Azərbaycanın bu ilk həftəlik klassik – elektron qəzetini

1976-81-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsində müəllimimiz, daha sonra diplom rəhbərimiz, universiteti bitirdiyimiz il bizi özünün yaratdığı və rəhbərlik etdiyi “Bakı” və “Баку” gündəlik axşam qəzetləri redaksiyasına işə götürərək, 1981-88-ci illər ərzində redaktorumuz olmuş, o zamankı kollektivimizin hər bir üzvünə Atalıq etmiş, məmləkətdə ilk axşam qəzetinin və müasir qəzet jurnalistikası məktəbinin əsasını qoyan, milli mətbuatımızın klassiki

Nəsir müəllim İmanquliyevə

ithaf edirik

№ 3
07 oktyabr 2015
http://baki-baku.az

Mehriban Əliyeva: “Azərbaycan tolerantlıq ənənələrinin qorunmasına böyük diqqət verir”

“Terrorizmin, radikalizmin heç bir dini və milləti yoxdur. Bu cür həssas məsələlərdə çox dəqiq olmaq lazımdır. Düşünmək lazımdır ki, bu kəlmələr milyonlarla insanın hisslərinə toxunur. Çünki mən yenə də demək istəyirəm, bu halların İslama heç bir aidiyyəti yoxdur.

Siz sual verdiniz ki, Azərbaycanda bu mühit necə əldə edilib. Əlbəttə, burada tarixi köklər çox vacibdir. Əsrlər boyu insanlar bir-birinə qarışıb, müxtəlif mədəniyyətlər, müxtəlif dinlər arasında yaşayıb. Digər tərəfdən, əlbəttə, bu, dövlət siyasəti olmalıdır. Çünki dövlət bu tolerantlıq ənənələrinin saxlanmasına, qorunmasına böyük diqqət verir.

Həmçinin çox vacib məsələ, əlbəttə, iqtisadi və sosial problemlərin həllidir. Çünki biz nəzər salsaq görərik ki, bu pis meyillər hansı ölkələrdə hökm sürür. O ölkələrdə ki, sabitlik, iqtisadi inkişaf yoxdur, yoxsulluq var, təhsilin səviyyəsi çox aşağıdır.

Əlbəttə, biz ölkəmizin müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra keçdiyi yola nəzər salsaq, - 24 ildir ki, müstəqilliyimizi bərpa etmişik, - görərik ki, bu qısa zamanda çox böyük nailiyyətlər əldə etmişik. Misal üçün, 10 il bundan əvvəl Azərbaycanda yoxsulluğun səviyyəsi 50 faiz idi. Bu gün 5 faizdir. Bu gün işsizliyin səviyyəsi 5 faizə düşüb. Bu gün bütün dünyaya bəllidir ki, Azərbaycanın iqtisadiyyatı necə böyük sürətlə inkişaf edir.

Biz bu gün siyasətimizdə təhsilə ən vacib prioritet istiqamət kimi baxırıq. Çünki biz yenə də nəzər salsaq görərik ki, əhalinin hansı təbəqəsi radikalizmə, ekstremizmə meyillidir. Əfsuslar olsun ki, bunlar gənclərdir. O gənclər ki, nə biliklərə malikdir, nə də təhsil ala bilir. Odur ki, radikalizmin qarşısını almaqda təhsilin çox böyük əhəmiyyəti var və biz Azərbaycanda buna böyük diqqətlə yanaşırıq. Biz öz gənclərimizi xarici ölkələrə təhsil almağa göndəririk. İstəyirik ki, onlar bütün dünyada mövcud olan ab-havanı görsünlər. Əlbəttə ki, sabitlik, iqtisadi inkişaf bu məsələlərdə çox böyük rol oynayır.

Mən bir daha demək istəyirəm ki, tolerantlıq, dözümlülük Azərbaycanda hər bir vətəndaş üçün çox normal və adi yaşam tərzidir. Biz heç vaxt heç kimə milli, dini mənsubiyyətinə görə fərq qoymamışıq. Bir insanla tanış olanda heç ağlımıza da gəlmir ki, onun dini, milləti nədir? Çünki biz hər zaman özümüzü bir millət kimi hiss etmişik və doğrudan da biz çox xoşbəxtik.”

Nərgiz Paşayeva:

“İnsan çoxtərəflidir və bu hər zaman belə olub. “İnsan genişdir, hətta çox genişdir, mən onu daraldardım...”, - yazıb Dostoyevski. Belə ki, bir də “O” var, şəxsiyyətin ən dərin mahiyyəti, naməlum olanı. İnsan bütün fəlsəfi mərhələlərin ən mürəkkəbidir və həqiqəti dərk etmək üçün onun qismətinə ilk növbədə özünü dərk etmək yazılıb. Lakin bir çoxları özlərinə qarşı səmimi olmağı bacarmırlar, nəinki başqaları ilə. O insanlar ki, bu birliyi, öz daxili və xarici obrazının harmoniyasını aşkara çıxara bilirlər, onlar ən yüksək mərtəbədədirlər. Onlar bizim aramızda da var və mənim üçün belə şəxsiyyətlər – Ruminin “ya göründüyün kimi ol, ya da olduğun kimi görün” sufi məsləhətinə əməl edən mükəmməlliyin bir limitidirlər. Təəssüflər olsun ki, belə insanlar azlıq təşkil edirlər. Lakin bu azlıq həmişə, istənilən halda qalib gəlir. Bu qəbildən olan məsələlər zaman və məkanla yerlərini dəyişirlər, öz ifadə tərzinə görə transformasiyaya uğrayırlar, lakin onların mahiyyəti dəyişməz olaraq qalır. Bu problemlər insanda antik dövrdən başlayaraq müasir dövrə qədər bütün eralarda müşayiət olunub, insan təbiəti dəyişməzdir. Hətta elm də bu faktı qeyd edir ki, insan geni heç bir dəyişikliyə məruz qalmayıb.”

Həyatın anları
2 07 oktyabr 2015 (№3)
http://baki-baku.az

EYNŞTEYN VƏ QADINLARI

1997-ci ildə Eynşteynin nəticələri ulu babanın ulu nənəyə və digər qadınlara yazdığı məktubları 2 milyon dollar qiymətinə auksiona qoydular. 1901-1948-ci illər arası yazılan bu məktublarda bir sıra məqamların dahi alimin nüfuzuna kölgə sala biləcəyini nəzərə alan hərrac administrasiyası onların satışdan çıxarılmasını tövsiyə etsə də, Eynşteynin nəticələri pula üstünlük vermişlər.

MİLEVA

Gənc Albert 1901-ci ildə Sürixdə politexnikumda tanış olduğu Mileva Mariçə belə yazırdı:

“... Mən ağlımı itirmişəm, ölürəm, istək və sevgidən alışıb yanıram. Sənin başını qoyub yatdığın yastıq yüz dəfə mənim qəlbimdən xoşbəxtdir! Sən mənim yanıma gecə gəlirsən və təəssüf ki, ancaq yuxularımda...”

Bu gəncin hissləri cavabsız qalmadı. Tezliklə Mileva və Albert görüşməyə başladılar və 1902-ci ilin yanvarında onların ilki Lizerl dünyaya gəldi. Qızcığazın doğumundan sonra Eynşteyn tamam dəyişdi. O, çox soyuq və əsəbi olmuşdu.

Bir az sonra o,  Milevaya təklif edir ki, “maddi çətinliklər üzündən” qızı uşağı olmayan varlı qohumlardan birinə versinlər. Qadının razılaşmaqdan başqa çarəsi yox idi. Çünki o, Alberti çox sevirdi və bütünlüklə ondan asılı idi. Valideynləri bu söhbəti eşidəndə qızlarından tələb edirlər ki, bu oğlandan aralansın. Ancaq o bunu edə bilmirdi, çünki ən böyük arzusu Albertin arvadı olmaq idi.

Görək Eynşteyn neylədi. İki ay keçmiş o, qızının anası olan sevgilisinə belə bir məktub yazır:

“Əgər mənimlə evlənmək istəyirsənsə mənim şərtlərimi qəbul etməlisən. Budur onlar: birincisi, sən mənim pal-paltarım və yatağımın qayğısına qalmalısan; ikincisi, gündə üç dəfə yeməyimi kabinetimə gətirəcəksən; üçüncüsü, cəmiyyət içində birgə görünməyimiz xaricində mənimlə heç bir yaxınlığın olmayacaqdır; dördüncüsü, həmişə, mən səndən xahiş etdikdə, kabinetimi yaxud yataq otağımı dərhal tərk edəcəksən; beşincisi, bir kəlmə də etiraz bildirmədən mənim üçün elmi hesablamaları hazırlayacaqsan; altıncısı, məndən özünə qarşı heç bir hiss gözləməyəcəksən”.

Bəs o məhəbbət, o ehtiras hara yox oldu? Sanki heç olmayıbmış. Ancaq Mileva... Həyatını Albertsiz təsəvvür etməyən Mileva bu alçaldıcı şərtləri qəbul edir və nəinki qayğıkeş həyat yoldaşı, həm də ərinin işlərində onun əvəzedilməz köməkçisi olur.

1904-cü ildə Eynşteynlər nəslinin yeganə davamçısı Hans Albert dünyaya gəlir. Altı il sonra doğulan ikinci oğlanda isə ağıl azlığı vardı və sonradan ruhi xəstəxanada vəfat etmişdir.

Qeyd etmək vacibdir ki, şərtlərin beşinci maddəsi bir daha sübut edir ki, Mileva istedadlı fizik olub. Tanınmış sovet fiziki, akademik Abram İoffe öz xatirələrində yazır ki, 1905-ci ildə Nisbilik Nəzəriyyəsini əlyazma şəklində görmüşdür və altında da iki imza var idi: Albert Eynşteyn və Mileva Mariç. Nəzəriyyə dərc olunduqda Milevanın imzası “qeyb olub”.

Milevanın bütün gözəl cəhətləri ilə birgə müdhiş istedadlılığı da ailəsini dağılmaqdan qoruya bilmədi. 1919-cu ildə Eynşteyn ona bu sətirləri yazdı:

“Söz verirəm ki, Nobel mükafatını alan kimi pulların hamısını sənə verəcəm. Sən boşanmaya razılıq verməlisən, əks təqdirdə ümumiyyətlə heç nə almayacaqsan”.

Eynşteyn verdiyi sözün üstündə durdu. O vaxtlar üçün çox böyük məbləğ olan 32 min dolları artıq boşanmış olan arvadına verir. Deyilənə görə Mileva bu boşanmadan sonra uzun müddət depressiyada olur... 1948-ci ildə 72 yaşında vəfat edir. Onu da deyirlər ki, Eynşteyn Mileva qarşısında günahkar olduğu üçün bütün ömrü boyu vicdan əzabı çəkib.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ELZA

1917-ci ildə Eynşteyn ailəsindən ayrı yaşayırdı və ağır xəstələnmişdi. İntensiv əqli iş müqabilində zəif qidalanma – müharbə dövrü idi – sarılıq və mədə xorasına səbəb olmuşdu. Xəstəyə qulluq etməyi Eynşteynin Elza adında qohumu öz üzərinə götürür. Qadın boşanmışdı, iki qızı vardı, elə uşaqlıqdan Albertə meyli vardı. Xeyirxah, xoşxasiyyət Elza Albertin qayğısını çəkməkdən zövq alırdı. Bir-birilərinə çox isinişmişdilər və Mileva boşanan kimi Albert özündən üç yaş böyük olan Elza ilə evlənir. Onların evində olmuş Çarli Çaplin yazırdı:

“Bu kvadrat bədən quruluşlu qadında sonsuz həyat ehtirası vardı. O, açıq şəkildə ərinin əzəmətindən ləzzət alır və bunu heç gizlətmir də”.

Eynşteynin dostları qeyd edirdilər ki, belə bir dahinin orta səviyyəli, varlı berlinliyə xas bəzədilmiş bir evdə yaşaması qəribə gəlirdi bizə. Özü isə deyirdi ki, keçmiş həyatımdan fərqli olaraq mən burada özümü çox gözəl hiss edirəm.

Amma... Tezliklə Elza vəfat edir. Onun ölümündən sonra Eynşteyn ABŞ-a ezamiyyətə gedir və qayıtmır... çünki nasistlər artıq Almaniyada hakimiyyətə gəlmişdilər.

 

AGENT LUKAS

1935-ci ildə Eynşteynin işlədiyi Prinston universiteti özünün dahi əməkdaşının büstünü hazırlamaq barədə rus emiqrant, heykəltəraş Sergey Konenkova sifariş verir. 56 yaşlı Eynşteyn heykəltəraşın evində onun xanımı gözəl Marqarita ilə tanış olur.

Marqarita o zamankı NKVD-nin Lukas ləqəbli sınanmış agenti idi. Prinstonda Oppengeymer və Eynşteynlə yaxınlıq etmək barədə xüsusi tapşırıq almışdı.

Onların isti münasibətlərinin olmasından heç kim duyuğ düşməmişdi. Heykəltəraşın evində tez-tez kübar adamlar toplaşardı. Marqarita gözəl olduğu üçün həmişə diqqət mərkəzində olardı. Onun məşhur pərəstişkarları sırasında Raxmaninov, Vrubel, ata və oğul Şalyapinlər də vardı.

Eynşteyn anlayırdı Marqarita hara işləyir və sözsüz, başa düşürdü ki, ondan istifadə edir. Lakin Marqaritanı sevdiyi üçün bütün bunlarla barışırdı. Marqarita daim onun Saranak-Leykdə saxldığı məşhur yaxtasına və orada icarəyə götürdüyü altı nömrəli kotecinə gələrdi.

 

...Onlar 1945-ci ildə ayrıldılar. Marqarita-agent Lukas verilən tapşırığı müvəffəqiyyətlə yerinə yetirmişdi və Moskva tərəfindən geri çağrılırdı. Getməmişdən öncə Marqarita iki həftə Albertin evində qonaq qaldı və ayrılanda o qadının qoluna öz adlı saatını bağladı. Hər ikisi bilirdi ki, həmişəlik ayrılırlar.

Moskvada Konenkovlar ailəsinə Qorki küçəsində möhtəşəm bir mənzil vermişdilər və yaşamaq üçün hər şərait yaratmışdılar. Eynşteynin auksionda satılan Moskvaya məktubları da elə həmən dövrə, ayrılıq yarasının hələ qaysaq bağlamadığı vaxtlara təsadüf edirdi.

27 noyabr 1945-ci il tarixli məktub:

“Elə bu dəqiqə başımı özüm yudum, amma uğursuz alındı. Səndəki səliqə, səriştə məndə yoxdur. Burda necə də hər şey səni xatırladır: almar örtük, lüğətlər, itdiyini güman etdiyimiz qəlyan və mənim hücrəmdəki bütün digər əşyalar. Və əlbəttə ki, yetim qalmış yuva...” (“Almar” Albert və Marqarita adlarının qısaldılmış şəklidir. Eynşteyn özünə və Marqaritaya aid olan əşyaları belə adlandırırdı.)

25 dekabr 1945-ci il tarixli məktub:

“Saçlarımı tamamilə buraxmışam, onlar ağlagəlməz sürətlə tökülürlər. Tezliklə heç nə qalmayacaq. Yuvamız da çox miskin və tərk edilmiş görünür. Dili olsaydı belə yenə heç nə deyə bilməzdi. Sənə yazıram, dizlərimi Almar örtüklə örtmüşəm, bayırda isə zülmət gecə...”

Eynşteyn ömrünün son illərini tənha keçirib. Öləndə yanında bircə oğlu Hans Albert olubdur.

Marqarita 1980-ci ilə qədər yaşayıb. Ölümündən öncə öz arxivi, o cümlədən məktubları yandırıb. Auksiona çıxarılan məktublar isə təsadüfən salamat qalanlar olub.

Hazırladı: Rauf Ağayev

Şəbəkə
3 07 oktyabr 2015 (№3)
http://baki-baku.az

Adolf Hitlerin 300 rəsm əsəri mövcuddur - FOTO

Adolf Hitlerin rəssam olduğu barədə çoxumuz bilirik. Peşəsi rəssamlıq olsa da o, siyasətdə daha böyük uğurlar əldə edirdi. Odur ki, məhz siyasəti özünə peşə seçdi. Hitlerin 300-ə qədər rəsm əsəri mövcuddur. Hər biri də şəxsi kolleksiyalarda olduğu üçün ictimai baxışa təqdim olunmamışdır. Onlardan bir neçəsini oxucularımızın diqqətinə çatdırırıq:

Qəribə skamyalar - FOTO

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1. Burulmuş skamya:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2. Karandaş skamya (Kiev, Ukrayna):

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3. Skamya-ağac (Sietl, ABŞ):

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

4. Modern üslublu skamya (Paris, Fransa):

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

5. Kitab-skamya (İstanbul, Türkiyə):

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

6. Lentvari (Tokio, Yaponiya):

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

7. “Şpilka” skamya (Milan, İtaliya):

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

8. Avtobus dayanacağında skamya (Baltimor, ABŞ):

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

9. Skamya-spagetti (Paris, Fransa):

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

10. Kartlardan skamya (Mexiko, Meksika):

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

11. Toxunmalı skamya (San-Fransisko, ABŞ):

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

12. Bambukdan skamya (Amsterdam, Hollandiya):

Bu çinli xanımın 50 yaşı var - FOTO

 Adı Kendli Lo. Modeldir. Bu şəkillər onun buraxdığı fotokitabdan götürülmüşdür. Onun ağır evliliyi olmuşdur. Təkbaşına üç uşaq böyüdüb, tərbiyə etmişdir.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Fotoİnfo
4 07 oktyabr 2015 (№3)
http://baki-baku.az

Biz...əvvəllər

Вот что написал Исаак Абраму:

 

“Абрам, кто бы мог подумать, что пройдет 70 лет и люди будут драться за место в поезде, чтобы добраться до лагерей в Германии?”

 

 

 

 

 

 

Şəkildəkiləri tanıyacaqsınız

 

Diqqət. Sağdan birinci, yəni 3 nömrəli futbolçu Ayaz Mütəllibovdur. Əlində top tutan oğlan isə Fuad Musayevdir.

Biz...indilər

Ötən əsrdə “Kirpi” jurnalında belə şəkillərin altında yazardılar: Sözsüz. Без слов.

Digest
5 07 oktyabr 2015 (№3)
http://baki-baku.az

Действия Путина в Сирии вызывают новые вопросы относительно американских планов

"Military Times", США

Ранним утром 30 сентября российский трехзвездный генерал подъехал к американскому посольству в Багдаде и прошел мимо хорошо вооруженных морских пехотинцев из охраны, чтобы лично вручить представителям США ультиматум, ставший дипломатическим демаршем. Его заявление было резким и прямым: российские войска через час начинают наносить воздушные удары в соседней Сирии – а американские военные должны немедленно очистить этот район.

Это была схватка из разряда балансирования на грани войны между двумя ядерными гигантами, какой мир не видел на протяжении десятилетий. Она возродила подозрения, антагонизмы и интриги, характерные для эпохи холодной войны. 

Начав нанесение авиационных ударов в Сирии, президент Владимир Путин инспирировал опосредованную войну с США. В результате мощные армии двух стран оказались в роли помощников противоположных сторон в многополярном конфликте. Для Москвы это очень рискованная авантюра, говорят эксперты. «Им будет очень трудно. Это сложно с точки зрения тылового обеспечения. У русских не так много сил, средств и возможностей для проецирования силы на больших расстояниях», - заявил специалист по вопросам российской безопасности из Нью-Йоркского университета Марк Галеотти (Mark Galeotti).

Русские в своей военной кампании в Сирии очень сильно зависят от путей снабжения, требующих воздушных коридоров, которые проходят через иранское и иракское воздушное пространство. Единственная альтернатива – морские коммуникации, идущие из Крыма. На такие морские перевозки в два конца требуется до 10-ти дней. Непонятно, как долго Россия сможет выдержать такое напряжение сил. 

Этот и другие вопросы о российском боевом потенциале и целях выходят в центр сцены в момент, когда Путин демонстрирует непреклонную готовность применять военную силу в своей неуклюжей внешней политике, нацеленной на возрождение статуса России как мировой державы. Выступив в этот крестовый поход, он дал новую жизнь призракам возрождающейся военной мощи России – от Украины до Прибалтики, и от Сирии до Ближнего Востока в целом. 

Все более агрессивные оперативно-стратегические планы России вызвали шквал оценок и отзывов со стороны  американских военных стратегов на тему военной политики США и планов действий в случае конфликта с бывшим советским государством. Высокопоставленное руководство Пентагона начинает задавать вопросы, которые более 20 лет лежали под сукном:

- Каковы реальные боевые возможности русских?
- Где именно может произойти конфликт с Россией?
- Как будет сегодня выглядеть война с Россией?

Должно быть предельно ясно следующее. Эксперты сходятся во мнении о том, что способные действовать с глобальным размахом вооруженные силы США в войне с применением обычных средств наголову разгромят российскую армию. Но современные войны – необычные, а география, политика и условия местности неизбежно дают преимущества той или иной стороне.

Сегодня Соединенные Штаты тратят на национальную оборону почти в 10 раз больше средств, чем Россия. У США в строю 10 авианосцев, в то время как у России - всего один. Кроме того, у американских военных большие технические преимущества, и они намного превосходят Россию в возможностях по переброске сил и средств в ту или иную точку мира.

Россия по-прежнему слаба по многим традиционным критериям. Но в настоящее время она разрабатывает некоторые чрезвычайно важные технологии и образцы техники, новую тактику боевых действий и наглую геополитическую стратегию, подрывающую претензии США на звание единственной в мире поистине мировой сверхдержавы. В результате всех этих действий Россия неожиданно вновь стала главным военным противником Америки. 

Наблюдая за происходящим, американские руководители «явно проявляют обеспокоенность  тем, что как минимум в региональном масштабе Россия в состоянии создать превосходящие силы», - говорит бывший сотрудник Пентагона Дэвид Очманек (David Ochmanek), в настоящее время работающий военным аналитиком в RAND Corp. И над российско-американскими отношениями мрачно нависают их ядерные арсеналы. Россия сохранила и даже модернизировала свою «триаду» в составе межконтинентальных баллистических ракет в ядерном снаряжении, крупного авиапарка бомбардировщиков большой дальности и флота атомных подводных лодок, которые становятся все более современными и передовыми. 

«Российская военная промышленность восстала из руин, - говорит военный эксперт из московского аналитического ПИР-Центра Вадим Козюлин. – Военный баланс сможет обеспечить только российская ядерная мощь, поддерживать которую на должном уровне не столь дорого, как кажется многим».

Но хотя российские обычные силы не производят такого впечатления, как ядерные, есть некоторые области, в которых Россия превосходит остальных. Среди них - авиация, противовоздушная оборона, подводные лодки и радиоэлектронная борьба. 

Оружейные конструкторские бюро советской эпохи по-прежнему хорошо известны во всем мире. Российская авиационная промышленность, например, получает большую выгоду от экспорта своей продукции в незападные страны, которые покупают у нее эффективные истребители дешевле западных образцов. Китай сегодня тратит на оборону больше, чем Россия, но до сих пор покупает у нее технику и современное оружие. 

По словам многих экспертов, попытки сравнивать вооруженные силы США и России подобны сравнению яблок и апельсинов. У русских - совершенно иные стратегические цели, и структура вооруженных сил России строится соответственно. Россия считает себя сухопутной державой, оказывая влияние на огромные территории, простирающиеся от внутренних районов Евразии до Восточной Европы, Центральной Азии, и возможно, до Ближнего Востока и Азиатско-Тихоокеанского региона. У нее есть неплохие возможности для реализации военной концепции, известной как «преграждение доступа/блокирование зоны». 

«Соединенные Штаты и Россия стремятся к разным вещам, - говорит Галеотти. – Русские не намереваются соперничать с нами на равных. Главное для них - это воспрещение». Например, продолжает он, «если посмотреть на ВМС США, то они во многом превосходят российский военно-морской флот. У русских большинство кораблей – советское наследство. Но в определенном смысле это не имеет никакого значения, потому что Россия не собирается посылать их в разные части мирового океана». 

Отражением данного факт является то, что у России всего один авианосец, а у США - 10, причем они постоянно находятся в разных точках мира. Вместо авианосцев, являющихся наступательным средством проецирования силы на море, русские вкладывают средства в расширение своих подводных сил, входящих в ядерную триаду и способных создавать угрозу надводному флоту противника в близлежащих водах, скажем в Черном, Балтийском или Средиземном морях.

Воздушное пространство России также надежно укреплено. По своему качеству российские самолеты-невидимки гораздо хуже американских, но у России имеются самые современные системы обнаружения и уничтожения такой малозаметной авиации, и она вкладывает большие средства в создание надежных зенитно-ракетных комплексов, размещая их таким образом, чтобы они хорошо прикрывали ее приграничные регионы. «Статическая картина военно-воздушной мощи явно в пользу русских, потому что у них серьезный потенциал ПВО и разнообразный арсенал оперативно-тактических, крылатых и баллистических ракет», – говорит военный аналитик и специалист по России Пол Шварц (Paul Schwartz), работающий в центре Стратегических и международных исследований (Center for Strategic and International Studies). 

Возможности России по ведению радиоэлектронной борьбы также создают немалые угрозы для составителей военных планов из Пентагона, поскольку  им неясно, в какой мере Россия может создавать помехи американским радарам и средствам радиоэлектронной разведки, составляющим основу американской воздушной мощи. Американцам и их союзникам будет непросто проникнуть в воздушное пространство России, говорит Шварц. «Им там будет оказано серьезное противодействие. Но я думаю, что со временем мы сумеем ослабить эти системы. Проблема в том, что когда имеются ядерные силы, надо избегать полномасштабных боевых действий».

Между тем, российские сухопутные войска, состоящие в основном  из призывников, все больше превращаются в профессиональную силу по типу американской. По сути дела, у России две армии: около двух третей из 800-тысячных сухопутных войск составляют не имеющие никакой мотивации и плохо подготовленные призывники, но одна треть – это подразделения и части, оснащенные самой современной техникой, включая танки Т-14 «Армата». 

В общем и целом, российские вооруженные силы - не ровня американским. Но дистанция между ними в последние годы сокращается.

Оригинал публикации: U.S. vs. Russia: What a war would look like between the world's most fearsome militaries

Пророссийские партии выиграли выборы в парламент Киргизии

"Reuters", Великобритания

Бишкек — Парламентские выборы в Киргизии в воскресенье выиграли партии, симпатизирующие России и способные создать новую коалицию, чтобы сблизить страну с Москвой на фоне этнической напряженности и исламистской угрозы.

После подсчета более 99 процентов бюллетеней пророссийская Социал-демократическая партия Киргизии получила 27 процентов голосов, второе место с 20 процентами голосов заняла оппозиционная «Республика-Ата Журт», сообщил Центризбирком.

По официальным данным, шесть политических партий, в основном поддерживающих политику президента страны Алмазбека Атамбаева на сближение с Россией, преодолели порог, чтобы занять места в 120-местном парламенте.

Шестимиллионная, в основном мусульманская, страна сближается с Россией и удаляется от Запада в последние годы. В 2014 году США закрыли в Киргизии свою военную авиабазу, которая поддерживала операции США в Афганистане с 2001 года.

Киргизия расположена на пути наркотрафика из Афганистана и остается нестабильной после изгнания двух президентов в результате массовых народных волнений в 2005 и 2010 годах.

Социал-демократы, которые возглавляли коалицию парламентского большинства в прежнем парламенте, тесно связаны с Атамбаевым, несмотря на то, что он прекратил членство в партии после избрания на пост президента страны в 2011 году.

Для создания коалиции требуется собрать большинство, которое получит право выбирать премьер-министра. По меньшей мере, три партии смогут стать союзниками социал-демократов — Киргизия, «Онугуу-Прогресс» и «Бир Бол», которые получили в совокупности примерно 30 процентов голосов.

Партия «Ата Мекен», которая время от времени критиковала правительство, будучи членом предыдущей правящей коалиции, заняла последнее, шестое место в списке победителей, получив около 8 процентов голосов.

Россия и Китай

Атамбаев завязал теплые отношения с президентом России Владимиром Путиным, и Россия по-прежнему имеет военную авиабазу в Киргизии, опасаясь вторжения вооруженных исламистов в регион.

Москва простила Киргизии существенные суммы ее долгов и осуществляет в республике крупные экономические проекты. Около одного миллиона выходцев из Киргизии работают в России, посылая часть заработка на родину.

За выборами в Киргизии внимательно наблюдает соседний Китай, который активно инвестирует в страну, строя энергетические объекты, автодороги и золотодобывающие предприятия.

Киргизия является членом военного блока, возглавляемого Москвой — Организации договора по коллективной безопасности (ОДКБ), и Евразийского экономического союза, созданного Путиным.

Уходящий парламент единодушно проголосовал в 2011 году за присвоение имени Путина одному из пиков в горах Тянь-Шаня.

В то же время связи Киргизии с США испортились в этом июле, когда Вашингтон присудил премию правозащитников диссиденту — этническому узбеку, осужденному на пожизненный срок за возбуждение этнической ненависти в столкновениях между узбеками и киргизами, унесшими более 400 жизней на юге Киргизии в 2010 году.

Оригинал публикации: Reuters

Туркмения перебрасывает дополнительную военную технику к афганской границе

"Альтернативные новости Туркменистана", Туркменистан

Обострение ситуации в северных и северо-восточных провинциях Афганистана, похоже, вызывает опасение у высшего руководства страны. По данным источника в Государственной пограничной службе Туркмении (ГПСТ), вдоль туркмено-афганской границы в настоящее время сконцентрировано до 70 процентов боеспособной техники и вооружения сухопутных войск, а батальонно-тактические группы ГПСТ, дислоцированные на юге Марыйского и Лебапского велаятов, усилены дополнительными артиллерийскими орудиями, усилена ПВО, службы обеспечения.

Сил и средств собрано достаточно, чтобы  отразить любые попытки боевиков проникнуть на нашу территорию. Однако военное руководство страны, с согласия президента, на днях приняло решение о направлении к границе новых резервов из других регионов, сказал офицер ГПСТ.

По его словам, только за последние сутки в Марыйский велаят прибыл уже второй военный эшелон с танками, размещенными на вагон-платформах. Поезда прибыли из Лебапского велаята.

Факт переброски танков к границе с Афганистаном зафиксировал другой наш читатель, приславший на днях в редакцию фотоснимок. На нем запечатлен танк на вагон-платформе воинского эшелона близ станции Зергер Лебапского велаята. По словам источника, эшелон с танками сопровождали военные.

Источник в ГПСТ не называет причин, по которым было принято решение о переброске к границе с Афганистаном дополнительных танков. Однако сами военные догадываются, что толчком послужили события в северо-восточной провинции Кундуз, где 28 сентября боевики движения «Талибан» заняли всю территорию. На следующий день афганские военные силы при поддержке сил США начали контрнаступление, и утром 1 октября выбили талибов из города.

Провинция Кундуз не граничит с Туркменией. События происходят в непосредственной близости к границе с Таджикистаном, и они еще раз показали возможности радикальных сил захватывать обширные территории и, наоборот, неспособность афганской армии защитить провинцию и мирных жителей от боевиков.

Вероятность захвата талибами новых территорий существует и в провинциях Фарьяб, Джаузджан, Бадгис и Герат, которые граничат с Туркменией. По мнению наблюдателей, в этих регионах Афганистана сейчас наблюдается концентрация больших сил боевиков, которые не признают ни границ, считая, что «все земли принадлежат Аллаху», ни признанного мировым сообществом наций нейтрального статуса соседнего государства.

Оригинал публикации: Альтернативные новости Туркменистана

Почему японские дети могут ходить в школу одни

 "The Atlantic", США

Такое часто можно увидеть в японском общественном транспорте: дети в одиночку или небольшими группами идут по вагонам поездов в поисках свободных мест.

На ногах у них гольфы, до блеска начищенные кожаные туфли, а сами они одеты в клетчатые джемперы и широкополые шляпы с завязанными под подбородком ремешками. К рюкзакам у них пришпилены проездные билеты. Это зачастую дети шести-семи лет, которые идут в школу или возвращаются оттуда домой. И рядом с ними нет ни одного провожатого.

В популярном телешоу под названием «Мое первое поручение» показаны дети двух- трехлетнего возраста, которых посылают сделать что-то для своей семьи. Пока они нерешительно идут в овощной магазин или в булочную, их тайком снимают на камеру. Это шоу идет на телевидении более четверти века.

12-летний Каито самостоятельно ездит на поезде между домами своих разведенных родителей с девяти лет. «Сначала я немного боялся, — признается он, — потому что не знал, смогу ли ездить на поезде один. Но боялся совсем чуть-чуть».

А теперь все легко и просто, заявляет он. Его родители сначала тоже отпускали сына с опаской, но потом привыкли, почувствовав, что он достаточно взрослый. А еще потому, что так ездят очень многие дети, делая это вполне благополучно.

«Честно говоря, тогда я подумала, что поезда у нас безопасные, приходят они вовремя, ориентироваться там легко, а Каито - умный мальчик», — говорит его мачеха. (Родители попросили не называть его фамилию и их имена в интересах неприкосновенности частной жизни.)

«Я ездила на поезде в Токио, когда была даже моложе его, — вспоминает мачеха. — У нас в то время не было сотовых телефонов, но мне все равно удавалось вполне успешно добраться из пункта А в пункт Б. А теперь, если ребенок потеряется, он может нам позвонить».

Чем объясняется столь необычная самостоятельность? Это не уверенность в себе, а «групповое доверие», говорит специалист по антропологии культуры Дуэйн Диксон (Dwayne Dixon), посвятивший свою диссертацию японской молодежи. «Японские дети очень рано к этому привыкают, и они могут позвать на помощь любого», — объясняет он.

Это доверие укрепляется в школе, где дети по очереди убирают посуду и подают обед, заменяя взрослый обслуживающий персонал. «Таким образом, идет распределение труда между детьми, они учатся самостоятельности и разной работе, например, мытью туалетов», — говорит Диксон.

Ответственность за общее пространство ведет к тому, что дети гордятся своим правом собственности и вполне конкретно понимают последствия беспорядка, поскольку убирать им придется самим. Такая этическая норма распространяется на все места общего пользования (это одна из причин, почему японские дети в целом такие чистые). Оказавшийся в толпе ребенок знает, что коллектив в чрезвычайной ситуации обязательно ему поможет.

В Японии очень низкий уровень преступности, и это несомненно главная причина того, что родители спокойно и уверенно отпускают детей на улицу одних. Вместе с тем, ограниченное городское пространство, привычка к ходьбе и к использованию общественного транспорта также формируют безопасную среду, и что не менее важно, ощущение безопасности.

«Общественное пространство хорошо просчитано. Это старое пространство, человеческих размеров, помогающее контролировать потоки людей и скорость», — отмечает Диксон. В японских городах люди привыкли ходить повсюду пешком, а общественный транспорт подавляет автомобильную культуру. В Токио половина всех передвижений осуществляется на поезде или в автобусе, а четверть - пешком. Водители привыкли к совместному использованию дорожного полотна и уступают дорогу пешеходам и велосипедистам.

Мачеха Каито говорит, что она не разрешила бы девятилетнему ребенку самостоятельно ездить в лондонском или нью-йоркском метро — только в токийском. Нельзя сказать, что подземка в японской столице стопроцентно безопасна. Там, например, имеется устойчивая проблема приставания к женщинам и девушкам, из-за чего с 2000 года на некоторых ветках метро действуют вагоны только для женщин. Тем не менее, многие городские дети продолжают самостоятельно ездить в школу и выполнять поручения в своем округе без пристального надзора со стороны взрослых.

Предоставляя им такую свободу, родители оказывают большое доверие не только детям, но и всему обществу. «Многие дети во всем мире самостоятельны, — замечает Диксон. — Но у меня есть такое подозрение, что людей с Запада в Японии очень интригует это чувство доверия и сотрудничества, которое люди проявляют без слов и по собственной инициативе».

Оригинал публикации: Why Japanese Kids Can Walk to School Alone

Tanıtım
6 07 oktyabr 2015 (№3)
http://baki-baku.az

PARABANK – Paramızın etibarlı evi

Это интересно
7 07 oktyabr 2015 (№3)
http://baki-baku.az

Интересные предметы из прошлого

 

 

 

 

 

 

 

1. Костюм для охоты на медведя

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Эта странноватая конструкция, превращающая человека в подобие рыбы-шара, — костюм сибирского охотника на медведей или смельчака, участвующего в борьбе с медведем. Для охоты в одиночку такая «кольчуга», конечно, была тяжеловата: сложно представить, что в этом наряде человек мог бы свободно передвигаться и уж тем более быстро бегать. Но когда такой необходимости не было (например, на боях или когда на охоту ходили группой), костюм хорошо защищал от медвежьих укусов и ударов лапой.

2. Бельгийский вариант порохового тестера

 

 

 

 

 

 

Самый ранний аппарат для проверки силы ружейного пороха из тех, о котором есть запись, был изобретен Берном в 1578 году. Это небольшой цилиндр с прочно прилегающей крышкой на петле. Порох взрывался внутри и угол, на который крышка поднималась, как считалось, указывал силу

3. Это разновидность кредитной карты

 

 

 

 

 

 

Зарубки о взятом в долг товаре одновременно делались на обеих палках. Одну хранил покупатель, другую — продавец, что исключало мошенничество. Когда долг погашался, палки уничтожали.

4. Позорная флейта, или шандфлёте

 

 

 

 

 

 

Использовалась в Германии в XVI–XVII веках для публичного унижения плохих музыкантов, а также в качестве наказания за незначительное нарушение законов: клевету, сквернословие, ересь и богохульство. Свое название «инструмент» получил за вид, напоминающий флейту. Изготавливали шандфлёте из разных пород фруктовых деревьев.

Металлическое кольцо надевалось на шею, пальцы вставлялись в зажимы. Чем тяжелее вина, тем сильнее сжимали планки. Наказание усугублялось тем, что несчастного выставляли у позорного столба перед глумящейся толпой. Выглядело все так, будто несчастный играет на флейте, а болевые ощущения, которые он испытывал, вызывали смех и восторг публики. Иногда пытка могла длиться несколько дней.

5. Ловец слёз или слёзница

 

 

 

 

 

 

Небольшой сосуд с узким горлышком сделан так, чтоб можно было прижимать его прямо к уголку глаза. Его назначение — сбор слез, а история насчитывает более трех тысячелетий.

Сосуды для слез были популярны, например, в Персии: мужчины, возвращавшиеся после боя домой, первым делом проверяли слезные бутыли своих жен, чтобы определить, сильно ли они скучали.

6. Перстень-оборонитель

 

 

 

 

 

 

В Викторианскую эпоху, когда качество и количество освещения на улицах крупных городов оставляло желать лучшего, преступления на улицах были обычным делом. Поэтому для обеспечения своей безопасности викторианцы придумывали разнообразные устройства.

С помощью двух маленьких кнопок в перстне откидывались острые лезвия — и перевес в уличной борьбе тут же оказывался на стороне его обладателя.

7. Мортсейф

 

 

 

 

 

 

Мортсейфами называли стальные или чугунные решетки-колпаки, которые надевались на гробы.

В начале XIX столетия с развитием медицины и анатомии в Англии и Шотландии возникла большая потребность в трупах для препарирования. Но в богобоязненном викторианском обществе царила стойкая неприязнь к захоронениям не по правилам: даже кремация была встречена как нечто совершенно ужасное, сатанинское и чудовищное.

8. Ловушка для блох

 

 

 

 

 

 

Внутрь закручивающихся блохоловок в качестве приманки клали небольшой кусочек ткани, пропитанный медом, кровью, смолой или душистыми веществами. Заползшее внутрь насекомое прилипало к приманке. Блохоловки носили под париками и внутри женских причесок, под одеждой и на шее, словно подвеску, а также ставили в спальне у кровати. Вылавливание блох было делом повседневным и в какой-то степени даже эротическим.

9. Женщины на этих фигурках показывали врачу, где именно у них болит

 

 

 

 

 

 

Врачами в прошлом были только мужчины, и им запрещалось непосредственно касаться высокопоставленных пациенток. Поэтому для диагностики использовались специальные куклы. Их делали из слоновой и мамонтовой кости, дерева и даже из перламутра высотой 10–25 см.

Интересная деталь: на некоторых китайских куклах видны бинты для формирования маленькой ножки. Приносил ли куклу врач или у дам были собственные, историки пока точно установить не могут.

10. Это стригиль или попросту скребок для очищения тела

 

 

 

 

 

 

Во времена древних римлян, когда не было мыла, гелей для душа, шампуней, скрабов и прочих достижений химии, всю грязь, пот и пыль с тела соскребали такими скребками.

11. Дымная клизма

 

 

 

 

 

 

Устройство её было крайне простым: дымная клизма была похожа на обычную, но вместо груши у нее были меха из свиного желудка, которые подавали табачный дым в задний проход больного. Табак считался неплохим средством от сонливости и простуды и его даже прописывали больным. Такая процедура, как считалось, должна была помогать при болях в желудке, а также оживляла утопленников. Считалось, что дым высушивает всю лишнюю влагу в теле.

12. Сигнализация от воров

 

 

 

 

 

 

Как и в нынешнее время, горожане XIX века страдали от домушников. В качестве защиты применялась революционная механическая сигнализация от грабителей. Сигнализацию клали под дверь с внутренней стороны, дверь подпиралась штырьком. Когда дверь открывали снаружи, штырек падал и попадал на звонок, который громко оповещал хозяев о том, что в доме чужие.

Mobil telefonların sayı artdıqca, biz arıları itiririk

Albert Eynşteyn deyib ki, arılar yox olan gündən bəşəriyyət yalnız dörd il yaşaya biləcəkdir. İş burasındadır ki, arıların ölümü qlobal ərzaq böhranına səbəb olacaqdır. Hazırda kənd təsərrüfatı bitkilərinin üçdə bir hissəsi arılar tərəfindən tozlandırılır. Kəpənək və pərvanələr də bu prosesdə iştirak edirlər, ancaq onlar arılar qədər böyük ərazini əhatə etmək qabiliyyətinə malik deyildirlər. Ona görə də son onilliklər ərzində arıların ümumi sayının azalması alimləri çox narahat edir. Bəs buna səbəb nədir? Səbəb çoxdur. Məsələn, becərmədə pestisidlərdən istifadə, gənələr, göbələk xəstəliyi, arıçılıqda antibiotiklərdən istifadə, elektromaqnit şüalanma. Bunlardan başqa rasionun məhdudluğu da arıların ölümünə səbəb olan amildir. Belə ki, müxtəlif növ bitkilərdən toz toplayan arılar orqanizmində qlükozaoksidazanın miqdarı kifayət qədər olur və bu, onları yoluxmalardan birmənalı şəkildə qoruyur. Ancaq eyni növ bitkilərdən şirə çəkən arılarda isə immunitent zəif olur.

Arıların ömrünü qısaldan bir səbəb də bal istehsalı üçün yararlı sayılan yabanı bitkilərin sürətlə kökünün kəsilməsidir. Ümumi götürəndə arıların düşmənləri çoxdur və onlardan ən qorxulusu insandır. Hind alimləri belə bir qənaətə gəliblər ki, mobil telefonlardan və mobil rabitə qüllələrindən yayılan elektromaqnit dalğalar arıların həyatı üçün real təhlükədir. Belə ki, dalğalar işçi arıların naviqasiya vərdişlərini pozur. Nəticədə yem dalıyca gedən işçi arı geriyə, yəni pətəyə yolu tapa bilmir. Beləliklə, pətəkdə yüzlərlə yumurta qoymuş ana arı ac, tırtıllar qayğıdan kənar qalır və on gün ərzində bütün sürü məhv olur. Müəyyən olunmuşdur ki, 15 dəqiqə şüalanmaya məruz qalan arı ailəsi üç ay müddətində bal istaehsalını azaldaraq tamamilə dayandırır, ana arı isə bala vermir.

Beləliklə, əgər mobil telefonların və qüllələrin sayı artsa on il kifayətdir ki, biz arıları tamamilə itirək. Əlbəttə, biz demirik ki, mobil rabitə olmasın. Amma telekommunikasiya şirkətləri bu barədə xüsusilə diqqətli olmalıdırlar və birinci növbədə arıların orientasiyasına təsir edən tezlikləri müəyyənləşdirməli və bu tezliklərdən  istifadə etməməlidirlər.

Mazda avtomobilləri 0% kreditlə

Yeni kampaniya bütün modelləri əhatə edir. Beləliklə, “0% kredit” kampaniyası çərçivəsində alıcılar istədikləri avtomobili 2 illik faizsiz kreditlə əldə edə bilərlər. Qeyd edək ki, kredit manatla verilir. İlkin ödəniş isə 50% təşkil edir.

Bu şərtlər bütün dilerlərdə keçərlidir. Mazda avtomobilləri Bakı şəhərində 3 dilerdə, həmçinin, Gəncə, Lənkəran və Goranboydakı dilerlərdə təqdim edilir.

Ətraflı məlumat üçün bizə zəng edin (012) 349 01 00

Dilerlərin ünvanları - http://mazda.az/?sid=15

. . . – – – . . .
8 07 oktyabr 2015 (№3)
http://baki-baku.az

Genetik silah artıq reallığa çevrilmişdir

Genetik silaha “ağıllı silah” da deyirlər. Bu, onunla bağlıdır ki, bu silah təsir hədəfini yüksək dəqiqliklə seçmək imkanına malikdir və müəyyən genetik kodu olan hədəfi məhv edir. Bu məsələyə elmi yanaşmanın əsası ondan ibarətdir ki, həmin silah məhz müəyyən irqə, etnosa və ya millətə mənsub olan fərdə təsir göstərir.

Bəs, genetik silah nədir? Təhlükəsizlik sahəsinin mütəxəssislərinin fikrincə, genetik silah bakteriya və virusların gen mühəndisliyi texnologiyalarının köməyi ilə süni şəkildə yaradılmış ştammlarıdır. Həmin ştammlar elə dəyişdirilmişdir ki, onlar insan orqanizmində neqativ dəyişikliklərə səbəb ola bilər. Genetik silah insanın cinsindən, yaşından və müxtəlif antropoloji əlamətlərindən asılı olaraq təsir edir. Ayrı-ayrı insanlar və populyasiyalar arasında fərqlər onları fərqləndirən genlərdə zülalların qeyri-müntəzəm paylanması ilə əlaqədar olduğu üçün, genetik kodu özündə saxlayan DNT-nin strukturunun təhlil edilməsi yolu ilə həmin əlamətləri aşkar etmək olar. İnsanın xarici görkəmi, davranış manerası, ömrünün uzunluğu və bir sıra başqa xarakteristikaları genetik baxımdan şərtlənmişdir (DNT-də kodlaşdırılmışdır). Gen mühəndisliyi DNT-lərin surətlərini də yaratmağa imkan verir, klonlaşdırma ilə bağlı bütün eksperimentlər məhz bu prinsipə əsaslanır. Bu gün fərqləndirici genlərin identifikasiyası sahəsində iş aparan təşkilatlar çoxdur. Məsələn, artıq müəyyən edilmişdir ki, 50-yə yaxın etnosu genetik səviyyədə fərqləndirmək mümkündür. Bu, o deməkdir ki, əgər terrorçuların əlində genetik silah olarsa, bütöv bir etnos fiziki cəhətdən yox olmaq təhlükəsi ilə üzləşə bilər. Britaniya Tibb Assosiasiyası (BTA) xəbərdarlıq edir ki, genetik silahın köməyi ilə hətta müəyyən etnosların daxilində ayrı-ayrı qrupları da məhv etmək olar. BTA mütəxəssisləri açıq bəyan edirlər ki, genetik silah yaradılması real məsələdir. Assosiasiyanın hesabatında deyilir: “Yaxın onillikdə genetik kütləvi qırğın silahı yaradıla bilər. Genetikanın çox sürətlə inkişaf etməsi artıq yaxın illərdə miqyasına görə misli görünməmiş etnik təmizləmələr aparılmasına səbəb ola bilər”.

“Faynenşl Tayms” qəzeti vaxtilə yazırdı ki, Cənubi Afrika Respublikasında qaradərili insanlarda sonsuzluq xəstəliyi törədə biləcək bakteriyalar yaradılması üzrə işlərə yaxın vaxtlarda xitam verilmişdir. Bəzən genetik silah barəsində skeptik fikirlər söylənilir. Bununla belə, müasir texnologiyaların köməyi ilə bu cür silahların yaradılması, heç də perspektivsiz və çox mürəkkəb məsələ deyildir. Bu cür silah yaradılması, məsələn, konkret xəstəliyə təsir göstərən antibiotik alınması kimi asan (nisbətən asan), bəlkə ondan da asandır, çünki silahlarda tətbiq edilən ştammların vəzifəsi orqanizmi müalicə etmək deyil, əksinə, onu dağıtmaqdır.

ABŞ-ın sabiq müdafiə naziri Uilyam Koen hələ 1998-ci ildə sensasiyalı bir bəyanatla çıxış edərək demişdi ki, onun sərəncamında etnik baxımdan spesifik ola biləcək müəyyən “patogenlər” yaradılması üzrə işlər haqqında materiallar vardır. Qərbin kəşfiyyat dairələrindəki mötəbər mənbələrdən birinin verdiyi məlumata görə, Koenin nəzərdə tutduğu ölkələr sırasına İsrail də daxildir.

Qərb xüsusi xidmətlərinin KİV-lərdə dəfələrlə dərc edilmiş məlumatlarına görə, artıq bir neçə ildir ki, İsraildə bioloji silah yaradılması üzrə fəal iş aparılır. Bu silah yəhudilərə təsir etmədən, yalnız ərəbləri məhv edə bilər. İsrail alimləri “etnik bomba” yaradılması çərçivəsində bəzi ərəblərə xas olan fərqləndirici genlərin identifikasiya edilməsi sahəsində təbabətin uğurlarından istifadə edərək, sonradan genetik dəyişikliyə məruz qalmış bakteriya və viruslar yaratmağa çalışırlar. Onlar bəzi virusların və bakteriyaların mövcud olduğu hüceyrələrin daxilində DNT-ni dəyişmək qabiliyyətindən istifadə etmək niyyətindədirlər. Alimlər yalnız müəyyən genlərin daşıyıcılarına hücum edən öldürücü mikroorqanizmlər konstruksiya edirlər.

Sözügedən proqram İsraildə gizli kimyəvi və bioloji silah yaradılması üzrə əsas tədqiqat mərkəzi sayılan Ness Tsziona (Ness Tziyona) Biologiya İnstitutunda həyata keçirilir. Mərkəzin bir əməkdaşı adının çəkilməməsini xahiş edərək bildirmişdir ki, bu, çox mürəkkəb məsələdir, çünki həm ərəblər, həm də yəhudilər semit mənşəli etnoslardır. Bununla belə, həmin əməkdaş demişdir: “Biz bəzi ərəb icmalarının, xüsusən İraqdan olan adamların genetik profilinin spesifik xüsusiyyətlərinin aşkar edilməsində böyük uğurlar qazanmışıq”. Bu xəstəlik havaya müəyyən mikroorqanizmlər çilənməsi və ya həmin mikroorqanizmlərlə su kəmərinin zəhərlənməsi yolu ilə yayıla bilər.

2002-ci ilin avqust ayında BMT Fransanın Paster İnstitutunun həkim və alimlərindən ibarət xüsusi komandanı təcili olaraq Madaqaskara göndərmişdir. Bu komandanın məqsədi Madaqaskarda yayılmış naməlum xəstəliyin epidemiyasını öyrənməkdən ibarət idi. O vaxt 2000-dən çox insana yoluxmuş və Madaqaskarın 157 sakininin həyatına son qoymuş xəstəliyin simptomları adi soyuqdəymə simptomlarına oxşayırdı. Xəstələnənlər kəskin başağrısı hiss edir, onların mədə-bağırsaq sistemində kəskin pozuntular müşahidə olunurdu. Həkimlərin sözlərinə görə, xəstələr əksər hallarda heç iki gün də sağ qalmırdı. Lakin BMT əməkdaşlarını daha çox təşvişə salan bu idi ki, ilk əlamətləri hələ iyun ayında üzə çıxmış epidemiya əksər hallarda yalnız bir etnik qrupa mənsub insanlarda yaranırdı. Ola bilsin ki, o vaxt alimlər məhz genetik (konkret halda etnik) silahın sınaqları ilə üzləşmişlər.

Genetik silahın tarixi bakterioloji silahın tarixi ilə sıx bağlıdır. Məlum olduğu kimi, birinci nəslə aid bakterioloji silahların, yəni inkubasiya dövrü az olan kəskin epidemik xəstəliklərin (taun, vəba, sibir xorası) törədicilərinin və toksinlərin istehsalına hələ 1920-ci illərdə başlanmışdı. İkinci Dünya müharibəsi dövründə yaponlar bakterioloji silahları on minlərlə çinli əsir üzərində sınaqdan keçirmişlər. Lakin təxminən 1950-ci illərdə bu cür epidemiyalara qarşı mübarizə metodları yaratmaq mümkün olmuşdur. Bioloji silahın gizli şəkildə tətbiq edilməsi mümkün olmadığından onun təkmilləşdirilməsi üzrə işlər davam etdirilmişdir.

Bakterioloji silahların inkişafının növbəti mərhələsi 1960-cı illərin ortalarından 1970-ci illərin əvvəlinə qədər olan dövrü əhatə edir. 1969-cu ildə ABŞ Müdafiə Nazirliyinin Perspektivli Tədqiqat Layihələri Agentliyinin (ARPA) direktoru Konqresdə çıxış edərək demişdir: “Yaxın 5-10 ildə elə sintetik bioloji agent yaratmaq mümkündür ki, insanın təbii immuniteti həmin agentin qarşısında aciz olacaqdır”. İkinci nəslə aid bakterioloji silahın uzunmüddətli inkubasiya dövrü və epidemiyanın lokallaşdırılması mümkün olmayan ləng inkişafı üçün nəzərdə tutulurdu (zəifləmiş orqanizmin təsadüfi infeksiyadan məhv olması üçün). Beləliklə, ənənəvi karantin tədbirlərinin səmərəsi heçə endirilirdi. Bu növ bakterioloji silahların bir nümunəsi antibiotiklərin əksəriyyətinə qarşı davamlı olan vərəm xəstəliyidir. Heyvanları və kənd təsərrüfatı bitkilərini məhv etmək üçün də müvafiq viruslar seçilirdi.

Genetik silahın yaradılması istiqamətində ilk işlər 1970-ci illərə, ilk süni genin yaradıldığı dövrə aiddir. Əvvəlcə hərbçilər öz laboratoriyalarında süni şəkildə yaradılmış ştammların məhvetmə qabiliyyətini 100%-ə çatdırmağa çalışırdılar. Bu məqsədlə Marburq, Lass, Ebol kimi Afrika viruslarının ən öldürücü variantları motifikasiya edilir, həmin viruslar cəmi bir neçə saatda insanların daxili orqanlarını yekcins jeleyə çevirir. Məsələn, Amerikada yaradılmış tulyaremiya döyüş ştammları antibiotiklərə qarşı davamlı olur və immun sisteminin müqavimətini qırır. Seçmə üsulla təsir edən virusların yaradılmasına yönəlmiş tədqiqatlar başlanır. Artıq 1970-ci illərin axırlarında virusların insanın cinsindən və yaşından asılı olaraq “işə düşmək” effektivliyi 90%-ə çatır. ABŞ, SSRİ, Çin və Qərbi Avropanın bir sıra ölkələrində bu sahədə fəal iş aparılırdı. 1980-ci illərdə start verilmiş “İnsan genomu” layihəsi hərbçilər qarşısında yeni perspektivlər açmışdır.

Bu gün genetik silah özünün ümumi təsirinə görə kütləvi qırğın silahlarının bütün başqa növlərindən xeyli üstündür. Bu silahı yaymaq çox asandır (kiçik bir ampulanı insanların kütləvi şəkildə toplaşdığı yerlərə çiləmək kifayətdir). Genetik silah ştammları lazımi genetik fərqlərə malik olan subyekti “axtara-axtara” hava ilə böyük məsafələr qət edə bilər. Bu ştammları və onların təsirinə məruz qalmış varlıqları müvafiq texnologiyalara malik olmadan aşkar etmək isə çox çətindir. Üstəlik, genetik silahın, necə deyərlər, geriyə ünvanı yoxdur, yəni onun kim tərəfindən tətbiq olunmasını müəyyən etmək qeyri-mümkündür. İçərisində nüvə döyüş başlıqları olan raketlərin uçuşunu və ya zəhərləyici kimyəvi maddələr tətbiq etmək cəhdlərini qeydiyyata almaq mümkün olduğu halda, genetik silahın yayılması hiss olunmur, onun təsiri isə uzun müddət sonra özünü göstərir.

1990-cı illərdə alimlər belə hesab edirdilər ki, insan genomunun şifrini (zülalların kodlaşdırılması üsulu) 2025-ci ilə qədər açmaq mümkün olacaqdır. Lakin ABŞ-ın və İngiltərənin elmi təşkilatları keçən ilin yayında “İnsan genomu” proqramı üzərində işi (insan DNT-nin şifrinin kompyuter vasitəsilə açıqlanması işlərini) uğurla tamamlamış, bundan əlavə onlarca patogen bakteriyaların genom strukturlarının şifrini açmağa müvəffəq olmuşlar. Asanlıqla başa düşmək olar ki, bu proqramın nəticələrinin əksəriyyəti açıqlanmır – “Genom” yaxın 5-10 ildə yaranacaq yüksək dəqiqliyə malik olan genetik silahın yeni nəsli üzərində işlərə başlamağa imkan verir. Hazırda gen mühəndisliyi toksinlərin təsir mexanizmini üzə çıxarmağa və gərgin iş tələb edən adi genetik ekspertizadan heç nə ilə fərqlənməyən, seçmə üsulla təsir göstərən toksik məhsullar istehsalını təmin etməyə imkan verir.

Bu gün “Genom” proqramının əvəzinə “Proteom” adlı yeni proqram üzərində iş aparılır. Zülalların vəzifələrini və qarşılıqlı təsirini öyrənməyə həsr edilən bu proqram mütləq dəqiqliyə malik olan elə bir silah əldə etməyə yol açacaqdır ki, həmin silah müəyyən genetik əlamətlərə malik olan istənilən insan populyasiyalarını əvvəlcədən seçilmiş istənilən müddətdə - bir neçə saatdan onlarca ilə qədər vaxt ərzində planlı şəkildə məhv etməyə imkan verəcəkdir. Bu halda cavab zərbəsi endirilməsi təhlükəsi olmayacaqdır.

Yuxarıda deyilənlərə əsasən asanlıqla təsəvvür etmək olar ki, əgər bu sahədə qanunsuz şəkildə aparılan tədqiqatları aşkar etmək və onlara nəzarət etmək üzrə düzgün iş aparılmasa (həmin işlərə tamamilə son qoymaq mümkün deyildirsə), bəşəriyyət yaxın gələcəkdə çox böyük fəlakətlərlə üzləşə bilər. Genetik silahla əlaqədar ən böyük təhlükə genetik texnologiyaların xüsusi şirkətlərdə inkişaf etdirilməsi və müxtəlif ölkələrə göndərilən, hazırlanmasında genetik texnologiyalardan istifadə edilmiş qida məhsulları və dərman maddələri (transgen məhsullar) haqqında informasiyanın olmamasıdır. Dünya taxıl bazarına cəmi beş transmilli korporasiya nəzarət edir. Müxtəlif ölkələrə göndərilən taxılın qiymətləri və həcmi həmin korporasiyalar tərəfindən müəyyən edilir. Bütün növlərdən olan bitki yağları bazarına isə yalnız bir konsern nəzarət edir. Həmin şirkətlərin hamısında gen mühəndisliyi sahəsində fəal tədqiqatlar aparılır.

2000-ci ilin oktyabr ayında ABŞ-dakı ərzaq mağazalarında “StarLink” adlı bir məhsul - transgen qarğıdalının peyda olması ilə əlaqədar qalmaqal qopmuşdu. Məsələ burasındadır ki, həmin məhsuldan yalnız mal-qara üçün yem kimi istifadə edilməsinə icazə verilmişdir. “StarLink”in tərkibinə əlavə edilmiş gen Avropa qarğıdalı qurdunu məhv edən pestisidin sintezinə cavabdehdir. Bu zülal insanda çox güclü allergiya yaradır. O, həzm olunmur, hətta yüksək temperaturda da parçalanmır və anafilaktik şok dərəcəsinə çata biləcək allergiya reaksiyasının inkişafına səbəb olur. Qalmaqal ilk növbədə onunla əlaqədar idi ki, firma “StarLink”i adi qarğıdalı adı ilə satırdı.

Daha bir fakt. 1989-cu ildə Yaponiyada süni şəkildə yaradılmış bakteriyalar əsasında istehsal edilmiş L-triptofan adlı dərman ABŞ-da yayılmışdı. Bu triptofanın tərkibinə səbəbi aydın olmayan yollarla düşmüş patogenlər insanın immun sistemini məhv edirdi. Nəticədə yayılmış epidemiya on min nəfəri əhatə etmişdi. Bu adamlardan 37 nəfəri həlak olmuş, minə yaxın adam şikəst olmuşdu. Transgen ərzaq məhsullarının və dərmanların təhlükəsi təkcə ehtimal edilən səhvlərlə deyil, həm də insanın genetik mexanizminin iş prinsiplərini hələ sona qədər üzə çıxarılmaması ilə bağlıdır. Genlər orqanizmdə bir-birinə təsir edir və yad genin əlavə edilməsinin nəticələrini dəqiq proqnozlaşdırmaq qeyri-mümkün olur.

Beləliklə, genetik silahların tətbiq edilməsinin nəticələri həqiqətən fəlakətli ola bilər. Ona görə də təsadüfi deyildir ki, təcavüzkar əhval-ruhiyyəli başabəla “ağıl dəryaları” bütün dünyanı bürümüşdür. Amerikalı alimlər özləri də etiraf edirlər ki, molekulyar biologiya və genetika sahəsində tədqiqatların 90 faizini istənilən anda genetik silah yaradılması istiqamətinə yönəltmək olar. Məsələn, ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri Tədqiqat İdarəsindən daxil olmuş bir sənəddə genetik dəyişikliklərə məruz qalmış həşəratlar yetişdirmək təklif olunur. Bu həşəratlar düşmən ərazisində yolları və təyyarələri uçma-enmə zolaqlarını yeyib-dağıtmağa, habelə hərbi texnikanın və köməkçi avadanlığın metal hissələrini, örtüklərini, yanacaq və sürtgü materiallarını məqsədyönlü şəkildə dağıda bilər. Məlumdur ki, bir qrup alim gəmilərin və təyyarələrin rənglənməsində tətbiq edilən boyanın tərkibindəki poliuretanı parçalayan mikroorqanizmlərin yaradılmasına görə patent almışlar. Hərbi təyinatlı digər biotexnoloji laboratoriya isə yanacağı və plastik maddələri dağıdan “antimaterial biokatalizator” yaradılması ilə məşğuldur.

Beləliklə, bir daha qeyd etməliyik ki, vaxtilə nüvə sahəsində olduğu kimi, indi genetikada unikal kəşflər edən insan növbəti dəfə özünü məhv etməyin yeni üsulunu ixtira etmişdir. Bu gün isə elm tutumlu texnologiyalar sahəsində, xüsusən molekulyar biologiya və gen mühəndisliyi sahəsində “tərəqqi”nin doğura biləcəyi fəlakəti necə minimuma endirmək məsələsi həmişəkindən daha aktualdır.

R. Ağayev

İşdən sonra
9 07 oktyabr 2015 (№3)
http://baki-baku.az

“Qız qalası”, yoxsa “Qız qala”?

Qız qalası Bakının ən müəmmalı və əzəmətli abidəsidir. Bu abidə İçəri şəhərin cənub-şərq hissəsində ucalır. Azərbaycan memarlığının bu nadir tikilisinin Şərqdə analoqu yoxdur. Abidə bu gün də hər şeydən çox öz bənzərsiz forması ilə diqqət çəkir. Tikilinin tarixi və təyinatı ətrafında çoxsaylı mübahisələr getməkdədir.

Qala sahil qayasının çıxıntısında, yerli boz əhəngdaşından tikilib, hündürlüyü 28 metr və diametri - 16,5 metrdir. Divarların qalınlığı binanın özülündə 5 metr, yuxarıda 4 metrdir. Şərq tərəfdən qalaya çıxıntı birləşir, onun təyinatı hələ də bəlli deyil. Daxildən qala 8 mərtəbəyə bölünüb. Bu mərtəbələrdən hər biri indi dəyirmi dəliyi olan daş qübbə ilə örtülüb. İçəri işıq ensiz, içəriyə doğru genişlənən pəncərə oyuqlarından düşür. Mərtəbələr arasında əlaqə qala divarlarında salınan dolama daş pilləkən vasitəsilə həyata keçirilirdi. Divarların içərisində oyuqlar qoyulub, onların içərisindən diametri 30 sm olan dulusçuluq borusu keçir. Qalanın daxilində, qayada üçüncü mərtəbəsinin rütubətli qatlarında çapılmış 21 metr dərinliyi olan quyu var.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Qala XII əsrə aid deyil?

Qız qalasının tikilmə tarixi hələ də məlum deyil. Çox zaman onu XII əsrə aid edirlər. Qalanın çölündə yerləşən yazılı daşın tarixi bu qədərdir. Piltədəki kufi yazısında deyilir: "Məsud ibn Davud qübbəsi". Amma bu piltə qalada sonradan peyda olub, çünki təsadüfi yerləşir və özü də əsas girişin üzərində deyil, hörgüyə yandan səliqəsiz, yerdən 14 metr hündürlüyə daxil edilib. Böyük ehtimalla, bu, qəbirüstü piltədir, təmir zamanı onunla qalanın pəncərəsini tıxayıblar və ya bu qalanı bərpa edən ustanın adıdır. Qalanın yaşını iki yolla müəyyən etmək olar. Birincisi, Qız qalasının tikintisində əhəngli məhluldan istifadə edilib, belə məhlulla ən qədim bina Qəbələdə aşkarlanıb və b.e.-nın I əsrinə aiddir. Ola bilsin, qalanın ən azı bu qədər yaşı var. İkinci halda bu qalanın yaşını, Qız qalası ilə İçəri şəhərdəki Məhəmməd ibn Əbu Bəkr məscidinin tikintisində (1078-1079) istifadə olunan daşların rəngini müqayisə etməklə müəyyənləşdirmək olar. Hər iki binanın tikintisində eyni növ yerli əhəngli məhluldan istifadə olunsa da, Qız qalasındakı daşların rəngi xeyli tünddür, daha doğrusu, məscidin daşlarından bir neçə yüz il qədimdir. Beləliklə, yuxarı hədd IX-X əsrlərdir. Məşhur tarixçi S. Aşurbəyli Qız qalasının b.e-nın ilk illərində, M. Nəbiyev VI əsrdə tikildiyini düşünürlər. D. Axundov isə qalanın b.e.ə. VI əsrdə tikilməsi barədə ehtimal irəli sürür. Azərbaycan arxitekturasının tarixçisi L. Bretanitski hesab edir ki, onu 2 mərhələdə inşa ediblər: aşağı hissə - 13,7 metr hündürlüyədək V-VI əsrlərdə, yuxarı hissə XII əsrdə tikilib.

Bu qala yalnız müdafiə məqsədi daşıyır

Qalanın ilkin təyinatını müəyyənləşdirmək də eyni dərəcədə çətindir. Onun müdafiə istehkamı kimi tikilməsi şübhə doğurur. Çünki qalanın ərazisi kiçikdir və orada uzunmüddətli yaşayış üçün şərait yoxdur. Ensiz pəncərə yarıqları dənizə istiqamətlənib və düşmənə müqavimət üçün nəzərdə tutulmayıb. Düşmənlə mübarizə üçün yalnız qalanın zirvəsi işə yaraya bilər. O da hesablanıb ki, qalaya sərf olunan daş və əhəngdən şəhərin ətrafında ikinci bir qala divarları da qurmaq olardı. Belə ehtimallar var ki, əvvəlcə qala od məbədi, zərdüşti məbəd, rəsədxana kimi nəzərdə tutulurmuş («qala» sözünün dilimizdə qalamaq mənası da var), amma bunların heç biri ağlabatan deyil. Görünür, qaladan islamaqədərki dövrdə dini tikili kimi istifadə edirlərmiş. Qalanın ətəyindəki qədim ritual quyuları da bundan xəbər verir. Abbas İslamovun araşdırmaları da qalanın dini səciyyə daşıdığını təsdiqləyir. O aşkar edib ki, bir çox qədim kultlarda müqəddəs sayılan qış gecə-gündüz bərabərliyində (22 dekabr) Günəşin şüaları düz Qız qalasının mərkəzi pəncərəsinə düşür. Sonra günəş müəyyən qanunauyğunluqla bütün yuxarı pəncərələrə nüfuz edir. Eyni zamanda qalanın bir çox elementləri bir-birilə qarşılıqlı əlaqədədir. Beləliklə, qala Günəş kultu ilə bağlı imiş, bu da onun layihəsində öz əksini tapıb. İslam dininin yayılması ilə əlaqədar qədim kultlar unuduldu və indi qalanın ilkin təyinatı barədə danışmaq çətindir.

XII əsrdə bu əzəmətli qala Bakının müdafiə sisteminə aid edildi və Bakı qalasının əsas istehkamına, Şirvanşahların qüdrətli qalalarından birinə çevrildi. XVIII-XIX əsrlərdə ondan mayak kimi istifadə olunurdu. Qaladakı mayak 1858-ci il iyunun 13-də yandırıldı, buna qədər onun üzərində istehkam bayrağı vardı. Sonralar şəhər böyüyəndən sonra qaladakı işıq şəhərin gecə işıqlarına qarışdı. 1895-ci ildə Qız qalasının yuxarı hissəsinə ağ enli zolaq çəkildi. Amma bu, problemi həll etmədi və artıq 1907-ci ildə mayak Nargin (Böyük Zirə) adasına keçirildi.

Qala dəfələrlə - orta əsrlərdə, XIX əsrin ortalarında (rus hərbçiləri tərəfindən), sonuncu dəfə 1960-cı illərdə - bərpa olunub. Təəssüf ki, bərpa zamanı tikilinin bəzi elementləri və onun ilkin görünüşü dəyişdirilib. Məsələn, əvvəllər qala içəridən örtülməmişdi, mərtəbələr arası qübbələr isə son təmir işləri zamanı tikilib. Eyni zamanda bəzi oyuqlar və qapılar hörülüb. 1964-cü ildə qala muzey elan olunub, 2000-ci ildə YUNESKO-nn abidələri siyahısına daxil edilib.

Ata qızına aşiq olub və onun şərəfinə qala tikdirib?

«Qız» sözünə Azərbaycanın və Şərqin bir sıra ərazilərindəki qalaların adında rast gəlirik, yəqin ki, bu, «alınmayan», «ələkeçməyən» mənasını verir.

Amma “Qız qalası”nın adı ilə bağlı müxtəlif əfsanələr dolaşmaqdadır. Onlardan birində deyilir: şah - ata öz qızına aşiq olur və onunla evlənmək istəyir. Bundan dəhşətə gələn qız atasını fikrindən çəkindirmək üçün qala tikilməsini və bu qala tikilincəyədək gözləməyi xahiş edir. Amma qala tikiləndən sonra da şah qərarından dönmür. O zaman qız qalaya qalxaraq özünü oradan dənizə atır. Ən acınacaqlısı odur ki, bu cəfəngiyyat “Klassik Azərbaycan ədəbiyyatı kitabxanası” çoxcildliyinin I cildində də yer almışdır.

Nəticə

Bu bir gerçəkdir ki, müəyyən əfsanələr, rəvayətlər tarix adlı ümmanın dalğalarına qarışaraq zamanla birgə gələcəyə doğru yol alır. Bunun bariz nümunəsini “Tarix kitabı” əsərində görə bilərik. Herodotun qələmə aldığı bu əsərdə hətta əfsanələr belə olmuş hadisə halına gətirilərək qədim tarixi formalaşdıran faktura kimi təqdim olunur. Tarix XXI əsr limanına yan alıb. Qarşılaşdığımız mənzərə üz qızardır. Yuxarıda qeyd olunan əfsanə kimi utanc dolu bir yalanın realmış kimi qələmə alınıb tarixə salınması fikrimcə heç də əxlaqi bir iş deyil. Gələcək nəslə ötürəcəyimiz tarix budurmu?... Yalanlarla, rüsvayedici böhtanlarla dolu bir tarix. Azərbaycanı dünya ictimaiyyətinə tanıdan əzəmətli tarixi abidəni bu cür rüsvayçı şəkildə təqdim etməməliyik. Bu iftira dolu əfsanələrin tarix səhifələrinə qarışmasına izn verməməliyik. Tarixdə zatən məğlubiyyətləndən başı ayılmayan ərazimizdə tikilmiş müdafiə məqsədi daşıyan bir qalanın keçmişini utanc doğurucu bir yalan pərdəsinə bürüməməliyik. Qorunmaqdan kənarda qalıb qorumadıqlarımız vardır. Qoruya bilmədiklərimiz vardır. Qorumaq istəmədiklərimiz vardır. Barı tariximizi qoruyaq... Qalamızı qoruyaq. Yüz illərin bakirəsi “Qız qala”mızın Namusunu qoruyaq.

Hazırladı: Məmməd Rauf

Tüstü (felyeton)

CƏLİL MƏMMƏDQULUZADƏ

Yer üzündə ikicə şəhərdə hamamların tulanbarında peyin yandırırlar: bir Naxçıvanda, bir də Təbrizdə.
Yer üzündə cəmi hamamlar ya neft ilə qızır, ya odun ilə. Hətta dılğır Marağada, Xoyda və qeyri şəhərlərdə də hamam odun ilə qızır. Və yer üzündə bir şəhər yoxdur ki, onun tüstüsü qonşuya əziyyət eləsin.
Yer üzündə bir millət qalmayıb ki, peyini çəki ilə satın alıb əkin yerlərinə tökməsin. Bircə Təbrizdə peyin müftədir; çünki Təbriz vilayətində əkin olmasa, allah-taala yox yerdən bizə çörək verər. Və çün peyin müftədir, o səbəbdən də hamamçılar oduna pul vermirlər; çünki pul versələr, hamam sahibləri o qədər dövlət qazana bilməzlər ki, indi qazanırlar.
Millətə təfavüt eləmir; əgər mənim əcəlim tamam deyil, hamam tüstüsü ki, məni indidən öldürməz. Onunçün tək bircə nəfərin də fikrinə gəlmir ki, dünyada yaşamaq ibarət deyil ondan ki, səhər dükana gedib axşam abi-güştü yeyib yatasan. Sən ki, hamamın qoxumuş peyinin, üfunətli tüstüsünün içində yaşayacaqsan, dəxi niyə özgə millətləri bəyənmirsən ki, onlar hamamlarının tüstüsü ilə qonşuları boğmurlar?!
Hər yan tüstüdür; məclislərdə və evlərdə duxaniyyat və məşrubat tüstüsü, küçələrdə hamam tüstüsü, mənəviyyatda mövhumat tüstüsü, ruhda və qəlbdə kəsafət tüstüsü!..
Xülasə, millət tüstü içində boğulmaqdadır! Və boğula-boğula nicata müntəzirdir.
– Kimdən?
– Hər bir vicdan sahibindən, hər bir həqiqi vətən dostundan, hər bir bəni-növ’i-bəşərə rəhmi gələnlərdən.
Millət boğulur, tüstülər milləti hər tərəfdən əhatə eləyib. Əgər dadü fəryada tez yetişməsəz, mümkündür ki, millətdən bir əsər dəxi qalmaya.
Tələsmək lazımdır.

Hərdəmxəyal

Didaktikos
10 07 oktyabr 2015 (№3)
http://baki-baku.az

GƏLİN, DÜZ TUŞLAYAQ

Böyük Bakı şəhərinin əziz sakinləri. Yəqin hər biriniz yollarda, avtobuslarda, metroda və hətta böyük şirkətlərdə belə xəbərdaredici “sloqanlar”a rast gəlmisiniz. Bəzən bir söz, bəzən isə məhz eşşək şəkili ilə bəzədilmiş bir cümlədən ibarət olan bu əmrlər bizə şüurlu şəkildə düşünərək əslində etməməli olduğumuz hərəkətlərimizi tərgitməyə çağırır. Amma çifayda.

Bir vaxtlar ölkədə elektrik xətlərini birləşdirən dirəklər yeni-yeni yerləşdirilərkən bu xəbərdaredici elan yəqin ki, yaşlı nəslin xatirindədir: “Dırmaşma! Öldürər!”. Amma deyirlər, dırmaşanlar dırmaşdı da və... İllər ötdü... O vaxtdan bu vaxta nə dəyişdi görəsən? Bəlkə şüurumuz? Məncə yox. Amma deyəsən dəyişən elə elanlar oldu axı.

“Bura zibil atan cındırdı”

Birinin evinin önünə, birinin qapısının ağzına, başqa birinin idarəsinin qarşısına, digərinin həyətinə zibil atırıq. Məişətimizə daxil etdiyimiz yeni, müasir və ən populyar vərdişlərimizdən biri budur. Görəsən, zibil əlimizdə heç düşünmürükmü ki, kiminsə evinin önünə zibil atmaq olmaz?! Yəqin düşünmürük, yəqin düşüncə qabiliyyətimiz bir balaca öləziyən təhər olub. Və elə buna görə də bu şakərimizdən də əl çəkmirik. Nəticədə, bu “üz ağardan” hərəkətimizə görə, dibinə zibil atılan divara çox hörmətli özümüzü və sayğıdəyər əzizlərimizi anaraq yazırlar: “Bura zibil atan cındırdı”, “Ay eşşək, bura zibil tökmə” və yaxud bəlkə təsir etdi deyə ora zibil atanın atasının goruna yüksək səxavət hissi ilə “üç nöqtə” də yağdırırlar.

   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

“Ayə, ordan qapını burax!”

Bu duyurunu demək olar ki, hər gün ictimai nəqliyyatın ən populyarı olan metroda eşidirik. Eşidirik, amma yenə də məzə xatirinə qapını tutub saxlamaqla qatarın gedişini ləngidirik. Və nəticədə, əslində metro asayişini qorumaqla mükəlləf olan polis nəfərləri ehtiyac duyulmadığı təqdirdə  tutulub saxlanılmış qatar qapılarının buraxılması uğrunda mücadilə aparmalı olurlar. Eşitdiyimə görə digər millətlərin belə bir vərdişi yoxdur. Burdan da birmənalı olaraq yalnız bir nəticə çıxır – bu, bizim analoqu olmayan milli şakərimizdir. Doğrudur, hər dönəm insanları yasaqlara qarşı gəlmişlər. Bu düşüncə forması əsasən yeniyetmə gənclərə aiddir. Amma bəzi  hallarda bu kimi əməllərin yetkin insanlar tərəfindən həyata keçirildiyini görəndə bir az mədəni olan insanın şüuraltı düşüncəsində məyusluğun yaranmasına heç bir maneə qalmır. Çünki XXI əsrin 15-ci ilində, Bakıda metro maşınisti “Ayə, ordan qapını burax” deyə hayqırırsa, deməli düşüncəmizdə hələ də problemlər var.

“Bir-birinizə qarşı diqqətli olun. Əlillərə, qocalara, uşaqlı qadınlara yer verin”. Yəqin ki, bu ifadə də hər birinizə tanışdır. Deyim ki, hər gün metrolarda eşitdiyimiz bu çağırışa rəğmən yenə də metroda bir-birimizə qarşı diqqətli olmuruq, bir-birimizi itələyib, vaqona tez minmək üçün çaba sərf edirik, əlillərə, qocalara uşaqlı qadınları isə heç eynimizə də almırıq.

“Maşın saxlama!”

Əsasən yeraltı maşın dayanacaqlarının çıxışında gördüyümüz bu çağırış da artıq məşhurlaşmaqdadır. Maşınların yeraltı dayanacaqlara giriş-çıxışı fasiləsiz olaraq gerçəkləşdiyi üçün dayanacaq qapısının önündə saxlanmış hər hansı bir maşın bu prosesə əngəl törədir. Əslində bunu düşünmək və anlamaq də bizə çətin gəlməməliydi. Amma yəqin ki, bəzi vaxtlarda beynimizi ağır əziyyətə düçar edib bu cür “sadə” və “mənasız” şeyləri düşünməyi özümüzə vaxt itgisi hesab edirik. Məsələn, mənim yaşadığım binanın altı maşın dayanacağıdır. İnsanlar qayğısızca buna əhəmiyyət vermədən maşınlarını həmin dayanacağın qapısının önün saxlayırdılar. Və bir gün bina komendantı dayanacaq qapısının önünə bir duyuru yazıb-yapışdırmaq məcburiyyətində qaldı: “Xahiş olunur, burada maşın saxlamayın”. Rica xarakteri daşıyan bu yazı əhəmiyyətsiz qaldığı üçün bina sahibi o yazının alt hissəsində böyük hərflərlə, I şəxsin təkində, dəmir lövhə üzərində belə yazdırdı: “Maşın saxlama!”. Bu da işə yaramadı. Və nəhayət “Maşın saxlama” cümləsinin əvvəlinə və axırına eşşək şəkilləri yapışdırıldı. Hazırda hər eşşək şəklinin önündə bir maşın dayanır. Şakərdi də.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

“Deşiyə düz tuşlayın!”

Bəli, bu da reallıqdır. Şəhərin mərkəzi küçələrinin birində yerləşən bir restoranın tualetində belə yazılıb. Bir qism Vətən oğulları öz həmşüurları tərəfindən “Neftçi yek”, “Yasamal oğlanı”, “T + S = Love” kimi bugünkü gündə millət üçün “vacib olan” ifadələrin həkk edildiyi  ayaqyolu divarlarına “deşiyə düz tuşlamamaqla” daha da “gözəllik” verməyi yəqin ki, özlərinə borc bilirlər.

“Suyu buraxın” çağırışı isə avropa standartlarına uyğunlaşan, adını çəkmək istəmədiyim böyük bir şirkətin ayaqyolusuna yazılıb-yapışdırılıb. Göürünür, bu şöhrətli qurumda çalışan insanların  mədəniyyəti elə tualetə qədərmiş.

    

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Kiminsə tərəfindən sadə etiket qaydalarından xəbərdar edilməyimiz arzuolunmaz haldır. Biz ki, şərqliyik, bizim ki, düşüncə qabiliyyətimiz daha geniş olmalı idi. O zaman gəlin, kiminsə evinin önünə, qapısının ağzına zibil tökməyək, metrolarda qatar qapılarını tutub gedişi ləngitməyək, bir-birimizə qarşı diqqətli olaq, əlillərə, qocalara, uşaqlı qadınlara yer verək, yeraltı maşın dayanacaqlarının qapısının qarşısında maşın saxlamayaq, ayaqyoluda deşiyi düz nişan alaq və işimizi bitirdikdən sonra suyu da buraxmağı unutmayaq.

Məmməd Rauf

Aşurbanipal
11 07 oktyabr 2015 (№3)
http://baki-baku.az

Türkiyədəki azərbaycanlı şair yazır:

Mirbəhram Əzimbəyli

Sonbaharda aşk

Ben sonbaharlarda aşık olmam!
Hiç aşık olmadım aslında...
Aslında…
Sadece biraz “sen” vardın o kadar!
Ve gözlerin o kadar derindelerdiki
Üşenmiştim bakmaya...
Üşümüştüm
Önünden geçmek için uğraştığım kara kediyi sen okşayınca...
Ben sonbaharlarda aşık olmam!
Aslında…
Rüzgarlıdır havalar, ağlayamam.
Dağınıktır herşey: saçlarım, gölgem ve sen!
Ben sonbaharlarda da aşık olmam!
Aslında…
Sen ortak dilimiz sadece sessizlik olan yabancı kadındın,
Ben mi? Beni boşver...
Zaten sonbaharlarda aşık olmuyormuşum!

 

 

 

 

İstanbul kimi

Eminönündə idim
Suların arxasında
Minarədə yenə həmin ağrı
Səni arzuladım
İstanbulu içdim
“Boğaz”ımda qaldın
Bütün yazıq ilanların şərəfinə idi
Kız kulesinde ürəyimə sancılanlar
İndi hansı körpü birləşdirər bizi
Metronu da gözləmə
Soruşdum, bu il açılmaz.
Bitdi, bitdi, bitdi...
Elə Laləlidə, həmin otel otağında
Rusça danışırdılar qonşu qadınlar
Üşüdüm, çox üşüdüm yayın ortasında
Ümidim?
O bir göyərçin
Uçduğun təyyarənin motorunda
Paramparça!
Ağlamadım, bağışla
Hə, erkək lərağlamaz (!)
Yox, söyüş də söymürəm daha
Bilirsən, lənətdir oxuduqlarım,
Məsələn, elə bu: “Səni sevmirəm”

Нигяр Гасан-заде

Родилась в Баку, окончила филологический факультет Института Русского языка и Литературы. С 2000 г. проживает в Лондоне. Член Союза писателей Азербайджана. Член Международного литературного общества «PEN». Лауреат премии Национальной академии Азербайджана «Humay». Нигяр Гасан-заде была включена в список 10 лучших зарубежных поэтов 2009 года, чьи авторские произведения навсегда вошли в бессмертные аудиоархивы Британской библиотеки.

Ну вот и все... спасибо Вам

Ну вот и все ... спасибо Вам 
За все, что недодали. 
За то, что в ночь, когда я не спала 
вы крепко спали...

За то, что лбом меня к себе
Вернуть смогли – успели, 
За песни те, которые Вы мне 
- не спели...

За то, что молча поняла, 
И вы поймете сами,
Что мне не суждено быть понятою 
Вами..
 
За то, что у чужих дверей 
Чужою я не встала... 
Спасибо Вам, за то что я мудрее 
Стала..

Ну вот и все ... удачи, милый друг,
Как весело на свете... 
Спасибо, Вам за то, что этих рук 
Вам никогда уже не встретить...

Мерещатся прозрачные туманы

Мерещатся прозрачные туманы
На улице моей который день. 
Я влюблена в свои обманы 
И в вашу тень...

Февральский холст, где крашу ярко красным 
Я бледность будней, как живую кровь. 
Я влюблена в свое опасное, 
К несчастью вновь... 

И будит разум в мыслях опяненных, 
Ваш трезвый взгляд, не разглядевший, как 
Я влюблена в свое нескромное 
У вас в руках... 

Неискренность

Неискренность – распятье!
Неискренность – проклятье
Человечества.

Лже-житиё – зянятье 
Рожденных умирать
Под куполом 
Отечества... 

Нескренность – сбой тела, 
Неискренность – без тела
Дух и плоть без духа

Жалость! 

Сквозь челюсти порока,
Неискренность Пророкам 
И смертным улыбалась.

Безлицая царица – грязь.
Неискренность – забыться 
В сласть - горькую ... 

Стук в пустоту 
В аду 
Хвосты и ноги 

В неискренности 
тонут – стонут 

Боги...

Поцелуй меня в глаза

Поцелуй меня в глаза, 

Как никто не целовал!
Как никто не догадался! 
Поцелуй в глаза - за всех, 
Кто глазами любовался...

Рядом встань - та близко, чтобы
Отодвинула для вздоха.
Поцелуями глаза - 
Ослепи мои немного...

Если разглядел – увидел 
Поцелуй меня в глаза, 
Чтоб от ревности весь мир 
За глаза возненавидел! 

В дно разрытое годами – за глазницей 
В жизнь, что тоньше и короче, чем ресницы...
На зрачках не человечьих – междометия 
От мгновений – женским почерком – столетия...

Поцелуй меня в глаза 
Словно только так и можно 
Словно только так и надо! 

..... Подойди – меня в глаза 
Поцелуй неосторожно...

Утром встану

Утром встану – открою рану,

Посолю – поперчу 
Спрячу...

Чью-то в теле своем сдачу.
Будет резать - болеть – значит:
 
Есть на сердце свободные пятна, 
 Станет все наконец понятно, 

Не стучать в незнакомые двери,
Могут там оказаться звери, 

Кто-то зубом, а кто-то взглядом 
Просверлит – напоит ядом,

Или просто захлопнет уши 
Чтоб не слышать тебя – не слушать 

Не глядеть – не гореть- не видеть
Не понять – засмеять – обидеть

Так легко 
так безбожно сложно 

стать на чуточку - осторожней 
не про нас – не для нас – не возможно...

...Значит утром, когда я встану,
Вновь на теле - открою рану, 
Посолю – поперчу

Спрячу

Ваш подарок 
Свою неудачу....

Вилюр обласканной ночи

Вилюр обласканной ночи 
Заманчивое дело
Когда вселенная молчит
Смеётся тело 

И пудра звездная поверх
Плечей и мыслей 
Когда вселенная как мех 
И тонут смыслы 

Под колпаком поют часы, 
И чьи-то чувства
вселенной ставят на весы 
свое искусство 

и мир безумием томя 
под этот пафос
всю ночь вселенная меня 
водила за нос 

Утонет море...

Утонет море 

В тот день, 
В той жизни, 
В тот же час -

Утонет море, если Вас,
На берегу я встречу...

За нашу с Вами встречу 
Утонет море - по бокалам
Вина и соли - губ и слез,

Чтоб пьяной исповедью стало, 
Все то, что каялось всерьез, 
Все то, что тешилось, прощалось;
За одиночество – До дна!
За то, что я, мой друг, осталась 
У Вас, для Вас, совсем одна.

За две немые половины
Зву-ка,
За плечи те что терпят спины 
Друг-друга. 

За жизнь в страницах - где ресницы,
От восхищения мертвы.
За то, что пробуем влюбиться, 
в который раз без головы. 

За роковую безнадежность,
За нестареющее - «Вдруг...»
За всю мою неосторожность,
коленей – рук...

За расстояния, где грела
Секунды, дни – чужая явь.
За то, что я себе велела:
- На короля колоду ставь!

Дома – застенки, лестницы – пороги,
Четыре стороны и ноги.
За все, что наскребли ногтями,
Чем приходилось дорожить.
За тех, за ангелов над нами,
Что не успели нагрешить...

...За день, в той жизни,
 и за час - 
Утонет море,
 Где - не Вас
 на берегу я встречу...

За всю мою - Невстречу 

 - Утонет море – 

Не замечу... 

Вечером темным...

Вечером темным - теплые руки 
Мне рисовали чужие портреты
Я любовалась скорее от скуки
В слепую - без света...

Вечером темным - нежные взгляды
Гимны слагали, склоняли колени 
К женской душе пробивались парадом 
До одуренья...

Вечером темным - сердце в ладонях 
Были готовы - судьбу наизнанку 
Нынче рассвет вашу память хоронит 
Как хулиганку...

Вечером темным - теплые руки,
Нежные взгляды, сердце в ладонях 
Знали бы Вы, никогда не догонят
Утра - подруги...

Əməkdar rəssam Teymur Rzayev: “Hər rəsmin arxa fonunda bir fəlsəfə olmalıdır”

O, mavi rəngi çox sevir. Onunla ilk tanışlığımız İstanbulun Asiya tərəfində yerləşən “Küçük Yalı”da olub. 31.12.2013 tarixi yaxşı xatırlanır. Gecə saatlarında Türkiyədə yaşayan azərbaycanlılarla bir araya toplaşıb yeni ilin gəlişini gözləyirdik. Biz də onlara qoşulub xoş anı yaşamağa çalışırdıq. Teymur Rzayevlə tanışlığımız isə masamızın ətrafında baş tutdu... və beləcə saatlar, günlər, həftələr, aylar, illər keçdi.

 - 19.09.2015

 - Bir bazar axşamı.

 - Sərin hava.

Bu dəfə İstanbulun “Ümraniyyə” ərazisində görüşdük. Teymur müəllim bizi elə qapıda qarşıladı. Emalatxanasına apardı. Rənglərin qoxusu, bizə uşaqlıqdan doğma olan fırçalar, həyatımızı əks etdirən, hər an məna ifadə edən tablolar. İncə anlar... Rəssam, biz, emalatxana, işıqlı mənzil, təbii ağaclar, telləri səliqə ilə daranmış, qara saçlı, sakit həyat yoldaşı Sevda xanım və rəssam oğlu Rəsul Rzayev...

Nigar İsmayılqızı:

Teymur müəllim, söhbətə uşaqlıq illərinizdən başlayaq. Balaca Teymurun uşaqlıq illərində nə baş verirdi? O illəri necə xatırlayırsınız?

- Əlbəttə də ki, yaxşı xatırlayıram. O illər hələ də mənə doğmadır. Mən 1959-cı ilin 15 iyulunda Bakıda doğulmuşam. Uşaqlıq illərim Xırdalan qəsəbəsində keçib. Məktəbə də Xırdalanda getmişəm. Daha sonra Əzim Əzimzadə adına Dövlət Rəssamlıq Məktəbinə daxil olmuşam. Təhsilimi bitirdikdən sonra əsgərliyə getmişəm.

Emin Ələkbərov:

Teymur müəllim, gənclik illərinizdə nələri etməyi düşünürdünüz?

- Mən gənclik illərimdə çox maraqlı insanlarla yaxından tanış olmuşam. 1982-ci ildə Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbi qurulurdu. Bunu xüsusi qeyd etmək istəyirəm ki, Azərbaycanda rəssamlıq məktəbinin əsası Əzim Əzimzadənin adı ilə bağlı olub. Dövlət Rəssamlıq Məktəbinin ilk müdiri də Əzim Əzimzadə olub.

Emin Ələkbərov:

Bildiyim qədərilə gənc yaşlarınızda xaricdə təhsil almaq istəmisiniz, və hər zaman bunun üçün çalışmısınız. Necə oldu ki, Teymur Rzayev akademik təhsil aldı?

- O zamanlar xaricdə təhsil almaq üçün İncəsənət İnstitutunun daxilində olan bir şöbə var idi. Mən də xaricdə təhsil almaq üçün o şöbəyə müraciət etdim və o günlərdə professor, sənətşünas Məmmədağa Tərlanovla tanış oldum. Biz Məmmədağa müəllimlə görüşüb Piterdə təhsil almaq istədiyimizi dedik. Sizə bir söz də deyim: Məmmədağa müəllim gözəl danışıq tərzi ilə daim tələbələrin diqqət mərkəzində olub. Bizə dedi ki, hara gedirsiniz? Belə yeni, gözəl akademiyanı siz gənclər üçün qurduq, yaratdıq. Əslində o istəmirdi ki, biz kənara çıxaq. O, azərbaycanlı tələbələrin bu akademiyada təhsil almasını arzulayırdı.

Nigar İsmayılqızı:

Bəs sonra necə oldu, təhsilinizi harada davam etdirdiniz?

- O illərdə biz yaradıcılıq üçün daim çalışdıq. 1982-ci ilin oktyabrın 1-də ilk dəfə altı illik rəssamlıq akademiyası açıldı. Hətta mən də o illəri təsdiqələyəcək və daim xatırlayacaq sənəd var. O sənədi illərdir qoruyub saxlayıram. Məhz o illərdə ilk dəfə akademiya quruldu. Amma binası yox idi. İllər sonra o akademiyanın binası oldu. Bu da Ömər Eldarovun sayəsində Heydər Əliyevin dəstəyi ilə akademiyanın binası alındı və tikildi. O zamanlar binamız olmadığı üçün İncəsənət İnstitutunun yataqxanasında məktəb işə başladı. İlk illərdə rahat oldu. Ona görə ki, mədəniyyət mərkəzi təzə açıldığı üçün tələbə az olurdu.

Emin Ələkbərov:

Söhbətinizdən belə anladım ki, akademiya çox çətin bir yol keçib. Gənc Teymur Rzayev isə o akademiyanın ilk tələbələrindən olub. O illərdən daha hansı anları xatırlaya bilərsiniz?

- O anları, illəri unutmaq mümkünsüzdür. Mən fəxrlə deyə bilərəm ki, akademiyanın ilk tələbələrindən olmuşam. Bu, mənim arzum idi, bunu belə də etdim və qazandım. Və mən Teymur Azərbaycanın çox dəyərli ustadlarından dərs aldım.

Emin Ələkbərov:

Hansı peşəkarlardan dərs aldınız? O şəxsiyyətlərlə işləmək sizə nə verdi?

- Peşəkar rəssam Mikayıl Abdullayevin sinifində oxumuşam. Bundan əlavə Nadir Əbdürəhmanov, Böyükağa Mirzazadə, Fikrət Haşımov, Faiq Ağayev kimi yaradıcı insanlardan dərs almışam. Və bunun üçün özümü xoşbəxt hiss edirəm.

Nigar İsmayılqızı:

Artıq uzun illərdir Vətəndən kənarda yaşayırsınız. Bu uzaqlıq hansı duyğuları yaşadır sizə? Bir azərbaycanlı Vətəndən kənarda yaşayırsa öz millətini, milli mənəvi dəyərlərini necə təbliğ etməlidir?

- 1995-1997-ci illərdə mən Piterə gedib gəldim. Sözün düzü, insan vətəndən kənarda olanda nə etmək istədiyini bilir? Və mən xaricdə yaşayandan milli duyğularımı daha çox hiss etdim. İnsan vətəndən kənarda olan da başqa duyğular karvanında yol gedir. Təbii ki, bu, göründüyü qədər də asan deyil. Hər ölkənin özünə görə qanunları var. Hər bir azərbaycanlı da yaşadığı ölkənin qanunlarına uyğunlaşmalıdır. Amma buna baxmayaraq, bir azərbaycanlı ölkədən kənarda yaşayırsa mütləq öz milli-mənəvi dəyərlərini qorumalıdır. Həmçinin vətəndən kənarda yaşayan hər bir azərbaycanlı kənarda ölkəsini, mədəniyyətini təbliğ etməlidir. Ən əsası başqa ölkənin qanunlarına uyğunlaşaraq vətənimizi kənarda qürurla təmsil etməliyik. Əslində bu, göründüyü qədər də asan deyil. Bunun üçün hər zaman çalışmalıyıq.

Emin Ələkbərov:

Sizin İstanbula köçüb gəlməyinizin maraqlı bir tarixçəsi var. İstəyirəm xatirələrdə o illərə səfər edək. Niyə məhz İstanbul və dəvətin səbəbkarı kim idi?

- Bəli, məni İstanbula məşhur bir şəxs dəvət edib. O görüşdən sonra həyatımda bir çox dəyişikliklər oldu. Bir portretin çəkilməsi üçün mənə Türkiyədən sifariş gəldi. Sifariş edən şəxs məndən bir yaşlı qadın portreti istəyirdi. Mən də bu yaşlı qadın portretini çəkib İstanbula göndərdim. Sonra getdim Amerikaya. Orda bir sərgi açdım. Və beləcə altı ay orada yaşamalı oldum. Bakıya zəng vurub hal-əhval soruşdum. Telefonda dedilər ki, çəkdiyin portretin sahibi Bedrettin Dalan səni soruşur və səni İstanbula dəvət edir. Sözün düzü mən də Bedrettin Dalanın kim olduğunu bilmirdim. Amerikada Azərbaycan Cəmiyyətləri ilə də yaxından dostluq edirəm. 1993-ci ildə Amerikada yaşayan Tomris Azəri ilə tanış olduq. Hələ də ailəvi dostluğumuz davam edir. Xatırladım ki, Tomris xanım Azərbaycanın milli-mənəvi dəyərlərini, mədəniyyətini Amerikada tanıdır.

Bir gün Hilton oteldə tədbir keçirilirdi. Mən də tədbirə qatıldım. Və orada professor Nevzat Yalçıntaşla görüşdük. Məni onunla yaxından tanış etdilər. Söhbət edirdik, mən də söz gəlişi dedim ki, İstanbula gələcəm. Nevzat bəy soruşdu ki, hansı səbəblə İstanbula gələcəksən. Mən də İstanbula Bedrettin Dalanın dəvəti ilə gedəcəyimi dedim. Cavabı məni lap maraqlandırdı: “Bedrettin Dalan sizi dəvət edibsə niyə hələ də burdasınız?”. O söhbətdən sonra Bedrettin bəy haqqında maraqlanmağa başladım. Sonra bildim ki, Bedrettin Dalan İstanbulun Bələdiyə Başkanıdır. Məlumat üçün onu da deyim ki, Bedrettin Dalan Yeditepe Üniversitetinin qurucusudur.

Nigar İsmayılqızı:

Teymur müəllim, rəssam kimdir? Fırçalar və rənglərlə işləyən bir yaradıcı insan ilk növbədə nə etməlidir?

- Mənim üçün saatlarla müzakirə olunacaq bir mövzudur bu. Rəssamın işi təkcə şəkil çəkməkdən ibarət deyil. Hər bir rəssamın çəkdiyi rəsmin arxa fonunda bir fəlsəfə olmalıdır. Çəkilən əl işlərinin arxa fonunda böyük bir fəlsəfə olanda, əsərin qiyməti daha dəyərli olur. Akademik təhsildən çıxıb öz yolunu, öz sənətini ortaya qoya bilən insanlar şəxsiyyət və rəssam ola bilir. Sənətdə fərqli ideyalar olanda o, sənət olur. Peşəkar sənətdə müxtəlif ideyalar və rənglər olmalıdır.

Emin Ələkbərov:

Bir söhbətimizdə məşhur rəssam Kazimir Moleviçi sevdiyinizi demişdiniz. Sənət aləmində kimdir Moleviç?

- Bəli, mənim ən sevdiyim rəssamlardan biri Moleviçdir. Bu rəssam sənətdə böyük işlər görən bir sənətkardır. Təbii ki, ondan əvvəl də böyük sənətkarlar bir çox işlər görüb. Amma mənim fikrimcə Moleviç olmasaydı rəssamlıq kasıb görünərdi. Dünyaca məşhur olan “Qara Kvadrat” əsərinə baxdığımız zaman sadə rənglər görürük. Bu tablonun arxasında isə böyük bir fəlsəfə var. “Qara Kvadrat” əsərinə baxanda anlayırsan ki, burada böyük sənət və peşəkar cizgilər var.

Nigar İsmayılqızı:

Emalatxana, rənglər, fırça. Rənglərdən gələn qoxu sizə hansı hissi yaşadır?

- Bir az öncə saydıqlarınız bir rəssam üçün vacib olanlardır. Mən öz emalatxanamda o qədər rənglərə yaxın oluram ki, boyanın qoxusunu hiss edə bilmirəm. Amma başqa birinin emalatxanasına getdiyim zaman yeni emaltxanın qoxusunu hiss edirəm. Dayım da rəssam olub. Mən balaca olanda nənəm dayımın fırçlarını mənə hədiyyə edib. Bax, sizə deyim ki, mən rəssamlığa 10 yaşımdan başlamışam. (Gülür)

Emin Ələkbərov:

Rəsm çəkdiyiniz zaman nə hiss edirsiniz? Nə baş verir həmin anda?

- Əslində işləyərkən özümlə baş-başa qalmağa çalışıram. Yalnız olanda özümü rahat hiss edirəm. İnsan ruhuna yaxın olanda nəsə yarada bilər. Hər bir insanın içində yaradıcılıq hissinin olması mümkündür. Yetər ki, insan öz istəklərinə yaxın olsun.

 

Nigar: Nədənsə qəribə portretlər laldır...

Emin: Heç bir söz tablolar qədər sirli ola bilməz...

02.10.2015

İstanbul Kemerburgaz Universiteti

Söhbəti apardılar:

Nigar İsmayılqızı,

Emin Ələkbərov

Ordan-burdan
12 07 oktyabr 2015 (№3)
http://baki-baku.az

Bakıda toy

İdeya müəllifi və baş redaktor:
Rauf Ağayev

Redaktor: İlqar Həsənov

Məsul katib: Məmməd Rauf

e-mail: bakibaku.gazet@gmail.com

Смех хоронит зло

Собрались вместе пять подружек, а говорить не о чем. Потому что собрались все.
*   *   *
21 век... Села батарейка в телефоне... И все блин... Был человек - нет человека!
*   *   *
Незнакомки прекрасны пока незнакомки.
*   *   *
Хорошо, что сегодня пятница, а не завтра, как вчера.
*   *   *
Фотоальбом  бабушки: 

1938 — пошла в школу (1 фото) 
1949 — закончила школу (2 фото) 
1957 — окончила университет (1 фото) 
1962 — вышла замуж (3 фото). 
Фотоальбом внучки:
19:38 — пришла в кафе (29 фото) 
19:41 — принесли меню (18 фото) 
19:52 — принесли еду (41 фото) 
19:59 — пошла в туалет (123 фото) 
20:03 — выходя из туалета встретила подругу (52 фото) 
20:11 — принесли десерт (38 фото) 
20:25 — принесли счет (12 фото)
*   *   *
Директор автобазы в конце рабочего дня лично целует всех водителей в губы, чтобы узнать, какая тварь постоянно сливает соляру.
*   *   *
Как мужчина может знать, что хочет женщина, если он даже не может понять, для чего она сначала выщипывает брови, а потом заново их рисует
*   *   *
Сёстры делятся на два типа: старшая и стукачка.
*   *   *
- Представь себе, дорогая, твой бывший поклонник Жора застрелил свою жену за измену.
- Какой ужас! Вот видишь, как я верно поступила, что вышла замуж за тебя.
*   *   *
Находишь лампу с джинном. Загадываешь ему два желания, а на третье просишь выловить тебе золотую рыбку. Загадываешь ей два желания, а на третье просишь вызвать старика Хоттабыча. Загадываешь ему два желания, а на третье просишь Конька-Горбунка, от которого напоследок получаешь цветик-семицветик. Надо всего только найти лампу с джинном, а дальше всё пойдёт, как по нотам!
*   *   *
Вчера от меня ушла жена. Говорит, я отношусь к ней как к домашнему животному.
Ой, да и пожалуйста! Жрать захочет - вернется.
*   *   *
Обидно, что я живу в стране, где гантели стоят в 20 раз дороже, чем бутылка водки.

Bakıda yağış

bagla

A

A

A

A