Azərbaycanın bu ilk həftəlik klassik – elektron qəzetini

1976-81-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsində müəllimimiz, daha sonra diplom rəhbərimiz, universiteti bitirdiyimiz il bizi özünün yaratdığı və rəhbərlik etdiyi “Bakı” və “Баку” gündəlik axşam qəzetləri redaksiyasına işə götürərək, 1981-88-ci illər ərzində redaktorumuz olmuş, o zamankı kollektivimizin hər bir üzvünə Atalıq etmiş, məmləkətdə ilk axşam qəzetinin və müasir qəzet jurnalistikası məktəbinin əsasını qoyan, milli mətbuatımızın klassiki

Nəsir müəllim İmanquliyevə

ithaf edirik

№ 5
22 oktyabr 2015
http://baki-baku.az

İlham Əliyev Bakıda yeni salınan yolların, parkların, yenidən qurulan küçə və prospektlərin açılışında iştirak edib

Prezident İlham Əliyev Bakıda Nəriman Nərimanovun heykəli, Hüseyn Cavid və Parlament prospektləri ətrafında yeni çəkilən yolların, bu ərazidə yenidən qurulan küçə və prospektlərin, yeni salınan parkların açılışında iştirak edib.

Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı Hacıbala Abutalıbov Azərbaycan Prezidentinə görülən işlər barədə məlumat verdi. Bildirildi ki, paytaxtın Həsən Seyidbəyli, Nəriman Nərimanov, Mikayıl Müşfiq, İsmayıl bəy Qutqaşınlı, Mehdi Hüseyn, Kazım Kazımzadə, Məmməd Rahim küçələrində ən yüksək səviyyədə əsaslı təmir və yenidənqurma işləri aparılıb, yeni küçə - Qurban Xəlilov küçəsi və ərazidə yeni parklar salınıb. Əsaslı təmir və yenidənqurma işləri zamanı 100 min kvadratmetrdən artıq asfalt örtüyü döşənib, qranit səki daşı düzülüb, müasir işıq dirəkləri quraşdırılıb. Yeni salınan Qurban Xəlilov küçəsində uzunluğu 610 metr, eni 17 metr olmaqla ümumi sahəsi 10 min 370 kvadratmetr olan əraziyə asfalt beton örtüyü döşənib. Mikayıl Müşfiq küçəsində yolun hərəkət hissəsi genişləndirilərək yenidən inşa edilib. Yolun Nəriman Nərimanovun heykəlindən Parlament prospektinə qədər, Həsən Seyidbəyli küçəsindən Süleyman Tağızadə küçəsinədək olan hissələrində 35 min kvadratmetr asfalt beton örtüyü əsaslı təmir edilib. Görülən işlər bu ərazidə nəqliyyat sıxlığının aradan qaldırılması baxımından olduqca əhəmiyyətlidir.

Yeni salınan parklarda isə sakinlərin istirahətini mənalı təşkil etmək üçün hərtərəfli şərait yaradılıb. Burada geniş abadlıq və yaşıllıq işləri görülüb. Bu layihənin uğurla reallaşması bir daha sübut edir ki, ölkədə mövcud yol-nəqliyyat infrastrukturunun yenidən qurulması, yeni yolların salınması ilə bağlı tədbirlər uğurla davam etdirilir.

Prezident İlham Əliyev yeni salınan Qurban Xəlilov küçəsinin rəmzi açılışını bildirən lenti kəsdi.

Hazırda beynəlxalq və respublika əhəmiyyətli magistral yolların salınması ilə yanaşı, paytaxt Bakının yol infrastrukturunun daha da müasirləşdirilməsi məsələsinə xüsusi diqqət yetirilir. Dövlətimizin başçısının tapşırıqlarına əsasən Bakının mövcud avtomobil yollarının əsaslı təmiri və ya yenidən qurulması, yeni yol qovşaqlarının yaradılması ümumilikdə ölkəmizin sosial-iqtisadi inkişafına mühüm töhfələr verir. Bütün bunlar ilk növbədə vətəndaşların sosial vəziyyətinin daha da yüksəldilməsi işinə xidmət edən layihələrdir. Beləliklə, bu ərazidə yeni salınan yolların istifadəyə verilməsi, mövcud yol infrastrukturunun yenidən qurulması avtomobillərin, piyadaların hərəkətini rahat və təhlükəsiz edəcək.

Antitezis
2 22 oktyabr 2015 (№5)
http://baki-baku.az

Cəfər Cabbarlının “Ölülər”i tənqid edən məqaləsi

“O, Şeyx Nəsrüllahdan daha bədtər canidir”

“Əfəndilər! Hər kəsə bəllidir ki, daim, hər halda çox vaxt məhkəmələrdə iki mübariz tərəf: müddəi-ümumi və müdafiələr bir-birilə çarpışır və nə vasitə ilə olursa olsun yekdigərlərinə qalıb gəlmək istəyirlər. Müddəi çox vaxt həqiqət və ədalətlə belə hesablaşmadan müttəhimin hər bir işini, sözünü və hərəkətini fənalığa yozar və müttəhimin məhkum edilməsinə çalışar. Eynilə müdafiələr caniliklərini açıq bildikləri bir adamı belə müdafiə edərkən bütün fəna hərəkətlərini bilərək yaxşıhğa yozmağa, cinayətləri örtüb-pərdələməyə və nə vasitə ilə olursa-olsun müqəssiri pak, təqsirsiz çıxarmağa çalışarlar. Burası hər iki tərəfin bir növ vəzifələridir. Fəqət bu gün mən arzu edərdim ki, heç bir tərəf yoxdur. Mütəəssiblüyə qapılmayıb bir haqq, bir ədalət naminə mühakimə yürütsün, heç kəs bilərik haqdan qaçmasın və böyləliklə bu gün müttəhimlər sandalyasında oturmuş İskəndərin əsl siması aydınlaşıb araya çıxmış olsun. Biz buna söz veriyor və əhd ediyoruz. Həmin bunu, bu bitərəflik və ədaləti də müdafiə vətəndaşlardan gözlər, ümid və arzu edəriz.

Nemətlərindən istifadə etdiyi mühitin bir yavrusu bir fərdi doğurur, bəsləyir, yaşadır, böyüdür, tərbiyə edir, öz-özünü idarə edə biləcək, dolandıra biləcək bir insan halına döndərir ki, bunlar həpsi həmin şəxsin möhtac dövrlərində dirilmiş bir borcudur. Alman bir borc, şübhəsiz ki, qaytarılmalıdır. Bunu inkar etmək olmaz. Həm də bu borcun məqsədi nasıl olmalıdır? Təbiətdə ümumi bir qanun vardır. Təsir əks təsirə müsavidir. Bu qanun dediyiniz məsələdə də işlədəcək olursaq, böylə şəkildə deyə biləriz ki, hər bir fərd üçün nə qədər artıq zəhmət çəkilmişsə, o qədər də artıq zəhmət çəkməli, nə qədər artıq faydalanmışsa, o qədər artıq fayda verməlidir.

İnsan adlı bir təbir meydana çıxıyor ki, onun da mənası belədir: Sən bəşəriyyətin bir üzvünü, onun illər boyu qazandığı təcrübələrindən, tərəqqi və təalisindən istifadə etmişsən. Sən ona bir mənfəət yetirməlisən. Sən içində bulunduğun xalqın bir üzvü, ölkənin bir yavrususan. Onun biliyindən, ruzisindən, ab-həvasından istifadə etmisən, ona bir mənfəət verməlisən. Həm də bu mənfəət aldığın faydanın miqdarına çox da olmazsa, bərabər olmalıdır. İştə buradan tarixdə öylə qüvvətli simalar təsadüf ediyor ki, bütün varlığını xəlqə borclu olduğunu hiss ediyor və kəndisini unudub varlığını da həmin xalqa vəqf ediyor. Fəqət öylə simalar da vardır ki, onlar deyil ki, öz vəzifeyi-ictimaiyyətlərini ifa etməyir, xalqa, cəmiyyətə bir fayda gətirməyir, hətta bir çox zərərlər də toxundururlar. Bu adamlar aldıqları borcu, aldıqları şeyləri qaytarmadıqları üçün... toxundurduqları zərərlər için¬də bir canidirlər. İştə böylə simalardan biri də bu gün müddəilər skamyasında qarşınızda oturmuş kefli İskəndərdir.

O, bu gün qarşınızda gördüyünüz, uzun illər uyğudan sonra göz açmış və kəndisini XX əsrin tərəqqi və təkamülünə qarşı yoxsul, gücsüz və qaranlıqda bulmuş zavallı, halına ağlanacaq şaşqın bir mühitin oğludur. Mən burada asanlıq üçün xalqı, cəmiyyəti bir ailəyə, ailəni də Hacı Həsən əmi olmaq üzrə bir şəxsin simasında toplayıb ümumi nəzəriyyələrdən ayrılmaq və həqiqətin içinə girmək istərəm. Hacı Həsən əmi kəndi avamlığına, qaranlıqda parçalanmasınna baxmayaraq, həmin bu İskəndəri min cür nazla tərbiyə etmiş, böyütmüş, gecələr yatmamış, qazanmış, ona yedirtmişdir. Fəqət Hacı Həsən əmi bununla iktifa etməmiş, İskəndəri başlı-başına buraxmamışdır. Onu məktəbə göndərmiş, illərlə oxutmuşdur. Bulunduğu dairədəki hər kəslə bərabər bir yüksəkliyə qaldırmışdır. Mühiti nəzərə alarsaq, deyə bilərik ki, bu¬nunla Hacı Həsən əmi öz atalıq vəzifəsini ifa etmişdir. Fəqət Hacı Həsən əmi adi atalar və yaxşı bir ata olmaqla da iktifa etməmiş, o, öz oğlunu daha gözəl tərbiyə etmək istəmiş, ağırlığınca pul qoymuş, onu ta Firəngistana qədər göndərmişdir. 7 il onu orada oxutmuşdur. Bu, bizim vəqtimizdə bir qədər qəribə gəlməyir. Fəqət mən istərdim ki, buradakı adamların təsəvvüratı bir qədər geniş olsun və həmin bu mühit içinə girib görsün ki, Hacı Həsən əmi bununla nə kimi böyük bir fədakarlıq göstərmişdir. Şübhəsiz, tanışlar-bilişlər, Hacılar onu töhmətləndirmiş, oğlunun kafir olacağı ilə qorxutmuş, o, zavallı oğluna nə olacağı xəyalilə gecələr uyuşmamış, Allah mənim oğlumu yoldan sapdırma, ona kömək ol, mənim üzümü xalq içində qara eləmə deyə bəlkə də bir çox uyğusuz gecələri ağlamışdır. O bu kədərlər, şübhələr içində "Allah sənə pənah" - deyə kəndisinə təsəlli vermiş və oğlunun qayıtmasını gözləmişdir. O, istəyir ki, onun oğlu oxusun, böyük, adlı bir adam olsun və o da qoca vaxtında öz oğlunun əqlilə, adı ilə iftixar etsin, lovğalansın.

Qoy bunu kimsə onun fənalığına yozmasın. Qoy burada olan vətəndaşlardan ata olmayanlar psixologiyaya, ata olanlar kəndi ürəklərinə müraciət etsinlər və görsünlər ki, bu hər bir atada təbii bir atalıq hissidir. Xüsusilə Hacı Həsən əmi tək bunları da düşünməmiş deyil, müsəlmanları oxumadıqları üçün töhmətləndirir... Qoy müsəlmanlar da oxuyan olsun, burada bir vətəndaşlıq, dindaşlıq, nə isə ictimai bir duyğu bir rəng də vardır. Soruyoram mən hər kəsdən ki, bu yoxsul, zavallı mühitdə bundan artıq nə yaxşılıq, nə atalıq haqqı gözləmək olar?! Hətta vəqtimizin ataları belə, iki faiz böylə atalar göstərə bilməzlər ki, hər hansı bir fransız, ya ingilis öz oğluna bundan artıq əmək sərf etmişdir. Hacı Həsən əmi öz atalıq vəzifəsini bir qədər geniş ölçüdə götürüb, mühit, İskəndər xüsusunda öz vəzifəsini artıqlamasilə ifa etmişdir.

İştə on il keçir, İskəndər Firəngistandan dönüb gəliyor, Hacı Həsən əminin ürəyi döyünür, çünki bu qədər çəkdiyi zəhmətlərin, töhmətlərin, iztirabların hədərmi, yerlimi olduğu, ümumiyyətlə nəticəsi şimdi anlaşılacaqdır. Hər kəs maraqlanıyor ki, əcəba İskəndər nə olmuş qayıtmışdır. Zatən şimdi də hər kəs maraqlanıyor. Fəqət mən sizi maraq içində boğmamaq üçün əvvəlcədən söyləyirəm. Bilirmisiniz İskəndər nə üçün qayıtmışdır? Hakim əfəndilərin müsaidəsilə kefli İskəndər ki, mühitin ona verdiyi bu adı təhlil etdikdə əxlaqsız, tərbiyəsiz, işsiz-gücsüz, tənbəl, birisinə it küskürər, o birisini yalandan aldadar, çocuqları yoldan çıxarıb səfalətə alışdırmağa çalışar, mühitin adətlərilə ənənələrilə hesablaşmaz, heç bir sözün yerini, heç bir hərəkətin vaxtını bilməz, başsız-ayaqsız bir səfil, bir sərxoş qarşısında mühiti, bu bədbəxt, qaranlıq xalqı cəhalət didiyor, əziyor, parçalayor, məhv ediyor, möminlərlə Şeyx Nəsrullah bu bədbəxtləri aldadaraq namuslarına toxunuyor, irzlərini-namuslarını canavarlar kimi çamurlara çırpıb tapdayor, bunların həpsini görüyor, bir ölü kimi hərəkətsiz qalıb ona müəyyən bir yol göstərməyir, onun üçün çalışmayır, xalqın səadəti üçün bir diləyi yox, bir ideyası yox, ictimai işlər üçün bir projesi yox, öylə səfil bir halda diyirlənib gediyor. Fəqət əfv edərsiniz. "İskəndərin bir idealı, diləyi yoxdur" - deyincə, mən burada bir haqsızlıq tapdım. Hər halda İskəndərin bir diləyi, bir idealı vardır. O da bilirmisiniz nədir? Bir şüşəni səhərdən içib axşama kimi, o biri şüşəni də axşamdan içib səhərə kimi keflənmək və İsrafil surini çalıncayadək ayılmamaq. Əfəndilər, mən bilirəm və siz şimdicə görərsiniz ki, müdafe əfəndilər deyəcəklər ki, İskəndəri içməyə məcbur edən mühit özüdür. O, mühitdə gördüyü rəzalətləri, qaranlığı görmiyor, mühit onu anlamıyor, o da bütün bu fəlakətləri alkoqolla sərxoş qoynunda boğmaq, xırpalamaq istəyor. Əvət mən əvvəlcə dedim ki, yürüdəcəyimiz mühakimələr bitərəflik və ədalətdən ayrılmalı, haqlar etiraf edilməlidir. İştə mən də sözümə sadiq qalıyor, hətta etiraf ediyor və deyirəm: mühit İskən¬dəri anlamayor. Fəqət qoy buna qarşı hər kəs, xüsusilə müdafe əfən¬dilər əllərini vicdanlarının üzərinə qoyub etiraf etsinlər ki, İskəndər özü də mühiti anlamayor, anlamağa çalışmayor, anlamaq istəmiyor.

Xalq etiraf edir ki, o qaranlıqdır, anlamayor. Bu, onun üçün bir o qədər də ayıb deyil və bir günah da deyildir. İskəndər 10 il Firəngistanda oxuyub gəlmiş, heç şübhəsiz, bu avam mühitdən yüksəkdə olacaqdır və Parisdə götürdüyü XX əsrin pək uzaqlara getmiş fikrini, fəlsəfəsini, Nuh dövrünü yaşayan xalqa birdən söyləyərkən o anlamayacaqdır, ürkəcəkdir. Cəhalət xalqı parçalayır. Burada mübarizə gərəkdir ki, gecələr uyumasın, müəyyən yollar, planlar düzəltsin. Bütün varlığılə ayıq bir fikir, düşüncə ilə xalqın içinə atılıb onun ruhunu, adət və ənənələrini, tradisiyasını, psixologiyasını bütün dərinliklərinə, görülməz incəliklərinə qədər öyrənib onu təhlil etsin və bunlar üzərinə gecələr uyumayıb müəyyən planlar qursun, yollar düzəltsin və gündüzlər haman yolları xalqın anlayacağı bir tərzdə həyata keçirsin, xalqa anlatsın, öyrətsin, xalq üçün bir müəllim olsun. Fəqət İskəndərdən böylə başyorucu şeyləri sormayın, zatən bunları düzəltmək üçün ayıq bir vaxtı yox ki! O, böylə cəfəngiyata baxmaz. O, hər şeyi təsadüfi görmək istər. O, sistema, üsul-filan tanımaz. Yolunda yaxşılıqdan başqa heç bir şey etməyən, kəndisini heç bir şeydə müqəssir bilməyən Hacı Həsən əminin yanına gəlir və heç bir söz demədən, səbəbini anlatmadan birdən başlar: tfu sənin üzünə! Hacı Nəcəfəliyə yetişir, heç bir söz demədən mars-mars, kus-kus deyə itə yedirtmək istəyir. Axı neçin? Səbəbi bəlli deyil. İskəndər özü bilir. Və yaxud iki aydan sonra gedib qəbiristanda ölülərin məzar daşlarına nəsihət söylər. İştə İskəndərin bütün mübarizəsi "mühit onu anlamayır" - deməklə buradan çıxılmaz hər bir yenilik, hər daim kəndisinə bir çox rəqiblər bulmuş və ancaq böyük sistematik mübarizələrdən sonra, anladandan sonra təzvic edilə bilmişdir. Bu gün mühiti təqsirləndirəcək və İskəndəri haqlandırmağa çalışacaq. XX əsrin oğulları olan müdafiələr qəti deyə bilərlərmi ki, yarın onlar özləri bir İskəndər qarşısında qalınca Hacı Həsəndən daha fəna bir vəziyyət almayacaqlar. Təsəvvür ediniz güzdəkli... oğlu Səməndəri böyük zəhmətlərlə Petroqrada oxutmağa göndərmiş ki, gəlsin adətən bir insan olsun. Səməndər getmiş, 10 ildən sonra Güzdəyə qayıtmış, fəqət nə cür qayıtmış? Bütün paltarlarını soyunmuş, lüt madərizad o kəndin içində gəziyor. Bir qonaqlıqdan gələn anasını küçənin ortasında yaxalamış və birdən birə: tfu sənin üzünə! Kim ona dəli deməz? Hətta müdafelərin öz başlarına bu iş gələrsə, ona dəli deməyəcəklərinə söz verə bilərlərmi? Fəqət bu adam dəli deyilmiş, bilirmisiniz nə imiş? Bir fotoqrist imiş. Anasının da üzünə onun üçün tüpürürmüş ki, neçin başına ipək yaylıq bağlamış, köynək geymiş. Halbuki o bir təbiətin qızıdır, çılpaq gəzsə daha gözəl olur. Biz heç kəsə istədiyi fikirdə olmasını yasaq etməyirik. Fəqət hər kəs etiraf edir ki, yeni bir fikri təzvic üçün keflənməyib çalışmaq, o fikri anlatmaq lazımdır. İskəndər mühit üçün bir müəllimdir. Şübhəsiz, mühit onu anlamayacaqdı. Mühit onu anlayacaq dərəcədə olursa, xalqın idrakı onun yüksəkliyində olursa, o zaman kimə lazım idi. İskəndər cəhənnəm olub getsin, şüşə ilə deyil, istəyirsə boçka ilə içsin. Əsl dərd orasıdır ki, mühit ondan aşağı, o isə bir müəllim vəziyyətindədir. Nəhayət, söylədiyimiz hal ki, məktəbə bir müəllim göndərilərkən, mütəəllimlər əvvəlcədən həmin müəllimin bildiyi dərəcədə öyrədilir. O zaman kimə lazımdır müəllim. Müəllim bilməyənlərə, anlamayanlara gərəkdir ki, gəlsin, müxtəlif yollar, vasitələr ilə bir yol, beş yol, yüz yol desin, anlatsın, öyrətsin. Yoxsa müəllim içəri girəcək: Həsən - 5! Kərəm - 5! Müəllim başlayacaq: "Tfu sizin üzünüzə! Mənə bir küp şərab, bunlar məni anlamayırlar.” Bu bir cəhəti, fəqət bizim əlimizdə tutarlı sənədlər vardır ki, İskəndəri kefli halına salan mühit deyil, onun keyf mayişadan alkoqola alışdığıdır. O, mədəniyyətin özünü belə alkoqola dəyişir. İskəndər evdə, təklikdə oturub düşünür: nədir elm? "Elm ona deyərlər ki, bir adam bu şüşəni çəksin başına, həpsini içsin". Bu, onun xüsusi düşüncəsidir ki, heç kəsə dəxli yoxdur və təkliyində İskəndərin düşündüklərini bir şeyə qarşı nümayiş kimi götürmək olmaz. iştə böyləlik ilə İskəndər bütün varlığını alkaqolun müdhiş pəncəsinə tapşırmış, heç bir vəzifəyi-ictimaiyyəsini ifa etməmiş, mühitdən aldığı faydaları da, borcları da bir midvər kimi mənimsəmiş, qaytarmamışdır. Mühit mübarizələrə möhtac ikən o heç bir yaxşı iş görməmişdir. Hətta İskəndərin qarşısında cinayətlər işlənir. Şeyx Nəsrullah hər gün məsum, zavallı bir yavrucuğun namusunu tapdayır, İskəndər susuyor. Heç bir əməli, qəti, təşəbbüsə girişməyir, halbuki, bu mümkün idi də. Şeyx Nəsrullah ölüləri diriltməyi iddia edirdi. İskəndər bilirdi ki, bu yalandır. Orada xalqa bu yalanı anlatmaq üçün böyük fədakarlıqlar lazım idi. Bir igid istəyirdi ki, bu kor xalqın qarşısına çıxsın və şeyxə söyləsin ki, şeyxanə, bu ölülərin həpsini dirilt, ya Heydər ağanı öyrədib göndərə idi ki, get ölülərini diriltməyi xahiş et. Şeyx bunu bacarmayacaq və yalanların üstü açılacaq, cinayətləri aradan qalxacaqdı. İskəndər bunu etməyir, çünki ayıq deyil idi. O, hər şey bitəndən sonra sallana-sallana durub gəlmiş və toydan sonra nağara və ruslar demişkən "Posle draki kulakami maşet". Ölülərə vəz ediyor. İskəndər... ümumi ölçüdə çalışmayır, hətta bir ailəyə də təsir edəməyir. Çünki tanındığı qiyafətlə onu kimsə tanımaq istəməz, ona kimsə etibar etməz. İskəndər yalançıdır, duyğusuz və canidir. Bacısını müdafiə etməyə söz vermişkən bir fəlakətə məruz qalmış, zavallı yavru son gündə hər yerdən əli üzülmüş, bircə ona ümid edər, ona iltica edər, ondan müdafiə gözləyirkən "Gəl-bacım, mən ölmədikcə səni kimsə məndən ayırmaz" - deyə qollarını açib onu qucmaq və qəhrəman kimi araya atılmaqdansa onu kobudcasına itələyib yıxır, fəqət İskəndər qollarını açıb qucuyur da. Həm də qucduğunu şübhəsiz ki, bilirsiniz nədir: Haman şüşə ki, bütün varlığı ondan ibarət bulur. Bəzilərində öylə bir nəzəriyyə var ki, nəhayət, şeyxin torları açıldı, İskəndərin fikri qalib gəldi, İskəndər qalib gəldi. Xalq anladı ki, İskəndər haqlı imiş. Bəlkə bu özü də bir metoddur. Fəqət bu yanlış bir nəzəriyyədir. Əvət şeyxin fırıldaqları açıldı. Həm də bir çox məsum qızlar çeynənəndən sonra açıldı. Fəqət bunda İskəndərin iştirakı olmadı, qalib gələn İskəndər deyildi, bir təsadüf idi. Xalqın anladığı İskəndərin fikri deyildi, bəlkə şeyx Nəsrullahın fırıl¬daqları idi. İskəndər olmasaydı da bu fırıldaqlar açılacaq idi. O, burada arabanın beşinci çərxi də ola bilməmişdir. İskəndər bütün o cinayətlərə qarşı susmuş, özü də bir cani olmuşdur.

Bəziləri, xüsusilə İskəndər özü də düşünə bilər ki, pəki Hacı Baxşəli də cəmiyyət üçün, xalq üçün çalışmayır, onu nə üçün mühakimə etməyirlər. “Şərab da içirəm özüm bilirəm, can mənim, cəhənnəm tanrının" Fəqət onun üçün mütəəssüfanə olaraq burası böylə deyildir. Qanun kodekslərində bir qanun vardır. Bir nəfər Səməndər keflənib, ya da hətta dəli olub öz evini yıxarsa, ola bilər ki, onu cəzalandırsınlar, ola bilər ki, bir növ əfv etsinlər. Fəqət həmin Səməndər keflənib öz evini yaxarsa və onun üzərinə köydəki evlərin həpsi od alıb yaxıla,külə dönərsə, Səməndər mütləqa cəzalanmalıdır. Onu heç bir qanun əfv edəməz. Şimdi baxalım, İskəndər keflənməsilə yalnız öz evini yaxıyor. Çünki dediyimiz kimi şərait böylə düşmüş ki, İskəndər Firəngistandan qayıtmış, xalq mədəniyyətinin, elmin, maarifin nə olduğunu bilməyir. İskəndər həmin mədəniyyətin, maarifin yeni fikirlərin bir timsal mücəssəmi kimi görünür. Ona baxacaq mədəniyyətə öz münasibətini təyin edəcəkdir. Bu bir həqiqətdir. İskəndər bir nümunədir ki, onu görüncə hanki bir axmaq öz oğlunu Firəngistana göndərəcəkdir.

Xalq anlamış, daha doğrusu, İskəndər onlara anlatmış ki, oxuyanlar Allahı, peyğəmbəri tanımaz, gecə kefli, gündüz kefli, böyük bilməz, kiçik bilməz, əxlaqsız, tərbiyəsiz, işsiz-gücsüz bir sərsəm olaraq, küp dibində yatacaqdır. Bunu görən Hacı Həsən on il əvvəl oğlunu Firəngistana göndərmişdi. Bilirmisiniz nə düşünür, nə qənaət hasil etmiş...

Nə oluyor, nə düşünür mən onu sizə təcəssüm etdirmək istərəm...

İştə qoy, canı çıxsın, zavallı mollaların ölsün, qaranlıqda məhv olsun. Çünki İskəndər bütün mədəniyyəti, bütün elmi, maarifi, onun əsl məna və əhəmiyyətini məhv etdi. İskəndər onların ölümünə bais oldu. İştə buna görə də İskəndər Firəngistanda keflənib qalsaydı, öz evini yaxmış olurdu, fəqət gəlib bu zavallı mühit içində keflənmiş, minlərlə evləri yaxmış, ailələri məhv etmiş, minlərlə zavallının cəlladların qaranlıq pəncəsində can çəkişməsinə səbəb olmuşdur. Ona görə bu gün ona bəraət qazandırmaq istəyənlərəsə, bütün gəncliyin haqqı vardır ki, qalxıb bir səslə bağırsın: Qaldırın onu mühitdən, o bizə gərək deyildir. O gələcək nəslin qatilidir. O, Şeyx Nəsrüllahdan daha bədtər canidir. Yolları ayrı, fəqət hədəfləri birdir. Şeyx Nəsrullah xalqı elmdən uzaqlaşdırıyor, qaranlıqda boğuyor. İskəndər elmi xalqdan uzaqlaşdırıyor, xalqı tapdayor, öldürüyor, məhv ediyor. Mən sözümü bitiriyor və əsl mühakiməyi möhtərəm hakimlərə tapşırıyoram, qoy onlar özləri kəsdirsinlər, kim daha böyük müqəssirdir? Müəyyən bir psixoloji xəstəlik nəticəsində cinayətlər işləmiş və bu mühitə bir şey borclu olmayan Şeyx Nəsrullahmı? Və ya mühitdən böyük faydalar alıb ona bir çox şeylər borclu olan, eyni vaxtda zavallı xalqı bir qaranlığa doğru sürükləyən, gələcəyin, gəncliyin qatili kefli İskəndərmi?”

Cəfər Cabbarlı

Геополитика
3 22 oktyabr 2015 (№5)
http://baki-baku.az

Как спасти Ближний Восток от коллапса?

"The Wall Street Journal", США

Приход России в Сирию разрушил геополитическую структуру, существовавшую четыре десятилетия. Теперь США нужны новая стратегия и новые приоритеты.

Генри Киссинджер (Henry A. Kissinger)

Не успели начаться споры о том, способствует ли Совместный комплексный план действий в отношении ядерной программы Ирана стратегической стабильности Ближнего Востока, как обрушился весь стратегический расклад в регионе. Предпринятая в одностороннем порядке российская военная операция в Сирии стала очередным симптомом ослабления роли Америки как стабилизирующего фактора на Ближнем Востоке, которую США приняли на себя по итогам арабо-израильской войны 1973 года.

После этого конфликта Египет разорвал военные связи с Советским Союзом и присоединился к начатому при поддержке Америки переговорному процессу. Результатом этого процесса стали мирный договор между Израилем и Египтом, мирный договор между Израилем и Иорданией, соглашение о разъединении сил под контролем ООН между Израилем и Сирией, соблюдающееся более четырех десятилетий (в том числе даже сторонами сирийской гражданской войны), и международная поддержка суверенитета и территориальной целостности Ливана. Позднее попытка Саддама Хусейна захватить Кувейт была сорвана международной коалицией во главе с США. Америка также играла ключевую роль в войне с терроризмом в Ираке и Афганистане. Помогали нам в этом Египет и Иордания, а также Саудовская Аравия и другие страны Персидского залива. Российское военное присутствие из региона исчезло.

Сейчас этот геополитический расклад рухнул. Четыре страны в регионе фактически лишились государственности. В Ливии, Сирии, Йемене и Ираке к власти рвутся негосударственные игроки. Изрядную часть Ирака и Сирии контролируют религиозные радикалы, провозгласившие себя «Исламским государством» (ИГИЛ) и объявившие войну нынешнему миропорядку. Они хотят заменить международную систему, в рамках которой существуют множество государств, единым исламским халифатом с шариатским правом.

Претензии ИГИЛ придали многовековому расколу между суннитами и шиитами апокалипсический оттенок. Оставшиеся суннитские государства опасаются как религиозного пыла ИГИЛ, так и шиитского Ирана, который потенциально способен стать сильнейшей страной в регионе. Иран выглядит вдвойне опасно из-за того, что выступает в двойном качестве. С одной стороны, он действует как обычное государство в духе Вестфальской системы, используя традиционную дипломатию и периодически апеллируя к международным гарантиям. С другой стороны, он одновременно с этим организует и направляет негосударственных игроков, стремящихся к региональной гегемонии и придерживающихся джихадистских принципов: «Хезболлу» в Ливане и Сирии, ХАМАС в Газе и хуситов в Йемене.

Таким образом, над суннитским Ближним Востоком нависли четыре угрозы: угроза со стороны шиитского Ирана с его традициями персидского империализма; угроза со стороны идеологически и религиозно радикальных движений, враждебных существующим политическим структурам; угроза внутригосударственных конфликтов между этническими и религиозными группами, которые после Первой мировой войны были произвольно объединены в зашатавшиеся сейчас государства; и угроза, порожденная внутренним давлением, которое было вызвано пагубным политическим, социальным и экономическим курсом властей.

В этом смысле характерна судьба Сирии. Процесс, начавшийся как восстание суннитов против диктатора-алавита (а алавиты — это ответвление шиитов) Башара Асада, привел к расколу страны по религиозному и этническому принципу. Сейчас у каждой из многочисленных сторон есть свои боевые группировки, и вдобавок в стране действуют внешние силы, преследующие собственные стратегические интересы. Иран поддерживает режим Асада, видя в нем опору своего исторического преобладания на пространстве от Тегерана до Средиземного моря. Страны Персидского залива настаивают на свержении г-на Асада, надеясь сорвать планы Ирана, которого они боятся сильнее, чем Исламского государства. Они, безусловно, хотели бы уничтожения ИГИЛ, но при этом категорически не хотят победы Ирана. Ситуацию усугубляет ядерная сделка, заключенная Америкой с Ираном, которую на суннитском Ближнем Востоке многие воспринимают как знак негласного признания Соединенными Штатами иранской гегемонии.

Эти противоречащие друг другу тенденции, осложненные американским отступлением из региона, дали России впервые в своей истории возможность осуществлять военные операции в самом сердце Ближнего Востока. Россия в первую очередь опасается, что крах режима Асада может повергнуть Сирию в такой же хаос, в каком находится Ливия, привести к власти в Дамаске ИГИЛ и превратить страну в рассадник терроризма, способного распространиться на мусульманские регионы России (в частности на Северный Кавказ).

На первый взгляд, действия России играют на руку Ирану, поддерживающему шиитские элементы в Сирии. Однако в целом российские задачи не требуют, чтобы г-н Асад навсегда сохранял власть. Речь, скорее, идет о классическом поддержании баланса сил и отводе угрозы суннитского терроризма от южных границ России. Перед нами геополитическая, а не идеологическая проблема, и решать ее следует именно на геополитическом уровне. Впрочем, как бы то ни было, присутствие российских войск в регионе — и тем более их участие в боевых операциях — остается вызовом, с которым ближневосточная политика Америки не сталкивалась, по меньшей мере, уже четыре десятилетия.

Америка не разделяет позиции ни одной из сторон, и в результате может вскоре лишиться возможности влиять на события в регионе. Сейчас США в той или иной степени выступают против всех региональных игроков. С Египтом у Вашингтона есть разногласия из-за прав человека, с Саудовской Аравией — из-за Йемена, со всеми возможными сторонами сирийского конфликта — из-за разницы в целях. Соединенные Штаты утверждают, что они хотят ухода г-на Асада. При этом Вашингтон не пытается создать эффективные рычаги—политические или военные — способные его убрать. Альтернативной политической структуры, которая могла бы перехватить власть, если г-н Асад все-таки уйдет, он тоже не предлагает.

Получившийся вакуум заполняют Россия, Иран, ИГИЛ и различные террористические организации. Россия и Иран поддерживают Асада, а Тегеран при этом еще и лелеет империалистические и джихадисткие планы. Суннитские страны Персидского залива, Иордания и Египет одобряют американские цели, но, видя отсутствие альтернативной политической структуры, боятся, что у них под боком появится еще одна Ливия.

Ключевым элементом ближневосточной политики Америки стала политика в отношении Ирана. Администрация заявляет, что она намеренна жестко выступать против джихадистских и империалистических планов Ирана и твердо реагировать на любые нарушения ядерных договоренностей. Однако при этом она явно увлечена идеей переломить враждебные и агрессивные тенденции в иранской политике эволюционным путем и с помощью переговоров.

Сторонники нынешней американской политики в отношении Ирана часто сравнивают ее с политикой администрации Никсона в отношении Китая, которая — несмотря на то, что многие в Америке были ей недовольны, — в конечном счете, способствовала переменам в Советском Союзе и окончанию холодной войны. Однако такие сравнения неуместны. Наладить отношения с Китаем в 1971 году удалось, так как обе стороны признавали, что в их обоюдных интересах избежать российской гегемонии в Евразии. В этом мнении их дополнительно укрепляли 42 советские дивизии, расположенные у китайской границы. Сейчас между Вашингтоном и Тегераном нет такого согласия. Напротив, сразу после подписания ядерного соглашения высший руководитель Ирана аятолла Али Хаменеи (Ali Khamenei) вновь назвал США «большим Сатаной» и высказался против переговоров с Америкой о чем бы то ни было, кроме атомной программы. Довершая свой геополитический диагноз, г-н Хаменеи также добавил, что через 25 лет Израиля больше не будет.

45 лет назад для Китая и Америки были характерны симметричные ожидания. Ожидания, лежащие в основе ядерных договоренностей с Тегераном, не симметричны. Тегеран достигнет своих основных целей, как только соглашение начнет вступать в силу. Достигнет ли Америка своих целей, будет зависеть от дальнейшего поведения Ирана. Отношения с Китаем мы строили на основе быстрых и ощутимых перемен в китайской политике, а не на основе надежд на фундаментальную смену системы. Напротив, в данном случае наиболее оптимистический прогноз предполагает, что иранский революционный пыл постепенно будет спадать по мере того, как будет усиливаться экономическое и культурное взаимодействие Ирана с окружающим миром.

Американская политика рискует подогреть подозрительность прочих игроков вместо того, чтобы ее ослабить. Проблема в том, что она имеет дело с двумя жесткими апокалиптически настроенными блоками, которые выступают друг против друга. Суннитский блок состоит из Египта, Иордании, Саудовской Аравии и стран Персидского залива. Его окружает шиитский блок, который состоит из Ирана, шиитской части Ирака (вместе с Багдадом), контролируемого «Хезболлой» шиитского юга Ливана и хуситской части Йемена. В таких обстоятельствах старое правило о том, что враг твоего врага — твой друг, не работает. На нынешнем Ближнем Востоке враг твоего врага остается твоим врагом.

Многое зависит от того, как разные игроки будут интерпретировать последние события. Удастся ли нам смягчить разочарование части наших союзников-суннитов? И как Иран будет воспринимать ядерное соглашения? Иранские лидеры могут понять, что оно в последний момент спасло их от катастрофы. В этом случае они, возможно, перейдут к более умеренному курсу и вернут Иран в рамки международного порядка. С другой стороны, они могут решить, что они победили и что им удалось достичь своих целей, несмотря на противодействие Совета безопасности ООН и американские угрозы. Это может стать для Тегерана стимулом продолжать двойственную политику и по-прежнему вести себя одновременно как государство и как угрожающее международному порядку негосударственное движение.

Как показывает нам история Европы перед Первой мировой войной, системы, основанные на взаимодействии двух жестких блоков, легко скатываются к конфронтации. Поддерживать равновесие между такими блоками трудно даже при традиционных военных технологиях. Для этого необходимо постоянно оценивать реальный и потенциальный баланс сил, следить за накапливающимися мелкими факторами, которые способны его пошатнуть, и решительно вмешиваться каждый раз, когда он начинает нарушаться. От Америки, защищенной двумя океанами, до сих пор ничего подобного никогда не требовалось.

Между тем нынешний кризис разворачивается в мире с нетрадиционными — то есть кибернетическими и ядерными — технологиями. Ядерная гонка между региональными державами может погубить весь режим нераспространения на Ближнем Востоке. Если в регионе утвердится ядерное оружие, катастрофический исход станет неминуемым — ведь с ядерной технологией неразрывно связана стратегия превентивных действий. США должны приложить все силы, чтобы предотвратить такое развитие событий и заставить все региональные страны, стремящиеся обзавестись ядерным оружием, придерживаться принципа нераспространения.

К сожалению, мы слишком много внимания уделяем тактическим вопросам. Между тем в первую очередь нам необходимо выработать стратегическую концепцию и определиться с приоритетами. Руководствоваться мы должны следующими принципами:

• Пока ИГИЛ существует и контролирует определенную территорию, оно будет осложнять обстановку на Ближнем Востоке. Эта организация, угрожающая всем сторонам и не ограничивающая свои планы рамками региона, мешает ситуации меняться и подталкивает внешние силы к имперским и джихадистским идеям. Уничтожить ИГИЛ важнее, чем свергнуть Башара Асада, уже потерявшего больше половины территории, которую он контролировал некогда. Самое главное, чтобы эта территория теперь не превратилась в постоянный рассадник терроризма. Нынешние неубедительные американские военные усилия, возможно, даже помогают ИГИЛ, противостоящему американской мощи, вербовать новых бойцов.

• США уже смирились с российской военной операцией. Каким бы неприятным факт военного присутствия России ни был для архитекторов системы 1973 года, в ближневосточной политике нужно руководствоваться прагматическими соображениями. В данном вопросе цели США и России выглядят совместимыми. Со стратегической точки зрения лучше, чтобы территорию у ИГИЛ отбивали либо умеренные сунниты, либо внешние силы, но не иранские джихадисты или империалисты. В свою очередь, если Россия ограничит свои военные операции кампанией против ИГИЛ, это может помочь ее отношениям с США не вернуться к временам холодной войны.

• Отвоеванные территории должны переходить под управление местных суннитов, управлявших ими до краха иракской и сирийской государственности. В этом процессе ключевую роль должны сыграть страны Аравийского полуострова, а также Египет и Иордания. Турция — после разрешения конституционного кризиса — также должна внести в процесс свой вклад.

• Одновременно с тем, как террористические структуры будут ликвидироваться и бывшие территории ИГИЛ будут переходить под контроль нерадикальных сил, нужно заняться будущим сирийского государства. Вероятно, следует создать федеральную систему с участием алавитов и суннитов. Если алавитские регионы будут в нее интегрированы, в этой структуре появится и роль для г-на Асада, что снизит риски геноцида и хаоса, способных привести к новому триумфу террористов.

• От США на этом Ближнем Востоке потребуются военные гарантии, которые администрация пообещала традиционным суннитским странам в ходе обсуждения ядерного соглашения с Ираном и которых сейчас требуют от нее ее критики.

• В этом контексте ключевым фактором может стать Иран. США должны быть готовы к диалогу с Ираном, если он вернется к своей роли обычного государства, действующего в установленных границах и в рамках принципов Вестфальской системы.

США должны решить, какую роль они будут играть в 21 веке. Ближний Восток станет для нас первым—и, возможно, самым суровым—испытанием. Проверке на этот раз подвергается не столько мощь нашего оружия, сколько готовность Америки понимать новый мир и управлять им.

(Автор статьи  г-н Киссинджер был советником по национальной безопасности и госсекретарем при президентах Никсоне и Форде.)

Оригинал публикации: A Path Out of the Middle East Collapse

Bakı və bakılılar
4 22 oktyabr 2015 (№5)
http://baki-baku.az

Bakılı üləmalar: Axund Molla Ruhulla Məmmədzadə

Elm və maarifin yayılmasında, cəmiyyətdə qadın rolunun təbliğində mühüm rol oynamış ruhanilərdən biri də Axund Molla Ruhulla Məmmədzadədir. O, 1850-ci ildə Novxanı kəndində anadan olmuşdur. On beş yaşında ikən Qəzvin şəhərinə gedir. Burada on dörd il təhsil aldıqdan sonra 28 yaşında Novxanıya qayıdır. Əvvəllər Novxanıda, sonralar isə 18 il Bakının Hacı İmaməli məscidində prixod mollası işləyir. Camaatın xahişi ilə eyni zamanda rus-müsəlman məktəblərində şəriət dərslərini aparırdı.

Axund Molla Ruhulla millətin həyat və məişətində zərərli mövqe tutan din xadimlərinin ilahiyyatla əlaqəsi olmayan möizələrinin mahiyyətini təhlil edərək, belə qərara gəlmişdi ki, millətə yalnız tərəqqi və mədəni inkişaf baxımından yanaşan, öz moizə və çıxışları ilə yalnız insan qəlbinin saflığına çalışan ruhanilər zəmanəmizdə düzgün həqiqət yolunu tuta bilərlər. Xürufata uyan mollalardan, onların düzgün insanlıq yolundan saparaq, camaata ancaq zərərli fikirlər təbliğ etməsindən  bilmərrə narazı idi. Çünki məhz belə mollalar camaatın əbədüldəhr cəhalətdə qalmasına səbəb olur. 1324 hicridə köhnə dumanın  binasında düzəldilmiş ümumi təziyə zamanı çıxış edərək demişdi: "Milləti bu hala salanlar dəxi biz olmuşuq. Bir para mollalar olubdur".

Bu fikirlər onun fəal bir publisist kimi M.R.Məmmədzadə imzası ilə çıxış etdiyi "Həyat", "İrşad", "Tərəqqi", "Dəbistan" kimi qəzet və jurnallarda, Hindistanın Kəlküttə şəhərində nəşr edilən "Hübbülvətən", İstanbulun "Məlumat" qəzetlərində tez-tez çap olunan məqələlərində öz əksini tapırdı. Din Axund Molla Ruhulla üçün müqəddəsdi. Lakin quru dindarlığın heç bir fayda verməyəcəyini qeyd edərək, insanlara və həyata işıq gətirməyi ruhaniliyin əsas və müqəddəs vəzifələrindən hesab edirdi. O, insanları həyatda fəal mübarizəyə çağırırdı. "Günəş" qəzetində "Axundların xidməti" məqaləsində yazırdı: "Qeyrət budurmu ki, xalqlar sənin torpağını arayıb, faydalar götürsün, sənin çırağın ilə işıqlansın, amma sən zülmətdə otur, acından öl. Bunun axırı nədir? Dinə də zəəf gəlir, dünyaya da. Quru dindarlıq fayda verməz, para gətirməz. Parasız da iş aşmaz. Şəhərlərdə məscidlər dolusu fəqirlər quru dindarlıq edənlərdir. Bu gün bu fəqirliyin bəlasından bütün məmaliki islamiyyə fəlakətə düşmüşdür".

Axund ürək ağrısı ilə məsləhət bilirdi ki, boş-boş sözlərdən bir iş aşmaz, qollarını çırmayıb həyat mübarizəsinə girişmək lazımdır. Xalqlara işıq və nur yolunu göstərmək lazımdır, elmin və maarifin ətəyindən yapışmaq gərəkdir. Cəhalət bütün bəlaların ümdə səbəbidir. Ona uymayın, amanın bir günüdür- deyirdi. "İrşad" qəzetinin 1906-cı il tarixli 134-cü nömrəsində dərc etdirdiyi "Hamımıza dair" məqaləsində bu fikrini daha da genişləndirərək, yazırdı: "Hamıya məlumdur ki, nə qədər maarifin çıraqları sönübsə, cəhalət çoxalırsa, səfil millət o qədər zillət və zəlalətə səbəb olur. Bu dünyada bundan da alçaq, dəni və rəzil adam bulanarmı ki, əbnay növünü deyil, öz qardaşını, övladını bu səfalətdə, bu cəhalətdə mülahizə edib, mükatib qapıların mıxladıb, maarif məşəllərin torpaqlasın, bu fəqir, pəristar millətin   halı günbəgün pərişanlığa ya qoyduğuna bais olsun… Qeyrət, qardaşlar, qeyrət… Allah eşqinə bir qeyrət edin. O səfalı və pak yaradılmış qəlbinizi alçaq və dini qərəzlərlə məşqul edib, binəva millətin yetim balalarını cəhalət yoluna  yaxmayın".

Axund Molla Ruhulla elm və maarifə bir tərəfli yiyələnmənin əleyhinə idi. Onun fikrincə elmə yiyələnən adamlar qollarını çırmayıb, həyat mübarizəsinə girməyincə öz məqsədlərinə nail olmayacaqlar. 1906-cı il "Günəş" qəzetinin 103-cü nömrəsində "Bizlər – bizimkilər" adlı məqaləsində yazırdı: "Kamallı mühərrirlərimiz bizə "Ulum və maarif gərəkdir" - deyirlər. Mən isə bizə vücudlu kişilər, hümmətli şəxslər, qəyyur rəislər gərəkdir – deyə fəryad edirəm".

Bəli Axund maarif və mədəniyyəti yayan belə fəal mübarizlər arzulayırdı. Elə mübarizlər ki, elmin inkişafında, yenilik yaradılmasında canlarını əsirgəmədən meydana atılsınlar. Bu işdə zülm və təzyiq olsa da dözə bilsinlər.

1904-cü ildə Bakıda "Hidayət" adlı bir cəmiyyət yaradılmışdı. Onun təşkilatçıları əsasən ruhanilər və ziyalılar idi. Bakıda qaniçən qoçular və qətllərlə mübarizə aparmağı, dini fanatizmin qarşısını almağı bu cəmiyyət öz qarşısına məqsəd qoymuşdu. Məhərrəmlikdə camaatın dəstə-dəstə şəhərin küçələrini gəzib, baş yarrmaları, zəncir vurmaları cəmiyyət tərəfindən pislənir, məsçid minbərlərində Axund Molla Abu Turab, qazı Mir Məmməd Kərim tərəfindən islam dininin əsl mahiyyəti camaata başa salınırdı. Quduzlaşmış qoçuların qabağını almaq işində də cəmiyyət  hökümətə yaxından kömək edirdi.

"Hidayət"in on nəfərdən ibarət idarə heyəti vardı. Onun üzvlərindən H.Z.Tağıyev, İsa bəy Hacınski, Bakı qazısı Mir Məmməd Kərim, Axund Molla Ruhulla, Əhməd bəy Ağayev, Mustafa bəy Əlibəyovu qeyd etmək olar. Cəmiyyətin məramnaməsi camaata müraciət şəklində elan edildikdə qaragüruh qüvvələr onun üzvlərinə qarşı təərrüzə keçdilər. Cəmiyyətin katibi Əlibəyov həftələrlə evindən bayıra çıxa bilmədi, Axund Mir Məmməd Kərimin evini yandırmaq istədilər. Axund Molla Ruhullanın isə taleyi daha faciəli oldu. 1912-ci ilin yanvarında onu namaz qılan yerdə öldürdülər. Bu, bütün Bakını sarsıtmışdı. Dəfndə 10 minədək adam iştirak etmişdi. H.Z.Tağıyev dəfn mərasimində çıxış edərək demişdi: "Həzarət, mən neçə ildir lad-fəryad eləyirəm ki, camaat, oxuyun, balalarınızı oxudun ki, belə müsibətlərə düçar olmayaq. Bu gün həmin elmsizliyin nəticəsidir ki, belə qanlı vaqiəni görürük".

Axund Ruhullanın ölümü dövrün qabaqcıl ziyalılarını xüsusilə kədərləndirmişdi. Məşhur publisist Hüseyn Minasazov "Kaspi" qəzetinin 1912-ci il 15-ci nömrəsində yazırdı: "Molla Ruhulla xeyirxahlıq və həqiqətin dönməz və cəsur müdafiəçisi idi. Ruhani ata, publisist və müəllim - ictimai fəaliyyətin bu üç sahəsində o özünü  xalq mənafeyinin alovlu müdafiəçisi kimi göstərmişdi. Minbərlərdən onun birliyə, işə, işığa səsləyən gurultulu çağırışlarını tez-tez eşitmək olardı. Qəzet səhifələrində onun fanatizmə, qüvvələrimizin pərakəndəliyinə qarşı, bizim vaxtı keçmiş xürafat və zehniyyətimizə qarşı etirazlarına tez-tez rast gəlmək olardı. Bu, həqiqi mənada qəhrəmanlıq idi. Bu parlaq zəka bir dəqiqə də olsun unutmurdu ki, həyatımızın quruluşunda başlıca ünsür qadınlardır. Qadın təhsili ideyası, müsəlman qadınlarının taleyi onun simasında özünün parlaq müdafiəçisini tapmışdı".

M.Ə.Rəsulzadə isə onun haqqında belə yazırdı: "Zənn etmə ki, sənin maarif yolunda etdiyin fədakarlıqlar hənsi əfsanədir. Xeyr, olamaz".

Qılman İlkinin «Bakı və bakılılar» kitabından

1905-1906-cı illərdə Bakı mətbuatı

1905-ci ildən başlayaraq, Bakıda mətbuat sürətlə inkişafa başladı. Şübhəsiz ki, bu işdə çarın 17 oktyabr tarixli manifesti az rol oynamamışdı. Mətbuat sahəsində senzura qismən zəifləmişdi. Bu illərdə Bakıda 63-ə qədər qəzet və jurnal çap olunurdu ki, bundan yalnız bir neçəsi Bakıdan xaricdə nəşr olunurdu. Qəzetlərdən çoxunun ömrü qısa olsa da elə qəzetlər vardı ki, istər ölkə daxilində və istərsə də xarici ölkələrdə öz yüksək professionallığı və intellektuallığı ilə özünə çoxlu abunəçilər toplaya bilmişdilər. Məsələn, "Molla Nəsrəddin" məcmuəsi Uzaq və Yaxın şərqdə geniş yayılırdı. Habelə "Füyuzat" məcmuəsi, "Həyat" və "İrşad" qəzetlərinə də şərq ölkələrində çoxlu abunəçi tapılmışdı. Savadsız abunəçilər isə "Molla Nəsrəddin" məcmuəsini bəzən onun səhifələrində çap edilən kəskin siyasi karikaturalarına görə alırdılar. H. Z. Tağıyev "Kaspi" qəzetini pulla almış və Türkiyədən çoxlu hürufat gətirdərək qəzetin nəşrini davam etdirmişdi. Bundan başqa Bakıda iki əsas nəşriyyat yaranmışdı. Bunlardan biri Oruc, Qənbər, Abuzər Orucov qardaşlarının, o biri isə Haşımbəy Vəzirovun nəşriyyatı idi. Hər iki nəşriyyatın özünün xüsusi mətbəəsi vardı. Orucov qardaşlarının elektrik mətbəəsi daha təkmilləşmiş mətbəə idi. Burada hər cür mətbəə maşınları mövcuddu. Qəzetlərdən çoxu Bakı milyonçularının imtiyazı ilə çıxırdı. Məsələn, Tağıyev "Kaspi" qəzetindən başqa "Füyuzat" məcmuəsi və "Təzə həyat" qəzetinin də imtiyaz sahibi idi. İsabəy Aşurbəyov "Hümmətçilərin" bir neçə mətbuat orqanını, "İrşad" qəzetini və "Şəlalə" məcmuəsini maliyyələşdirirdi. "Tərəqqi" qəzeti milyonçu Murtuza Muxtarovun vəsaiti ilə çap olunurdu. Bir tərəfdən mətbuat azadlığı, o biri tərəfdən onların nəşri üçün maliyyə-pul vəsaitinin olması Bakıda jurnalistlərin sayını xeyli artırmışdı. Hətta Turkiyədən, İrandan və Krımdan da jurnalistlər gələrək, Bakı qəzetlərində işləyirdilər. Qəzet və məcmuələrdən əlavə mətbəələrdə kiçik tirajlarla olsa da Azərbaycan yazıçılarının əsərləri kitab şəklində çap edilib yayılırdı. Azərbaycanda çap edilən qəzet və məcmuələrin siyahısını 1918-1919-cu illərin görkəmli mühərriri Mirzəbala Məmmədzadə "Azərbaycan türk mətbuatı" adlı əsərində çox yığcam şəkildə vermişdir. 1905-ci ildə Azərbaycan dilində çıxan ilk qəzet "Həyat" oldu. Bu təzetin birinci nömrəsi 1905-ci il iyun ayının 7-də çıxmışdı. Qəzet Topçubaşovun imtiyazı, Əhmədbəy Ağayev və Əlibəy Hüseynzadənin müdirliyi ilə çap olunurdu. Bir müddətdən sonra Əhməd bəy Ağayev qəzetdən gedir və qəzet 1906-cı ilin payızınadək Əli  bəy Hüseynzadənin müdirliyi ilə çıxır. "Həyat"ın səhifələrində dövrün qabaqcıl ziyalılarından Əhməd bəy Ağayev, Əli bəy Hüseynzadə, Nəcəf bəy Vəzirov, Ə. B. Haqverdiyev, Həsən Səbri Ayvazov, Məhəmməd Hadi, Mehdibəy Hacınski, görkəmli ruhanilərdən Axund Mirzə Abu Turab, Axund Molla Ələkbər və başqaları çıxış edirdilər. Məlum olduğu üzrə o dövrlərdə xarici xəbərləri çap etmək bütün yerli türk qəzetlərinə qadağan edilmişdi. Vaxtı ilə "Əkinçi" qəzeti səhifələrində də dünya xəbərlərini yayınlamağa H. Zərdabiyə icazə verilməmişdi. "Həyat" qəzeti isə dünya xəbərlərini müntəzəm olaraq dərc edirdi.

"İrşad" qəzeti

Əhməd bəy Ağayev "Həyat" qəzetindən gedəndən sonra "İrşad" adlı yeni bir qəzet çıxarmağa başlayır. "İrşad" siyasi, ictimai, iqtisadi və elmi bir qəzet idi. Əhməd bəy Ağayev dövrünun görkəmli ədib və mühərrirlərini qəzet ətrafına toplaya bilmişdi. Bunlardan Haşımbəy Vəzirovu, M. Ə. Rəsulzadəni, Üzeyir bəy Hacıbəylini, Ə. A. Müznibi və başqalarını göstərmək olar. Qəzet birinci il həftədə üç dəfə, ikinci il həftədə 4 dəfə və bəzi hallarda isə həftədə 5 dəfə çıxırdı.

"Tərəqqi" qəzeti

"İrşad" qəzeti bağlandıqdan sonra Əhməd bəy Ağayev tərəfindən çıxarılırdı. Birinci nömrəsi 1908-ci il iyun ayının 3-də çıxmışdır. İmtiyaz sahibi M. Muxtarov idi. Qəzetin adı "Tərəqqi" sözünün altında "Hürriyyət, müsavat, ədalət" sözləri yazılmışdı. Siyasi, ədəbi, ictimai və iqtisadi bir qəzet idi. "Tərəqqi" əvvəllər həftədə 5 dəfə, ilin axırına doğru gündəlik çıxırdı. Əhməd bəy Ağayev İstanbula gedir, qəzet də bir müddətdən sonra bağlanır. Bundan sonra Muxtarov "Tərəqqi" mətbəəsini alıb Haşım bəy Vəzirovun sərəncamına vermişdi.

"Füyuzat" məcmuəsi

"Həyat" qəzeti bağlandıqdan sonra Əli bəy bu məcmuənin nəşrinə başlamışdı. İlk nömrəsi 1906-cı il 1 noyabrda çıxmışdır. İmtiyaz sahibi H. Z. Tağıyev idi. Ədəbi, siyasi, fənni və ictimai həftəlik məcmuə idi. Onun səhifələrində əsasən Ə. B. Hüseynzadə özü, M. Hadi, Abbas Səhhət, Əhməd Kamal, M. Ə. Rəsulzadə, Sabir, Həsən Səbri Ayvazov və başqaları çıxış edirdilər. Məcmuənin nəşri 1 noyabr 1907-ci ilədək davam etmişdir.

"Dəbistan" məcmuəsi

Məktəblilər üçün idi. Birinci nömrəsi 1906-cı ildə çıxmışdır. Məcmuənin səhifələrində o dövrun görkəmli müəllimləri iştirak edirdilər. Naşiri Məhəmməd Həsənbəy, mühərriri isə Əliiskəndər Cəfərzadə idi. Məcmuə 1908-ci il martın 10-dək davam etmişdir. Lakin çapa başlandığı gündən məcmuənin sayı ildən-ilə azalırdı. Məsələn, birinci il 18 nömrə, ikinci il, yəni 1907-ci ildə 7 nömrə çıxmışdısa, üçüncü ildə - 1908-ci ildə cəmi 2 nömrə çıxmışdı.

"Təkamül" qəzeti

Həftəlik sosialist qəzeti idi. 1906-cı ildən nəşrə başlayıb və həmin ildə də bağlanıb. Qəzetdə iştirak edən mühərrirlər: Soltan Məcid Əfəndizadə, M. Ə. Rəsulzadə, Seyid Musəvi, Əsədulla Axundov və başqaları idi. "Molla Nəsrəddin" məcmuəsi. - 1906-cı ildə Tiflisdə çap olunmağa başlayan siyasi, ictimai, ədəbi, satirik məcmuə idi. 1915-ci ilədək müntəzəm çıxmışdır. Ondan sonra məcmuənin nəşri dayandırılmış, sonra təzədən çıxmışdı. 1920-ci ildə Təbriz şəhərində 8 nömrəsi çıxmışdır. Nəşri Sovet hakimiyyəti illərində də davam etmişdir.

"Təzə həyat" qəzeti

Birinci nömrəsi 1907-ci il 1 apreldə çıxmışdır. Naşiri H. Z. Tağıyev, mühərriri isə Haşım bəy Vəzirov idi. Gündəlik ədəbi, siyasi qəzet idi. 1908-ci il 7 oktyabrda hökümət tərəfindən bağlanmışdır. Qəzetin səhifələrində Haşım bəy Vəzirov, Seyid Hüseyn Sadiq, Əliabbas Müznib, Məhəmməd Hadi, Hacı İbrahim Qasımov və başqaları çıxış edirdilər.

"Bəhlul" məzhəkə məcmuəsi

Ömrü çox qısa olmuş məcmuələrdən biridir. 1906-cı ildə çap olunmağa başlamış, bir-iki nömrə çıxandan sonra bağlanmışdır. Müdiri Ələsgər Əliyev idi.

"İttifaq" qəzeti

Bu qəzet "Təzə həyat" qəzeti bağlandıqdan sonra Haşım bəy Vəzirov tərəfindən buraxılmışdır. Qəzet artıq "Kaspi" mətbəəsində deyil, yeni təşkil olunmuş Orucov qardaşları mətbəəsində nəşr edilirdi. Qəzetin birinci nömrəsi 1908-ci il dekabrın 1-də çıxmışdı. 1909-cu ildə isə hökümət tərəfindən bağlanmışdı. Qəribə idi ki, qəzetin mühərriri H. B. Vəzirovu cəzalandırmaq əvəzinə Rəşid bəy Yusifzadə Türküstana sürgün edilmişdi.

"Dəvət-Qoç" qəzeti

Azərbaycan və erməni dillərində çıxırdı. Qəzet əsas etibarilə erməni-müsəlman qırğınının qarşısını almaq uğrunda mübarizə aparırdı. Qəzet İsabəy Aşurbəylinin müdirliyi altında çıxsa da, qəzetin təşkilində mühüm rolu Mir Həsən Mövsümov oynamışdı. Qəzetin səhifələrində onun bir sıra felyetonları dərc edilmişdi.

"Zənbur" məzhəkə məcmuəsi

Həftədə bir dəfə, şəkilli çıxırdı. Birinci nömrəsi 1906-cı il 13 martda çıxmışdır. Naşiri Əbdülxalıq Axundov idi. Birinci ilin ikinci yarısında məcmuəyə Əzim Əzimzadə müdirlik etmişdir. 1907-ci ildə Əzimzadəni knyaz Murtuz Palavandov əvəz etmişdir. 1907-ci il iyun ayının 25-dən məcmuənin baş mühərriri Əliabbas Müznib olmuşdur.

"Rəhbər" məcmuəsi

Birinci nömrəsi 1906-cı ildə buraxılmışdı. Aylıq məcmuə idi. Məcmuənin naşiri və müdiri müəllim Mahmud bəy Mahmudbəyov idi. Cəmi 3-4 nömrə çıxmışdır. Ən fəal müəlliflər Mirzə Ələkbər Sabir ilə Abbas Səhhət idi.

 

RUS DİLİNDƏ MƏTBUAT:

"Baku" qəzeti

1902-ci ildən çıxırdı. 1907-ci il 20 apreldə Bakı qradonaçalniki Konevski tərəfindən nəşri dayandırılmışdır.

"Bakinskaya izvestiya" qəzeti

"Bakinskaya izvestiya" adı altında 1876-cı ildən başlayaraq müxtəlif zamanlarda eyni adda üç qəzet çıxmışdır: 1. Rusiya texnika cəmiyyəti Bakı şöbəsinin həftədə iki dəfə çıxan qəzeti (Redaktor və naşiri V. Neruçev idi). 1876- 87-ci illərdə çap edilmişdir. 2. Gündəlik ictimai, siyasi və ədəbi qəzet idi. 1902- 1907-ci illərdə çap edilirdi. (Naşiri və redaktoru Qrinyov və başqaları idi). 3. Gundəlik axşam qəzeti idi. 1915-ci ildən çıxırdı. (Redaktoru Koçarov idi).

"Mayaq" qəzeti

Həftəlik dənizçilik, ticarət və sənaye və ədəbi qəzet idi. "Yakor" gündəlik, ictimai, siyasi ədəbi qəzet idi. Birinci nömrəsi 1906-cı il 1 yanvarda çıxıb.

"Qafqazskoye slovo" qəzeti

Gündəlik ictimai, siyasi, iqtisadi və ədəbi qəzet idi.

"Bakinskaya jizn" qəzeti

Gündəlik ictimai, siyasi, ədəbi qəzet idi. Birinci nömrəsi 1906-cı il 13 yanvarda çıxıb. Həmin ilin 12 martında bağlanıb.

"Bakinskiye otqoloski" qəzeti

Gündəlik qəzet idi. Birinci nömrəsi 1906-cı il 25 yanvarda çıxmışdır.

"Trud" qəzeti

Gündəlik qəzet idi. İlk nömrəsi 1906-cı il 14 apreldə çıxıb. Sənaye və kənd təsərrüfatı fəhlələrinin mənafeyini qorumağı öz qarşısına məqsəd qoymuşdu.

"Trudovaya jizn" qəzeti

Qəzetin ilk nömrəsi 1906-cı il 11 iyunda, 26-cı nömrəsi isə 12 iyulda çıxmış və sonra general-qubernator Fadeyev tərəfindən bağlanmışdır.

"Prizıv" qəzeti

Axşam qəzeti idi. Fəhlə sinfinin mənafeyini qorumağı öz qarşısına məqsəd qoymuşdu. İlk nömrəsi 1906-cı il 12 iyunda, 3-cü nömrəsi isə həmin ilin 14 iyulunda çıxmışdır.

"Bakinskaya qazeta"

Gündəlik qəzet idi. Sənaye və kənd təsərrüfatı fəhlələrinin mənafeyini qoruyurdu. İlk nömrəsi 1906-cı ilin 13 iyulunda çıxmış və bununla da qəzet öz fəaliyyətinə son qoymuşdu.

"Bakinets" qəzeti

Həftəlik ictimai, siyasi, ədəbi qəzet idi. 1907-ci ildən çap edilməyə başlamış, 1920-ci ilədək davam etmişdir.

"Bakinski raboçi" qəzeti

Bu qəzet neft sənayesi fəhlələrinin həftəlik ictimai, siyasi, ədəbi orqanı idi. İlk nömrəsi 1906-cı ildə gizli şəraitdə çap olunmuşdur. Lakin polis təqibləri nəticəsində sonrakı nömrələri çıxmamışdır. 1908-ci ilin 6 sentyabrından həftəlik qəzet kimi təzədən leqal çap edilməyə başlamışdır. 1908-ci ilin oktyabrında hökümət tərəfindən bağlanmışdır. 1917-ci ilin 22 aprelindən RSDFP-nın Bakı komitəsinin orqanı kimi yenidən çap edilməyə başlamışdır. Qəzetin axırıncı 267-ci nömrəsi (Bakıda Sovet hakimiyyəti devrildikdən sonra) 1918-ci ilin 11 avqustunda gizli şəraitdə çap edilmişdir. 1920-ci il iyulun 15-dən "Azerbaydjanskaya bednota" adı ilə öz nəşrini davam etdirmişdir. 1920-ci il noyabrın 7-dən təzədən "Bakinski raboçi" adı ilə çıxmağa başlamışdır.

"Bakinski dosuq" qəzeti

1906-cı il 18 dekabrdan 1907-ci il martın 12-dən çıxan həftəlik menşevik qəzeti idi.

"Nabat" məcmuəsi

Təxminən 1906-cı ilin mart-aprel aylarında cəmi iki nömrə çıxmış tələbə demokrat təşkilatının inqilabi məcmuəsi idi. Lakin onun nüsxələrindən heç biri bizə gəlib çatmamışdır.

Bakı parkları: Molokan bağı

Bağın memarlıq-landşaft kompozisiyasının əsasını əyrixətli formalı hovuz təşkil edir. Hovuzun mərkəzindəkı incəsənət nümunəsi olan "Üç gözəl" heykəllər qrupu öz orijinallığı ilə daim seçilir.

Tarixi

XIX əsrdə indiki Xaqani bağının yerində müxtəlif qəzalardan mal gətirən molokanların qaldığı karvansaralar var idi. Yaxınlıqdakı küçələr, döngələr, məhəllələr çəlləkçi emalatxanaları ilə dolu idi. Tacirlərə görə, şəhərin bu hissəsi üfunətli, dizəcən qalxan su və palçıqlı, hər cür xəstəlik və epidemiyanın mənbəyi olan yerə çevrildi. Bu halı necəsə düzəltmək və ekoloji vəziyyəti yaxşılaşdırmaq məqsədilə XIX əsrin 70-ci illərində şəhər rəhbərliyi həmin yerdə bağ salmaq qərarına gəldi. Varlı məhəllələrlə əhatələnmiş və ticarət mağazalarından "təmizlənmiş" skver sahibkarların diqqətini çəkirdi. Molokan qəsəbəsinin yerin-də tədricən indiyədək qalan hündür binalar ucaldıldı, Molokan bağı isə abadlaşdırıldı və bakılıların sevimli istirahət məkanına çevrildi.

Burada müxtəlif ağaclar əkildi, varlı molokan Koşeyev öz hesabına bağa su çəkdirdi və Bakı şəhərində ilk fontanı tikdirdi. 1880-ci illərin ikimərtəbəli tikililəri tədricən üç-dördmərtəbəli yaşayış evləri ilə əvəzləndi və küçə özünün indiki vəziyyətini aldı. Maraqlıdır ki, Xaqani paytaxtın ən az dəyişikliyə və yenidən planlaşdırılmaya məruz qalan küçələrindən biridir – binaların və yaşayış evlərinin bir çoxu sovet quruluşundan əvvəlki dövrə aiddir.

Ərazisinin kiçikliyinə və sadə arxitektur kompozisiyasının olmasına baxmayaraq bu skver Bakının landşaft arxitekturasının inkişaf tarixində əhəmiyyətli yer tutdu. Həm skverin yaradılması, həm də layihəsinin hazırlanması zamanı bir çox çətinliklər üzə çıxdı. İlk növbədə, problemlər su təminatının yaxşı olmaması ilə əlaqədar olaraq yaranırdı. Həmçinin, bağ şəhər bağbanı, şəhər idarəsi və duması üzvlərinin diqqətindən kənar qalmışdı. Bu haqda "Kaspi" qəzetində yazılırdı:

"Bakı yaşıllığın çox olması ilə fəxr edə bilməz, bu səbəbdən də bağa laqeyd münasibət... cinayətdir".

Yalnız 90-cı illərin sonlarında digər bağlarla yanaşı burada da yeni ağacların əkilməsi həyata keçirildi. İşlər skverin planlaşdırılan quruluşuna uyğun görülürdü. Planın kompozisiyası kəsişmə mərkəzində fəvvarəli hovuz olan diaqonal yerləşdirilmiş xiyabanlar əsasında hazırlanırdı. Bundan əlavə, ağac cərgələri kvadrat formada olan skverin perimetri boyunca düzülürdü. XX əsrin əvvəllərində bağın yenidən planlaşdırılmasına ehtiyac yarandı.

Belə ki, baş bağban A.E.Vasilyev qeyd edirdi ki, "şəhərə ictimai bağların qaydaya salınması məqsədi tapşırılıb". 1904-cü ildə o, alleyaların genişləndirilməsi və isti iqlimə dözümlü ağac növlərinin əkilməsini nəzərdə tutan yenidənqurma layihəsini hazırladı. Skverin daha mənzərəli görünüşünü təmin etmək üçün mövcud yaşıllığın bütünlüklə yüksək dekorativlik xüsusiyyətləri olan ağaclarla dəyişdirilməsi təklif olunurdu. Lakin layihə skverin yenidənqurmasına müsbət təsir etsə də, həyata keçirilmədi.

Yenidənqurma işləri

Müharibədən sonrakı dövr-də "9 yanvar" adlanan Xaqani bağında iki dəfə yenidənqurma işləri aparıldı. Bağın memarlıq-landşaft kompozisiyasının əsasını əyrixətli formalı hovuz təşkil etdi. Hovuzun mərkəzindəkı incəsənət nümunəsi olan "Üç gözəl" heykəllər qrupu öz orijinallığı ilə daim seçilir. Belə hesab edilir ki, pyedestalı təbii daşlardan olan "Üç gözəl" kompozisiyası 3 ünsürün – günəş, hava və suyun təcəssümüdür.
Bağ sonuncu dəfə 2009-cu ildə əsaslı şəkildə rekonstruksiya olunub, yeni bitkilər əkilib, uşaq attraksionları qurulub. Buna baxmayaraq o vaxtdan bu yana hər il burada yenidənqurma işləri aparılır, ot örtüyü yenilənir.

Parkın adları

Xaqani bağına xalq arasında hələ də "Molokan bağı" və ya sadəcə "Molokanka" deyilir. Halbuki, bu bağ adını bir neçə dəfə dəyişib. Əvvəllər bağın ilk rəsmi adı çar II Aleksandrın arvadı Mariyanın adını daşıyırdı və Marinski skver adlanırdı. Sovet hakimiyyəti dövründə isə "9 yanvar" adlandırıldı. Bəzi mənbələrdə hətta bağa Həşim Əliyevin adının verildiyi də qeyd edilib.

Bitki çeşidi

Parka qulluq edən baş bağbanın verdiyi məlumata görə, bağın ən qədim sakinləri 4 ədəd tikanlı akasiyadır. Onların təxminən 60-70 yaşı olar. Rekonstruksiyadan əvvəl bağda sərv, at şabalıdı, cökə, xan çinarı, paxlalı akasiya və s. ağaclar olub. Liqustrumun kol və ağac formaları, eldar şamı, kiçik sərv ağacları, xurma palması (phoenix), yukka, azaliya, vaşinqton palmaları, iki cür (ağ və çəhrayı çiçəkli) maqnoliya, pittosporum nano, şümşad (buxus) bitkiləri isə 2009-cu ildəki rekonstruksiya zamanı əkilib. Mövsümi güllərdən isə bağa novruzçiçəyi (primula), bənövşə (viola), siklamen və s. əkilir.

Ot örtüyünə gəlincə bağın yarısı Niderland, digər yarısı isə Kanada sortu olan qazonla örtülüb. Bağda meyvə verən ağaclardan isə yapon əzgili (eriobotrya japonica) və Qırmızı tubulqa (Pyracantha coccinea) var.

Bağın ən qədim sakinləri 4 ədəd tikanlı akasiyadır. Onların təxminən 60-70 yaşı olar.

Bağın ölçüsünə görə kiçik olmasına baxmayaraq (təxminən 0,8 ha) o, kifayət qədər rahatdır və bakılıların sevimli istirahət yeridir.

Digest
5 22 oktyabr 2015 (№5)
http://baki-baku.az

Нефтяная война Саудовской Аравии с Россией

Bloomberg

"Пока президент Владимир Путин пытается вновь сделать Россию крупным игроком на Ближнем Востоке, Саудовская Аравия начинает наступление на традиционное поле деятельности России, организуя поставки недорогой нефти-сырца в Польшу", - пишет постоянный автор Bloomberg Леонид Бершидский.

"Европейские трейдеры и нефтепереработчики подтверждают, что Саудовская Аравия предлагает свою нефть с большими скидками, что делает ее привлекательнее российской. И даже несмотря на то, что большинство восточноевропейских нефтекомбинатов сейчас технологически зависят от российской неочищенной смеси, российские нефтяники беспокоятся неспроста", - пишет автор, приводя отрывки из недавних заявлений глав "Роснефти" и "Татнефти".

"Как и большая часть стран Центральной и Восточной Европы, Польша - давний клиент российских нефтяных компаний", - продолжает Бершидский. Но в то же время она и "главный инициатор снижения зависимости Евросоюза от российских энергоносителей... В этих условиях новый надежный поставщик - это подарок небес".

"Что касается саудовцев, то им нужно расширяться за пределы Азии, где спрос падает", - говорится в статье. Кроме того, "на азиатских рынках Россия стала серьезным конкурентом саудовцев. В мае по поставкам нефти-сырца в Китай Россия даже на какое-то время обогнала Саудовскую Аравию. Теперь, когда саудовцы ведут беспощадную ценовую войну за позиции на рынке (не только с американскими добытчиками сланцевой нефти, но и вообще со всеми поставщиками, не входящими в ОПЕК), они заходят на традиционные российские рынки сбыта. Этот процесс может перерасти в более активную потасовку между двумя крупнейшими мировыми экспортерами, которые и так уже противостоят друг другу в рамках сирийского конфликта... Если экономика Китая и дальше будет показывать более плохие результаты, чем ожидалось, этот рынок может стать слишком тесным для русских и саудовцев. Экономики обеих стран зависят от нефти, и отстаивание своей доли рынка для них - вопрос выживания".

Как пишет Бершидский, "нефтяная конкуренция - опасный скрытый мотив ближневосточной политики Путина. Российский лидер надеется, что когда Иран, его союзник, вновь выйдет на мировой рынок нефти и газа, Россия каким-то образом поучаствует в его прибылях, возможно, посредством новых трубопроводов через Сирию. Теперь, когда под вопросом оказалось и энергетическое верховенство России в Европе, Путин будет со все большей решимостью добиваться разрешения сирийского конфликта на своих условиях - иначе быть не может".

Леонид Бершидский

Джаред Даймонд: "Наше вымирание на Земле уже близко"

Il Giornale

По словам ученого, богатые и бедные не могут мирно поделить глобализованный мир, пишет Адриано Палаццоло в статье, опубликованной в газете Il Giornale.

Это не очередное предсказание майя или какой-то религиозной секты, прогноз принадлежит всемирно известному ученому Даймонду Джареду. "Я уверен, - говорит он, - что, если мы не изменим образ жизни и то, как мы используем, вернее, расходуем ресурсы, человечество последует по пути вымирания. Это произойдет в ближайшие 30 лет, иными словами, при жизни наших детей. Я говорю о драматическом сокращении запасов питьевой воды, рыбы, морепродуктов, биоразнообразия, плодородных земель, энергетического сырья".

Профессор из Лос-Анджелеса выступил на Всемирной выставке в Милане и говорил о глобализации и неравенстве. По его словам, неравенство между народами чревато серьезными последствиями. Болезни, возникающие в бедных странах, могут распространиться на богатые страны, как это было с вирусом Эбола. Ученый затронул вопрос экономической миграции: народы самых бедных стран страдают и не хотят ждать еще 50 лет, прежде чем в Африке или на Ближнем Востоке будет побеждена нищета. Наконец, терроризм: люди, потерявшие надежду, или сами становятся террористами, или поддерживают терроризм, уверен Джаред.

Адриано Палаццоло

Американские вооруженные силы в Европе столкнулись с дефицитом оборудования и кадров

The New York Times

Из-за проводимой в США кампании по сокращению бюджетных расходов, коснувшейся в том числе и армии, американские вооруженные силы в Европе столкнулись с дефицитом оборудования и кадров. Они вынуждены полагаться на вооружение, перебрасываемое на континент временно или взятое в долг у союзников, и решать поставленные перед ними задачи контингентом в десять раз меньшим, чем на пике холодной войны. Об этом пишет The New York Times.

Генерал-лейтенант армии США в отставке Марк Хертлинг в разговоре с корреспондентом сказал, что некоторые конгрессмены "не понимают той критически важной поддержки, которую армия оказывает при проведении разведывательной работы и организации спецопераций по всему миру", и отметил, что у нее в Европе есть и "другие функции" (формулировки газеты).

Чиновники предостерегают, что при дальнейшем сокращении бюджета армия может столкнуться с трудностями, если ей понадобится проводить две крупные операции одновременно. В статье в этом контексте упоминаются "две угрозы - "Исламское государство" (запрещенная в РФ организация. - Прим. ред.) и Россия". Поэтому США нужны "временные, ротируемые силы, которые в основном путешествуют налегке и могут пользоваться транспортными средствами и другим снаряжением, которое уже размещено в Европе".

Как отметил генерал-лейтенант, командующий объединенными сухопутными войсками НАТО Джон Николсон, быстрое развертывание войск имеет важное значение, поскольку иногда позволяет предотвратить агрессивные действия противника: "Если мы прибудем с опозданием, в этом случае, возможно, придется драться".

По словам журналистки Эммари Юэтман, в Европе американское "министерство обороны столкнулось с проблемой: приходится справляться с растущим объемом задач при сокращении группировки". В статье приводятся данные о численности американских войск в Европе во второй половине XX века: на пике противоречий с СССР в Европе было на постоянной основе размещено около 300 тыс. американских солдат. К 1990 году их стало около 213 тыс., спустя еще 10 лет - 63 тыс., в 2012 году - 40 тыс., а в этом году осталось лишь 26 тыс.

Проблемы есть и с материально-техническим обеспечением: "У меня нет мостов, у меня нет грузовиков, способных перевозить танки, у нас не хватает вертолетов, чтобы делать то, что нужно делать", - пожаловался командующий войсками США в Европе генерал Бен Ходжес. Например, вертолеты Black Hawk передислоцируются в Европу с базы Форт Стюарт в штате Джорджия на девять месяцев. Как пишет со слов Ходжеса автор статьи, "чтобы привезти еще вертолетов, нужно либо несколько недель ждать, пока их привезут по морю, либо платить дополнительные деньги за доставку грузовым самолетом".

При этом задачи, утверждает Ходжес, "остались теми же. Так что нам приходится думать, как сделать так, чтобы 30 тысяч производили такое же впечатление, как 300".

Эммари Юэтман

26-летняя икона украинской революции назначена главой таможни

Independent

"Когда Михаила Саакашвили, бывшего президента Грузии и самого яростного критика российского президента Владимира Путина, этим летом назначили губернатором украинского города Одесса, он поклялся пойти войной на коррупцию. Эпатажный постсоветский оппозиционер настаивал, что от запланированных им радикальных реформ не спасутся даже самые могущественные олигархи и шкурные интересы самого глубокого залегания, - напоминает Джек Лош в Independent. - Однако его последнее назначение стало унизительным ударом для провозглашенного им крестового похода. Многие боятся, что оно отрицательно повлияет на темп и жесткость антикоррупционной кампании".

Автор сообщает, что сегодня к работе в качестве главы таможни прибыльного и знаменитого своими взяточниками порта Одесса приступила 26-летняя Юлия Марушевская. Она стала иконой украинской революции благодаря главной роли в популярном на YouTube видеоролике "Я украинка", снятом в эпицентре уличных протестов против Януковича.

"Марушевская получила гуманитарное образование в Киевском государственном университете и училась в Стэнфордском университете в США, однако есть опасения, что ее молодость и вопиющее отсутствие опыта в морском таможенном деле сыграют злую шутку с попыткой Украины покончить с разгулом коррупции", - говорится в статье. Однако Саакашвили приветствует неопытность своей соратницы, называя ее не проблемой, а преимуществом. Он презрительно отозвался о предшествующем руководстве таможни, как о "профессиональных вымогателях".

"Главная проблема в том, что она кажется совершенно неподготовленной к, возможно, самой сложной задаче на Украине - реформированию одного из самых коррумпированных портов в Европе, - сообщил сотрудник киевской НКО, отказавшийся назвать свое имя. - То, что ей подкинули такую работу, - либо откровенная насмешка над народом, либо тщательно рассчитанный план по установлению контроля над руководством порта. Время покажет".

Сама Марушевская, по словам Лоша, "настаивает, что сильная команда скомпенсирует ее неосведомленность".

Джек Лош

Гороскоп
6 22 oktyabr 2015 (№5)
http://baki-baku.az

ХАРАКТЕР И СУДЬБА ПО ДАТЕ РОЖДЕНИЯ

ОВЕН

1-я декада (21.03-01.04) ОВЕН 1-я декада 21.03-01.04 
2-я декада (02.04-11.04) ОВЕН 2-я декада 02.04-11.04 
3-я декада (12.04-20.04) ОВЕН 3-я декада 12.04-20.04 

ТЕЛЕЦ

1-я декада (21.04-01.05) ТЕЛЕЦ 1-я декада 21.04-01.05 
2-я декада (02.05-11.05) ТЕЛЕЦ 2-я декада 02.05-11.05 
3-я декада (12.05-20.05) ТЕЛЕЦ 3-я декада 12.05-20.05 

БЛИЗНЕЦЫ

1-я декада (21.05-31.05) БЛИЗНЕЦЫ 1-я декада 21.05-31.05 
2-я декада (01.06-10.06) БЛИЗНЕЦЫ 2-я декада 01.06-10.06 
3-я декада (11.06-20.06) БЛИЗНЕЦЫ 3-я декада 11.06-20.06 

РАК

1-я декада (21.06-01.07) РАК 1-я декада 21.06-01.07 
2-я декада (02.07-11.07) РАК 2-я декада 02.07-11.07 
3-я декада (12.07-22.07) РАК 3-я декада 12.07-22.07 

ЛЕВ

1-я декада (23.07-02.08) ЛЕВ 1-я декада 23.07-02.08 
2-я декада (03.08-12.08) ЛЕВ 2-я декада 03.08-12.08 
3-я декада (13.08-22.08) ЛЕВ 3-я декада 13.08-22.08 

ДЕВА

1-я декада (23.08-02.09) ДЕВА 1-я декада 23.08-02.09 
2-я декада (03.09-12.09) ДЕВА 2-я декада 03.09-12.09 
3-я декада (13.09-23.09) ДЕВА 3-я декада 13.09-23.09 

ВЕСЫ

1-я декада (24.09-03.10) ВЕСЫ 1-я декада 24.09 - 03.10 
2-я декада (04.10-13.10) ВЕСЫ 2-я декада 04.10-13.10 
3-я декада (14.10-22.10) ВЕСЫ 3-я декада 14.10-22.10 

СКОРПИОН

1-я декада (23.10-02.11) СКОРПИОН 1-я декада 23.10-02.11 
2-я декада (03.11-12.11) СКОРПИОН 2-я декада 03.11-12.11 
3-я декада (13.11-22.11) СКОРПИОН 3-я декада 13.11-22.11 

СТРЕЛЕЦ

1-я декада (23.11-02.12) СТРЕЛЕЦ 1-я декада 23.11-02.12 
2-я декада (03.12-12.12) СТРЕЛЕЦ 2-я декада 03.12-12.12 
3-я декада (13.12-21.12) СТРЕЛЕЦ 3-я декада 13.12-21.12 

КОЗЕРОГ

1-я декада (22.12-31.12) КОЗЕРОГ 1-я декада 22.12-31.12 
2-я декада (01.01-10.01) КОЗЕРОГ 2-я декада 01.01-10.01 
3-я декада (11.01-20.01) КОЗЕРОГ 3-я декада 11.01-20.01 

ВОДОЛЕЙ

1-я декада (21.01-31.01) ВОДОЛЕЙ 1-я декада 21.01-31.01 
2-я декада (01.02-10.02) ВОДОЛЕЙ 2-я декада 01.02-10.02 
3-я декада (11.02-19.02) ВОДОЛЕЙ 3-я декада 11.02-19.02 

РЫБЫ

1-я декада (20.02-29.02) РЫБЫ 1-я декада 20.02-29.02 
2-я декада (01.03-10.03) РЫБЫ 2-я декада 01.03-10.03 
3-я декада (11.03-20.03) РЫБЫ 3-я декада 11.03-20.03

Aşurbanipal
7 22 oktyabr 2015 (№5)
http://baki-baku.az

Nazim Hikmət - "Ceviz ağacı" - Video

 

Убит под Ресакой

Лучшим офицером нашего штаба был лейтенант Герман Брэйл, один  из  двух адъютантов. Я не помню, где разыскал  его  генерал,-  кажется,  в  одном  из полков штата Огайо; никто из нас не знал его раньше, и не  удивительно,  так как среди нас не было и двух человек из одного штата или хотя бы из  смежных штатов. Генерал был, по-видимому, того мнения, что  должности  в  его  штабе являются высокой честью и распределять их нужно осмотрительно и мудро, чтобы не породить раздоров и не подорвать единства той части страны,  которая  еще представляла собой единое  целое.  Он  не  соглашался  даже  подбирать  себе офицеров в подчиненных ему частях и путем каких-то махинаций  в  Генеральном штабе добывал их из других бригад. При таких условиях человек  действительно должен был отличиться, если хотел, чтобы о нем услышали его семья  и  друзья его молодости; да и вообще "славы громкая труба" к тому времени  уже  слегка охрипла от собственной болтливости.

Лейтенант Брэйл был выше шести футов ростом  и  великолепно  сложен;  у него были светлые волосы, серо-голубые глаза, которые в представлении людей, наделенных этими признаками, обычно связываются с исключительной храбростью. Неизменно одетый в полную форму, он был  очень  яркой  и  заметной  фигурой, особенно в деле, когда большинство офицеров удовлетворяются менее  бьющим  в глаза нарядом.  Помимо  этого,  он  обладал  манерами  джентльмена,  головой ученого и сердцем льва. Лет ему было около тридцати.

Брэйл скоро завоевал не только наше восхищение, но и любовь, и мы  были искренне огорчены, когда в бою при Стонс-ривер - первом, после того  как  он был переведен в нашу часть, мы заметили в нем очень неприятную и недостойную солдата черту: он кичился  своей  храбростью.  Во  время  всех  перипетий  и превратностей этого жестокого сражения, безразлично, дрались ли  наши  части на открытых хлопковых полях, в кедровом лесу или за железнодорожной насыпью, он ни разу не укрылся от огня, если только не получал на то строгого приказа от генерала, у которого  голова  почти  всегда  была  занята  более  важными вещами, чем жизнь его штабных офицеров, да, впрочем, и солдат тоже.

И дальше, пока Брэйл был с нами, в каждом бою повторялось то же  самое. Он оставался в седле, подобный конной статуе, под градом пуль и  картечи,  в самых опасных местах,- вернее, всюду, где долг, повелевавший ему  уйти,  все же позволял ему остаться,- тогда как мог бы без труда и с явной пользой  для своей  репутации  здравомыслящего  человека   находиться   в   безопасности, поскольку  она  возможна  на  поле  битвы  в  короткие  промежутки   личного бездействия.

Спешившись,  будь  то  по  необходимости  или  из  уважения  к   своему спешенному командиру или товарищам, он вел  себя  точно  так  же.  Он  стоял неподвижно, как скала, на открытом месте, когда  и  офицеры  и  солдаты  уже давно были под прикрытием; в то время как люди старше его годами и чином,  с большим опытом и заведомо отважные, повинуясь долгу,  сохраняли  за  гребнем какого-нибудь холма свою драгоценную для родины жизнь, этот человек стоял на гребне праздно, как и они, повернувшись лицом  в  сторону  самого  жестокого огня.

Когда бои ведутся на открытой местности, сплошь  и  рядом  бывает,  что части  противников,  расположенные   друг   против   друга   на   расстоянии каких-нибудь ста ярдов, прижимаются к земле  так  крепко,  как  будто  нежно любят ее. Офицеры, каждый на своем месте, тоже лежат пластом, а высшие чины, потеряв коней или отослав их в тыл, припадают к  земле  под  адской  пеленой свистящего свинца  и  визжащего  железа,  совершенно  не  заботясь  о  своем достоинстве.

В таких условиях жизнь штабного офицера  бригады  весьма  незавидна,  в первую очередь из-за постоянной опасности и  изнуряющей  смены  переживаний, которым он подвергается. Со  сравнительно  безопасной  позиции,  на  которой уцелеть, по мнению человека невоенного,  можно  только  "чудом",  его  могут послать в залегшую  на  передовой  линии  часть  с  поручением  к  полковому командиру-лицу, в такую минуту не очень заметному, обнаружить которое подчас удается лишь после тщательных  поисков  среди  поглощенных  своими  заботами солдат, в таком грохоте, что и  вопрос  и  ответ  можно  передать  только  с помощью жестов. В таких случаях принято втягивать голову в плечи и пускаться в путь крупной рысью, являя собой  увлекательнейшую  мишень  для  нескольких тысяч восхищенных стрелков. Возвращаясь...  впрочем,  возвращаться  в  таких случаях не принято.

Брэйл придерживался другой системы. Он поручал своего коня ординарцу  - он любил своего коня - и, даже не сутулясь, спокойно  отправлялся  выполнять свое рискованное задание, причем его великолепная фигура,  еще  подчеркнутая мундиром, приковывала к себе все взгляды. Мы следили за ним затаив  дыхание, не смея шелохнуться. Как-то случилось даже,  что  один  из  наших  офицеров, очень экспансивный заика, увлекшись, крикнул мне:

- Д-держу. п-пари на д-два д-доллара, чго его с-собьют, п-прежде чем он д-дойдет до т-той к-канавы!

Я не принял этого жестокого пари; я сам так думал.

Мне хочется воздать должное памяти храбреца: все эти  ненужные  подвиги не сопровождались ни сколько-нибудь заметной бравадой,  ни  хвастовством.  В тех редких случаях, когда  кто-нибудь  из  нас  несмело  протестовал,  Брэйл приветливо улыбался и отделывался каким-нибудь  шутливым  ответом,  который, однако, отнюдь не поощрял к  дальнейшему  развитию  этой  темы.  Однажды  он сказал:

- Капитан, если я когда-нибудь буду  наказан  за  то,  что  пренебрегал вашими советами, я надеюсь, что мои последние  минуты  скрасит  звук  вашего милого голоса, нашептывающего мне в ухо сакраментальные  слова:  "Я  же  вам говорил!"

Мы посмеялись над капитаном,- почему, мы, вероятно, и сами не могли  бы объяснить,- а в тот же день,  когда  его  разорвало  снарядом,  Брэйл  долго оставался у его тела, с ненужным старанием собирал уцелевшие куски - посреди дороги, осыпаемой пулями и картечью. Такие вещи легко осуждать, и не  трудно воздержаться от подражания им, но уважение  рождается  неизбежно,  и  Брэйла любили, несмотря на  слабость,  которая  проявлялась  столь  героически.  Мы досадовали на его безрассудство, но он продолжал вести себя  так  до  конца, иногда получал серьезные ранения, но неизменно возвращался в строй как ни  в чем не бывало.

Разумеется, в конце концов это произошло; человек,  игнорирующий  закон вероятности,  бросает  вызов  такому  противнику,   который   редко   терпит поражение. Случилось это под Ресакой, в Джорджии, во время  похода,  который закончился взятием Атланты. Перед фронтом нашей бригады линия неприятельских укреплений проходила по открытому полю  вдоль  невысокого  гребня.  С  обеих сторон этого открытого пространства мы стояли совсем близко от неприятеля  в лесу, но поле мы могли бы  занять  только  ночью,  когда  темнота  даст  нам возможность зарыться в землю, подобно кротам, и  окопаться.  В  этом  пункте наша позиция находилась на четверть мили дальше, в лесу.  Грубо  говоря,  мы образовали полукруг, а укрепленная линия противника была как бы хордой  этой дуги.

-  Лейтенант,  вы  передадите  полковнику  Уорду  приказ   продвинуться насколько возможно вперед, не выходя из-под прикрытия,  и  не  расстреливать без нужды снарядов и патронов. Коня можете оставить здесь.

Когда генерал отдал это распоряжение,  мы  находились  у  самой  опушки леса, близ правой оконечности дуги. Полковник Уорд  находился  на  ее  левом конце. Разрешение оставить коня ясно означало, что Брэйлу предлагается  идти обходным путем, рощей, вдоль наших позиций. В сущности, тут и разрешать было нечего; пойти второй, более короткой дорогой значило потерять какие бы то ни было шансы выполнить задание. Прежде чем  кто-либо  успел  вмешаться,  Брэйл легким галопом вынесся в поле, и линия противника застрекотала выстрелами.

- Остановите этого болвана!- крикнул генерал.

Какой-то  ординарец,  проявив  больше  честолюбия,  чем  ума,  поскакал исполнять приказ и в двадцати  шагах  оставил  своего  коня  и  себя  самого мертвыми на поле чести.

Вернуть  Брэйла  было  невозможно,  лошадь  легко  несла  его   вперед, параллельно линии противника и меньше чем в двухстах ярдах от  нее.  Зрелище было замечательное! Шляпу снесло у него с головы ветром или выстрелом, и его длинные светлые волосы поднимались и опускались в  такт  движению  коня.  Он сидел в седле выпрямившись, небрежно держа поводья левой рукой, в  то  время как правая свободно висела. То, как он поворачивал голову то в  одну,  то  в другую  сторону,  позволяя  нам  мельком  увидеть  его   красивый   профиль, доказывало,  что  интерес,  проявляемый  им  ко  всему  происходящему,   был естественный, без тени аффектации.

Зрелище было в высшей  степени  драматическое,  но  никоим  образом  не театральное. Один за другим, десятки винтовок злобно плевали в него, по мере того как он попадал в их поле действия, и было ясно видно и слышно, как наша часть, залегшая в лесу,  открыла  ответный  огонь.  Уже  не  считаясь  ни  с опасностью, ни с приказами,  наши  повскакали  на  ноги  и,  высыпав  из-под прикрытий, не скупясь, палили по сверкающему гребню неприятельской  позиции, которая в ответ поливала их незащищенные группы убийственным огнем. С  обеих сторон  в  бой  вступила  артиллерия,  прорезая  гул   и   грохот   глухими, сотрясающими землю взрывами  и  раздирая  воздух  тучами  визжащей  картечи, которая со стороны противника разбивала в  щепы  деревья  и  обрызгивала  их кровью, а с нашей - скрывала дым неприятельского огня  столбами  и  облаками пыли с их брустверов.

На минуту мое внимание отвлекла общая картина битвы, но теперь,  бросив взгляд в просвет между  двумя  тучами  порохового  дыма,  я  увидел  Брэйла, виновника всей этой бойни. Невидимый теперь ни с той, ни с  другой  стороны, приговоренный к смерти и друзьями  и  недругами,  он  стоял  на  пронизанном выстрелами поле неподвижно, лицом к противнику. Неподалеку от него лежал его конь. Я мгновенно понял, что его остановило.

Как  военный  топограф,  я  в  то  утро  произвел  беглое  обследование местности и теперь вспомнил,  что  там  был  глубокий  и  извилистый  овраг, пересекавший половину поля от позиции противника и под прямым углом  к  ней. Оттуда, где мы стояли сейчас, этого оврага не было видно, и Брэйл,  судя  по всему, не знал о его существовании. Перейти его было  явно  невозможно.  Его выступающие углы обеспечили бы Брэйлу полную безопасность, если бы он  решил удовлетвориться уже совершившимся чудом и спрыгнуть вниз. Вперед он идти  не мог, поворачивать обратно не хотел; от стоял  и  ждал  смерти.  Она  недолго заставила себя ждать.

По какому-то  таинственному  совпадению,  стрельба  прекратилась  почти мгновенно после того, как он упал,-  одиночные  выстрелы,  казалось,  скорее подчеркивали, чем нарушали тишину. Словно обе стороны внезапно раскаялись  в своем бессмысленном преступлении. Сержант с белым флагом, а за  ним  четверо наших санитаров беспрепятственно вышли в поле и  направились  прямо  к  телу Брэйла. Несколько офицеров и  солдат  южной  армии  вышли  им  навстречу  и, обнажив головы, помогли им положить на  носилки  их  священную  ношу.  Когда носилки двинулись к нам, мы услышали за неприятельскими  укреплениями  звуки флейт и заглушенный барабанный бой - траурный марш.  Великодушный  противник воздавал почести павшему герою.

Среди вещей, принадлежавших убитому, был потертый .сафьяновый бумажник. Когда, по распоряжению генерала, имущество нашего друга было поделено  между нами на память, этот бумажник достался мне.

Через год после окончания войны, по пути в Калифорнию, я открыл  его  и от нечего делать стал просматривать. Из незамеченного мною раньше  отделения выпало письмо без конверта и  без  адреса.  Почерк  был  женский,  и  письмо начиналось ласковым обращением, но имени не было.

В верхнем углу значилось: "Сан-Франциско, Калифорния,  июля  9,  1862". Подпись была "Дорогая"  в  кавычках.  В  тексте  упоминалось  и  полное  имя писавшей - Мэрией Менденхолл.

Тон письма говорил об утонченности и хорошем воспитании,  но  это  было обыкновенное  любовное  письмо,  если  только  любовное  письмо  может  быть обыкновенным. В нем было мало интересного, но кое-что все же было. Вот что я прочел:

"Мистер Уинтерс, которому я никогда этого не прощу, рассказывал, что во время какого-то сражения в Виргинии, в котором он был ранен, видели, как  вы прятались за деревом. Я думаю, что он хотел повредить вам в моих глазах,  он знает, что так оно и было бы, если бы  я  поверила  его  рассказу.  Я  легче перенесла бы известие о смерти моего героя, чем о его трусости".

Вот слова, которые в тот солнечный день, в далеком краю,  стоили  жизни десяткам людей. А еще говорят, что женщина - слабое создание!

Как-то вечером я зашел к мисс Менденхолл, чтобы вернуть ей это  письмо. Я думал также рассказать ей, что она  сделала,-  но  не  говорить,  что  это сделала она. Я был принят в прекрасном особняке на  Ринкон-хилле.  Она  была красива, хорошо воспитанна,- словом, очаровательна.

-  Вы  знали  лейтенанта  Германа  Брэйла,-   сказал   я   без   всяких предисловий.Вам, конечно, известно, что он пал в бою. Среди его  вещей  было ваше письмо к нему. Я пришел, чтобы вернуть его вам.

Она машинально взяла письмо, пробежала его глазами, краснея все гуще  и гуще, потом, взглянув на меня с улыбкой, сказала:

- Очень вам благодарна, хотя, право же, не стоило трудиться.- Вдруг она вздрогнула и изменилась в лице.- Это пятно,- сказала  она,-  это...  это  же не...

- Сударыня,- сказал я,- простите меня, но это кровь  самого  верного  и храброго сердца, какое когда-либо билось.

Она поспешно бросила письмо в пылающий камин.

- Брр! Совершенно не переношу вида крови,- сказала она.- Как он погиб?

Я невольно вскочил, чтобы спасти этот клочок бумаги, священный даже для меня, и теперь стоял за ее стулом. Задавая этот вопрос, она повернула голову и слегка закинула ее. Отсвет горящего письма отражался в ее  глазах,  бросая ей на щеку блик такой же алый, как то пятно на странице. Я в жизни не  видел ничего прекраснее этого отвратительного создания.

- Его укусила змея,- ответил я ей.

 Амброз Бирс

Ahmet Nejat: “Müharibələrə yox deyək. Uşaqlar ac qalmasın. Mehriban olub həyatı sevək”

O, öz dünyasında yaşayan balaca bir uşaq kimidir. Onu xatırlayanda gözlərimin önündə uşaqlarını sevən bir ata obrazı canlanır. Günlərdən biri idi. Saat 15:00-da biz onu İstanbul Beyoğlu səmtinin Cihangir küçəsində yerləşən emalatxanada  gözləyirdik... rəssam görüşə gecikmişdi. Zaman keçdi və... qara rəngi, payızı, rəssam Picassonu, Sank-Peterburqu sevən insan gəldi.

Söhbəti açıb müsahibəyə başladıq. Azərbaycan əsilli bu iranlı rəssam beş yaşından rənglərin sehirli yollarında dolaşır. Onun üçün tablolarla söhbət etmək dünyanın bütün dəyərlərindən üstündür. Bu səbəbdən də "Eşq və heç" mövzusu onun rəsmlərində öz əksini tapıb. Onun əl işləri bu dünyanın maddi nemətlərindən uzaqda dayanır... və danışır Türkiyədə yaşayan iranlı rəssam Ahmet Nejat.

 

Nigar İsmayılqızı:

Səssiz tablolar, rəngli fırçalar, emalatxana və bir rəssamın uşaqlıq illəri. Balaca Ahmet Nejatın uşaqlıq dünyasında nə baş verib?

- Əslində klassik bir fikirdir ki, mən bu sənətə uşaq vaxtımdan başlamışam. Beş-altı yaşımdan muzeylərdə, rəsm qalereyalarında gördüyüm tablolar diqqətimi çəkərdi. Əslində ailəm də bir az dəstək oldu. Məktəb illərindən başlayaraq mən rəsmlərə baxmağı daha çox sevdim. Sözün düzü, kurslara gedib rəsm öyrənmək də istəmirdim. Amma nədənsə, çəkdiyim rəsmləri tez sata bilirdim. Rəsm satmaqla çox pul qazanırdım. Mən mühəndislikdə oxumuşam. Bununla yanaşı rəsm əsərləri də çəkirdim. Mənim gənclik illərimdə rəssam olmaq çox da yaxşı qarşılanmırdı.

Futboldan fırçalara doğru...

- Daha sonra bizim bir ustadımızın evimizə yaxın bir qalereyası vardı. Bir gün gedib dedim ki, mən rəsm çəkirəm, amma rənglərin tam mənasını bilmirəm. Onu da deyim ki, çox utancaq bir uşaq idim. Amma yenə o ustadın yanına getmək istədim və getdim. Həmin anda hər tərəf çox sakit idi. Ustadla bir daha söhbətləşdim, dedi ki, mənim yanıma kursa gəl, rənglərin sirrini öyrən. O vaxtlar da mənim kursa gedəcək zamanım yox idi, çünkü futbol oynayırdım. Daha sonra öz-özümə rəngləri qarışdırdım, boyadım və onlara özüm ad verdim. (Gülür) Soğan qırmızı, pomidor rəngi, beləcə, nəsə etməyə başladım...

Emin Ələkbərov:

Bəlkə bizə İstanbul ilə bağlı bir xatirənizi danışasınız... bu sənətə hansı şəhərdə başladınız və niyə məhz İstanbulda yaşamağa qərar verdiniz?

- Mən Tehran Gözəl Sənətlər Universitetinə gedib gəlirdim və təhsilimi davam etdirməyə qərar verdim. Əslində ağlımda həmişə İstanbul adlı belə bir şəhər olub. Həmişə bu şəhəri görmək istəyirdim. Bura gələndə də İstanbulu sevdim. Demək olar ki, iki ayın içində türk dilini öyrəndim. Bir gün Vyanada təhsil almaq üçün bu şəhərə gəldim. Əslində, İstanbulda qalmaq fikrim yox idi. Bir aylıq istirahət etmək istəyirdim və sonra Vyanaya yola düşməli idim. Vyanada mənim hər şeyim hazır idi, hətta məktəbim də hazır idi. İstanbulda həm şərq, həm də qərb fəlsəfəsi var. Gözəl şəhər şərqlə-qərb arasında bir körpüdür. Bu səbəbdən də tarix qoxulu şəhərdə qaldım. Memar Sinan Universitetində təhsil aldım. Sizə onu da deyim ki, mən İranda qalıb yaşasaydım belə bir rəssam olmayacaqdım. Həqiqətən, çəkdiyim rəsmlərin hər birində İstanbulun mənzərəsi və enerjisi var. Xatırladım ki, İstanbulda çox yaxşı dostlarım var. Onların sənətə baxışları tam fərqli ola bilər. Amma çəkdiyim tablolar onlara həyacan verir. Bu da  məni bir rəssam kimi ikiqat sevindirir.

...İstanbul və əsl sənət həyatım

- Sonra İstanbulu sevdim. (Gülür) İstanbulu sevdim, ona görə ki, bir axşam dostlarla gəzməyə çıxdıq, dostlardan biri Amerikaya, bir isə Fransaya gedəcəkdi. Yoldan keçərkən binanın alt qatında “meyxanə” kimi bir yer gördüm. Oraya girdim, bir masada əyləşdim, orada orta yaşlı insanlar məni masalarına dəvət etdilər. Dedim, təşəkkür edirəm, burada rahatam. Onda dedilər ki, biz sənə tərəf qonaq gələk. Çox gözəl söhbətlər etdilər. Bundan sonra mən düşündüm ki, burada qalmaq lazımdır. Avropada belə mehriban, istiqanlı insanlar tapa bilməyəcəm. (Fikirləşir) O zamanlardan türklər yaddaşımda səmimi, istiqanlı insanlar kimi qalıblar. Beləcə, qərar verdim ki, mən İstanbulda qalmalıyam. Və əsl sənət həyatıma da İstanbulda başladım...

Nigar İsmayılqızı:

Əlinizə fırça alıb rəsm tablosuna yaxınlaşanda hansı fəlsəfi fikirlər ağlınızdan keçir? Ümumiyyətlə, sizi özünə daha çox çəkən mövzular hansılardır?

- On beş ildir “Eşq və Heç” üzərində çalışıram. Mənim üçün maraqlı olan əsl “Eşq”dir. “Heç” mənim üçün çox önəmlidir. “Heç”də əbədilik, sonsuzluq var. Əgər bir insan “Heç” fəlsəfəsi ilə yaşayarsa demək ki, eqolarına yox deyib, həyatı gözəl, zövqlə, ən əsası mənalı yaşayar. “Heç” sözünü başa düşən insan insansevər olur, ətrafa, topluma faydalı olur. Özünü böyük saymayan insan heç zaman yalan danışmaz. “Heç” kəlməsinə yaxınlaşan insan hər zaman xoşbəxt olar və ətrafa işıq saçar. Baxın, bu gün dünyada nə qədər müharibələr olur. Əslində bu müharibələrin kökündə insanların eqoları dayanır. Və bu eqolar toplu müharibəyə gətirib çıxarır. Düşünün, bir insan nə qədər çörək yeyər, nə qədər köynək geyinər? Həyata tam fərqli baxmağa çalışıram.

Rəsmə başladığım zaman həyatı, insanı düşündürən rəsmlər çəkməyə çalışıram. Məni həmişə insanın yaranış fəlsəfəsi düşündürüb. İnsan topraqdan gəldi, toprağa gedəcək mövzularından ibarət rəsmlər çəkmişəm. On beş ilə yaxındır ki, “Eşq və Heç” üzərində işləyirəm. Əslində, “Heç” eşqin ən üst mərhələsidir. Yəni, içində hər şeyi ehtiva edən bir heçlik. Nədənsə “Heç” yolunda gedən insan həyata daha fərqli baxır, kimsəni incitmir. Çox maddiyyatçı olmur... O, yalnız düşünər, həyata və insanlara insani keyfiyyətlərlə baxır. Bu səbəbdən də “Eşq və Heç” üzərində işləmək mənə zövq verir. “Heç” qərb fəlsəfəsində sevginin ən üst qatıdır. Bu sevgi ilahi qata daha yaxındır. “Heç” sözünün dərinliyinə yaxınlaşdığımız zaman Allaha da yaxınlaşmış oluruq.

Nigar İsmayılqızı:

Dəli, dahi rəssam kimi tanınan Van Qoq və 8 yaşındaykən çəkdiyi rəsmi bir ömür boyu özü ilə saxlayan, qadınlara qarşı eqoist olan Pablo Pikasso rəssamlıq sənəti üçün nə qoyub getdi?

- Doğrudan da Van Qoq, Pikasso böyük rəssamlardır. Onlar sənət üçün çox şeylər ediblər. Mən Pikassoya fərqli baxıram. Pablo Pikasso günümüzün sənəti üçün çox önəmli adamdır. Mənə lazım olan onun əsərləridir. Pikassonun sənətə qoyub getdikləri ilə çox maraqlanıram. Pikassonu sevirəm... (Gülür)

Emin Ələkbərov:

Hansı ölkələrdə sərgiləriniz keçirilib və daha hansı ölkələrdə əsərlərinizi təqdim etmək istərsiniz?

- Türkiyə və İranda daha çox sərgim düzənlənib. Ümumiyyətlə, mənim sərgilərim Amerikada, Dubayda, Belçikada, Qətərdə, və başqa yerlərdə də olub.  Bir at heykəlim var, boyu üç metrlikdi. Həmin heykəl Honkonqda sərgilənəcək. Fransada yeni bir sərgimin keçirilməsini planlaşdırıram. Çox istəyirəm Azərbaycanda sərgim olsun. Mən azərbaycanlıyam. Azərbaycana nə zaman dəvət edərlərsə, gəlib orada sərgi keçirərəm. Amma bu günə qədər heç vaxt dəvət almamışam. (Gülür). Qeyd edim ki, mənim ərdəbilli rəssam dostlarım Bakıya çox gəlirlər, orada sərgilər keçirirlər.

Neft, zənginlik, qorxu və müharibədir!

- Dörd il öncə Əbu Dabida bir əsər satdım. O əsəri Dövlət Mədəniyyət Mərkəzinin direktoru aldı. 50-60 minə əsərlər satmışam. Yaxın günlərdə Honkonqdakı sərgidə qoyulacaq atın qiyməti 750-800 min dollardır. O at çox böyük olduğu üçün buradakı emlatxanada saxlaya bilmirəm. Atın ayaqlarında “Eşq və Heç” yazmışam. Məndən neftlə bağlı bir əsər istədilər. “Yox” dedim. Əslində, sifarişlə işləməyi xoşlamıram. Sonra bir yazı göndərdilər, bu yazını oxuyandan sonra razılaşdım. Bu rəsm İranda və Amerikada sərgilənəcək. Dediyimiz rəsmdə neftin mənalarını açmışam. Neftdə zənglinlik var, gözəl yaşam var, amma bununla yanaşı qorxu var, savaş var. Bir tərəfdən neft bizim dünyamızı zəngin edir, o bir tərəfdən həyatımıza təhlükə yaradır!...

Emin Ələkbərov:

Həyat və insan haqqında fikirlərinizi öyrənmək istərdik. İnsan möcuddur. Sizcə mövcud olan insan nə etməlidir?

- İnsanın ruh halı tez-tez dəyişir. İnsan həyata bir dəfə gəldiyi üçün daim xoşbəxt olmağa çalışmalıdır. Əsl insan kimsəyə zərər vermədən yaşamalıdır. Ruhunu yüksəklərə qaldırmaq üçün daim çalışmalı və yaxşı niyyətli olmalıdır. Maddi imkanları yaxşı olan insanlar maddi durumu çətin olan insanlara daim dəstək olmalıdır. Bu gün Suriyada baş verənlər məni bir rəssam, bir insan kimi pərişan edir. Bəzi mənfi enerjilər bizim ruhumuza ziyan vurur. Bəlkə də, biz bunlar haqqında çox az düşünürük. Afrikada baş verən hər hansısa  mənfi bir hadisə bizim ruh qatımıza təsir edə bilər. Ölkəni və insanları qorumaq üçün mədəniyyət vacib şərtdir. Mədəniyyət olduğu təqdirdə insan daha rahat yaşamaqa çalışacaq. Öncə məna, sonra maddə olmalıdır.

Nigar İsmayılqızı:

Gələcək planlarınız haqqında nə deyə bilərsiniz?

- Təbrizdə böyük bir heykəl ucaltmağı düşünürəm. Elə bir abidə ki, uşaqlar onun altında oynaya bilsin. Bununla bağlı hazırlıq gedir.

Sizin bu layihəyə uğur arzulayıram. İnanıram siz bunu bacaracaqsınız… Mən də bir rəssam kimi hər an sizə dəstək vermək istəyirəm. Və bu layihə ilə bağlı sizin yanınızdayam.

Rəssam Mövlananın bu sözlərini sevdiyini dedi:  İncidilsən də, incitmə...

Nigar İsmayılqızı: Lal tablolar mədəniyyətin özüdür...

Emin Ələkbərov: Maraqlı, önəmli "Eşq və Heç"...

Söhbəti apardılar:

Nigar İsmayılqızı,

Emin Ələkbərov

 

Günay Ümidin şeirləri

Bu ömür nəfəs boydaymış

Başımı fikirə söykədim yenə...
Bu fikir yastığı əzir başımı...
Ay ana, bu ömür nəfəs boydaymış,
Ölüm ağrı-ağrı gəzir başımı...

Tıxa qulağıma layla səsini
Kədərin saçını kimdi bu hörən?
Qapı-pəncərəsi bağlı bu evin
Yuxum hara qaçıb bu evdən, görən?

Əzilmiş şeirlər döşəmə üstə,
Onu kitab-kitab yığmaz bu balan...
Çoxdandı bu yataq qəbir kimidir,
Beşik ayağına sığmaz bu balan...

Bələ gözlərimi yuxuyla mənim...
Arzu ürəyində, muradlarında
Azdırım bu evi, azdırım, ana,
Sehirli xalçanın qanadlarında...

Çoxdan kədərimə oxşayıram mən
İnanma, uşaqlıq bəyənə məni,
Onsuz da nağıllar əynimə gəlmir,
Yama nağılların əyninə məni.

Qırmızı əlcəklər

90-cı illər...
Bizim uşaqlığımız
gəlinciklərimizin boyu qədər uca,
yıpranmış oyuncaqlarımız qədər qoca...

Sevincimiz yaşımızın əyninə
3 ölçü kiçik...
Rezin çəkmələrimiz ayağımıza
3 ölçü böyük...
Kiçik ayaqlarımızın
böyük addımlarını
çəkmələrimizdə beləcə itirdik...

Bacımın köhnəlmiş
qırmızı əlcəklərini isidərdi
balaca əllərim.

Yıxıla-yıxıla böyüdü boyumuz,
Uşaqlığımızın dizi, dirsəyi
bulaşdı qanımıza...
hələ bu azmış kimi
gözmuncuğu da taxardıq
yamaqlı donumuza.

Uşaqlıq eləyib böyüdük...
Səhvləri bizi
uşaqlığımızın əlindən aldı,
Bizim uşaqlığımız
rezin çəkmələrin,
qırmızı əlcəklərin içində qaldı...

Məni

Şeytan qondu pəncərəmə
Dünyam uçdu zəlzələmə
Bu, xaraba mənzərəmə
Baxan seyr bildi məni.

Yerim qalmadı köçümdə,
Qisas olmadı öcümdə,
Sevdim dərdimi içimdə
Kədər xeyir bildi məni.

Şaxtanın közündən düşdüm,
Bir lalın sözündən düşdüm,
Qələmin gözündən düşdüm
Vərəq şeir bildi məni.

Qoca

Çoxdan eşitmir bəxtini
bu qocanın qulaqları.
Qucağında körpəsidir
topal olmuş ayaqları

Çevirir ah-naləsini
ağzında o yan-bu yana
Oynayır taxma dişləri
boğazından keçən cana

Bu saatın göz yaşı yox
hıçqırığın əqrəb kəsir
Bu qocanın ayaqları
ölümə izsiz tələsir

Bir cümlə

Durduq yol ayrıcında,
Aylar ili qoparır.
Kaş gəlib söyləyəsən,
Yol keçmişə aparır.

Rahat gələsən deyə,
Gözlərim hey yol çəkir.
Keçən gün cizgilərə,
İmza atır, qol çəkir.

Çoxaldıqca yaşımız,
Keçəni unudarıq.
Asıb ağ telimizdən,
Yaşları qurudarıq.

Daş səbrimi hörmüşəm,
Ömrün ağ, qarasında.
Bizimçün ev tikmişəm,
Qaşla göz arasında.

Yenə də mən olaram,
Sirrində, sirdaşında.
Bir cümləyə dönərik,
İkicə baş daşında.

Tanıtım
8 22 oktyabr 2015 (№5)
http://baki-baku.az

PAŞA Bankdan sahibkarlara sərfəli kredit təklifi

PAŞA Bank Biznes Bankçılıq çərçivəsində kiçik və orta həcmli biznes sahəsində fəaliyyət göstərən şirkətlərə və fərdi sahibkarlara müxtəlif biznes kreditləri təklif edir.

Şirkətin biznesinin genişləndirilməsi, yeni layihələrin və cari tələbatının maliyyələşdirilməsi üçün PAŞA Bank müştərilərə 30000-dən 500000-dək AZN / USD / EUR məbləğində müxtəlif təyinatlı kiçik və orta biznes kreditləri təqdim edir.

Bankın peşəkar menecerləri hər bir müştərinin ehtiyaclarını və imkanlarını fərdi qaydada nəzərə alaraq münasib şərtlərlə kredit məhsullarını təklif edir.

Kredit Xətti

Biznes ehtiyacları ilə bağlı qısamüddətli və ya mütəmadi tələb olunan maliyyələşmə üçün kredit xətti.

Əsas Vəsaitlər Krediti

Biznesinin inkişafı üçün əsas vəsaitlərin alınması məqsədi ilə kredit.

Dövriyyə Kapitalı Krediti

Biznes ehtiyacları üçün dövriyyə vəsaitlərinin artırılması məqsədi ilə kredit.

Kommersiya Təyinatlı Daşınmaz Əmlak Krediti

İstehsal, satış və digər kommersiya təyinatlı daşınmaz əmlakın alınması, tikintisi və ya əsaslı təmiri üçün kredit.

Yaşayış Təyinatlı Daşınmaz Əmlak Kredit

Şəxsi məqsədlərlə bağlı daşınmaz əmlakın (yaşayış sahəsinin) alınması, tikintisi və ya əsaslı təmiri üçün kredit.

İTİDF hesabına kreditləşmə

İnformasiya Texnologiyalarının İnkişafı Dövlət Fondunun vəsaiti hesabına informasiya və kommunikasiya texnologiyalarının inkişafı üçün güzəştli kreditlər.

Kənd Təsərrüfatının maliyyələşdirilməsi

"Kənd Təsərrüfatının Rəqabət Qabiliyyətinin gücləndirilməsi" layihəsi üzrə Kənd Təsərrüfatının maliyyələşdirilməsi.

İri korporativ kreditlər:

PAŞA Bank kiçik və orta sahibkarlığın kreditləşməsi ilə yanaşı həmçinin korporativ müştərilərə iri biznes kreditləri təklif edir. Korporativ Bankçılıq çərçivəsində təqdim olunan iri biznes kreditləri barədə ətraflı məlumatla burada tanış ola bilərsiniz.

Daha ətraflı məlumat üçün PAŞA Bankın Biznes mərkəzlərinə, (994 12) 496 50 00 nömrəli Əlaqə Mərkəzinə və ya Customer.Care@pashabank.az elektron ünvanına müraciət edə bilərsiniz.

"PAŞA Həyat"ın daxilolmaları 9 aya 34% artıb

“PAŞA Həyat” sığorta şirkəti cari ilin yanvar-sentyabr ayları üzrə yığılan sığorta haqları və həyata keçirdiyi sığorta ödənişlərinin həcmini açıqlayıb.

Şirkətin ictimaiyyətlə əlaqələr xidmətindən “APA-Economics”ə verilən xəbərə görə, hesabat dövründə “PAŞA Həyat”ın əsas maliyyə göstəricilərində yüksək inkişaf meylləri davam etdirilib.

Belə ki, 2015-ci ilin yanvar-sentyabr aylarında şirkətin topladığı sığorta haqlarının həcmi 42,548 mln. manat təşkil edib ki, bu da ötən ilin müvafiq dövrünün göstəricisi ilə müqayisədə 34,4% çox olub.

Bununla yanaşı, hesabat dövründə ümumi sığorta ödənişlərinin həcmi ötən ilin analoji dövrü ilə müqayisədə 3,4 dəfə artaraq 7,532 mln. manat təşkil edib. Baş vermiş sığorta hadisələri nəticəsində icbari sığorta növləri üzrə 955 min manat, könüllü həyat sığortası növləri üzrə isə 6,577 mln. manat həcmində ödənişlər olub.

“PAŞA Həyat” sığorta ASC 2011-ci ilin fevral ayının 14-dən fəaliyyət göstərir. Hazırda şirkət müştərilərə istehsalatda bədbəxt hadisələrdən icbari sığorta, həyatın müddətli sığortası, yığım tərkibli yaşam sığortası, sağalmaz xəstəliklərdən sığorta və digər könüllü həyat sığortası məhsulları təklif edir. Cari ilin oktyabr ayının 1-nə şirkətin nizamnamə kapitalının həcmi 40,250 mln. manat təşkil edir.

Mazda avtomobilləri 0% kreditlə

Yeni kampaniya bütün modelləri əhatə edir. Beləliklə, “0% kredit” kampaniyası çərçivəsində alıcılar istədikləri avtomobili 2 illik faizsiz kreditlə əldə edə bilərlər. Qeyd edək ki, kredit manatla verilir. İlkin ödəniş isə 50% təşkil edir.

Bu şərtlər bütün dilerlərdə keçərlidir. Mazda avtomobilləri Bakı şəhərində 3 dilerdə, həmçinin, Gəncə, Lənkəran və Goranboydakı dilerlərdə təqdim edilir.

Ətraflı məlumat üçün bizə zəng edin (012) 349 01 00 

Dilerlərin ünvanları - http://mazda.az/?sid=15

Lira
9 22 oktyabr 2015 (№5)
http://baki-baku.az

Bakıda caz

"Caz əsri 1920-ci illər sayılır, amma əslində Cazın yaranma tarixi daha əvvələ aiddir. Caz 19-cu əsrdə Nyu Orleansda çoxmədəniyyətli musiqi şəraitində əmələ gəlib.  Nyu Orleansın əhalisini keçmiş qullar, Hispanioladan olan qaçqınlar və Avropalılar geniş təşkil edirdi.  Caz ritm əsaslı Afrika və Karib musiqisinin; dini zənci mahnılarının (Negro Spirituals) yüksək melodiyaslı və çox səviyyəli harmoniyasının; Avropa klassik musiqisinin; simlə hazırlanmış nəfəsli alətlərin yerli və orijinal Amerikan musiqi üslübünda səslənişinin; Kreol musiqinin və reqtaymın qarışığı kimi formalaşmağa başlayıb. Hər musiqi üslubu bir-birindən bəhrələnməyə başlayıb və nəticədə yeni bir musiqi forması- Caz yaranıb. Cazın əsas musiqi alətləri piano, saksafon, trombon, truba ( və ya trampet), təbil (drums), klarnet və kontrabas sayılır.

İlk yarandığı illərdə Caz kifayət qədər sənədləşdirilməyib. Təəssüf ki, Cazın yarandığı vaxtlarda qeydə alınan heç bir musiqi yazısı yoxdur. 1877-ci ildə anadan olan  Buddy Bolden bizə məlum olan ilk Caz musiqiçisi hesab olunur. İlk Caz orkestrları 1885-ci ildən yaranmağa başlayıb. Buddy Bolden özünün Caz oskestrını 1895-ci ildə qurub. 1900-ci ildən etibarən kornetdə ifa edən Bolden artıq Nyu Orleansda ən məşhur musiqiçi hesab olunurdu.  Onun Caza böyük töhvələri olsa da, təəssüf ki, bir əqli xəstəxanada öz həyatına son qoyub. Ən çox tanınan Caz dahiləri siyahısına bu adlar daxildir: Duke Ellington, Louis_Armstrong, Charlie “Bird” Parker, John Coltrane və Miles Davis.

Caz 1920-ci illərdə, o vaxtlar qadağan olunsa da, insanların müəyyən məkanlarda içki içib, rəqs edib əyləndiyi zamanlarda geniş yayılmağa başladı. İnsanlar Cazı onun azad ruhlu xarakterinə sevirdilər. Bu maraq 40-ci illərdə də öz populyarlığını itirmədi. Əlbəttə ki, Caz bu gün də geniş dinləyici kütləsi tərəfindən sevilir və musiqinin digər formalarına da təsir edir. Caz digər musiqi növləri ilə birləşərək subkateqoriyalar əmələ gətirir. Bunlara Caz-fank, Asid Caz, Sakit Caz (Smoth Jazz) Fri Caz, Balkan Caz, Bebop, Dixieland, Svinq Caz və s. aiddir.

Caz daha da məşhurlaşıb yayıldıqca böyük şənliklər- festivallar daxilində ifa olunmağa başladı. İlk beynəlxalq əhəmiyyətli Cazz festivalı 25 Fevral 1948-ci ildən bəri Fransanın Nis şəhərində keçirilən Nis Caz Festivalıdır. Frommers bu fextivalı Avropanın ən böyük, ən coşğun və ən mötəbər Caz festivalı adlandırır. Dahi Caz ifaçılarından əvvəlcə Louis Armstrong, daha sonra Lionel Hampton, Dizzy Gillespie, Ray Charles, Ella Fitzgerald, Helen Humes, Herbie Hancock, və Miles Davis müxtəlif illərdə keçirilən bu festivalda çıxış ediblər.

Cazın doğulduğu Nyu Orleansda isə New Orleans Jazz & Heritage Festival adlı Caz festivalı 1970-ci ildən bu günə qədər hər Aprel ayının axırıncı həftə sonu və May ayının ilk həftə sonu keçirilir."

Caz Azərbaycanda

Caz musiqisinin əsas qollarından olan Azərbaycan cazının bünövrəsi 30-cu illərin sonunda Niyazi və Tofiq Quliyevin yaratdığı “Dövlət Cazı” adı ilə tanınan Dövlət estrada Orkestri tərəfindən qoyulmuşdur. Ansamblın ilk tərkibi üç trombon, eyni sayda truba, beş saksafon, royal, gitara və zərb alətlərindən ibarət idi. Orkestrin ilk konsert proqramına klassik cazla eyni səviyyədə Niyazinin və Tofiq Quliyevin pyesləri də daxil idi. 
Böyük Vətən Müharibəsi qurtarandan sonra “Dövlət cazı”nın rəhbəri Rauf Hacıyev olmuşdu. Amma 1950-60-cı illərdə Sovet Sosialist Respublikası İttifaqının (SSRİ) Qərb əleyhinə yönəlmiş təbliğat maşını ölkədə bu musiqi janrının inkişafına güclü ziyan vurdu. Ancaq bütün qadağalara baxmayaraq, bu musiqinin fanatları bir yerə toplaşır, Qərb radiostansiyalarını dinləyir, sonra isə eşitdikləri musiqi parçalarını müstəqil surətdə ifa etməyə cəhd edirdilər.

Bakıda caz mərkəzi

1950-ci illərə qədər Azərbaycan caz ifaçılığında ən önəmli yerlərdən birini saksafonçu, cazmen Pərviz Rüstəmbəyov olmuşdur. "Sovet Benni Qudmeni" adlandırılan P. Rüstəmbəyov əvvəlcə "Krasnıy Vostok" (indiki "Azərbaycan") kinoteatrında, sonralar isə "Nizami" kinoteatrında öz caz orkestrini yaratmışdır. 
Ötən əsrin 60-cı illərində Qara Qarayev, Niyazi, Tofiq Quliyev və Rauf Hacıyevin dəstəyi və rəhbərliyi ilə Azərbaycanda estrada və caz musiqisinin ikinci həyatı başlanır. “Qaya”, Rafiq Babayevin kvarteti yaranır və nəhayət, Vaqif Mustafazadə dövrü başlanır. 

Dünyada lirik cazın banisi sayılan Vaqif Mustafazadə ilk dəfə Gürcüstatda -Tbilisi Dövlət Filarmoniyasında (TDF) “Qafqaz” caz-triosunu təşkil etmişdir. O, ilk “Leyli” qadın kvartetini təşkil edib, “Sevil” vokal-instrumental ansamblı və “Muğam” instrumental ansamblına rəhbərlik etmişdir.
Vaqif Mustafazadə Şərq muğamını qərb dinləyicisi üçün anlaşılan dildə - yəni caz dilində təqdim edirdi. İmprovizasiyanın azad xüsusiyyəti muğamla caz əlaqələrinin əsas hissəsinə çevrilmişdi. Vaqif Mustafazadə bunu çox gözəl dərk edirdi və 60-cı illərin əvvəllərində musiqidə yeni axın - caz-muğam axınını yaratmışdır.

Azərbaycan cazı bu gün

Azərbaycan cazı unudulmamış əfsanədir. Milli cazın görkəmli nümayəndələrindən Salman Qəmbərov, Rain Sultanovu, Əzizə Mustafazadə, Şahin Növrəsli və s.-nin adlarını çəkmək olar.
Salman Qəmbərovun Bakıda yaratdığı “Bakustik caz” mərkəzi Gürcüstanda, Rusiyada Almaniyada, İngiltərədə keçirilmiş festival və müsabiələrdə həmişə rəğbətlə qarşılanmışdır. 
Rain Sultanovun 1996-cı ldə yaratdığı “Syundicate” qrupu dünyanın ən məşhur caz qruplarından biri olmuşdur. 
17 yaşında Vaşinqton şəhərində Teloyenus Monk adına piano müsabiqəsində birincilik alan Əzizə Mustafazadə ilk albomunu 1991-ci ildə “Aziza Mustafa Zadeh” adı ilə çıxarmışdır. İkinci albomu Always (Həmişə) ona yüksək Alman musiqi mükafatı sayılan Səs-Akademiyası Mükafatını və Soninin Exo Mükafatını qazandırmışdır. Ə. Mustafazadə bir çox ölkələrdə caz və ənənəvi üslublarda gözəl ifası ilə Azərbaycan cazını layiqincə təmsil edir.
Bu gün dünyada tanınan cazmenlər arasında ABŞ və Avropada beynəlxalq festivallarda çıxışları ilə ən mahir bilicilərini heyrətə salan Şahin Növrəslinin də adı var. Moskva cazmenləri onu “Dünya caz səhnəsinin yeni ulduzu” kimi qiymətləndirmişlər.
2009-cu ildə Bakıda keçirilən birinci “Bakı Caz Festival”ı (BCF) ölkədə cazın inkişafında müsbət dönüş yaratdı. 
2010-cu ildə keçirilən ikinci “Bakı Caz Festival”ı (BCF) dünyanın ən irimiqyaslı festivallarından biri kimi yadda qaldı. Festivalda Azərbaycan ilə yanaşı, əcnəbi caz ifaçıları da iştirak etdi. 

Hazırladı: Rauf Ağayev

Tofiq Əhmədov

Uzun müddət “estrada” musiqisi adlanan caz musiqisi ötən əsrin 50-ci illərində Moskvanın coşğun teatr və konsert həyatında mühüm yer tuturdu. Tofiq Əhmədov da axşamlar klub orkestrində belə bir «üstüörtülü» cazda işləyirdi. Onun alt-saksafonda parlaq ifası dinləyicilərin diqqətini cəlb edirdi.

1955-ci ildə T.Əhmədov Bakıya qayıdır və əvvəlcə kiçik bir kvartet, sonra sekstet və daha sonra septet yaradaraq, istedadlı və qabiliyyətli instrumental musiqiçiləri həmin kollektivə dəvət edir. T.Əhmədovun təşkilatçılıq qabiliyyətlərini nəzərə alaraq, Radio və Televiziya verilişləri Komitəsinin Estrada orkestrinin yaradılmasını və kadr seçimini ona həvalə edirlər.

T.Əhmədovun sakit, təmkinli xarakteri və məntiqli hərəkətləri onun orkestr rəhbəri və dirijor kimi, fərqləndirici cəhətləri idi. Təbii ki, repertuarın yaradılmasında çətinliklər də çox idi. O dövrdə Sovetlər ölkəsinin hakimiyyət orqanları caz musiqisini bəyənmir, onu burjua musiqisi kimi qələmə verirdi. Buna görə də T.Əhmədov caz əsərlərini yaradarkən milli musiqi ladlarından istifadə etməli olurdu. O, xalq mahnılarını caz üslubunda aranjiman edərək, onların üzərində işləyib orkestr üçün fantaziyalar yaradır, eyni zamanda, orijinal instrumental əsərlər yazır və həmin əsərlərin solo hissələrini özü ifa edirdi.

Radio və Televiziyanın Estrada Orkestrinin tarixi caz musiqisinin inkişafı ilə sıx bağlıdır. Bu gün həmin orkestrin səviyyəsini təhlil edərkən onun repertuarının və improvizasiyalarının ifaçılığına yüksək professional səviyyəyə çatmış olduğunu yəqin edirik. Bütün bunlar 1977-ci ildə Azərbaycanın Xalq Artisti adına layiq görülmüş, milli caz musiqisinin inkişafına və dünya miqyasında tanınmasına əvəzsiz töhfələr vermiş Tofiq Əhmədovun gərgin əməyi sayəsində mümkün olmuşdur.

Tanıtım
10 22 oktyabr 2015 (№5)
http://baki-baku.az

PARABANK – Paramızın etibarlı evi

 

 

 

 

 

 

Araşdırma
11 22 oktyabr 2015 (№5)
http://baki-baku.az

Cordano Bruno nə üçün yandırılıb?

Cordano Brunonu alim adlandırmaq yanlışlıqdır. Hər halda elmi həqiqət heç vaxt onun ciddi maraq obyekti olmayıb. Bununla bərabər istər sağlığında, istərsə də ölümündən sonra C.Brunonun ideyaları elmi dairələrdə hələ də güclü  tərəfdaş toplaya bilməyib. Səbəb isə çox sadədir: Cordano Bruno nə riyaziyyatçı, nə də ki astronom idi, təbiət elmlərindən isə yalnız müəyyən dərəcədə başı çıxırdı.

Brunonun əsərləri ilə tanış olmaq qərarına gələnlər onların heç bir elmi əsasının olmadığını dərhal hiss edərlər. O öz əsərlərində nə bir düsturdan, nə də ki, bir sxemdən istifadə etmişdir. XVI-XVII əsrlərdə alimlərin istifadə etdiyi dialektik metod və problemə rasional elmi yanaşma Brunoya tamamilə yabançıdır. “Təbiət qanunlarını tədqiq edən” bu şəxsin “elmi” metodologiyası hətta antik dövr alimlərinin qurmalarından da zəifdir. Onun metodu - poetik ilham, poetik obrazlar və fəlsəfi ritorika metodudur ki, burada da mistika və panteizm elementləri xeyli üstünlük təşkil edir.

C.Bruno üç Allahın mövcud olduğunu iddia edirdi: Kainatı yaradan - birinci Allah, bütün dünya - ikinci Allah, insan isə üçüncü Allahdır. İnsan ruhunun cövlan edə biləcəyi dünyaların sayı çoxdur. Əsərlərində bu və digər psevdo-dini nəzəriyyələri inkişaf etdirmək, özünün heç də elmi xarakter daşımayan nəzəriyyələrini əsaslandırmaq məqsədilə Kopernikin təlimindən istifadə etmiş, lakin elə bununla da təlimi təhrif olunmuş şəkildə şərh etmişdir.

Dəqiq söyləsək, C. Bruno Kopernikin ideyalarını fəlsəfi araşdırmalar vasitəsinə çevirməklə, həmin ideyaları sadəcə olaraq hörmətdən salmışdır. Katolik Kilsəsi Kopernikin nəzəriyyəsini 1512-ci ildən başlayaraq, bir əsr ərzində tamamilə sakit qarşılayırdı. Əslində 1616-cı ildə bu nəzəriyyənin pislənilməsi məhz C.Bruno ilə əlaqədardır. O, ciddi elmi konsepsiya əsasında qeyri-elmi məzmunlu fəlsəfi və xristianlığa zidd nəticələr çıxarmaq mümkün olduğunu göstərmişdir.

Cordano Bruno (1548-1600). Bu mütəfəkkir 1600-cü il fevralın 17-də Romada Çiçəklər meydanında yandırıldı. Onun bu cəzaya məhkum edilməsinə səbəb nə olub? Onun elmi baxışları? Əlbəttə ki xeyr, ona görə ki, bu italyalı mütəfəkkirinin ideyalarını nəinki müasir, hətta XVI əsr elminin meyarları üzrə yanaşsaq bunların elmə heç bir aidiyyatı olmadığını sübut etmiş olarıq. Brunonun adının bu günə qədər məşhur olması isə ilk növbədə onun həyatının faciəli finalı ilə bağlıdır. Tam məsuliyyətlə demək olar ki, o özünün elmi baxışlarına və kəşflərinə görə cəzalandırılmayıb. Bu zaman yeni sual doğur-niyə? Cavab isə çox sadədir. Onun nə elmi baxışları, nə də dünyanı və elm aləmini silkələyəcək kəşfləri olub!

Əslində bu italiyalı mütəfəkkir alim yox, ilahiyyatçı filosof idi. Təbii-elmi kəşflər isə onu, ilk növbədə, həyatın məğzini, kainatın mövcudluğunun mənasını və əsla elmi xarakter daşımayan digər məsələlər barəsində baxışlarını təsdiqləmək vasitəsi kimi maraqlandırırdı.

Əvvələn, ondan başlayaq ki, o dövrün alimlərinin istifadə etdiyi dialektik metodlar - sxolastika və riyazi metod Brunoya məlum idi. Amma ən maraqlı məqam odur ki, o, həmin metodlara ikrah hissi ilə yanaşırdı. Bəs, bunların əvəzində o özü nə təklif edirdi? Bruno öz fikirlərini ciddi elmi traktatlar şəklinə salmaq əvəzinə, onların poetik və obrazlı formasına, ritorik gözəlliyinə üstünlük verirdi. Ona görə, ən dəqiq və ən həyati elm magiya idi! Onun metodologiyasının meyarları poetik vəznlər və lull incəsənətində özünə yer edirdi. Brunonun fəlsəfəsi isə çox vaxt bir-biri ilə zəif əlaqələndirilmiş ədəbi motivlərin və fəlsəfi mühakimələrin özünəməxsus məcmusu idi. Buna görə də təəccüblü deyildir ki, Qalileo Qaliley Brunonu heç vaxt alim, xüsusən astronom hesab etməyib. Qaliley əsərlərində Brunonun adını çəkməyi belə özünə rəva bilmirdi.

Adətən belə hesab edilir ki, Brunonun baxışları Kopernik ideyalarının davamıdır. Lakin faktlar göstərir ki, o, Kopernikin təlimi ilə yalnız səthi tanış olmuş, polyak alimin əsərlərinin şərhində isə kobud səhvlərə yol vermişdir. Əlbəttə, Kopernikin heliosentrizm nəzəriyyəsi Brunonun baxışlarının formalaşmasına böyük təsir göstərib. Lakin artıq qeyd etdiyimiz kimi, Bruno Kopernikin ideyalarını asanlıqla və cəsarətlə interpretasiya edir, öz fikirlərinə müəyyən poetik forma verirdi. Bruno iddia edirdi ki, Kainat sonsuzdur və əbədi mövcuddur. Kainatda sonsuz sayda dünyalar var və bu dünyaların hər biri quruluşuna görə Kopernikin Günəş sistemini xatırladır.

Onun sonsuzluğu məsələsində Kopernik ifrat dərəcədə ehtiyatlılıq edir, bu məsələsini nəzərdən keçirməkdən imtina edirdi. Bruno isə bu məsələdə Kopernikdən xeyli irəli gedirdi. Lakin Brunonun cəsarəti onun ideyalarının elmi cəhətdən təsdiqlənməsinə deyil, həmin dövrdə çox populyar olan hermetizm ideyalarının təsiri altında formalaşmış okkult-magik dünya baxışına əsaslanırdı. Məsələn, hermetizmə görə təkcə insan deyil, dünyanı da ilahiləşdirmək qəbul edilib. Buna görə də Brunonun  dünyagörüşünü çox vaxt panteistik dünyagörüşü kimi səciyyələndirirlər (panteizm dini təlimdir, bu təlimə görə maddi dünya ilahiləşdirilir). Beləliklə, Brunonu nəinki alim, hətta Kopernik təlimini populyarlaşdıran şəxs də adlandırmaq olmaz. Məsələyə xalis elmi baxımdan yanaşsaq, o Kopernikin ideyalarını magik xurafat dilində ifadə etməyə çalışmaqla əslində həmin ideyaları hörmətdən salıb. Bu isə, labüd olaraq, ideyanın təhrif edilməsinə gətirib çıxarır, onun elmi məzmununu və elmi dəyərini isə heçə endirirdi.

Bruno özü heç bir elmi nəticə əldə etməyib, onun “Kopernikin xeyrinə” arqumentləri isə yalnız müəllifin nadanlığını nümayiş etdirən mənasız sözlər toplusu idi.

Nolaniyalı magiya ilə ciddi maraqlanır və hər şeydən göründüyü kimi, magiya sənətini praktikada fəal tətbiq edirdi. Buna görə də Katolik Kilsəsi ilə onun arasında münaqişə yaranmaya bilməzdi. Bütün bunlara əsasən qətiyyətlə demək olar ki, Cordano Brunonun baxışlarını elmlə əlaqələndirmək düzgün deyil. Buna görə də Roma ilə onun münaqişəsində dinin elmə qarşı mübarizəsi elementləri olmayıb və ola da bilməzdi. Bütün bunlarla yanaşı, Bruno fəlsəfəsinin dünyagörüşünün əsasları xristian dünyagörüşündən çox uzaqdır. Kilsənin nəzərində Bruno kafir idi, kafirləri isə o dövrdə yandırırdılar.

Əgər həmin dövrə nəzər yetirsək görərik ki o dövrdə ki mütəfəkkirlər də Kilsə ilə münaqişə vəziyyətində olublar. Brunonun həmin mütəfəkkirlərdən əsas fərqi ondan ibarətdir ki, o, şüurlu şəkildə xristianlığa zidd və kilsəyə qarşı yönəlmiş mövqedən çıxış edirdi. Bruno mütəfəkkir alim kimi deyil, qaçqın rahib və dinsiz kafir kimi mühakimə edilib. Onun işi üzrə materialları araşdırdıqda məlum olur ki, o, heç kəslə işi olmayan filosof deyil, Kilsənin şüurlu və fəal düşməni olub. Məsələyə Qaliley heç vaxt kilsə ilə özünün məxsusi elmi baxışları arasında seçim qarşısında qalmayıb, Bruno isə artıq öz seçimini etmişdi. O, dünya, Allah və insan haqqında Kilsənin təlimi ilə özünün “fədakar təşəbbüs” və “şübhə fəlsəfəsi” adlandırdığı dini-fəlsəfi təsəvvürlər arasında seçim etmişdir. Əgər Bruno “azad filosof” deyil, alim olsaydı, Roma taxt-tacı ilə problemlərdən yaxa qurtara bilərdi. Təbiətşünaslıq da məhz ondan təbiətin öyrənilməsində poetik ilhama, magik sehrlərə deyil, ciddi rasional qurmalara əsaslanmağı tələb edirdi.

Beləliklə yuxarıda yazılanlardan ən son belə nəticəyə gəlmək olar ki, Bruno özünün elmi baxışlarına görə yox, tamam başqa səbəblərlə əlaqədar olaraq edam edilib.

Hazırladı: Rauf Ağayev

SintezFoto
12 22 oktyabr 2015 (№5)
http://baki-baku.az

Bakı nostalji ilə modernizmin sintezində

 

 

 

 

 

 

 

 

ЧтоГдеКогда
13 22 oktyabr 2015 (№5)
http://baki-baku.az

Nə üçün İngiltərədə yolun solu ilə hərəkət edirlər?

Bir zamanlar hamı ingilislər kimi yolun solu ilə hərəkət edirdi. Bunun üçün də çox tutarlı bir səbəb var idi.

Yüz illər bundan əvvəl qarşıdan gələnin dost, yoxsa düşmən olduğunu bilmək vacib olsa da bunu müəyyən etmək bir xeyli çətin idi. İnsanların əksəriyyəti sağ əldən istifadə etdikləri üçün, yolun solu ilə (piyada və ya atlı) gedərək sol tərəflərini təhlükəsiz mövqedə saxlayar, sağ əlləri isə qılınclarının üzərində hazır dayanardılar.

Yolun solu ilə hərəkət etmək göstərişi ilk dəfə, 1300-cü illərdə Romaya səfər edəcək dindarların qarışıqlığa məruz qalmamaları üçün Papa tərəfindən irəli sürüldükdən sonra rəsmiləşdirilmişdir.

XVIII əsrin sonlarında isə ABŞ-da faytonların sürücü oturacağı yox idi. Sürücü ən arxada və ingilislərdən fərqli olaraq daim soldakı atın üstündə oturardu. Belə olan təqdirdə fayton da yolun solu ilə hərəkət etdiyi üçün qarşıdan gələn atlı və ya piyadanı görmək mümkün olmurdu və yola nəzarət çətinləşirdi. Məhz bu səbəbdən yollarda yaranan problemlər ABŞ-ın sağ hərəkət zolağına keçməsi ilə nəticələndi.

Fransa İnqilabı zamanı hərəkatın liderlərindən olan Maximilien Robespierre, böyük ehtimalla Katolik kilsəyə meydan oxuyanlara bir jest olsun deyə, parislilərdən yolun sağı ilə hərəkət etmələrini istədi. Bir müddət sonra, əslində elə özü də solaxay olan Napalyon, ordusundakı arabalarının yolun sağı ilə getmələrini əmr verdi, zəbt etdiyi bütün ölkələrdə də bu əmrini tətbiq etdi... və Napalyon İngiltərəni heç vaxt işğal edə bilmədiyi üçün ingilislər yolun solunda qaldı. Avstraliya, Hindistan kimi bütün ingilis müstəmləkələrində də bu üsul tətbiq edildi.

Modern avtomobil texnologiyasının inkişafı ilə bu tərəqqinin öncüllərindən olan ABŞ-da sürücü oturacağı və sükan sağ zolaqla gedişə uyğun olaraq avtomobilin sol tərəfinə yerləşdirildi və bu, dünyanın əksər ölkələrində məşhurlaşdı.

İngiltərədə və onun tarixi-əzəli müstəmləkələrində isə yol hərəkəti axışının sağ zolağa keçməyinin cəriməsi o qədər ağırdır ki, artıq istəsələr də bunu dəyişə bilməyəcəklər.

Hazırladı: Məmməd Rauf

 

Niyə işıqbəndlər qırmızı, sarı və yaşıldır?

İşıqbəndlər, bir zamanlar dəmiryollarının qatarlara nəzarət üçün tətbiq etdikləri siqnalların nümunəsi əsasında hazırlanmışdır. Dəmiryolları idarəsi qırmızı rəngi “dayan” siqnalı olaraq seçmişdi. Qırmızı rəng qan rəngi olduğu üçün əsrlər boyunca təhlükənin, təxribatın və ölümün simvolu olmuşdur. Dəmiryolu fəaliyətə başladığı 1830-cu illərdə “xəbərdarlıq” işığının rəngi yaşıl, “sür” işığının isə ağ idi. Bir müddət sonra ağ rəngli siqnal problemlər yaratmağa başladı. Belə ki, qatarlar bu ağ rəngli “sür” siqnalını digər küçə lampaları ilə səhv salırdılar. Amma ən dəhşətlisi o idi ki, bəzi hallarda “dayan” siqnalına taxılan qırmızı lupalar yerindən çıxıb düşürdü və işıq ağ rəngdə görünürdü. Ağ rəng də “sür” siqnalı olduğu üçün qatarlar dayanmalı olduğu yerdə yola davam edirdilər və ağır qəza hadisələri baş verirdi. Nəhayət dəmiryolçular qırmızını “dayan”, yaşılı “sür”, sarı rəngi isə “xəbərdarlıq” siqnalı olaraq istifadə etməyə başladılar. Bildiyiniz kimi sarı, ən çox diqqət çəkən rəng spektridir.

Avtomobil yollarında isə ilk işıqbəndlər hələ avtomobillər meydana çıxmazdan əvvəl, 1868-ci ildə Londonda istifadəyə verilib. Qaz ilə çalışan bu qırmızı və yaşıl lampalar bir il sonra partlayaraq ətrafdakı insanlara ağır xəsarət yetirdiyinə görə ləğv edildi. Daha sonar avtomobillər meydana gəlməyə başladı. Müxtəlif ölkələr bu istiqamətdə fərqli tətbiqlər həyata keçirdilər. Dəmiryollarındakı sistem nümunə kimi götürüldü, amma dəmiryollarında bir-birinə paralel iki xətt var idi. Bu sistem iki yolun kəsişdiyi qovşaqlarda işə yaramırdı. Nəhayət bugünkülərə bənzəyən ilk elektrik avtomatik işıqbəndlərin layihəsi, sadəcə orta təhsilli və ABŞ-dakı Cleveland'də ilk avtomobil sahibi olan qaradərili Garrett Morgan tərəfindən tərtib edildi. 1914-cü ildə bu istiqamətdə  ilk sınaqlara başlayan Morgan 1923-cü ildə bunun patentini aldı. Morgan 1963-cü ildə ölümündən əvvəl bu patenti 40 min dollara “General Electric” firmasına satdı.

Morgan'ın lampaları dəmiryollarınakı kimi "T" üzərində qırmızı və yaşıl – iki lampadan ibarət idi. Bir müddət sonra isə işıqbəndlərə xəbərdarlıq anlamı daşıyan sarı lampa da əlavə edildi və bu tətbiq bütün dünyaya sürətlə yayıldı.

Hazırladı: Məmməd Rauf

 

 

Ordan-burdan
14 22 oktyabr 2015 (№5)
http://baki-baku.az

Əvvəllər...

 

 

 

 

 

 

İdeya müəllifi və baş redaktor:
Rauf Ağayev

Redaktor: İlqar Həsənov

Məsul katib: Məmməd Rauf

e-mail: bakibaku.gazet@gmail.com

Karikaturalar

 

İndilər...

 

 

 

 

 

 

bagla

A

A

A

A