəlikləri zamanı istifadə olunardı. Hamam dağılmış, lakin özülü bu günədək qalmışdır. Digər hamamlardan biri də “Qum hamamı”dır. Bu hamam daha qədimdir, təsadüfən bərpaçılar tərəfindən tapılmışdır. Tamamilə zibil və torpaq altında uzun muddət qalmışdır. Təmizlənmə aparıldıqdan sonra məlum olmuşdur ki, hamam XII-XIV əsr memarlıq quruluşuna malikdir. Hamam torpağın altında yerləşdiyindən “Qum hamamı” adlandırılmışdır. Sanitar-gigiyena məqsədlərindən əlavə, hamamda istirahət otaqları vardır. Hamamın özünəməxsus xüsusiyyəti, yer səthindən 1,5-2 m aşağı olmasıdır ki, bu da istiliyin saxlanması rolunu oynayır. Bu hamamın arxasında qazanxanası var. Divarların içindən və döşəmənin altı ilə saxsı (keramik) borular vasitəsilə hamamı qızdırırlarmış. Hamam soyunmaq otağı və hovuzla yanaşı, 8 otağı özündə birləşdirir. Hamamda olan hovuz əhəng daşından yumru şəkildə yonulmuşdur və soyuq su üçün nəzərdə tutulmuşdur. Hər otağın giriş hissəsində ayaqqabı üçün xüsususi taxçalar vardır. Qaynar sudan qorunmaq üçün xüsusi ayaqqabı-başmaq geyinirlərmiş. Hamamdan təkcə yuyunmaq üçün yox, dincəlmək üçün də istifadə olunurdu. Burada görüşlər keçirilir, ticarət edillir, nərd oynanılır və çay içirmişlər. Otaqların biri mehrab üçün nəzərdə tutulmuşdur və namaz qılmaq üçün istifadə olunmuşdur. Avstriya səyahətçisi Q.Vamberi göstərirdi ki, hamamlar bütün müsəlmanlar üçün həm daxili tələbatı ödəmək üçün, həm də dini məqsədlər rolunu oynamışdır. Yuyunmaq üçün otaqlarda hovuz olurmuş. Müsəlman adətinə görə su başqasının bədəninə dəydikdə təmiz su sayılmırmış, isti və soyuq suyun saxlanması üçün lap arxada kiçik otaqlardan istifadə edilirmiş. Qala kəndində olan hamamlardan yalnız biri bu günədək fəaliyyət göstərir. Həmin hamam cox vaxt “Cümə hamamı”, yaxud da “Bayraməli hamamı” adlanırmış. Giriş hissəsindəki epiqrafik yazıdan məlum olmuşdur ki, hamam 1881-ci ildə Bayraməli adlı şəxs tərəfindən təmir edilmişdir. Demək ehtimal var ki, hamam daha qədim ola bilər. Hamam 2 hissədən ibarətdir. Soyunmaq və yuyunmaq yerləri. El hamamlarına gəlmək üçün qadınlar və kişilər üçün ayrıca günlər olardı. Bu hamamdan hal-hazırda Azərbaycan xalqının adətlərindən biri olan “Bəylik hamamı” kimi el adəti ilə oğul evləndirəndə bəyi hamama gətirmək üçün istifadə olunur. Keçmişdə gəlinləri oğlanın anası, bacısı hamamda görüb bəyənərdilər. Belə bir deyim də var idi: ”Qız bəyənəndə onu ya hamamda bəyən, ya da səhər – səhər əl üzünü yuyanda”.

Abşeronda demək olar ki, çay yoxdur. Amma 40-dan çox duzlu göl vardır. Həmin göllərdən biri də orta əsrlərdə Qala kəndinin həyatinda xüsusi rol oynamışdır. Əsasən əvvəllər 2 göl var idi. Biri şor, digəri şirin sulu idi. Umumiyyətlə, XIX əsrdə bu yerlərdə neft çıxarılmağa başlanmışdır. Neft istehsalı, sənayenin inkişafı ilə əlaqədar sənaye tullantılarının gölə tökülməsi nəticəsində suyun səviyyəsi qalxmış və 2 göl birləşmişdir. Qala kəndi ətrafında ovdanlar, quyular və su üçün hovuz var imiş. Onların çoxu hal-hazırda itmişdir. Əvvəllər əhalinin su təhcizatını ödəmək üçün ovdanlardan, su quyularından və xaşa-xuna bağlarından gələn kəhrizlərdən istifadə edilirmiş. Qeyd edək ki, kənddə indiyə qədər su quyularının bir qismindən istifadə olunur. Kənddə 4 ovdan və içməli su quyuları indiyə kimi qalmaqdadır. Ən qədim ovdanlardan biri II Şah Abbas dövründə tikilmişdir və XVII əsrə aid edilir. Ovdanın kitabəsi Şirvanşahlar qoruğunda mühafizə edilir. Həmin kitabənin ərəbcədən tərcüməsi belədir: “Bu dövr ədalətli şah yer üzündə böyük Allahın kölgəsi Şah Abbas Səfəvinin hakimiyyətinə aiddir. Allah onun hakimiyyətini daimi etsin”. Bu ovdan kəndxuda Nurməhəmməd oğlu Fuladın əmri ilə hicri 1065-ci ildə tikilmişdir. Bu isə miladi təqvimlə 1655-ci ilə, Səfəvilər nəslindən olan II Abbasın hakimiyyəti dövrünə təsadüf edir. Ovdanlar əsasən yeraltı torpaq sularından qidalanırlar. Ovdan fars sözü olub, 2 sözdən ibarətdir.”Ab-su, “dan – göstərici”, yəni “Su saxlanılan yer” mənasında işlədilir. Ovdana giriş əsasən küləyin əks tərəfindən qoyulmuşdur. Ovdan 2 hissədən ibarətdir. Yeraltı və yerüstü hissələrdən. Üst hissəsi əhəng daşı ilə örtülmüşdür. Bu tikiliş yan hissədən düzbucaqlı üçbucağı xatırladır. Yeraltı giriş pilləkənlər vasitəsilədir. Əgər ovdan yağış suyu yığılması üçündürsə, pilləkənlərin axırındakı hovuzlar quyularla əvəz edilir. Ovdanlar əsasən yol ayrıcında, karvan yolunun yaxınlığında tikilərmiş. Ovdanların yanında yolçuların istirahəti üçün ağac əkilərmiş. Ovdanlar həmçini yolçuların susuzluğunu aradan qaldırmaq üçün də nəzərdə tutulurmuş. Orta əsrlərdə Qala kəndində bir sıra məhəllələr olub. Bu məhəllələrdən Balaverdi, Hacı Ramazan, Tərəkəmə, Çəmbərəkənd, Tocuqla və s. qeyd etmək olar. “Tocuqla” adlanan yerdə mərasimlər, bayramlar keçirilirdi. Hər məhəllədə isə ictimai mərkəz kimi məscidin qarşısında kiçik meydança var idi. Həmin meydanşaya ağsaqqallar yığışıb, kənd camaatı ilə sohbətlər aparırmışlar. Ümumiyyətlə kənd yerlərində 1 məscid, bəzən 2 məscid tikilərmiş. Ancaq Qalada Çəmbərəkənd adlanan hissədə 2 məhəllə məscidi, qalan məhəllələrdə isə hərəsində 1 məscid tikilmişdir. Hal–hazırda Qala kəndində 5 məscid vardır. Onlar müxtəlif vaxtlarda tikilmişlər. Məscidlərdən biri Tərəkəmə məhəllə məscididir. Məscid orta gümbəzli tikilişə malikdir. Giriş hissəsi tac şəklindədir. Giriş hissəsinin üzərində ay və 8 guşəli ulduz təsvir edilmişdir. Damın üzərində ərəb dilində tikilişin tarixi 1911-ci ili göstərir. İkinci məscid isə XVII əsrə aid edilir. Dama çıxış üçün pilləkənlər həm daxili, həm də xarici tərəfdən vardır. Məscidin divarlarında fikir versək görərik ki, yan hissələrdən daşlar yonulmuşdur. Bu arabaların dönə bilməsi üçündür. Məhəllə məscidlərindən biri də Balaverdi məhəlləsində yerləşir. Onun tikilişi XIX əsrə aid edilir. Məscidlərdən biri də Çəmbərəkənd yaşayış sahəsində yerləşmişdir. Məscidin divarları olduqca hamardır. Giriş hissəsində məscidin tarixi hicri təqvimi ilə 1258-ci il, yəni 1842-1843-cü illəri əks etdirir. İçəri hissədən məscid yaşayış evlərindən heç nə ilə fərqlənmir. Dama çıxış pilləkənlər vasitəsilədir. Qalada olan məscidlərdən biri də Cümə məscididir. Hacı Ramazan məhəlləsində yerləşir. Bu məscid XVII əsrə aid edilir. Lakin bu məscid üzərində bu əsrdə bərpa işləri aparıldığına görə onun tarixini daha qədim hesab etmək olar. Maraqlı fakt odur ki, sonradan məscid kimi istifadə olunan tikili müdafiə qalası ilə bir kompleks təşkil etmişdir. Məscid hal-hazırda 90 dərəcəli düzbucaqlı üçbucaq şəkillidir. Namaz qılan otağın cənub hissəsində divarda mehrab vardır. Mehrab sadə ornamentlə bəzədilmişdir. Məscidin içərisindən dama yol vardır. Hal-hazırda dama çöl–cənub tərəfdən çıxılır. Məscidlər qarşısında quyu varmış. Məsciddən mədrəsə - məktəb kimi də istifadə olunurmuş.

Azərbaycanda ən geniş yayılmış tikililərdən biri də qəbirüstü məqbərələrdir. Məqbərələrin üstündə saxlanılan yazılar onların hansı feodal sülalələrinə məxsus olduğunu göstərir. Bu yazıların islamla heç bir əlaqəsi olmadığı izah edilir. Adətən məqbərələr həyatdan köçənin xatirəsi üçün tikilirmiş. İslam qanunlarına əsasən müsəlman qəbri olduqca sadə olmalıdır. Qala kəndində orta əsrlərə aid edilən 2 məqbərə vardır. Bunlardan birini tarixi XVII əsrə aid edilir. Məqbərənin üst hissəsi günbəz şəklindədir. Giriş hissəsi tikilişində oxvari şəkilli olmuş, tədricən sökülmə nəticəsində onu düzbucaqlı şəklində düzəltmişdir. Giriş hissədə ərəbcə 2 cümlə yazılmışdır. Burada deyilir: “Məqbərəni hicri tarixinin 1034-cü ilində ( yəni bizim tarixlə 1625-ci ildə Şah Abbas Küsəyinin hakimiyyəti dövründə Qalalı Məhəmməd tikdirmişdir.” Məqbərədə qəbir yoxdur. İkinci məqbərə daha gec tikilib və ondan dini məqsədlər üçün istifadə ediblər. 

Yəni qala qəsəbəsinin tarixi hissəsində “Qala” Dövlət tarix-etnoqrafiya qoruğu ərazisində olan elmi, tarixi, bədii əhəmiyyət daşıyan bütün tarix və mədəniyyət abidələri dövlət tərəfindən qorunur.

Digest
6 31 oktyabr 2015 (№6)
http://baki-baku.az

Экономика ИГИЛ: нефть за 26 долларов, зарплаты из Ирака и Сирии и чеканка монет

"The Marker", Израиль

Экономический размах террористической организации Исламское государство свидетельствует о том, что ИГИЛ приготовил экономический план еще до того, как отправился в завоевательный поход. На данный момент Запад бессилен против этой финансовой организации.

Хотя американские военные продолжают рапортовать о все новых и новых боевых вылетах и ударах по объектам ИГИЛ в Ираке и в Сирии, на деле никаких серьезных результатов эти бомбардировки не принесли. Западные эксперты считают, что ИГИЛ прекратил экспансию, и что был причинен большой ущерб нефтяным полям, которые он захватил в Сирии, но главная стратегическая цель, то есть, разгром группировки, восстановление контроля иракского правительства над третей частью страны и разрушение ИГИЛ в Сирии, по-прежнему очень далека.

Более того. Поступающие из Ирака и Сирии данные свидетельствуют о том, что ИГИЛ лишь укрепил контроль над захваченными территориями и сохранил впечатляющий уровень доходов, несмотря на удары по нефтяным объектам, обеспечивавшим важную часть финансирования. Например, ИГИЛ продолжает продавать нефть по цене 26 долларов за баррель, и покупателями становятся уже не только отдельные элементы в Турции и Ираке. ИГИЛ продает нефть и сирийскому правительству, которое с помощью этих поставок продолжает поддерживать энергетическую инфраструктуру, а также продает газ частным потребителям на захваченных территориях.

Издание Financial Times опубликовало удивительный материал, показавший, что правительства Сирии и Ирака продолжают платить зарплаты госслужащим, оказавшимся на территории под контролем ИГИЛ. Эти чиновники теперь работают на «халифат», управляя для него органами местной власти. Иракское правительство платит таким чиновникам 4 миллиарда динаров (около 3,5 миллионов долларов) в месяц, а ИГИЛ берет с этой суммы налог, который может доходить до 50%. ИГИЛ взимает подоходный налог в размере 2,5% с доходов предприятий и пошлину за транзит грузовых автомобилей по своей территории в размере 400 долларов с грузовика или 10% стоимости груза.

Помимо этого, как всякое уважающее себя государство, ИГИЛ чеканит свою монету, несущую символику группировки. «Халифат» выпускает два вида золотых монет, три вида серебряных и два вида медных денег, которые имеют «законное» хождение на территории ИГИЛ. Вдобавок, в декабре 2014 года ИГИЛ объявил о создании центрального банка в Мосуле, который работает в соответствии с нормами шариата, например, устанавливает два курса валют — для мужчин и для женщин. Банк выдает ссуды — ипотеку, кредиты на покупку машины или потребительских товаров, а также займы на медицинские услуги. Проценты не устанавливаются, но вводятся комиссионные. Помимо этого, жители захваченных ИГИЛ территорий имеют право менять иракские динары на деньги «халифата» или доллары в размере до ста долларов в день.

Финансирование банка поступает не только от налогообложения. На прошлой неделе боевики ИГИЛ захватили в Мосуле отделение банка «Аль-Рафидин», и свидетели рассказали, что оттуда выехали три грузовых автомобиля, набитых деньгами. Точная сумма украденной суммы неизвестна, но, по некоторым оценкам, ИГИЛ ограбил банк на несколько десятков миллионов долларов. «Халифат» также упразднил продуктовые карточки иракского правительства, на которые нуждающиеся могли купить продукты задешево или получить бесплатно. Вместо этого ИГИЛ напечатал свои талоны на питание и раздает их беднякам. Прочие деньги поступают в банк ИГИЛ от вкладов частных лиц и от «государственного бюджета». Правительство Ирака опасается, что открытие этого банка и планы ИГИЛ создать сеть его отделений в западных провинциях Ирака, оказавшихся под контролем террористов, спровоцируют отток капитала из страны, а банк станет центром отмывания денег, так как не подчиняется ни местным, ни международным законам.

ИГИЛ также контролирует основные склады пшеницы и ячменя, а также подписал договоры на скупку урожая у сельскохозяйственных предприятий, и это гарантирует сохранение его статуса главного поставщика продовольствия на своей территории, не зависящего от внешних поставок. Кстати, ИГИЛ захватил множество единиц сельскохозяйственной техники и продает ее в Сирии, где местные власти с трудом могут получить технику иначе.

Финансово-экономической системой ИГИЛ управляют специалисты. Часть из них составляют иракцы, работавшие в этой области раньше, часть — добровольцы из-за границы с соответствующим опытом и знаниями. Помимо налогов и пошлин, ИГИЛ получает щедрые пожертвования из других стран, немного из Саудовской Аравии и Кувейта, а также из Пакистана и Афганистана, где группировка пользуется общественной поддержкой.

Этот размах говорит о том, что ИГИЛ разработал обширную экономическую программу заблаговременно, еще до того, как начал свой завоевательный поход в июне 2014 года. Этим ИГИЛ в корне отличается от «Аль-Каиды» и других экстремистских группировок. Все прочие экстремисты считают своей высшей целью совершение терактов против Запада или арабских режимов, тогда как для ИГИЛ главная задача — создание государства, даже если для этого требуется негласное сотрудничество с арабскими режимами, как, например, с сирийским правительством.

Запад на данный момент не знает, как отреагировать на экономическую деятельность ИГИЛ. Международные санкции против тех, кто ведет дела с «халифатом», с легкостью обходятся с помощью разных сторонних сделок, а воздушные бомбардировки не в состоянии разрушить развитые экономические институты группировки. Опора на местные источники финансирования также служит важным различием между ИГИЛ и «Аль-Каидой», опирающейся, в основном, на иностранных спонсоров. Это позволяет ИГИЛ соперничать с «Аль-Каидой» и финансировать экстремистские группировки в арабских странах, после чего эти организации порывают с «Аль-Каидой» и присягают ИГИЛ.

Оригинал публикации: כלכלת דאעש: נפט ב-26 דולר, משכורות מעיראק ומסוריה - ומטבעות מיוחדים

Гонка кибервооружений: мир на пороге эпохи новой враждебности

The Times

"Грядет война нового типа: необъявленная и неопределенная, поле боя в которой повсеместно и невидимо одновременно. Никто не может с уверенностью сказать, как такая война начнется, какими методами будет вестись и чем закончится. Но война в киберпространстве надвигается и в некоторых смыслах уже началась. Она окажет столь же резкое влияние на наш мир, как и любой конфликт из тех, что случались прежде. Если в XIX веке международные отношения определялись военно-морской мощью, а в XX веке борьба между странами зависела от воздушных сражений, то в боях XXI века решающую роль сыграет мощь в виртуальном пространстве", - пишет корреспондент The Times Бен Макинтайр.

Он рассказывает о функциях британского Центра правительственной связи (GCHQ), на который возложена задача защищать Великобританию от кибератак. "Киберзонтик" прикрывает военные и разведывательные структуры, правительство и ключевую национальную инфраструктуру: энергетику, финансы и другие сообщества, благодаря которым функционирует страна, такие как органы контроля за движением воздушного транспорта", - говорится в статье.

По словам Кирина Мартина, генерального директора GCHQ по вопросам кибербезопасности, "любая система, в которой есть кнопка включения/выключения, потенциально уязвима".

"Как известно любому военному аналитику, чисто оборонительная позиция не может служить гарантией мира. Наступательные возможности в виртуальном пространстве стали частью планирования боевых действий. Методы обнаружения кибератак и противодействия им очень похожи на те, которые GCHQ использует для борьбы с терроризмом и предотвращения преступлений. Массивы коммуникационных данных прочесываются в поисках признаков угроз", - рассказывает журналист.

"От интернета зависит примерно 10% ВВП Великобритании, то есть киберпреступники, взламывая банковские счета, выманивая данные кредитных карт, похищая личные данные и совершая множество других мошеннических действий, способны нанести ущерб на миллиарды фунтов. Очевидный магнит для преступников - социальные выплаты: при объеме в миллиарды фунтов они проводятся через интернет".

"Помимо обыкновенной преступности, есть еще кибершпионаж против правительственных учреждений и компаний, нацеленный на похищение собственности, данных о рынке, чертежей и другой информации, обладание которой дает преимущество, - продолжает автор. - В какой мере такие атаки проводятся государством, в какой мере оно создает для этих атак условия или поощряет их, а может быть, просто мирится с ними - сказать сложно... В традиционной войне вполне ясно, кто выстрелил. В киберпространстве такой ясности нет: все стороны сознательно заметают следы или прячутся за "чужими флагами". Известно, что китайская армия проводит санкционированные операции по взлому, но этим история китайских киберопераций ни в коем случае не ограничивается. В Иране намеренно размывается грань между государственными и частными операциями. В России сложилось весьма толерантное отношение к киберпреступности, если она отвечает интересам государства". По словам автора статьи, Россия к тому же была замечена в использовании сетевой войны как метода устрашения (среди прочего, он вспоминает кибератаки против эстонских сайтов в 2007 году).

"Третьим элементом киберагрессии" Макинтайр называет пропаганду.

"Кибератака может просто вызвать неудобство, но в то же время она может стать столь же разрушительной, как и ядерная атака, только менее предсказуемой и поддающейся контролю, - утверждает Макинтайр. - Представьте себе, что будет, если вывести из строя систему управления воздушным движением или национальную энергосеть". Однако Кирин Мартин, гендиректор GCHQ по вопросам кибербезопасности, сравнение с ядерным оружием не одобряет. Киберпотенциал, по его словам, "более градуирован".

Одна из проблем, возникающих в результате роста киберугрозы, состоит в том, чтобы определить, что считать актом войны: "Насколько сильный ущерб должен быть нанесен кибератакой, чтобы считать нарушенной 5-ю статью хартии НАТО? А если трудно с достоверностью определить источник угрозы, какую реакцию считать оправданной?" - формулирует вопросы Макинтайр.

Наконец, киберугроза может исходить и от "технически подкованных террористических группировок вроде "Исламского государства", добавляет автор статьи. По мнению Мартина, впрочем, "хакеров, способных поднять весь мир на воздух, еще нет... Для того, чтобы организовать действительно губительную атаку, требуются организационные ресурсы, подготовка... Среди них есть люди, искушенные в медиа-среде и сфере IT, но у них, по-видимому, нет центра разработки кибероружия". После "зловещей" паузы Мартин добавляет: "Пока".

Источник: The Times

Бен Макинтайр

Взлеты и падения ООН на фоне мировых кризисов

"IRNA", Иран

Организацию Объединенных Наций принято считать инстанцией, которая беспристрастно разрешает международные кризисы и конфликты. Тем не менее в условиях современного мира, где наибольшая доля влияния находится в руках крупных держав, этот международный институт в некоторых случаях так и не смог реализовать свою миссию.

Неудачные попытки предотвратить начало Второй мировой войны убедили человечество в том, что для предотвращения нового крупномасштабного кровопролития необходимо выработать некую систему сотрудничества. С этой целью на конференции в Сан-Франциско в 1945 году представители 51 страны составили проект Устава Организации Объединенных Наций. Уже 24 октября того же года ООН официально начала свою деятельность.

Это объединение представляет собой международный институт, который связывает различные социальные, экономические, политические и правовые структуры современной мировой системы и представляет собой основной центр всеобщих заседаний и переговоров по вопросам мира и безопасности.

Важнейшие цели данной организации состоят в сохранении международного мира и безопасности и осуществлении коллективных действенных мер для предотвращения и ликвидации угроз посредством мирных переговоров — на основе справедливости и международного права.

ООН состоит из Генеральной Ассамблеи, Совета Безопасности, Экономического и Социального Совета, Совета по опеке (не действует с 1994 года), Международного суда и Секретариата. Под эгидой того международного института действуют такие учреждения, как ЮНЕСКО, ЮНИСЕФ, Всемирная Организация Здравоохранения и Верховный Комиссариат по делам беженцев.

Совет Безопасности состоит из 15 членов, пять из которых являются постоянными, а десять — временными. Китайская Народная Республика, Франция, Россия, Великобритания и Соединенные Штаты являются постоянными членами СБ ООН и обладают в нем особым правом вето.

По случаю годовщины образования ООН обозреватель информационного отдела иранского информагентства IRNA взял интервью у Мехди Закерияна (Mehdi Zakerian), доцента факультета права и политологии Исламского Университета «Азад» (Иран).

Мехди Закериян связывает образование ООН в 1945 году с тщетностью международных усилий по прекращению насилия и войны и заявляет: «Провал в попытках международного сообщества контролировать развитие Второй мировой войны и предотвратить убийство миллионов людей создали предпосылки для образования некой новой структуры, которая должна была действовать на мировой арене с большей силой и предусматривать методы прекращения насилия. Именно так и появилась ООН. Ее основу заложил президент США Франклин Рузвельт. В одной из своих речей в 1941 году он объявил, что его целью является свобода слова и религии, борьба с бедностью, голодом и страхом. На основании этих свобод были предприняты усилия для создания новой международной организации».

Оценивая успехи ООН, приглашенный профессор факультета права Университета Пантеон-Ассас (Франция) отмечает: «Прошло уже 70 лет с момента создания этой организации, однако многие из ее целей так и не удалось воплотить в жизнь. Во вступительной статье Устава ООН говорится, что ее создатели намерены предотвращать войны и защищать закон, основные человеческие ценности и равенство между мужчинами и женщинами, чтобы большие и малые народы жили по справедливости и пользовались уважением в процветающем мире в атмосфере добрососедства и терпимости. Однако, к сожалению, до сих пор все эти цели и идеалы в полной мере так и не удалось реализовать».

Ученый считает наличие разного рода конфликтов во всем мире и особенно на Ближнем Востоке признаком того, что ООН так не смогла достичь поставленных перед собой целей, и подчеркивает: «Современные конфликты в регионе обусловлены слишком большими амбициями некоторых стран. Агрессия Америки спровоцировала проблемы в Ираке и Афганистане, а йеменский кризис вызван нападением на эту страну Саудовской Аравии и ее союзников. С самого начала конфликта в этих странах ООН воздержалась от участия в нем, однако после развязывания войны ее представители появились там для оказания гуманитарной помощи и проведения спасательных работ.

Вместе с тем необходимо отметить, что данный международный институт все-таки сумел достичь некоторых своих целей и, учитывая сущность человеческой натуры и целых правительств, нацеленных на реализацию собственных интересов, в значительной степени смог удержать их от разжигания крупных военных конфликтов и массового насилия, как это произошло во времена Первой и Второй мировых войн. Таким образом, можно утверждать, что этой организации так и не удалось воплотить цели, заявленные в ее уставе, однако в плане достижения идеалов, основанных на сохранении международного мира и безопасности, а также развития дружественных отношений между нациями, ей удалось добиться немалого.

Мехди Закериян, читавший лекции на факультете права престижного Пенсильванского университета (США), добавляет: «В сфере экономического сотрудничества, прав человека и передачи технического и хозяйственного опыта развитых стран эта международная организация смогла добиться относительных успехов и помогла мировому сообществу предотвратить начало очередной глобальной войны».

Говоря о причинах неудач ООН, ученый отмечает: «Этот орган, равно как и все другие международные правительственные организации в мире, удовлетворяет запросы конкретных правительств. Международные правительственные организации представляют собой структуры, созданные теми или иными национальными правительствами, поэтому они находятся под их жестким контролем. По этой причине генеральный секретарь ООН не является самостоятельной фигурой и не в состоянии принимать решения о вмешательстве в международные конфликты. Он может лишь обращать на них внимание членов Совета Безопасности».

Касаясь санкций СБ ООН, Закериян утверждает: «Эти постановления утверждаются в Совете Безопасности лишь тогда, когда две трети его членов, то есть представителей 15 государств, поддерживают какое-либо решение, при том условии, что среди них ни один из постоянных членов не голосует против. Получается, что эффективность ООН сводится к позиции пяти главных мировых держав, то есть Китая, России, США, Франции и Великобритании, и организация начинает действовать только тогда, когда эти страны договариваются по какому-то вопросу. Таким образом, причина ее неудач в решении некоторых международных кризисов состояла в том, что пять постоянных членов просто не могли прийти к единому мнению по тем или иными глобальным проблемам».

Мехди Закериян, также занимающий ответственную должность в редакции ежеквартального журнала Motaleat-e Beynolmelali («Международные исследования»), далее продолжает: «В Совете Безопасности было заблокировано 80 резолюций, касающихся действий сионистского режима (Израиля). Причина — вето Соединенных Штатов, у которых имеются разногласия на этот счет с другими членами. В результате разные интересы крупных держав в палестинском вопросе привели к тому, что права палестинского народа до сих пор официально не признаются. Вместе с тем создается впечатление, что при решении подобных проблем можно пробудить совесть у людей во всем мире, активизировать работу мировых средств массовой информации и гражданского общества и создать такую атмосферу, в которой эти крупные державы не смогли бы игнорировать права угнетенных народов, пользуясь правом вето. Если бы действительно во всем мире общественное мнение выступило в защиту угнетенных палестинцев, США никогда бы не смоли заблокировать резолюции, направленные против сионистского режима».

Отмечая, что Организация Объединенных Наций, помимо множества ее неудач, все-таки смогла добиться и существенных успехов, специалист по международному праву замечает: «Тот факт, что до сих пор ни один из членов этой международной организации не вышел из ее состава, свидетельствует о том, что ООН даже в текущем ее виде признается и поддерживается разными странами мира, а результаты ее работы в определенной степени можно назвать успешными. Все государства-члены ООН считают эту организацию трибуной для заявления своих требований. Даже те политики, которые полагают, что мировое управление действует слабо, все равно используют эту возможность для продвижения интересов собственной страны. Все это свидетельствует о важности, популярности и относительной эффективности данного международного органа».

Иранский специалист по международным отношениям считает, что Организация Объединенных Наций вполне может стать эффективной, если провести ряд реформ, и заявляет: «18 статьей Устава ООН предусматривается возможность исправления этого документа и структуры самой организации при условии согласия ее членов. За последние годы уже были проведены некоторые реформы. В частности, новшеством стало создание Совета по правам человека вместо Комиссии по правам человека, а также специальной Комиссии ООН по миростроительству. Однако этого недостаточно. До сих пор не был утвержден важнейший проект о трансформации структуры Совета Безопасности ООН, и в него, как и в 1945 году, продолжают входить пять постоянных членов. Изменить состав постоянных членов или лишить их права вето невозможно, потому что, согласно условиям реформ, с нововведениями должны согласиться две трети всех членов ООН и все пять великих держав, входящих в состав СБ. Разумеется, постоянные члены ни за что не согласятся отказаться от собственного права вето, так что какие-либо изменения здесь исключены. Вместе с тем вполне возможно пополнить список постоянных членов Совета Безопасности. В ООН 50 африканских стран, однако в СБ свой континент не представляет ни одна».

Вслед за этим доцент Исламского университета «Азад» продолжает: «Некоторые государства потратили много сил на решение крупных международных кризисов, но, несмотря на это, им не предоставили возможность участвовать в высшем органе ООН. Например, Иран принял у себя самое большое количество беженцев и по этому показателю занимает первое место в мире. В последние месяцы европейские страны изнемогают от части беженцев, вынужденных оставить свои дома из-за начала военных действий, в то время как Иран разместил на своей территории четыре миллиона вынужденных переселенцев из числа афганцев, курдов, иракцев, кувейтцев, азербайджанцев, таджиков и боснийцев и не получил от этого ровным счетом никаких преимуществ».

Касаясь выдающейся роли Ирана в борьбе с контрабандой людей и наркотиков, ученый заявляет: «Сыны своей родины, служащие в силах правопорядка, рискуют собственной жизнью, чтобы наркоторговцы не использовали иранскую границу для транзита опиума. Создав беспрецедентные меры безопасности на собственных рубежах, Иран смог помешать транзиту через свою территорию террористов и членов группировок „Талибан“, „Аль-Каида“ и „Исламское государство“, поэтому они не могут пользоваться иранскими провинциями для осуществления свои преступных планов. В кризисном регионе Ближнего Востока Исламская Республика считается безопасным государством. Приложив массу усилий для урегулирования международных кризисов и проблем, Иран имеет право выставить собственную кандидатуру на вхождение в Совет Безопасности ООН на правах его постоянного члена. Кроме того, все шансы стать постоянными членами Совета Безопасности также имеют Германия и Япония, которые, конкурируя в этом с США, выплачивают самые большие взносы в бюджет ООН».

Говоря о других необходимых реформах в структуре СБ ООН, Мехди Закериян утверждает: «Голоса членов Совета должны оцениваться не по количеству, а по качеству. Особенно это необходимо делать тогда, когда речь идет о человеческих жизнях, гуманитарных вопросах и агрессии по отношению к другим странам. В этом случае постоянные члены должны быть лишены права вето».

Затронув содержание статей 12 и 13 Устава Организации Объединенных Наций, в которых говорится о режиме опеки, ученый отмечает: «После освобождения некоторых стран от колониального гнета Совет по опеке назначил им другого попечителя, чтобы они смогли добиться определенной степени независимости и прогресса. Было бы лучше, если бы в Уставе ООН появилась глава о „подобающем управлении и стандартах власти“ после окончания периода опеки, в которой были бы прописаны принципы должного управления, такие как свобода, справедливость и транспарентность. Это необходимо сделать для того, чтобы те государства, которые более приблизились к таким стандартам, могли бы позиционировать себя демократичными и либеральными, а те, которым еще далеко до этой модели, прилагали усилия для того, чтобы ее достигнуть».

Эксперт в области права и политологии полагает: «Иран выступил с рядом подходящих инициатив по созданию дружеских отношений между разными нациями. В качестве примера можно привести идею бывшего президента Исламской Республики об объявлении года диалога между цивилизациями. Тогда Генеральная Ассамблея ООН поддержала данное предложение и, приняв соответствующую резолюцию, объявила 2001 год годом диалога цивилизаций. В качестве другого примера можно вспомнить об инициативе нынешнего президента ИРИ Хасана Рухани. Глава правительства „благоразумия и надежды“ выступил с проектом создания мира без насилия и экстремизма, который в форме резолюции тоже получил одобрение Генеральной Ассамблеи ООН. Все эти инициативы иранской стороны могут благотворно сказаться на развитии дружественных отношений между народами разных стран».

Подводя итог, Мехди Закериян подчеркнул: «Серьезная проблема терроризма, с которой столкнулись регион Ближнего Востока и весь мир, сводится к распространению насилия и экстремизма. Проект, который представил в ООН Хасан Рухани, является для международного сообщества одной из ключевых инициатив. Для борьбы с терроризмом недостаточно лишь физически устранять самих террористов, необходимо в корне противостоять этому злу. Основа экстремизма и насилия содержится в тех религиозных школах и культурах, которые ни под каким видом не соглашаются с принципом терпимости, считают другие религии и конфессии ошибочными и убеждены только в собственной правоте».

Оригинал публикации: سازمان ملل در فراز و نشیب بحران های جهانی

Махса Шарифи (Mahsa Sharifi)

Китай отказался от политики одного ребенка

"The Verge", США

Коммунистическая партия отменяет тридцатилетний закон в попытках остановить старение населения

Как сообщает государственное информационное агентство «Синьхуа», китайское правительство положило конец многолетней политике, из-за которой большинство городских семей могли иметь лишь одного ребенка. По новым правилам семьи смогут заводить до двух детей. Это решение было объявлено в конце четырехдневного пленума правящей Коммунистической партии, которая собралась на этой неделе, чтобы выработать план экономического и социального развития на новую пятилетку.

Правительство впервые ввело меры по ограничению рождаемости в 1979 году в попытках остановить резкий рост населения. Следует отметить, что некоторые регионы и группы населения не подвергались действию закона. Кроме того, Пекин заметно ослабил закон в последние годы. В 2013 году, например, власти объявили, что семьи, в которых муж или жена являются единственным ребенком, могут заводить двух детей. Раньше это послабление распространялось только на семьи, в которых оба родителя были единственными детьми, и действовало лишь в определенных городах.

По мере старения населения Пекин столкнулся со все более сильным запросом на отмену политики одного ребенка. Люди старше шестидесяти составляют сейчас более 13% жителей страны, а к 2014 году трудоспособное население сокращалось уже третий год подряд.

Правоохранительные организации также критиковали закон за то, что он породил в китайском обществе гендерный дисбаланс. Как и в других азиатских странах, в Китае традиционно отдавали предпочтение сыновьям. Согласно недавним статистическим данным, в Китае на каждые 100 новорожденных девочек приходится 118 мальчиков; в мире соотношение 107 к 103. В январе китайские чиновники, отвечающие за здравоохранение, описали этот дисбаланс как «самый длительный и серьезный» в мире.

Оригинал публикации: China abandons one-child policy

Aşurbanipal
7 31 oktyabr 2015 (№6)
http://baki-baku.az

Musa Yaqubdan bir şeir

Yanğısı nə olar bir alışqanın?
Böyük ümidlərlə müdrikəm, pirəm,
Ümidsiz olanda bir qarışqanın
Zərrə yükünü də çəkə bilmirəm.

Var güney çiçəyim, quzey qarım da,
Gülündən üzümə çilənər bahar.
Ümidsiz olanda balalarım da
Birdən gözlərimdə yazıqlaşırlar.

Ümidsiz olanda dərəni, yalı
Çən tutur,zirvənin yolu görünmür.
Böyüyür gözümdə lalənin xalı,
Nə qədər baxıram alı görünmür.

Ümidsiz olanda köksümdə bir an
Saxlaya bilmirəm boş ürəyimi-
Tavanda bir otdan asılı qalan
Sahibsiz qaranquş yuvası kimi.

Durnalar səmaya yazar xəttini,
Torpaqda sürünər ümidsiz qanad.
Mən həyat qədrini, ümid qədrini
Ümidsiz olanda bilmişəm, heyhat!

Майя Бадалбейли - Стихи

В этот мир страстей ,
В мир радости и горя
Пришла я без согласья своего...
Но, несмотря на это, жила и радовалась жизни,
любила, писала стихи, статьи и книги 
"Голоса Вселенной", "Диалог", "Слово", 
"Я в резонанс попавшая волна", "Кто назвал себя святым"
Являюсь членом Российского Союза писателей.
Членом Союза писателей Азербайджана.
Членом Союза художников Азербайджана.
Членом Калифорнийского института Ноэтики.
Снималась в фильмах о себе любимой,
была избрана в состав различных Академий.
И много всего ещё успела сделать...
Последние 15 лет живу в Москве.

 

Когда не сбудутся мечты

Когда не сбудутся мечты,
Когда надежда всё-ж обманет,
Когда все сожжены мосты,
Когда зима средь лета грянет,

Не унывай,мой друг, прости!
Благослови за всё, что было,
Того,с кем разошлись пути,
Того ,кого ты так ценила!

Благослови за то, что было,
Прости за то, что не всерьёз,
Что не хватило больше силы,
Что не хватило больше слёз!

Благослови за то что было,
Прости за то, что не сошлось,
Прости за то, что не простила!
Прости за то, что не сбылось!

Кто назвал себя святым?

Кто,скажи,с небес спускаясь,
Ищет звёзды на Земле?
Своего коня теряя,
Кто жалеет о седле?

Кто,испив из чаши горе,
Подаёт её другим?
Будучи с собой в раздоре,
Кто назвал себя святым?

Стою над пропастью...

Стою над пропастью
С обнажённой душой.
Жизнь утрачена попусту,
Я смеюсь над судьбой.
По ушедшим годам
Я не плачу ,поверь.
Что такое года?
- Это горечь потерь!
- Это горечь разлук,
Что забыта теперь!
- Это замкнутый круг!
Я не плачу поверь!
- Это радость и слёзы!
- Это мыслей полёт!
- Это сладкие грёзы!
И мечта ,что зовёт!
Я смюсь над судьбой
И не плачу поверь!
Жизнь жестока порой!
Слишком много потреь!
 ...  Два крыла за спиной
В белой дымке летит 
                  Ангел.
 ... Это за мной.
       Он за мною спешит!
Ангел мой,
             я здесь!
Я стою на краю!
               Но не знаю зачем 
я ещё здесь стою....   

Когда меня не будет...

Когда меня не будет рядом
Я к тебе приду сиянием звезды.
Я к тебе приду с рассветом ранним,
Я к тебе приду с шорохом листвы..

Солнечным лучом я прикоснусь к щекам,
Каплями дождя я по лицу скользну.
Тенью промелькну я по твоим следам.
И дыханьем ветра я к тебе прильну!

Любовь, пришедшая нечаянно

Я не хочу любви нечаянной-
Затменье сердца и ума!
Я не хочу себя печальной,
В слезах стоящей у окна.

Не окунусь в пучину грёз,
Надежды я зажгу свечу,
Душа моя взлетит до звёзд,
Но только я не долечу!

Отяготится страстью плоть,
Не в силах буду побороть
Любовь, пришедшую нечаянно.
Я не хочу себя печальную

Листопад

Осень листья на землю роняет,
Дождь стучится в моё окно.
Отчего так тоскливо?Не знаю.
Отчего?Да не всё ли равно!

Может осень во всём виновата,
Может быть виноват листопад,
В том,что я постарел рановато.
В том,что делал я всё невпопад.

Прожил я не мало не много,
Мне исполнилось тридцать лет.
Но откуда такая тревога,
Что удачи мне в жизни нет.

По осенней иду я дороге,
Бьёт мне ветер в лицо и в грудь.
Пусть мой путь крутой иль пологий,
Но с него мне никак не свернуть.

Я дождинки в ладонь собираю,
Словно слёзы погоды они.
Отчего так тоскливо?Незнаю.
На душе лишь тревоги одни.

Но не стану винить я природу,
Если сам я во всём виноват.
Непогоды-мои невзгоды,
В чём же ты виноват,листопад?

Сплин

Отчего этот мир мне не мил?
Отчего этот мир так остыл?
Нет тепла,лишь тоска и боль.
Где же жизни сладость и соль?
Стала приторной острота
И уродливой красота...
Звон разбитой моей души
Чей-то громкий смех заглушит.
Что ж случилось со мною вдруг?
Я попала в замкнутый круг.
Бездорожье и нет пути,
Так куда от себя мне уйти?

Azər Sarıyev. "Cavan arvad"

“Əcəmi” estetik klinikasının yanından keçib iş yerimə tərəf gedirdim ki, adımın tanış bir səs tərəfindən çağrıldlığını eşitdim:
- Ay Azər! Ayə, böyümüsən, salam vermədən keçirsən? 
Geri çevrilib uzaq qohumlarımdan birini gördüm. Doğrusu, uzaqdan yaxşı seçmədim. Diqqətlə baxanda tanıdım. Çoxdandır görüşmürdük bu qohumumla. Gödəkboylu, iri, əyri burunlu, qısıq boyunlu, başının ortası keçəlləşmiş, 50-55 yaşlarında bir kişi idi. İndi isə tamam dəyişmişdi. Bir vaxtlar tay-tuşlarının lağla yarımçıq soyulmuş kartofa bənzətdiyi başına tük əkdirmiş, Qutan dimdiyinə bənzəyən burnunu kəsdirmişdi.
Bu qohumumun evində həftədə bir dəfə dava düşürdü. Bütün davalar da əsasən eyni səbəbdən olurdu. Kişi gəlib özündən 24 yaş kiçik arvadına deyirdi ki, bəs dükana bir qadın gəlmişdi, az qalırdı ağzımın içinə girə. Xanımı da qara-qışqırıq salırdı ki, sən düz adamsansa, niyə ona üz verirdin, ümumiyyətlə, elə müştəriləri dükana niyə buraxırsan?
Əvvəl-əvvəl kişini normal adam saymırdım. Düşünürdüm ki, ağlı başında olan insan niyə heç nədən hər həftə evində dava salsın. Əgər doğrudanda belə hadisələr olursa və buna görə xanımın dəli danaya dönüb ev-eşiyi bir-birinə qatırsa, niyə gəlib evdə danışırsan? Olmayıbsa da belə, duzsuz əhvalatı uydurub özünü mazata mindirməkdə məqsədin nədir? Açığı, həmin qohuma çox acığım tuturdu.
İndi də qohumumun estetik əməliyyat etdirdiyini görəndən sonra onun başdanxarab olması barədə qənaətlərim lap qətiləşdi. Doğrusu, bu yaşda kişi xeylağının estetik əməliyyat etdirməsinə normal baxmıram. Adama deyərlər, aktyor deyilsən, müğənni deyilsən, sənin nəyinə lazımdır, oranı, buranı kəsdirmək?
Elə, sualı anormal saydığım qohumuma vermək istəyirdim ki, həyat yoldaşının da klinikadan çıxdığını gördüm. Qadın məni görüb özünü itirdi. Zorla gülümsəyə-gülümsəyə dedi:
- Salam, Azər qardaş. Klinika sahibinin Adəmə borcu vardı. Neçə ildir pulu qaytarmırdı. Biz də dedik əvəzində Adəmə saç əkdirək...
Arvadın sözünü qeyri-ixtiyari kəsərək: “Özün öz əlinlə kişini gözəlləşdirirsən, sonra da başqa arvadlar girişəndə dava salırsan”, - deyə, zarafat etmək istədim.
Yersiz zarafatımın xanımın xoşuna gəlmədiyi aydın idi. Sifəti yanmış dəmir rənginə dönmüş, qaşlarının ortası düyünlənmişdi. Adəmə elə tərs nəzərlərlə baxdı ki, mən qorxdum. Adəmin isə dünya vecinə deyildi. Zarafatım ləzzət eləmişdi. Bu dəfə qınamadım onu. Cavan arvadın yanında qoca görünməyi kim xoşlayar ki?

WOW!
8 31 oktyabr 2015 (№6)
http://baki-baku.az

Hardan...

 

 

 

 

 

Почему не нужно застегивать нижнюю пуговицу на пиджаке?

Американская версия

Первое из объяснений, откуда взялась странная традиция оставлять нижнюю пуговицу пиджака расстёгнутой, отправляет нас на Дикий Запад. Туда, где стоимость жизни примерно равнялась стоимости пули и в ходу была поговорка «Бог сделал нас разными, а кольт — равными». Преимущество в несколько секунд, которое давала расстёгнутая нижняя пуговица на пиджаке, в мире жесткой конкуренции было не менее важно, чем меткость и качество пороха.

Впрочем, киносвидетельства (от классических спагетти-вестернов двух Серджио — Леоне и Корбуччи — до пародийных Wild Wild West Барри Зонненфельда и «Джанго освобожденного» Тарантино) эту версию совсем не подтверждают. Там упор делается все больше на обязательность жилетов и шляп, ну а расстегнутая пуговица — опционально.

Английская версия

Вторая история, объясняющая традицию не застёгивать нижнюю пуговицу, — английская. И она правдоподобнее американской хотя бы потому, что сохранились фотодокументы. Утверждается, что такую моду ввёл британский монарх Эдуард VII, который с возрастом стал весьма тучен и поэтому всегда держал нижнюю пуговицу пиджака и жилета расстёгнутой

Скорее всего, правдой тут является только то, что эту моду Эдуард VII действительно продвигал. Однако вульгарное объяснение насчет лишнего веса можно откинуть. Стоит только взглянуть на молодые фотографии принца Эдуарда, и станет понятно, что нижнюю пуговицу сюртука он расстегивал из чистого щегольства. А модником этот матерый человечище был отменным — знаменит тем, что ввел в обиход заутюженные стрелки на брюках и мягкую фетровую шляпу вместо цилиндра.

Советская версия

Старая советская книжка по этикету сообщает, что нижнюю пуговицу пиджака не застёгивают по очень простой и практичной причине: когда ты садишься и у тебя застёгнута нижняя пуговица, пиджак складывается волнами, и ты приобретаешь неопрятный вид, а копаться и расстёгивать пуговицы перед тем как сесть — неприлично. Вот потому-то ее и не принято застегивать.

А бывают ли случаи, когда нижнюю пуговицу допустимо всё-таки застегнуть?

Бывают. Например, если пиджак на одной пуговице, то эту единственную пуговицу, одновременно выступающую и верхней, и нижней, действительно нужно застёгивать. Застёгнутой оставляют нижнюю пуговицу и в том случае, если пиджак — двубортный: у него слишком широкие полочки, в расстёгнутом виде выглядят неэстетично. Если надет жилет, то на нём застёгиваем все пуговицы, а пиджак оставляем расстёгнутым.

Очевидно, это этикетный норматив. А нормативы не объясняют, им просто следуют.
На этот счет можно привести знаменитую цитату из книги польской писательницы Ян Камычек: «В официальной обстановке пиджак застегнут. В застегнутом пиджаке следует входить в квартиру к знакомым, в ресторан (особенно в обществе женщины), в кабинет на совещание, в зрительный зал театра. Пиджак должен быть застегнут, если вы сидите в президиуме за столом или выступаете с докладом. То же самое — во время танца. Расстегнуть пуговицы пиджака можно во время ужина или сидя в креслах театра. Нижнюю пуговицу пиджака не застегивают никогда».

Мини-юбка

Мэри Куант, лондонская художница-модельер, считала, что  одежда не должна мешать женщине в повседневной жизни. В 1962 году  она укоротила юбки, и выставила их на продажу в своем магазине.   Так появились мини. Два года спустя они пересекли Ла-Манш. Во Франции мини-юбки вызывали у многих людей сильное возмущение. В особенности, у отцов семейств. Им нравилось видеть их на других девушках, а не на своих дочерях. В 1964 году во Франции появилась первая жертва борьбы с мини-юбками. Когда телеведущая Ноэль Ноблекур показала зрителям свои колени, её тут же уволили.  Вскоре мини стали одним из символов феминистского движения.

В Западной Германии женщины выходили на улицы, отстаивая свое право обнажать ноги. В  Чехословакии  юбки укорачивали в знак протеста против коммунистического режима.  Мини-юбки пользовались большой популярностью по всему земному шару.

В 70-х годах прошлого века мини-юбки внезапно вышли из моды,  почти исчезли. Им на смену пришли  макси с длинным разрезом. Однако, по сути, это была новая трактовка мини, поскольку разрез имел примерно такой же эротический смысл.

Мини-юбки вернулись в 80-х вместе с модой на "ретро". Это несколько парадоксально, потому что некогда этот предмет одежды считался футуристическим. Сейчас мини-юбки утратили аспект ностальгии. Осталась только соблазнительность и сила, навсегда связанная с чувством свободы.

...hara gəldik

 

 

 

 

 

 

 

Umma
9 31 oktyabr 2015 (№6)
http://baki-baku.az

Ислам на постсоветском пространстве

 "Open Democracy", Великобритания

Умма — термин, который на русский можно перевести как всемирная община мусульман — включает миллионы людей, а так же живущих в постсоветских странах. Жители пяти государств Средней Азии — Казахстана, Киргизии, Узбекистана, Таджикистана и Туркменистана — с энтузиазмом приняли религию своих предков, что было нелегко, учитывая 70 лет советского режима. В Азербайджане и некоторых российских регионах также возрождался интерес к исламу. Согласно проведенному в 2011 году социологическому опросу, в России на тот момент проживало чуть более 16 млн мусульман, что составляло 11,7% от всего российского населения. К 2030 году это число должно возрасти до 13%.

В одной только Москве проживает два миллиона жителей, исповедующих ислам. Трудовые мигранты из бывших советских республик существенно пополнили мусульманские общины российских городов. Ислам, являясь одной из четырех основных религий российского государства, оказывает большое значение на положение дел в стране.

Но не меньшее значение имеет и влияние советского наследия. Для многих мусульман региона религия может служить скорее маркером этнической принадлежности (как в Башкортостане или Татарстане), чем способом регулирования повседневной жизни. С одной стороны, государственный атеизм СССР разрушил религиозные традиции, существовавшие на протяжении веков, однако некоторые ритуалы и праздники сохранились — к примеру, обрезание или традиционные исламские имена, даваемые детям в мусульманских семьях. С другой стороны, появление в советской послевоенной действительности элементов религиозности, официально одобренной властями, помогли сохранить и институционализировать ислам.

Досоветский ислам отличался своей многоликостью. Джадидизм, к примеру, пытался обновить религиозные практики в Cредней Азии и Татарстане, в то время как исповедовавший суфийский ислам тарикат Нашкбандия властвовал на Северном Кавказе. Устоявшийся ислам оседлых сообществ, занимавшихся сельским хозяйством, не получил распространения среди кочевников, проживавших на территории сегодняшних Кыргызстана и Казахстана, у которых продолжали доминировать доисламские традиции. Женщины в паранджах исчезли с улиц Ташкента в 1960-х, однако сегодня многие местные девушки готовы носить хиджаб.

Глава Чечни Рамзан Кадыров объявил себя «защитником традиционного ислама» и ввел официальный исламский дресс-код для женщин, нарушив тем самым положения российской конституции. Похоже, что религия, будь это ислам или православие, в который раз становится инструментом легитимации государственной власти.

В прежние периоды истории ислам служил как фактор сплочения против российского колониализма, но в контексте конфликтов 1990-х гг. ислам не сразу проявил себя как ведущая сила.

Как бы это удивительно сегодня ни звучало, но в первой конституции самопровозглашенной чеченской республики Ичкерия в 1992 году почти не упоминался ислам. Похожая ситуация наблюдалась и в конфликте в Нагорном Карабахе, в котором, помимо прочих, участвовали и моджахеды из Афганистана, вновь сражавшиеся против советских танков, на которых теперь были нарисованы тут и там христианские кресты. Природа этих конфликтов не была религиозной, а, скорее, этнополитической, напрямую связанной с советской национальной политикой и интересами политических элит государств-участников конфликта. Мало кто из экспертов всерьез будет обсуждать религиозные истоки нагорно-карабахского или чечено-ингушского конфликтов, какие бы свидетельства сейчас не появлялись в прессе.

На фоне растущей в мире исламофобии, кризиса с иммигрантами и вновь ставшего актуальным конфликта на Ближнем Востоке, отношения к исламу — а, точнее, к тем, кто его исповедует, — имеет громадное значение в России. На протяжении 2000-х гг. атаки на выходцев из стран Большого Кавказа и Средней Азии в городах России были постоянными (по данным информационно-аналитического центра «СОВА», в период с 2006 по 2010 гг. в стране было совершено 371 убийство на национальной почве). Сегодня, несмотря на память о двух чеченских войнах, многочисленные террористические акты и рост агрессивного национализма, можно говорить о том, что ситуация в сфере межэтнических отношений несколько улучшилась. Впрочем, окончательные выводы делать рано, ведь похожие преступления продолжают происходить по всей России.

Конфликт на востоке Украины превратил этнический национализм в легитимный политический инструмент, что для такой мультикультурной и многоконфессиональной страны, как Россия, может иметь самые опасные последствия. Два наиболее влиятельных региона — Татарстан и Чечня — по-разному добивались самостоятельности от Москвы, несмотря на путинскую политику рецентрализации. Смогут ли теперь лидеры России одновременно потворствовать национализму и убеждать мусульман в том, что они живут в многоэтничной стране?

Тень Исламского Государства также витает и над Кавказом, и над Средней Азией. Впрочем, несмотря на сенсационные статьи в различных медиа-ресурсах, степень радикализации населения в этих регионах преувеличена. Кистинец Тархан Батирашвили (известный как Аль-Шашани) и другие русскоязычные боевики действительно воюют в рядах ИГ. Но кроме нескольких имен боевиков, точные цифры русскоязычных бойцов неизвестны никому, что способствуют дальнейшему мифотворчеству.

Мусульмане Татарстана отмечают открытие новой мечети в Булгарии, 2012. © Maxim Edwards. В 2000-е годы, под предлогом американской войны с терроризмом и религиозным радикализмом, авторитарные правители в регионах Ближнего Востока и Средней Азии усилили собственную власть, еще более подавив гражданские свободы населения. Это чревато серьезными проблемами: огульные обвинения и репрессии против немногочисленных религиозных групп, находящихся на обочине общественной жизни, препятствует их интеграции. Таджикский президент Эмомали Рахмон нарушил договоренности, достигнутые после гражданской войны в начале 1990-х гг., репрессировав членов легальной исламской партии, чем способствовал эскалации конфликта в стране.

Как пишет наш автор Грег Форбс, российское вмешательство в сирийский конфликт хотя и позволяет России сохранить способность оставаться ценным геополитическим игроком, оно многократно повысило важность отношений России с глобальным сообществом мусульман. Учитывая, что большинство российских мусульман — сунниты, поддержка Кремлем режима Ассада, который представляет течение шиитского толка, может способствовать дальнейшей маргинализации российских мусульман.

SintezFoto
10 31 oktyabr 2015 (№6)
http://baki-baku.az

Bakı nostalji ilə modernizmin sintezində

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Lira
11 31 oktyabr 2015 (№6)
http://baki-baku.az

Bakıda rok

Rokda elektron musiqi alətlərindən istifadə, öz yaratdıqları musiqini ifa etməklə kifayətlənmə ikinci dərəcəlidir və bəzən bu da yanlış fikirlərə gətirib çıxarır. Buna görə də bəzi musiqi növlərinin roka məxsusluğu sual altındadı. Həmçinin ,dəb növləri, hippilər, panklar, qotlar kimi subkulturlar rokun müəyyən janrları ilə sıx bağlıdır. Rokun yüngül rok-n-rolldan (rock and roll) tutmuş ta aqressiv qrayndkora qədər bir çox axınları var. Mahnılar yüngül və sərbəst, dərin və fəlsəfi mövzulardan danışa bilir. Bəzən rok pop musiqi ilə qarşı-qarşıya qoyulur. Əslində “Rok” və “pop” anlayışları arasında açıq-aydın sərhəd yoxdur və bir çox musiqi növləri bu ikisinin arasında qalır. 
Rokun əsas inkişaf mərkəzləri ABŞ və Qərbi Avropadır. Böyük Britaniya roksevərliyinə görə Avropada ön pillədədi. 
Azərbaycanda rok musiqisi 1966-75-ci illərdə geniş yayılmışdır. O zamanlar gənclər Qərb rok musiqisini radio dalğalardan dinləyirdilər. Daha çox keyfiyyətli musiqi dinləmək istəyən gənclər “Led Zeppelin”, “Beatles”, “Animals” kimi qruplara qulaq asırdılar. Universitetlərdə, mədəniyyət evlərində, məktəblərdə rok qrupları yaradılırdı. Bir çoxları da xarici dillərdə ifa olunmuş musiqilərin sözlərini anlamaqda çətinlik çəkirdilər, buna görə də ifa edərkən bəzən original sözlərdən istifadə etmirdilər.
Azərbaycan musiqi mədəniyyəti böyük olan bir ölkə olduğundan Qərbdən gələn bu musiqi növünü heç bir xüsusi nəzarətdə saxlamırdılar. Komsomol Komitəsi (KK) rok festivallarının əsas təşkilatçısı idi. Bununla belə, hər konsert üçün kommunist şüarı uydurmaq lazım gəlirdi.
1960-70-ci illərdə “Eksulap” (Tibb Universiteti), “Xürrəmilər” (İqtisad Universiteti), “Rəng” kimi rok qruplar yarandı və gənclər tərəfindən sevildi. 70-ci illərdə nisbətən Qərb musiqisinin təsirindən çıxıb və öz musiqi stilini yaradan qruplar daha çox idi. Bunlara “Cür-bə-cür” (Cahangir Qarayevin rəhbərliyi ilə), “Brevis”, “Üç od” aid edilə bilər.
Azərbaycan Rok musiqi stilinin yaranmasında 2 qrup başlıca rol oynayıb. Bunlar “Ekspriment Ok” və “Aşıqlar” (Elxan Şixəliyevin rəhbərliyi ilə) qrupudur. “Aşıqlar” öz musiqisində ud, tar və kamançadan istifadə edirdi. Elxan Şixəliyev həm də “Ekspriment OK” qrupunda saksafonda ifa edirdi. “Unformal” qrupu isə 2001-ci ildə “BIC Fest 01″ festivalında ən yaxşı rok qrup kimi Qızıl Aypara Mükafatına layiq görülmüşdür. Hətta orada ifa etdiklər “I hope you’ll be there” kompozisiyasını Amerikanın radiostasiyaları səsləndirmək istəsələr də, musqiqinin səs keyfiyyətləri aşağı olduğu üçün baş tutmamışdır. 
Hazırda Azərbaycan Rok musiqisinin auditoriyası zəifdir. Ancaq bununla belə, qruplar fəaliyyətini davam etdirir, tez-tez xarici ölkələrdə konsert proqramları ilə çıxış edirlər.

Hazırladı: Rauf Ağayev

Азербайджанская рок группа «Unformal»

Основали группу в 2000 году Манухин Евгений и Мамедов Рустам, и некоторые другие ребята. Репетировали сначала в фонде эстетического развития молодежи, который располагался на мансардном здании Баксовета. Позднее к группе присоединилась пианистка и басист Фарида Джафарова. Состав многократно менялся и полностью определился лишь в 2005 году. 

В 2001 году для группы настал переломный момент. На фестивали альтернативной музыки «BIC Fest 01», организованном продюсерским центром ODER, ей присудили первый приз «Золотой полумесяц» («Qızıl Aypara») как лучшей рок-группе Азербайджана 2001 года. 
В 2003 году группа выпустила свой первый демо альбом под названием «Norm of Reality». В этом же году группа съездила в мини тур по Азербайджану, а также выступила на фестивале «За Мир На Кавказе» в Тбилиси. Последний концерт года состоялся в октябре 2003 года на главной сцене Азербайджана — Дворце имени Гейдара Алиева.В феврале 2005 года группа выпустила второй альбом «Unformal». За это время группа организовала 11 фестивалей.В 2006 году к группе присоединилась Диляра Кязымова (группа W/Omen) вместе c Looper-ом (гитара). В октябре 2006 обновленная группа Unformal, имеющая в своем составе Делю и Рустама (вокалисты), Лупера и Имрана (гитаристы), Фариду (бас) и Евгения (барабанщика), дает соло-концерт под названием «İlk suiqəst» («Первое покушение»), который становится одним из лучших концертов, который группа когда-либо давала. Приглашенный на это событие Виталий Климов, выдающийся украинский продюсер, подписал контракт с Unformal, и двумя месяцами спустя (в декабре) группа записала сингл «Sonsuz Yol» с участием киевского филармонического оркестра под управлением сербского музыканта, клавишника из группы Океан Эльзы Милоша Елича. Эта песня также является частью саундтрека, который «Unformal» написала для фильма Sirat Korpusu. В 2007 «Unformal» записывает свой первый сингл на известной украинской студии звукозаписи в Киеве при участии звукорежиссёра Виталия Телезина. В марте 2007 года «Unformal» сняла клип для песни «Sonsuz Yol». В августе 2007 этот видеоклип занял прочное место в топ-десятке на M1 (украинском музыкальном телеканале).В 2008 году группа участвовала на отборочном конкурсе в Азербайджане для выхода на Евровидение, где они заняли второе место. [2]. Музыка песни группы содержала элементы фолк-метала (использовалась зурна, тар и нагара). В апреле 2008 группу покидает ее вокалист и основатель Мамедов Рустам. В течение 2008-2009 группа работает над новым репертуаром, а также находится в поиске нового звучания. Состав: Кязымова Диляра (Деля) — вокалистка; Игорь Гаранин (LOOPer) — гитара, электроника, ambient; Фарида Нэльсон (FRIDA) — бас, гитара, пиано; Манухин Евгений (Eugene) - барабаны.

 

Söhbət
12 31 oktyabr 2015 (№6)
http://baki-baku.az

Əli bəy Hüseynzadənin qızı: “Atatürk vəfat edəndə atam ağladı”

Açıq havada... gözlərim bəyaz güllərin üzərindəydi. Bir günəşli səhər onunla telefonda danışdıq. İlk tanışlıqdan sonra onlara qonaq getməyimiz üçün izn istədim. Səs tonu hələ də qulaqlarımdadır. 95 yaşı olmasına baxmayaraq, səsi çox həlim idi. Elə bir səs ki, insanı rahatsız etməz. Türk vətəndaşı ilə evlilik edən, övlad sahibi ola bilməyən, sarışın, qısa, yumuşaq saçlı xanım bu yaşda belə sənət üçün çalışırdı. Onun üçün çalışmaq hər şeydən qiymətlidir. Bu səbəbdən də, çalışmağı özünə həyat fəlsəfəsi seçmişdir. Bu fəlsəfəni sevərək, zövqlə həyatını yaşayır. Adı ev olsa da, yaşadığı mənzil bir az muzeyə bənzəyirdi. İşıqlı, geniş mənzil, müxtəlif illərdə çəkilən tablolarla bəzədilmişdi. Daha maraqlı bir fakt ondan ibarət idi ki, müsahibimiz yaşının çox olmasına baxmayaraq divarda sərgilənən hər bir tablonun tarix qoxulu hekayətini danışırdı...

Bu xanım Türkiyənin ilk prezidenti Mustafa Kamal Atatürkün lap yaxınında olmuş bir azərbaycanlı qadınıdır. Əslində bu tanışlığın özü də böyük xoşbəxtçilikdir. Uşaqlıq illərini keflə, gülərək, sevinclə xatırlayan xanım ötən illərdə Azərbaycanın və Türkiyənin bir çox aydın, məğrur şəxsiyyətləri ilə yaxından tanış olub. Hətta Atatürk üçün öz balaca, sehirli əlləri ilə bəyaz beretka ilə şarf toxuyub. Bunları ona şəxsən özü hədiyyə edib.

Bir bazar günün saat 15:00-da XX əsrin böyük ədibi, rəssam, həkim, tərcüməçi, müəllim, jurnalist, Atatürkün yaxın dostlarından olan Əli Bəy Hüseynzadənin qızı ilə görüşdük. Görüşümüz yağışlı bir havada baş tutdu. Feyzavər Alpsardan İstanbuldakı evində aldığımız müsahibəni Sizlərə təqdim edirik.

 

Nigar İsmayılqızı:

Əli Bəy Hüseynzadə deyəndə gözlərimizin önündə XX əsr dayanır. Bildiyimiz kimi, türk ictimai fikrinin aydınlarından olan Əli bəy sizin atanız olub. Uzun illər keçməsinə baxmayaraq atanızı və o illəri necə xatırlayırsınız?

- Vallah, atam həyatından çox danışmazdı, diqqəti daim bizim üstümüzdə idi. Həbsdə də yatmışdı. O vaxt böyük bacım Səidə ilə qardaşım Səlim var imiş, mən hələ anadan olmamışdım, atam onları yelləncəkdə yellədir. O vaxt universitetin yanında bir bina vardı, deyəsən, indi ora diş həkimliyi fakültəsidir, atam orda həbsdə yatıb. Süleymaniyyədəki Hüseyn Qalip Paşa iqamətgahına köçmüşdük. Hüseyn Qalip Paşa misirlidir, onun oğlu Həmid bəy Atatürkün diş həkimiydi. İstanbulun Eminönü səmtində diş müayinəxanası vardı. Mən yetişkin yaşıma gəlib atamı anlamağa başlayanda onu itirdim. Əslində “atamı anladım” demək doğru ifadə deyil, təbii ki, atamı uşaqlığımdan bəri çox sevirdim. Nənəm nəyə görəsə məni danlayanda mən əllərimi yanıma salıb hərbi təzim vəziyyətində durardım. Nənəm isə “sən kim olursan, bunu necə edərsən?” - deyirdi. Çox ciddi şəkildə dayanaraq “mən Hüseynzadə Əli bəyin qızıyam” – deyirdim. Bu, mənim çox yaxşı yadıma gələn xatirələrimdən biridir. Mən atama çox bağlı qız olmuşam.

Emin Ələkbərov:

Oxuduğum qədəri ilə, atanız sizi tez-tez gəzintiyə aparardı. Nə baş verirdi o illərdə?

- Hələ məktəbə getmirdim, 5 yaşım var idi. 6-7 yaşımda olanda da xatırladığım şeylər var. Atam bizi gəzməyə aparırdı, Gülhanə parkına, Boğaza aparardı. Səhər deyərdi ki, sizi aparacağam, ancaq biz geyinib-hazırlaşsaq da, atam ayağa durmazdı, işini yarımçıq qoymazdı. İşini bitirəndən sonra gəzməyə gedərdik, evə gec qayıdardıq. Uşaqlarına qarşı son dərəcə qayğıkeş idi.

Nigar İsmayılqızı:

Sizdə o illərlə bağlı maraqlı söhbətlər var. Bizə o illərdən yadigar qalan bir xatirə danışa bilərsinizmi?

- 1935-ci ildə Süleymaniyyədə idik. Oradan çıxıb Misir bazarına enərdik. O vaxtlarla bağlı bir xatirəmi danışım: mən çox sevinirdim, çünki maşınla gedirdik. Atam məndən soruşdu ki, nə alaq? Pendir, yağ aldıq, mən isə bal-qaymaq da istədim. Atam hər ay maaşını alanda bizi Misir bazarından bu cür şeylər almağa aparardı, mən də yanında olurdum. Birinci sinifə gedirdim o vaxtlar. Torbalar əlimizdə Misir bazarının qapısından çıxanda yoldan keçən at arabası bir adamı vurdu, adam yerə yıxıldı. Atam torbaları mənim yanıma qoyub dedi ki, sən bu qapıdan ayrılma, mən o adama ilk yardım edim. Atam o adamı yerə yatırıb ilk yardım yapdı, sonra adamı arabaya qoyub göndərdilər. Evə gəldik. Ertəsi gün mən məktəbə getdim. Süleymaniyyə ibtidai məktəbində oxuyurdum, o məktəblə bizim iqamətgahımız yanaşı idi. Məktəbdə müəllim hamıdan soruşurdu ki, səhər yeməyində nə yeyirsiniz? Bəziləri zeytun-çörək, bəziləri pendir-çörək, bəziləri çay-simit dedi. Növbə mənə gələndə - bal-qaymağı sevirəm axı - dedim ki, qaymaqla bal (gülür). Sinifdə alqış qopdu, mən utandım, amma hamının xoşuna gəlmişdi. Bu, mənim heç unutmadığım xatirələrimdən biridir.

Nigar İsmayılqızı:

Bildiyimiz kimi, atanız Əli bəyin Mustafa Kamal Atatürklə yaxın dostluğu olub və buna baxmayaraq atanız millət vəkilliyindən imtina etdi. Bunun səbəbi nə idi?

- O illər yaxşı yaddımdadır. Atam təqaüdə çıxacaqdı. 1934-35-ci illər idi. O vaxt Atatürk atama, Ağaoğluna və bəzi başqa insanlara millət vəkilliyi təklif edib. Atam deyib ki, mən təkpartiyalı dönəmdə millət vəkilliyini qəbul etmərəm. Atatürk deyib ki, yaxşı, onda gəl, Türk Dil Qurumunda əməkdaşlıq edək. O vaxtlar atamın təqaüdü az idi. 3 uşaq, anam, onun anası... Ona görə atamın maaşı çatmırdı. Yaxşı xatırlayıram, kasıb xəstə gələndə atam ona dərman və yol pulu verirdi, o vaxtlar hamı bu barədə danışırdı. Atatürklə atam Türk Dil Qurumunda yaxşı işlər gördülər.

Emin Ələkbərov:

Əhməd Ağaoğlunun ailəsi ilə ailəvi dostluq etmisiniz. Sürəyya və Tezeri necə xatırlayırsınız? Onlarla bir xatirə mümkünsə.

- Bəlkə də Əhməd Ağaoğlu bizdə bəzi vaxtlar qalıb, onu xatırlamıram, ancaq qızları Sürəyya və Tezer universitetdə oxuyurdular, bilirsiniz ki, bizim evimiz universitetə çox yaxın idi. İndi orada Feyhaman Duran muzeyi var. Birinci Dünya müharibəsində oraları ingilislər işğal ediblər. Onlar gedəndən sonra ora məktəb olub. Mən o məktəbdə oxudum. Bir şey xatırladım, onu da danışım. Bir dəfə xırda oğurluq etmişəm. (gülür.) Hamı məni çox sevirdi, Səlim məni əsəbiləşdirməkdən xoşlanırdı. Məktəbə mavi yemək qabında yemək aparırdım, Səlim deyirdi ki, sən mavi yemək qablı məktəbə gedirsən (gülür). Mən də dedim ki, bundan sonra məktəbə qabda yemək aparmayacağam, evə gələndən sonra yeməyimi yeyəcəyəm. O vaxtlar pulun nə olduğunu bilmirdim, məktəbdə də bizə yemək üçün şeylər verirdilər. Bir gün anam yataq otağındakı siyirməni çəkib zərf çıxardı. Anamdan soruşdum ki, onlar nədir? Dedi ki, puldur. “Pul” sözünü o vaxt ilk dəfə eşidirdim, ancaq pulun nə olduğunu bilmirdim. Anam zərfdə hər şeyi dəqiqliklə ayırmışdı: bu, uşaqların pulu, bu, yeməyimizin pulu və s. O vaxtlar üçün böyük pul olan 10 lirəni zərfdən götürdüm, məktəbin qapıçısının satdığı fındıq, fıstıq, ləbləbi alıb məktəbdəki yoldaşlarıma və müəllimlərimə verdim. Axşam evdə anam soruşdu ki, qızım, sən bu gün siyirmədən pul götürmüsənmi? Dedim ki, təbii, anacığım, götürdüm və yoldaşlarıma ziyafət verdim (gülür.) Mən onun oğurluq olduğunu bilmirəm ki? Anam dedi ki, bunu bir daha etmə, pulu məndən istə. Ondan sonra anam mənə 2,5 lirə, yoxsa 2,5 quruş verərdi.

Onları çox sevirdim...

- Sürəyyya və Tezer abla universitetdə oxuyanda 2-3 il bizdə qaldılar. Anam onların yataq otağına mavi yorğan salmışdı, axşam yatanda mən də onların arasına girirdim, sonra otağımıza çıxıb yatırdım. Tezer ablamla bağlı çox xoş bir xatirəm var. Küncdə bir mənzil varmış, ordakı qonşu ləyəndən su atır, su Tezer ablamın başına tökülür, çox əsəbiləşir. Orda bir ayaqqabı boyaçısı var imiş, Tezer ablam həmişə ona pul verirmiş, bu dəfə üst-başı islandığına görə, boyaçıdan pul istəyib. Onlar bizdə qalanda mən çox xoşbəxt idim, daha sonra həmişə dostluğumuz davam etdi. Hələ də Ağaoğlu nəslinin nümayəndələriylə görüşürəm. Əhməd var, Təkdaş keçən il vəfat etdi. Onlar da öz hallarında çırpınırlar, həyat belədir. Sizə onu deyim ki, onları çox sevirdim.

Nigar İsmayılqızı:

Yazıçı, publisist, Türkiyənin dövlət və siyasi xadimindən söhbət açaq. Səməd Ağaoğlu. Bu ad sizə yəqin ki, tanışdır. Səməd bəyi həyatda görmüsünüz?

- Təbii ki. Mən onu tanıyırdım. Səməd bəy nazir oldu. Həmişə görüşürdük. O günləri unutmaq olmaz.

Emin Ələkbərov:

Atanızın dostları,sizə gələndə nə edirdiniz? O illərdə kimlər sizə gələrdi?

- Əhməd Ağaoğlu, Yusif Akçura həmişə bizə söhbətə gələrdilər. Fuad Köprülü oğluyla gəlirdi, onun oğlu məndən bir az böyük idi. Süleymaniyyədəki evimizə gəlirdilər. Biz uşaqlar ayrı oynayırdıq, onlar içəridə söhbət edərdilər. Onlar küçəyə oynamağa çıxanda deyirdim ki, mən niyə çıxmayım? Cümhuriyyət elan ediləndən sonra qızların hüquqları xeyli artdı. Bir gün mən Taksimə getdim. Siqaret çəkən deyiləm, mində bir halda 1 siqaret çəkərdim. İncəsənət Akademiyasına daxil olmazdan əvvəl mən Qız Gimnaziyasında oxumuşdum. Atatürkə bəyaz beretka ilə şarf hədiyyə veriləcəkdi, onları o vaxt mən yapmışdım. Allah rəhmət eləsin, o vaxtkı müəllimim Luqarla birlikdə. Taksimdə Sürəyya abla məni siqaret çəkərkən görüb, Üsküdardakı evimizə qonaq gəlmişdi. Dedi ki, mən səni Taksimdə gördüm, siqaret çəkirdin. “Təbii ki, çəkərəm, o biri qızlardan nəyim əskikdir, onlar çəkir, mən niyə çəkməyim?” – dedim. (Gülür.)

Nigar İsmayılqızı:

1926-da İzmirdə Atatürkə qarşı sui-qəsdində yanlışlıqla atanızın da adı hallandırılıb, hətta atanız qısa müddət həbsdə qalıb. Atanız o yanlışlığın haradan irəli gəldiyi barədə sizə nəsə demişdimi?

- Xeyr, heç danışmadı. İndi tam yerini deyə bilmirəm, Sirkəçidə İstanbul polis idarəsi vardı. Orada böyük və gözəl bir bina vardı. Atam məni parka gəzməyə aparmışdı. İndiki ağlımla düşünürəm ki, bəlkə mən də yanında olduğuma görə, atamın heç bir sui-qəsd planında iştirak etməyəcəyinə inanıblar. Bu, mənim yozumumdur. Binaya girdik, mən ilk dəfə liftə minirdim. O vaxt hələ məktəbə getmirdim. Atam Qara Kamal adlı bir adamla danışdı, mənə bir rəsm kağızı verdi, cızma-qara etdim. Atamın o binaya girdiyini və Qara Kamalla görüşdüyünü biliblər, ona görə həbs ediblər. Süleymaniyyədə yaşayarkən qapılarımız bir-birinə açılan qonşumuz vardı, general idi. Axşamlar Həmid bəyin evində görüşlər olurdu. Atam qısa müddət həbsdə qalandan sonra çıxdı, amma təəssüf ki, Qara Kamalı edam etdilər.

Emin Ələkbərov:

Atanız Atatürklə dostluq edib. Türkiyənin böyük şəxsiyyətlərindən birinin ölümü ailənizə necə təsir göstərdi?

- Atam Atatürklə dostluğundan çox xoşbəxt idi. Mustafa Kamal Paşanın İstanbula gəldiyini bizə xəbər verəndə atam, anam və bacı-qardaşım gəmiyə minərək onu qarşılamağa getdik. Sarayburnundan Üsküdara keçdik. O vaxtlar oraların sahili bomboş idi. Atatürk dedi ki, buraya ağaclar-çiçəklər əkməlisiniz. Biz o vaxtlar ordan dənizə girərdik. 1935-də biz Üsküdara köçdük. O vaxt bal gecələri təşkil edilirdi, atamın kapitan Yavuz Paşanın paltarlarını geydiyi fotoları var. Memar Sinan adına akademiyada oxuyanda 10 noyabr günü dərsə getdim. Tələbələr tez-tez balkona çıxıb Dolmabahçe sarayı tərəfə baxırdılar ki, bayrağın yarıya qədər enib-enmədiyini görsünlər. Bir xəbər gəldi, sanki akademiyaya bomba düşdü, hamımız pərişan olduq. Mən evə gedə bilmədim, əvvəlcə müəllimimin yanına çıxdım. Evə necə gedim, nə deyim? (Ağlayır...) Hamı təlaş içində idi. Karaköydən gəmiyə minib evə getdim, atam məni qarşıladı. Atatürkün vəfat etdiyini dedim. “Təəssüf” dedi. Bir də gördüm ki, atam Ağaoğlu Əhmədin fotosunun qabağında durub, “Mənim heç kimim qalmadı” - deyib ağlayır. Atamı ilk dəfə onda ağlayarkən gördüm. Çox hüznlü idik.

Nigar İsmayılqızı:

Atanız harda vəfat etdi? Ağır da olsa, o illərdən danışa bilərsinizmi?

- Atam Üsküdarda dünyasını dəyişdi. O gün mən bitdim, bitdim, bitdim... Bir yoxuş vardı, o yoxuşdan doktora tərəf uçdum, indi o yoxuşu 3 saata çıxa bilmərəm. Səlim yataq otağındaydı, mən atamla eyni otaqda idim, anam ağır xəstəlik keçirmişdi, danışa bilmirdi. Anama heç nə demədik, evimizin qabağındakı məktəbin direktoruna vurmuşam ki, yavaş danış, anam eşidəcək. Anama bir müddət atamın ölümünü deyə bilmədik. Təəssüf ki, atam o cür getdi. Səlim qarderobun güzgüsündə üzünü qırxanda güzgüdən atamı görürmüş. Mən də səhər atamla danışdım, aşağıdan şeylər almağa getdim. Qayıdanda Səlim dedi ki, mənə bir güzgü tap. Güzgünü üzünə tutduq, nəfəs yox. Ondan sonra mən aşağıya uçdum, doktor gəldi, ancaq atam artıq getmişdi. Təəssüf. Bacımın əri məzarlıqda yer ayırtdırıbmış, oraya dəfn etdik. Əvvəldən bilsəydik, qəbristanlıqda bir neçə məzar yeri alardıq.

Emin Ələkbərov:

Atanız Mehmet Fuad Köprülü ilə birlikdə 1926-da Bakıda keçirilən I Türkologiya Qurultayına gedib. Bu barədə evdə nəsə danışmışdımı, xatırlayırsınızmı?

- Atam Bakıya gedibmi? Bunu bilmirdim, dayanın, mən də bunu qeyd edim. Sizdən öyrəndim. Mən heç Bakıya getməmişəm. Bunu dəftərə yazım. İstanbuldan gedib, elə deyilmi?

- Bəli, burdan gedib.

- Bildim, Fuad Köprülü ilə bir səfəri var. O vaxt biz Süleymaniyyədə yaşayırdıq. (Bir daha yerindən qalxıb atasının yazı masasının arxasına keçir, masanın üstündəki əşyalar, divardakı tablolar və fotolar barədə məlumat verir.)

Emin Ələkbərov:

- O konfransda hamı onu hörmətlə qarşılayıb. Səməd Ağaoğlu 60-cı illərdə Azərbaycana gedib, ata-anasının doğulduğu yer olan Şuşanı ziyarət edib, qayıdandan sonra kitab yazıb. Sizə Azərbaycan barədə nəsə danışırdımı?

- Səməd bəy bir neçə dəfə getmişdi, ancaq çox danışmazdı.

Nigar İsmayılqızı:

Atanızın Azərbaycanın fikir və düşüncə həyatında önəmli yeri olması ilə yanaşı, o, eyni zamanda, Azərbaycanın peşəkar rəssamlarından olub.

- Atam çox gözəl şəkillər çəkirdi. O divardakı Atatürk tablosunu naturadan çəkib. Əhməd Ağaoğlunun evində Atatürklə Lətifə xanımın portretini qara qələmlə çəkib. Bir kitab var, adını xatırlaya bilmirəm. Böyük bir əməliyyat keçirdiyim gecə o kitabı yuxumda gördüm. Süleymaniyyədəki evimizin bağçasında böyük bir xəzinəmiz vardı, oranın bağbanı rus idi, onlar da qaçıb gəlmişdilər, bütün kitablar ona əmanət edilmişdi. Əməliyyat gecəsi yuxumda gördüyüm o kitab yasaqlanmışdı. Ondan başqa təxminən 300 yasaqlı kitabı o xəzinədə gizləmişdilər. Anam türk qadınlarını qoruma dərnəyinin üzvü idi, çox fəallıq nümayiş etdirirdi. O vaxt xanımlar çadralı imişlər, anam isə atamla evlənəndə başında yarı çadra kimi bir şey olub. Çox müasir qadın idi. Cümhuriyyətdən sonra isə anam həmişə başı açıq olurdu, onu heç vaxt qapalı görmədim. Atamın bütün materiallarını onun barəsində kitab yazan Əli Heydər Bayat bəyə vermişdik, yoxsa o kitab da Heydər bəydə qaldımı? Məndə “Füyuzat”ın ipək basqısı var.

Emin Ələkbərov:

Qardaşınız Səlim Turan Türkiyənin ən önəmli rəssamlarından biridir, əsərlərinin bir qismini İstanbul Universitetinə bağışlayıb, oradakı bir neçə salonda daimi nümayiş etdirilir.

-  Bəli, doğrudur. İndi orada təmir gedir, ona görə Səlimin tablolarını Sabancı muzeyinin anbarına aparıblar, təmir bitəndən sonra qaytaracaqlar.

Emin Ələkbərov:

Ötən günlərdə atanızın 150-illiyi ilə bağlı yubley tədbirləri keçirildi. Nə hiss keçirirdiniz?

(Yenidən atasının iş masasına tərəf gedib 1995-ci ildə Azərbaycanda çap edilən və üstündə Əli bəy Hüseynzadənin fotosu olan təqvimi göstərərək söhbətinə davam edir.) Bir dostumuz Qapalı çarşıda bu təqvimi görüb, mənə 2 ədəd gətirib dedi ki, sizin atanız bu adam deyilmi? Bacıma və Səlimə dedim ki, artıq atamla bağlı fəaliyyətə başlamaq lazımdır. Onlar dedilər ki, gecdir. Ancaq mən etiraz etdim. Daha sonra Azərbaycandan gələnlər oldu, Heydər bəyin atamla bağlı kitabı çıxdı. Əli Yavuz Akpınar bəyə də xeyli material verdik. Atamın anadan olmasının 150 illiyinə Azərbaycanda göstərilən bu diqqət məni çox məmnun edir. Nə xoşbəxt insanam ki, atamın 150 yaşını qeyd edənlər arasında mən də olacağam. Özümü həm də ona görə xoşbəxt hiss edirəm ki, Azərbaycanda gənclik atamın xatirəsini bu qədər əziz tutur, onun kitablarını oxuyur, onun fikir və düşüncələrini yaşadır. Bir insan üçün bundan gözəl duyğular ola bilməz. Eşitmişəm ki, atamın 150 illiyi ilə bağlı İstanbulda toplantılar keçiriləcək, mən də iştirak edəcəyəm. Azərbaycana getməyi çox istəyirəm, ancaq bilmirəm, getmək üçün səhhətim imkan verərmi? Atamın heykəlini çox görmək istəyirəm.

Feyzavər: Nədənsə Bakıya getmək mənə qismət olmayıb!(Fikirləşir.) Bakını çox sevirəm... İstanbuldan sayğılar və sevgilər!

Nigar: Ədəbiyyat həyatın özüdür...

Emin: Həyat yaşamaq üçündür!

 

Söhbəti apardılar:

Nigar İsmayılqızı,

Emin Ələkbərov

"Nar"dan sərfəli kampaniya

"Nar Mobile" 4 nömrədən ibarət olan “Ailəm” paketi ilə Sizə sevdiklərinizlə tam pulsuz danışmaq imkanı verir. Paketdəki nömrələri ailəniz və yaxınlarınıza təqdim edin, bir-birinizlə dəqiqəsi 0 qəpiyə danışın.

Tanıtım
13 31 oktyabr 2015 (№6)
http://baki-baku.az

PARABANK – Paramızın etibarlı evi

Ordan-burdan
14 31 oktyabr 2015 (№6)
http://baki-baku.az

Bakıda yağış... əvvəllər

İdeya müəllifi və baş redaktor:
Rauf Ağayev

Redaktor: İlqar Həsənov

Məsul katib: Məmməd Rauf

e-mail: bakibaku.gazet@gmail.com

Смех и грех

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Bakıda yağış... indilər

bagla

A

A

A

A