Azərbaycanın bu ilk həftəlik klassik – elektron qəzetini

Azərbaycan Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsində müəllimimiz, daha sonra onun yaratdığı “Bakı” və “Баку” gündəlik axşam qəzetlərinin redaktoru kimi rəhbərimiz olmuş, o zamankı kollektivimizin hər bir üzvünə Atalıq etmiş, məmləkətdə ilk axşam qəzetinin və müasir qəzet jurnalistikası məktəbinin əsasını qoyan, milli mətbuatımızın klassiki

Nəsir müəllim İmanquliyevə

ithaf edirik

№ 26
10 yanvar 2017
http://baki-baku.az

Qəzetinizin 1 yaşı tamam oldu

Portret
2 10 yanvar 2017 (№26)
http://baki-baku.az

Mehriban Əliyeva qəlbinin siyasəti

Son əlli ildə qadınların siyasətdə rolunun artması müşahidə olunur. Ölkəsinin sosial-humanitar və mədəni modernləşməsinin ilhamvericisi olan Azərbaycanın birinci xanımı da müasir dünyanın görkəmli lider qadınları sırasındadır.

Heç şübhəsiz, sonrakı dövrlərin tarixçiləri Mehriban Əliyeva fenomenini maraqla öyrənəcəklər. Bizim üçün isə bir sıra aspektlərin harmonik vəhdətindən yaranan bu fenomenin genezisini başa düşmək əhəmiyyətlidir.

Bir tərəfdən Azərbaycanda Mehriban Əliyeva kimi liderin formalaşmasını taleyin qisməti hesab etmək olar. Obyektiv desək, onun təşəbbüs və təklifləri müxtəlif sivilizasiya platformalarının qovuşuğunda yerləşən Azərbaycanın sosial-humanitar və mədəni modernləşməsinin hərəkətverici amilinə çevrilib.

Digər tərəfdən, bu fenomenin milli siyasi məkanda formalaşması faktı dünya trendinə tam uyğundur. Axı, Avrasiyanın şərqinin siyasi tarixi baxımından “Əliyeva amili” qadınların inqilabi şəkildə siyasətə qoşulmasının və onların dünya ölkələrinin çoxunun idarəçilik strukturlarına yol tapması imkanlarının genişlənməsinin qanunauyğun nümunəsidir. Bu mənada Azərbaycan Avrasiyanın tarixən təşəkkül tapmış “qadın siyasəti” dairəsində özünün mövcudluğunu bir daha diqqətə çatdırır.

Heydər Əliyev Fondu Mehriban Əliyevanın rəhbərliyi ilə əslində, Azərbaycanın qeyri-institusional inkişaf vasitəsinə çevrilib. Fond öz layihələri ilə səhiyyə, elm və təhsil sahələrində dövlət siyasətini tamamlayır, informasiya kommunikasiyaları və ətraf mühitin mühafizəsi sahələrində ölkə üçün pilot layihələr işləyib hazırlayır.

Mehriban Əliyevanın UNESCO-nun xoşməramlı səfiri və Bakıda birinci Avropa Oyunlarının Təşkilat Komitəsinin rəhbəri kimi misilsiz fəallığı və nüfuzu dünya səviyyəli, genişmiqyaslı bu idman hadisəsinin təşkilində böyük rol oynayıb, bu Avropa ideyasına güclü təkan və yeni Avrasiya meyarı verdi.

Birinci xanımın Azərbaycan paytaxtının memarlıq simasının dəyişməsində rolunu da diqqətdən kənarda qoymaq olmaz. Dünyanın ən yaxşı arxitektorları tərəfindən həyata keçirilən, Bakını həqiqətən dəbdə olan müasir şəhərə çevirən bir sıra layihələr Mehriban Əliyevanın şəxsi iştirakı sayəsində mümkün olub.

Beləliklə o, öz işində iki istiqaməti – Azərbaycanın kompleks humanitar “brend” kimi dünyada irəliləməsini və ölkənin sistemli sosio-mədəni inkişafını uğurla sintezləşdirə bilib. Onun rəhbərliyi ilə bu iki proses, necə deyərlər, çiyin-çiyinə irəliləyir.

Sevindirici haldır ki, bu işlə sadəcə təyin edilmiş məmur deyil, fəal həyat mövqeyi, bitib-tükənməyən enerjisi və güclü xarizması olan mütərəqqi əqidəli bir insan məşğul olur. Ən başlıcası isə unutmayaq ki, indiki halda söhbət üç övlad tərbiyə etmiş cazibədar xanımdan gedir. Gözəllik ilə xeyirxahlığın vəhdəti onun hər addımını sosial reallığı dəyişən yaradıcılığa çevirir. Görünür, Mehriban Əliyeva fenomeninin sirri də elə bundadır...

Bütün qəlbi ilə xalqla

Məşhurluq pop-ulduzların, aktyorların və siyasətçilərin çoxuna xas olan yetərincə geniş yayılmış fenomendir. Şərti reytinqlərdə mövqe uğrunda mübarizə heç kəsi təəccübləndirmir. Bu oyunun süni şəkildə şişirdildiyini hamı başa duşur. Xalq arasında populyar olmaq isə başqa məsələdir. Bu, ani konyunkturaların təsirinə uymayan tamamilə başqa materiyadır.

Nə üçün sadə azərbaycanlılar ölkənin birinci xanımını sevirlər? Onlar Mehriban Əliyevanın timsalında “yaxasını kənara çəkən” funksioner deyil, onların istəkləri ilə maraqlanan, protokol çərçivəsindən kənara çıxmağı, hər bir ciddi problemə münasibət bildirməyi bacaran insan görürlər. Maraqlı fakt: nisbətən kiçik ölkədə o, hər gün “yerlərdən” təqribən 300 məktub alır. Ona yazırlar, çünki bilirlər ki, müraciət edib yardım, dəstək, yaxud məsləhət ala bilərlər. Azərbaycan Prezidentinin xanımı ölkə daxilindəki səfərlərdə daim onu müşayiət edir. Yəni o, necə deyərlər, göz qabağındadır və bununla da iqtidarla cəmiyyətin qarşılıqlı əlaqələrinə öz töhfəsini verir. Həm də bu, necə deyərlər, canlı töhfədir və buna görə də xalqın gözündə inzibati kommunikasiyaların standart “mexaniki” strukturlarından daha qiymətlidir, çünki xeyirxahlıq və şəfqət insanın daxilindən gəlməlidir, yoxsa ictimaiyyət onu qəbul etməyəcək. İnsanlar hiss edirlər ki, birinci xanım onların qayğıları ilə yaşayır.

Özü də bu, elə bir haldır ki, xarizmatik və cazibədar şəxsiyyət yüksək dərəcədə ziyalılıq ilə vəhdət təşkil edir. Mehriban Əliyeva istər aldığı tərbiyəyə, istər əsil-nəcabətinə, istərsə də təhsilinə görə (o, İ.M.Seçenov adına Moskva Tibb İnstitutunu bitirib) Azərbaycanın sovet dövrü ziyalıları mühitindən çıxıb. İndi dünyada bu səviyyəli başqa birinci xanım çətin tapılar. Bu məziyyətlərə malik olan elita nümayəndələri adətən soyuqqanlı olur, xalqın problem və qayğılarını ürəklərinə yaxın buraxmamağa çalışırlar. Həqiqətən, çətindir, amma Mehriban Əliyeva başqasının dərdinə ürəkdən şərik olmağı bacarır. Bunu rola girməklə imitasiya etmək mümkün deyil. Onun təbiəti belədir.

Mehriban xanımın formalaşdığı mühit Azərbaycanın tarixi ilə ayrılmaz şəkildə bağlıdır. Mehriban Əliyeva fenomeni başqa amillərlə yanaşı, həm də iki konkret ailənin – Paşayevlər ilə Əliyevlərin qohum olmasının nəticəsidir. Mehriban xanımın babası, görkəmli Azərbaycan yazıçısı və ədəbiyyatşünas alim Mir Cəlal Paşayev əslən İrandan idi. Anası Aida İmanquliyeva tanınmış ərəbşünas olub, Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Şərqşünaslıq İnstitutuna başçılıq edib. Mehriban Əliyevanın həyat yoldaşının, indiki Prezident İlham Əliyevin atasının təqdimata ehtiyacı yoxdur: Heydər Əliyev müasir müstəqil Azərbaycanın qurucusudur. Bu fakt çox şeyə dəlalət edir...

Bu ailələr milli elitadır. Azərbaycanda onlarla səmimi qəlbdən fəxr edirlər. Özü də çox sadə bir səbəbdən - ölkəyə və xalqa görə məsuliyyət yükü real şəkildə onların çiynindədir. Onlar sınaqların və itkilərin ağrı-acısının nə demək olduğunu bilirlər. Çox vaxt görürsən ki, naz-nemətin çoxluğu elitanı zəiflədir. Bu ailələr isə, əksinə, şəxsi enerjiləri ilə islahatları sürətləndirir və stimullaşdırırlar. Heç şübhəsiz, söhbət müasir Azərbaycan tarixinin passionar şəxsiyyətlərindən gedir.

Dünya siyasəti kontekstində

Mehriban Əliyeva Azərbaycanın və postsovet məkanının ayrılıqda götürülən tarixi baxımından müstəsna, amma qlobal proseslər baxımından obyektiv qanunauyğun fenomendir. Söhbət son 50 ildə qadınların siyasətdə rolunun artmasından gedir. Bu prosesin başlanğıcını Sirimavo Bandaranaike qoyub. O, 1960-cı il iyulun 21-də Şri-Lankada dünyada ilk qadın Baş nazir olub. Onun rəhbərliyi ilə ada müstəmləkə asılılığından və müharibədən xilas olub. Sonra o, daha iki dəfə Baş nazir seçilib.

Qadınların siyasətə gəlişi nəticəsində Asiyada və bütövlükdə dünyada çoxsaylı maraqlı və mütərəqqi dəyişikliklər baş verib: Hindistanın Baş naziri İndira Qandi; ən yeni tarixdə müsəlman əhalinin üstünlük təşkil etdiyi bir ölkədə - Pakistanda ilk qadın hökumət başçısı Binəzir Bhutto; Filippində Asiyada ilk qadın prezident Kori Akino. Yəni, Asiya qitəsində siyasətin feminizasiyası məlum prosesdir.

Mehriban Əliyevanın adı, şübhəsiz ki, bundan sonra da müasir dünyanın görkəmli lider qadınları sırasında olacaq. Özü də taleyin ona nə kimi gələcək hazırlamasından asılı olmayaraq. Kim bilir, bəlkə o, ölkəsində “şaquli” siyasi xətt boyunca yüksələcək, bəlkə də “üfüqi” sosial-humanitar layihələrin sayı artdıqca onun rolu da güclənəcək. İstənilən halda o, Azərbaycanın yetkin qeyri-rəsmi lideridir.

Şəksiz ki, onun izi diplomatiya dünyasında da qalacaq. Azərbaycanın birinci xanımı sivilizasiyaların qlobal dialoquna həqiqətən müstəsna töhfə verib. Mehriban xanım Qərbdə Şərqin qeyri-rəsmi elçisidir və klassik Qərb dəyərlərinin “vətəni” olan Avropanı Asiyada və öz vətənində təmsil edir. Birinci xanımın rəhbərliyi ilə Heydər Əliyev Fondu Avropada islam-xristian dialoqunda böyük rol oynamağa başlayıb. Vatikanın tarixində ilk dəfədir ki, müqəddəs xristian abidələrinin bərpasına müsəlman ölkəsində fəaliyyət göstərən bir təşkilat kömək edir. Azərbaycanın özündə Fondun təşəbbüsü ilə katolik və pravoslav kilsələri, sinaqoq təmir edilir.

Azərbaycanın öz üzərinə götürdüyü sivilizasiyalararası körpü rolu o qədər də sadə məsələ deyil. Baxın, tarixən mədəniyyətlərin və sivilizasiyaların “qovuşduğu yer” kimi inkişaf edən bir regionda – Yaxın Şərqdə indi nələr baş verir. Praktiki olaraq Yaxın Şərqin heç bir yerində uzunmüddətli sülh yaratmaq mümkün olmur. Azərbaycan tamamilə başqa nümunədir. O göstərir ki, müxtəlif sivilizasiyaların və mədəniyyətlərin platformaları arasındakı sərhəddə əmin-amanlıq hökm sürə bilər.

Prezidentin yanında

Ənənələrin əhəmiyyətli rol oynadığı hər hansı digər ölkə kimi, Azərbaycan da liderin, prezidentin siyasi zirvədə nə kimi rol oynamasından asılıdır. Prezident İlham Əliyevin sərt və prinsipial siyasi xətti Azərbaycanın modernləşməsinin şəksiz xeyrindədir. Onun siyasəti elitanı stimullaşdırır, onu daim sərvaxt saxlayır. Belə olan halda birinci xanımın rolu nədən ibarətdir?

Onun rolu Prezidentin xanımı rolu barədə adi təsəvvürlərdən xeyli yüksəkdir. Demokratiyanın Azərbaycan modelinin indiki mərhələdə inkişafı Prezidentin yanında kimin olmasından, onun komandasının şəxsən kimlərdən ibarət olmasından və ömür-gün yoldaşı Mehriban xanım kimi ən yaxın adamlarından asılıdır. O, İlham Əliyevin sərtliyini müəyyən mənada yumşaldır və eyni zamanda, sosial sahədə ölkə üçün “riskli” görünən maraqlı layihələrin həyata keçirilməsi baxımından onun hakimiyyətini gücləndirir, eləcə də iqtidarla cəmiyyətin birbaşa əlaqəsini emosional cəhətdən dolğunlaşdırır.

Nəzərə almaq lazımdır ki, o, ölkəsinin siyasi meydanında formal statusuna görə də yetərincə nüfuzlu simadır, hakim Yeni Azərbaycan Partiyası sədrinin müavinidir. Tezliklə - noyabrın 1-də ölkə parlamentinə seçkilər keçiriləcək. Hakim partiya bu seçkilərdə cəmiyyətin arzu və istəklərinə cavab vermək bacarığını sübut etməlidir. Aydın məsələdir ki, “iqtidar partiyası” Azərbaycan cəmiyyətinin ölkənin birinci xanımına bəslədiyi məhəbbət və etimaddan da güc alır.

Fikrimizi bu sözlərlə tamamlayaq: əgər Azərbaycanı başa düşmək, bu ölkəni duymaq istəyirsinizsə, onda Mehriban xanım kimi bir şəxsiyyətdən yan keçmək olmaz. Onun yeri icra hakimiyyətinin formal strukturundan kənardadır, amma İlham Əliyev hakimiyyətinin amili kimi adı böyük hərflərlə yazılan siyasətdədir. Azərbaycanın sistemli sosial-iqtisadi inkişafında onun rolunu danmaq və ya diqqətdən kənarda qoymaq olmaz. Cəsarətlə deyə bilərik ki, o, Azərbaycanın tarixində daim yaşayacaq.

Aleksandr Karavayev,
politoloq, “EkonomiksBeynəlxalq
Araşdırmalar Birliyinin (Azərbaycan)
Rusiyadaki nümayəndəsi

pnp.ru
russia-today.ru

Nərgiz Paşayeva: "İnsan təbiəti dəyişməzdir"

“İnsan çoxtərəflidir və bu hər zaman belə olub. “İnsan genişdir, hətta çox genişdir, mən onu daraldardım...”, - yazıb Dostoyevski. Belə ki, bir də “O” var, şəxsiyyətin ən dərin mahiyyəti, naməlum olanı. İnsan bütün fəlsəfi mərhələlərin ən mürəkkəbidir və həqiqəti dərk etmək üçün onun qismətinə ilk növbədə özünü dərk etmək yazılıb. Lakin bir çoxları özlərinə qarşı səmimi olmağı bacarmırlar, nəinki başqaları ilə. O insanlar ki, bu birliyi, öz daxili və xarici obrazının harmoniyasını aşkara çıxara bilirlər, onlar ən yüksək mərtəbədədirlər. Onlar bizim aramızda da var və mənim üçün belə şəxsiyyətlər – Ruminin “Ya göründüyün kimi ol, ya da olduğun kimi görün” sufi məsləhətinə əməl edən mükəmməlliyin bir limitidirlər. Təəssüflər olsun ki, belə insanlar azlıq təşkil edirlər. Lakin bu azlıq həmişə, istənilən halda qalib gəlir. Bu qəbildən olan məsələlər zaman və məkanla yerlərini dəyişirlər, öz ifadə tərzinə görə transformasiyaya uğrayırlar, lakin onların mahiyyəti dəyişməz olaraq qalır. Bu problemlər insanda antik dövrdən başlayaraq müasir dövrə qədər bütün eralarda müşayiət olunub, insan təbiəti dəyişməzdir. Hətta elm də bu faktı qeyd edir ki, insan geni heç bir dəyişikliyə məruz qalmayıb.”

SintezFoto
3 10 yanvar 2017 (№26)
http://baki-baku.az

Bakı zamanların sintezində – FOTO

Tarix
4 10 yanvar 2017 (№26)
http://baki-baku.az

Peşəkar jurnalist Rauf Ağayev dövlət bankının mətbuat xidmətinin rəhbəri vəzifəsinə təyin edildi

"Azər Türk Bank" ASC-yə yeni mətbuat katibi təyin olunub. "Baki-Baku.Az" xəbər verir ki, bu vəzifəyə Rauf Ağayev təyinat alıb.

Rauf Ağayev bildirib ki, artıq vəzifəsinin icrasına başlayıb.

Qeyd edək ki, jurnalist, maliyyəçi Rauf Ağayev 14 ildir bank sektorunda mətbuat katibi kimi çalışıb.

Xatırladaq ki, Azərbaycanın tanınmış jurnalistlərindən olan Rauf Ağayev "Bakı-Baku" qəzetində fəaliyyətə başlayıb. Azərbaycanda ilk pulsuz qəzetin və müstəqil jurnalist qurumunun rəhbəri olan R.Ağayev daha sonra "Xalq qəzeti"nin baş redaktorunun müavini, qəzetin "Bazar" və "Cümə" əlavələrinin redaktoru olub.

Əlavə edək ki, "Azər-Türk Bank" ASC-nin səhmlərinin 75%-i Azərbaycan dövlətinə məxsusdur.

Рауф Агаев назначен новым пресс-секретарем...

Рауф Агаев назначен новым пресс-секретарем Azer Turk Bank.

Он сменил на этой должности Насими Джафарли, который ушел из банка по собственному желанию.

Свою карьеру в банковском секторе Агаев начал в 2001 году, возглавив пресс-службу Международного банка Азербайджана. На этой должности он проработал почти 14 лет. С мая 2012 года по октябрь 2015 года он входил в состав Наблюдательного совета TexnikaBank. Также за время своей профессиональной деятельности Агаев успел поработать журналистом, редактором и главным редактором в различных изданиях, был основателем и председателем Общества молодых публицистов Азербайджана.

Рауф Агаев окончил факультет "Журналистики" Бакинского государственного университета и факультет "Финансы" Азербайджанского государственного экономического университета.

Azer Turk Bank действует в Азербайджане с 1995 года. Главным акционером банка является Государственный комитет по вопросам имущества страны, который владеет 75 процентами акций банка. Остальные акции распределены между турецким госбанком Ziraat Bank (12,37 процента), Ziraat Bank İnternational (1,08 процента), перестраховочной компанией AzRe Tekrarsigorta (6,55 процента), страховой компанией Qala Life (пять процентов).

"MOLLA NƏSRƏDDİN" jurnalını Türkiyə Sultanı bağlatdırıb"

Qulam Məmmədlinin ömrünün sonlarında söylədikləri

Bu xatirə yazı 21 il öncə dərc olunub. Şövkət Səlimov Azərbaycan mətbuatı, teatr tarixinin nadir bilicilərindən olan Qulam Məmmədlinin ömrünün sonlarında söylədiklərini qələmə alıb.Yazını ixtisarla diqqətinizə çatdırırıq.

“Keçən il qəzetdə xəbər verdilər, televiziyada göstərdilər ki, Novruz Bayramı münasibətilə "Molla Nəsrəddin" jurnalı bundan sonra rəsmi surətdə çıxmağa başlayacaqdır. Quru söhbətdən başqa bir şey olmadı...

"Molla Nəsrəddin"dən sonra o cür "Molla Nəsrəddin" çıxarmaq, mənim fikrimcə, mümkün olmayacaqdır. Çünki o vaxt dövr, şərait, insanlar, vəziyyət başqa idi. Mirzə Ələkbər öləndən, Mirzə Cəlil çıxıb gedəndən və Birinci Dünya müharibəsi başlanandan sonra gördüyümüz "Molla Nəsrəddin"dən demək olar ki, heç nə qalmadı. Hətta bu jurnal sovet vaxtında, 1922-ci ilin axırından başlayaraq çıxandan sonra da əvvəlki "Molla Nəsrəddin"ə qətiyyən bənzəmirdi. Kitablarımda mən bunları yazmışam. Orda bir dənə özümdən fikir deməmişəm. Hamısı sənədlər əsasında! Elə o vaxt Mirzə Cəlil Ordubadiyə yazıb ki, "Səid axır ki, bildiyini elədin. Gələn nömrədən başlayaraq əgər siz o jurnalda "redaktor C.Məmmədquluzadə" yazsanız, mən bilirəm ki, haralara müraciət eliyərəm".

Ümumiyyətlə, Mirzə Cəlil və məsləkdaşlarının buraxdığı "Molla Nəsrəddin"in ən qəddar düşməni Ordubadi olub. Sizə 20-30 sənəd göstərərəm.

İndiyə kimi çoxları elə bilir ki, 1907-ci ildə "Molla Nəsrəddin" jurnalını mollaların Nikolaya şikayəti nəticəsində bağladılar. Başdan ayağa yalandır. Tarixi sənədlər var.

Türkiyə sultanı Əbdülhəmid Rusiya imperatoru Nikolaya yazıb: "Sənin məmləkətində "Molla Nəsrəddin" adlı jurnal çıxır və məni biabır eləyir. Halbuki, sənin Hacı Zeynalabdin Tağıyevin Quranın dörd cildlik qızıla tutulmuş tərcüməsini mənə töhfə göndərib. Mənə qiymətli töhfə göndərməkdənsə barəmdə biabırçı sözlər yazan "Molla Nəsrəddin" haqqında bir tədbir görün". Sultanın xahişi, imperatorun göstərişi, Zaqafqaziya namestnikinin (canişininin-red.) əmri ilə jurnal bağlandı. Bir aydan sonra Mirzə Cəlil gedib rayon məhkəməsində (onda deyərdilər "mirovoy sud") sübut eləyib ki, onların bu fikri səhvdir, jurnalın bağlanması üçün heç bir səbəb yoxdur. Və gedib jurnalının çapını davam elətdirdi. Halbuki o vaxt Rusiyada qanun belə idi ki, siz bir qəzet çıxartdız, o qəzeti bağladılar, ikinci dəfə o adda qəzet-jurnal çıxara bilməzsiniz ("İqbal", "Yeni İqbal", "Səda", "Yeni Səda" və s.) Ancaq, "Molla Nəsrəddin" jurnalı Nikolayın vaxtında 1906-cı ildən 1917-ci ilədək dəfələrlə bağlansa da, öz adıyla çıxdı...

Mənim bir şəklim var. 1926-cı ildə çəkilib. Əli bəy Hüseynzadə, Bartold (V.V.Bartold-red.), Körpülüzadə (F.Köprülüzadə-red.), türkoloq Menşel (T.Menzel-red.) və mən təsvir olunmuşam orda. "Maarif və mədəniyyət" jurnalının yanvar və ya fevral nömrəsində verilib... Mənə on adam söz verib ki, gedib o şəkli taparam. Bir surəti var məndə, ancaq keyfiyyətli alınmayıb... Əgər ciddi surətdə maraqlanırsınızsa, 1926-cı il yanvar-fevral aylarındakı "Oqonyok", "Niva", "Maarif və mədəniyyət" jurnallarına baxın... O vaxt birinci türkoloji qurultaya gəlmişdilər...

Müşfiqlər, Cavidlər, Cəfər Cabbarlılar, Hadilər, Sabirlər... Bunlar öz istedadlarının qurbanı olublar...
Dünya belədi… 1924-25-ci illərdə Nigar Rəfibəyli cavan azərbaycanlı qızı, istəyir Azərbaycanda mədəniyyət yavaş-yavaş baş qaldırsın, Əliheydər Qarayev onun haqqında "Kommunist" qəzetində bir yazı yazmışdı ki, adam oxuyanda utanır. Deyəsən ay insafsız, axı cavan şairəni də o şəkildə yazıb oxucuya təqdim edərlər?..
Mən istəmirəm burda ad çəkim. Ancaq, elə adamlar göylərə qaldırılıb ki, onun heç yerdə də işi yoxdur. Düzdür?

Mənim ədəbiyyatla bacardığım qədər məşğul olmağım, fəaliyyətim 1916-cı ildən başlanır. O vaxta qədər mən praktik bir iş görməmişəm. Həmin il ədəbiyyatda mənim birinci yazım çıxıb və o yazı ilə də mən başlamışam...

Bax, bu təhər...

Mənim xoşbəxtliyimin, mətbuata gəlməyimin əsas səbəbi Mirzə Cəlil Məmmədquluzadə olub. 1923-cü ilin 5 iyulundan... Mirzə Cəlillə saatlarla oturub söhbət eləmişik.
Cavidlə münasibətimiz çox yaxşı idi. Mənə bir gün dedi ki, Qulam, dur, get şeirlərini gətir, oxuyum görüm necə yazırsan? Dedim ki, Cavid Əfəndi, mən şeir yazmıram. Dedi:-Yaxşı eləyirsən.

1926-cı ildə yeni əlifbaya keçmək məsələsi müzakirə olunanda, sədrliyi Nəriman, katib Cavid, yox, yox, müavin Cavid, katib Abdulla Şaiq olduğu zaman Mirzə Cəlili qurultaya heç qonaq kimi də çağırmamışdılar... O adam ki, birinci cümlədən ərəb əlifbasının əleyhinə olub, bu cür adamı saymamışdılar... Əliheydər Qarayev, Həbib Cəbiyev, Mirzə Davud Hüseynov, ondan sonra Ruhulla Axundov və bir çox başqaları deyirdilər ki, "Molla Nəsrəddin"  boş söhbətdi, yeni əlifbanın Azərbaycanda pionerləri bizik. İş o yerə gəlib çatmışdı ki, Əli Vəliyev, Əlyar Qarabağlı, başqaları götürüb qəzetlərdə şəkil verirdilər, məqalə yazırdılar ki, "Mirzə Cəlil, sən həyatdan geri qalmısan, bu günün adamı deyilsən, sən çoxdan sıradan çıxıb getmisən, rədd ol başımızdan!" Bunların hamısı bir-bir dokumentdi, açaram qəzeti, qoyaram qabağınıza deyərəm, bax budu...

Mirzə Cəlili basdıranda, nə vaxt ki, tabutu uzatdılar qəbrə, üstünə torpaq tökdülər, Mehdi Hüseyn dedi ki, Mirzə Cəlil, sən sağ ikən sənnən mübarizə apardıq, öləndən sonra da sənnən mübarizə aparacağıq...
Mirzə Cəlil ağzını açıb bir kəlmə tənqidə cavab verməzdi. Cavid, Cəfər Cabbarlı da onun kimi. Seyid Hüseyn bəzən dözməyib cavab verirdi. Tənqid yağışı yağırdı, bunlar lal-kar oturub qulaq asırdılar. Bircə yerdə Cavid özünü saxlaya bilmədi. Mehdi Hüseyn deyəndə ki, Sən xırda burjua şairisən, yerindən qalxıb, "mən iri burjua şairiyəm" dedi...

1926-cı ilin əvvəlindən Bakıda "Maarif və mədəniyyət" adında ədəbi-siyasi gözəl jurnal çıxdı. Oxucusu günü-gündən artmağa başladı. Həbib Cəbiyev də getdi "Qızıl qələm" çıxardı. Dörd nömrəsi çıxdı, beşincidə bağladılar... hansı işimiz belə deyil, hamısı belədir...

1930-cu ildə Həbib Cəbiyev Avropadan müalicədən sonra qayıdıb Bakıya gəldi. (Cəbiyev Həbib Pircan oğlu (1899-1938) — siyasi və dövlət xadimi, publisist.Həbib Cəbiyev 1915-ci ildə inqilabi hərəkata qoşulmuş, 1918-ci ildə "Hümmət"in üzvü olmuş, Balaxanı təşkilatının katibi seçilmişdir. AK(b)P daxili ixtilaflarında Nəriman Nərimanova qarşı duran qrupun üzvü olub. 1922-1923-cü illərdə Moskvada "Qızıl Şərq" jurnalının, sonra Azərbaycanda "Kommunist" qəzetinin baş redaktoru olmuşdur. 1938-ci ildə güllələnib.-baki-baku.az).  Gələn gündən də başladı Əhməd Cavad əleyhinə çıxış etməyə. Hamı deyirdi ki, Həbib müəllim, Əhməd Cavad indiyədək bir dənə antisovet şeir yazmayıb. Deyirdi ki, yox yazıb. O yazıçıları bir-bir çağırırdı yanına və onlara tapşırırdı ki, Əhməd Cavad əleyhinə məqalə yazsınlar. Razılaşmayanlara da düşmən kəsilirdi. Əli Hüseynzadə adında savadlı tarixçi, namuslu insan var idi. Yeddi il həbsdə olmuşdu. Həbib Cəbiyev onu da çağırıb Əhməd Cavad əleyhinə material yazmağa təhrik etmişdi. Uzun mübahisədən sonra Əli Hüseynzadə "Kommunist"in inadkar redaktorunun gözünün qabağında qələmini sındırmışdı. Ondan sonra Əli bir kərə də şeir yazmadı... Eh, ömrümün axırında belə sözlər danışacağam, aləm dəyəcək bir-birinə...

Mir Cəfər Bağırov filarmoniyanın yay zalında iclas keçirirdi. Mən də orada idim. Dəqiqliklə yadda saxlamaq çətindir. Amma onu dəqiqliklə xatırlayıram. Mir Cəfər açıq dedi Məmməd Arif Dadaşzadəyə ki, sən Türkiyə şpionusan! Məmməd Arifin görünür iradəsi varmış, səsini çıxarmadı, dözdü, dayandı. O qədər ki, Mir Cəfər aradan getdi. Elə o iclasda Mir Cəfər Heydər Hüseynovun da üstünə qışqırıb onu da Türkiyə şpionu adlandıranda o getdi özünü bağda ağacdan asdı...

Mirzə Cəlil, Cəfər Cabbarlı, Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev... Bunlar 37-dək qalsaydılar mütləq tutulub güllələnəsi idilər. Ölüm onları xilas etdi.

Mənim axırım çox pis günə qaldı. Xəstəlik... Əsl səbəbi bilirsiniz nədi? Çox oxumaq. Mən 1912-ci ildən, - mətbəəyə girəndən indiyə kimi oxumaqla məşğul olmuşam. Həm sənətim kimi, həm də maraqlı oxucu kimi. O hal buna gətirib çıxardı ki, gözlərimin nuru getdi. Əvvəl sağ gözüm tamam tutuldu, indi də sol gözüm... Yüzdə, bir yarım faiz görürəm dünyanı...

Təqribən on beş il bundan qabaq, Əkrəm Əylisli redaktor olanda mənim tərcümeyi-halımı yazdırdı. Necə könlüm istəyir, necə bilirəm, elə yazdım. Oxudu, dedi Qulam müəllim, çap edəcəyəm. Aldı. Əkrəm Əylisli redaksiyadan getdi və o tərcümeyi-hal "Azərbaycan" jurnalının arxivində indiyəcən yatıb qalır...
Mən öləndən sonra danışacaqsınız... Nə qədər sağam, heç kəsin də yadına düşməyəcəyəm. Elə indi vəziyyət belədir... Bir tək mənnən belə deyil..."

Ekskurs
5 10 yanvar 2017 (№26)
http://baki-baku.az

Mixaylovskaya, Olginskaya və “Çanaq qala” restoranı

Sahildən Parapet bağına tərəf iki küçə açılırdı: Mixaylovskaya və Olginskaya. Mixaylovskaya küçəsi çar II Aleksandrın qardaşı, Qafqaz canişini Böyük knyaz Mixail Nikolayeviç Romanovun şərəfinə adlandırılmışdı. Olginskaya küçəsi isə II Aleksandrın arvadı Böyük knyaginya Olqanın şərəfinə adlandırılıb. Mixaylovskaya  (sonralar Zevin, daha sonra Əziz Əliyev) küçəsi və Olginskaya (sonralar Caparidze, sonra M.Ə.Rəsulzadə) küçəsi indiki “Azərbaycan” kinoteatrının ön tərəfində bir-birinə qovuşurdu. Həmin yerdən “Parapet” bağına qədər olan hissə isə Velikoknyajeski prospekti adlanırdı. Bu prospektdə cəmi üç ev vardı: ikisi tək nömrəli, biri cüt nömrəli. Sol tərəfdə “Metropol”(indiki Nizami adına ədəbiyyat muzeyi), sağ tərəfdə “Qrand-otel” yerləşirdi.

1900-cü ildə indiki “Azərbaycan” kinoteatrının yerində “Çanaq qala” restoranı (lokantası) yerləşirdi. Üç mərtəbədən ibarət bu restoranın birinci qatında varlı bakılılar qəhvə, çay içir, söhbətləşir, sövdələşirdilər. Yuxarı mərtəbələrdə isə orkestr çalır, yemək verilir, rəqqasələr oynayırdılar. Restorana giriş haqqı 5 qızıl rubl idi.

Azərbaycan SSR-in 16 illiyi münasibətilə... bulvarda qüllə

XX əsrin 30-cu illərində Sovet İttifaqının bir çox şəhərlərində parklarda və digər istirahət məkanlarında qurulmuş paraşüt qüllələri fəaliyyət göstərirdi.

Bakı Şəhər Sovetinin təşəbbüsü və sifarişi ilə “Bakı fəhləsi” maşınqayırma zavodunda 70 metr hündürlüyü olan qüllə hazırlandı.

1936-cı il aprel ayının 28-də, Azərbaycan SSR-in 16-cı ildönümü münasibətilə qüllənin şəhər bulvarında təntənəli açılışı oldu. Hər bir Bakı sakini, hünərlilər, gəlib qüllənin başından paraşütlə tullanırdılar. Həmçinin burada gənclərin ibtidai hərbi hazırlığı dərslərinin mövzusu olan paraşütlə tullanma məşqləri də keçirilirdi. Əsasən 10, 20, 25, özünə güvənənlər isə 60 metr hündürlükdən tullanırdılar.

Qeyd edək ki, paraşüt özünün, necə deyərlər, klassik formasında deyil, bir növ dekorativ formada idi. Ona görə də tullanmalar təhlükəsiz idi.

60-cı illərdə burada bədbəxt hadisə baş verir. Kimsə özünü qüllədən aşağı ataraq intihar edir. Bununla da qülləyə giriş qapanır. Sonralar isə Saat qülləsinə çevrilir.

Ritual
6 10 yanvar 2017 (№26)
http://baki-baku.az

Бакинские бани

С незапамятных времен в каждой махалля исторической части Баку — Ичеришехер была своя баня: от однокупольной до увенчанной двенадцатью куполами, выбирай, какая душе угодно. Однако люди не ходили мыться в чужую махалля. Каждая семья от мала до велика пользовалась исключительно "своей" баней. Так и росли, взрослели люди, строго соблюдая порядок омовений — еженедельных (хафта), ритуальных (ваджибат, джанабет) да и вообще перед важными событиями в жизни.

Еженедельные посещения бань — хафта были обязательны для всех членов семьи. Мальчики ходили с отцами в мужскую, а девочки с матерями — в женскую. Бывало, мальчика трех-четырех лет брала с собой в баню мать. Тогда одна из кумушек с острым язычком громко спрашивала возраст ребенка. И если мальчик, прибавляя себе годы, говорил, что ему больше четырех, она в шутку удивлялась, почему же он и отца не привел, навсегда "отрезая" ему путь в женскую баню.

Вещи в баню укладывались особым порядком. Здесь было все. Для мужчин — и нюхательный табак, и плошка для хны, накладываемой на усы и бороду, и красное покрывало фите, и сменная одежда, и киса, и пемза, и гребень для бороды. Лишь режущих предметов не брали с собой — ни ножниц, ни бритвы… Потому что стричь ногти в бане считалось неприличным. Не брали и вещей, издающих дурной запах. Напротив, ароматических веществ — мускуса, духов, масел, придающих мягкость коже, не жалели даже старики с давно увядшей кожей. Все это можно увидеть в Государственном музее искусств Азербайджана. В экспозиции представлены даже сатылы с запирающимися крышками. Туда женщины укладывали свои драгоценности, запирали их и сдавали банщице. Эти медные сосуды, украшенные строками из стихов восточных поэтов, орнаментом набати, даже сценами из "Лейли и Меджнуна", изображенными на стенках, были настоящими произведениями искусства.

Собираясь в баню, женщины надевали самое красивое платье, брали с собой все свои драгоценности, ведь она была местом встреч для тех, чья жизнь протекала в четырех стенах, а здесь можно было поболтать, посоветоваться, посплетничать, что называется, на других посмотреть и себя показать. Одна хотела позлить подруг своими украшениями, другая — узнать новости. Словом, главные женские вопросы решались в бане. И подземные реки женских хитростей смешивались с банной водой.

Очень важными омовениями были ваджибат и джанабет. Ваджибат совершался членами семьи, в которой кто-то умер вдали от дома. После похорон покойного они обязательно должны были искупаться, а потом совершить акт печали. То есть после купания каждый должен был бросить черпак воды сначала через правое, затем через левое плечо, и третий черпак — над головой, затем следовало прочитать молитву печали.

Девушки и женщины ежемесячно совершали и джанабет, дабы очиститься от природной скверны, либо же после близости с мужем, мужчины — после близости с женой. При этом они молились, сообщая о причине омовения. То есть, сообщив сначала о причинах, завершали молитвой Аллаху.

Уже говорилось, что была обязательной традиция пользоваться исключительно своей баней. Если же самая старшая из какой-то семьи появлялась в бане чужой махалля, всем становилось ясно, что она пришла выбрать девушку для сына. И тогда тут начинался переполох… Каждая считала своим долгом полить гостье голову хоть одним тазиком воды. Вот с каких пор повелось скреплять дружбу банной водой.

А уж омовение невесты — это целый обряд. Сопровождающие покрывали ей руки и ступни хной. Одна из подружек заводила:

Да помажу я руки твои хной,
Да принесу я у ног твоих жертву.
Украшенная родинками,
Стройная на загляденье!
Возьми хну, невеста,
Помажь хну, невеста!
Да будет здоров твой любимый, невеста!
Да будет бело твое лицо, невеста!
А остальные подхватывали припев:
Ах, украшенная родинками невеста,
Ах, уста сладки, как мед, невеста!

Далее за дело бралась мешшате — женщина, украшающая невесту перед проводами ее в дом жениха. Ее еще называли — главная украшающая.

Мешшате, сделав все необходимое c помощью притираний, разведенных на козьем сале, завершала свою работу уже в доме невесты.

Не менее пышным было и омовение жениха, как говорится, дай бог всем холостякам. Любящие похолить свое тело мужчины, обернувшись красным покрывалом — фите от груди до колен, отправлялись в парную. Из парной — в бассейн, из бассейна — опять в парную, а потом попадали в руки терщика, который растирал и разминал каждую их клеточку. А тут еще поспевала церемония со сваренным в молоке чаем, поджаренным горохом, хурмой, пахлавой, после чего сладко засыпали. Бывало, что и измученный банщик, выбившись из сил, засыпал рядом с клиентами.

Омовения и жениха, и невесты оплачивал жених. Еще и банщикам раздавались подарки. Для большей радости в баню приглашали и музыкантов. И как бы близко ни была расположена она от дома, возвращались на фаэтонах, обязательно немного поколесив по улицам, чтобы отдышаться, порадовать друзей и позлить недругов.

woman-az.ru

Я женщина, и этим я права
7 10 yanvar 2017 (№26)
http://baki-baku.az

"Чужих мужей нежнейшая подруга"

Анна Ахматова любила повторять: "Культура женщины определяется количеством ее любовников". Не без лукавства поэтесса сетовала, что у нее было менее пяти кавалеров. Не будем вдаваться в сакральный смысл цифры "пять" — любимое и не разгаданное число Анны Ахматовой, а тем более объяснять смысл слова "культура" и что в него вкладывали поэты Серебряного век. Посудачим лучше об избранниках поэтессы.

Исходной точкой станет лирическое признание великой русской поэтессы: "Чужих мужей нежнейшая подруга и многих безутешная вдова". Ахматова, судя по ее строкам, "никого не сделала счастливым, но незабвенную для всех была". О ее любви и браке с поэтом Николаем Гумилевым можно рассуждать бесконечно. Светлана Коваленко, написавшая последнюю по времени биографию Анны Андреевны, отмечает: "Ахматова не скрывала своих многочисленных романов, по поводу которых добродушно смеялся Гумилев. Он рассказывал о их договоренности признаться, кто первый изменит, и тем не менее был удивлен, что первой оказалась она. Однако Ахматова глухо хранила главные тайны сердца, а проговариваясь в поэзии, утверждала, что "абсолютно ничего не было" с тем или иным реальным персонажем, скажем, с Амедео Модильяни или Борисом Анрепом, особенно если при этом сердце разрывалось на части".

У Ахматовой, по ее словам, не было с Модильяни никакой связи:

"Один художник, с которым у меня абсолютно ничего не было".

На глаза мужу однажды попалось письмо итальянского художника и он возненавидел поклонника своей молодой жены. Шапочное знакомство Гумилева с Модильяни не мешало обоим испытывать друг к другу чувство откровенной антипатии. Анна Андреевна вспоминала:

"Гумилев, когда мы в последний раз вместе ехали к сыну в Бежецк (в мае 1918 г.) и я упомянула имя Модильяни, назвал его "пьяным чудовищем" или чем-то в этом роде и сказал, что в Париже у них было столкновение из-за того, что Гумилев в какой-то компании говорил по-русски, а Модильяни протестовал. А жить им обоим оставалось примерно по три года, и обоих ждала громкая посмертная слава".

Модильяни — любимец муз и Ахматовой

С Амедео Модильяни Анна Горенко познакомилась в мае 1910 года, возможно, в знаменитом кафе "Ротонда". Роман едва начинающей писать стихи Анны и безвестного, бедного художника Амедео вспыхнул в мае 1911 года. Русская и итальянец виделись каждый день. Художник нарисовал 16 рисунков с изображением Анны. По ее словам, не с натуры, а по памяти. В послереволюционные годы эти наброски красноармейцы пустили на цигарки-самокрутки. Остался один рисунок, как считала Ахматова, не самый выразительный и не самый характерный для манеры Модильяни. Знаменитый рисунок, украсивший многочисленные издания произведений поэтессы. На нем Ахматова изображена в виде аллегорической фигуры "Ночи" на крышке саркофага. Оригинал рисунка вроде бы находится в одной из частных коллекций.

В новелле "Амедео Модильяни", написанной за год до ее смерти, Ахматова писала: "В это время Модильяни бредил Египтом. Он водил меня в Лувр смотреть египетский отдел, уверял, что все остальное (tout le reste) недостойно внимания. Рисовал мою голову в убранстве египетских цариц и танцовщиц. Теперь этот период Модильяни называют période nègre. Он говорил: Les bijoux doivent être sauvages (украшения должны быть дикарскими) — по поводу моих африканских бус, и рисовал меня в них".

В биографии поэтессы Светлана Коваленко отмечает:

"Осенью 1995 года в Венеции впервые состоялась выставка работ Модильяни из коллекции лечившего его доктора Поля Александра. Среди множества других рисунков двенадцать были атрибутированы, как изображающие Анну Ахматову. Поскольку прекрасная юная женщина изображена обнаженной, начались споры между блюстителями морали и любителями "клубнички". Спорящие вдруг как бы забыли, что "моделью" гениального художника была великая Ахматова, что само по себе исключало какую бы то ни было фривольность толкования, отступающую перед магией искусства. Спор шел главным образом о том, рисовал ли ее Модильяни с натуры или по памяти. Однако наш соотечественник, ныне живущий в Париже, написал историю любви Анны и Амедео с такими подробностями, будто бы сам при этом присутствовал".

Анна Андреевна как-то высказала сожаление, что Модильяни рисовал ее еще до начала его увлечения "ню", хотя и говорил по поводу Венеры Милосской, "что прекрасно сложенные женщины, которых стоит лепить и писать, всегда кажутся неуклюжими в платьях". Летом 1965 года Анна Ахматова, проезжая мимо парижского дома, где жила более полувека назад, призналась сопровождавшему ее Георгию Адамовичу, как часто здесь у нее бывал Модильяни.

Baki-Baku.Az

Lira
8 10 yanvar 2017 (№26)
http://baki-baku.az

Bakıda CAZ

"Caz əsri 1920-ci illər sayılır, amma əslində Cazın yaranma tarixi daha əvvələ aiddir. Caz 19-cu əsrdə Nyu Orleansda çoxmədəniyyətli musiqi şəraitində əmələ gəlib.  Nyu Orleansın əhalisini keçmiş qullar, Hispanioladan olan qaçqınlar və Avropalılar geniş təşkil edirdi.  Caz ritm əsaslı Afrika və Karib musiqisinin; dini zənci mahnılarının (Negro Spirituals) yüksək melodiyaslı və çox səviyyəli harmoniyasının; Avropa klassik musiqisinin; simlə hazırlanmış nəfəsli alətlərin yerli və orijinal Amerikan musiqi üslübünda səslənişinin; Kreol musiqinin və reqtaymın qarışığı kimi formalaşmağa başlayıb. Hər musiqi üslubu bir-birindən bəhrələnməyə başlayıb və nəticədə yeni bir musiqi forması- Caz yaranıb. Cazın əsas musiqi alətləri piano, saksafon, trombon, truba ( və ya trampet), təbil (drums), klarnet və kontrabas sayılır.

İlk yarandığı illərdə Caz kifayət qədər sənədləşdirilməyib. Təəssüf ki, Cazın yarandığı vaxtlarda qeydə alınan heç bir musiqi yazısı yoxdur. 1877-ci ildə anadan olan  Buddy Bolden bizə məlum olan ilk Caz musiqiçisi hesab olunur. İlk Caz orkestrları 1885-ci ildən yaranmağa başlayıb. Buddy Bolden özünün Caz oskestrını 1895-ci ildə qurub. 1900-ci ildən etibarən kornetdə ifa edən Bolden artıq Nyu Orleansda ən məşhur musiqiçi hesab olunurdu.  Onun Caza böyük töhvələri olsa da, təəssüf ki, bir əqli xəstəxanada öz həyatına son qoyub. Ən çox tanınan Caz dahiləri siyahısına bu adlar daxildir: Duke Ellington, Louis_Armstrong, Charlie “Bird” Parker, John Coltrane və Miles Davis.

Caz 1920-ci illərdə, o vaxtlar qadağan olunsa da, insanların müəyyən məkanlarda içki içib, rəqs edib əyləndiyi zamanlarda geniş yayılmağa başladı. İnsanlar Cazı onun azad ruhlu xarakterinə sevirdilər. Bu maraq 40-ci illərdə də öz populyarlığını itirmədi. Əlbəttə ki, Caz bu gün də geniş dinləyici kütləsi tərəfindən sevilir və musiqinin digər formalarına da təsir edir. Caz digər musiqi növləri ilə birləşərək subkateqoriyalar əmələ gətirir. Bunlara Caz-fank, Asid Caz, Sakit Caz (Smoth Jazz) Fri Caz, Balkan Caz, Bebop, Dixieland, Svinq Caz və s. aiddir.

Caz daha da məşhurlaşıb yayıldıqca böyük şənliklər- festivallar daxilində ifa olunmağa başladı. İlk beynəlxalq əhəmiyyətli Cazz festivalı 25 Fevral 1948-ci ildən bəri Fransanın Nis şəhərində keçirilən Nis Caz Festivalıdır. Frommers bu fextivalı Avropanın ən böyük, ən coşğun və ən mötəbər Caz festivalı adlandırır. Dahi Caz ifaçılarından əvvəlcə Louis Armstrong, daha sonra Lionel Hampton, Dizzy Gillespie, Ray Charles, Ella Fitzgerald, Helen Humes, Herbie Hancock, və Miles Davis müxtəlif illərdə keçirilən bu festivalda çıxış ediblər.

Cazın doğulduğu Nyu Orleansda isə New Orleans Jazz & Heritage Festival adlı Caz festivalı 1970-ci ildən bu günə qədər hər Aprel ayının axırıncı həftə sonu və May ayının ilk həftə sonu keçirilir."

Caz Azərbaycanda

Caz musiqisinin əsas qollarından olan Azərbaycan cazının bünövrəsi 30-cu illərin sonunda Niyazi və Tofiq Quliyevin yaratdığı “Dövlət Cazı” adı ilə tanınan Dövlət estrada Orkestri tərəfindən qoyulmuşdur. Ansamblın ilk tərkibi üç trombon, eyni sayda truba, beş saksafon, royal, gitara və zərb alətlərindən ibarət idi. Orkestrin ilk konsert proqramına klassik cazla eyni səviyyədə Niyazinin və Tofiq Quliyevin pyesləri də daxil idi. 
Böyük Vətən Müharibəsi qurtarandan sonra “Dövlət cazı”nın rəhbəri Rauf Hacıyev olmuşdu. Amma 1950-60-cı illərdə Sovet Sosialist Respublikası İttifaqının (SSRİ) Qərb əleyhinə yönəlmiş təbliğat maşını ölkədə bu musiqi janrının inkişafına güclü ziyan vurdu. Ancaq bütün qadağalara baxmayaraq, bu musiqinin fanatları bir yerə toplaşır, Qərb radiostansiyalarını dinləyir, sonra isə eşitdikləri musiqi parçalarını müstəqil surətdə ifa etməyə cəhd edirdilər.

Bakıda caz mərkəzi

1950-ci illərə qədər Azərbaycan caz ifaçılığında ən önəmli yerlərdən birini saksafonçu, cazmen Pərviz Rüstəmbəyov olmuşdur. "Sovet Benni Qudmeni" adlandırılan P. Rüstəmbəyov əvvəlcə "Krasnıy Vostok" (indiki "Azərbaycan") kinoteatrında, sonralar isə "Nizami" kinoteatrında öz caz orkestrini yaratmışdır. 
Ötən əsrin 60-cı illərində Qara Qarayev, Niyazi, Tofiq Quliyev və Rauf Hacıyevin dəstəyi və rəhbərliyi ilə Azərbaycanda estrada və caz musiqisinin ikinci həyatı başlanır. “Qaya”, Rafiq Babayevin kvarteti yaranır və nəhayət, Vaqif Mustafazadə dövrü başlanır. 

Dünyada lirik cazın banisi sayılan Vaqif Mustafazadə ilk dəfə Gürcüstatda -Tbilisi Dövlət Filarmoniyasında (TDF) “Qafqaz” caz-triosunu təşkil etmişdir. O, ilk “Leyli” qadın kvartetini təşkil edib, “Sevil” vokal-instrumental ansamblı və “Muğam” instrumental ansamblına rəhbərlik etmişdir.

Vaqif Mustafazadə Şərq muğamını qərb dinləyicisi üçün anlaşılan dildə - yəni caz dilində təqdim edirdi. İmprovizasiyanın azad xüsusiyyəti muğamla caz əlaqələrinin əsas hissəsinə çevrilmişdi. Vaqif Mustafazadə bunu çox gözəl dərk edirdi və 60-cı illərin əvvəllərində musiqidə yeni axın - caz-muğam axınını yaratmışdır.

Azərbaycan cazı bu gün

Azərbaycan cazı unudulmamış əfsanədir. Milli cazın görkəmli nümayəndələrindən Salman Qəmbərov, Rain Sultanovu, Əzizə Mustafazadə, Şahin Növrəsli və s.-nin adlarını çəkmək olar.

Salman Qəmbərovun Bakıda yaratdığı “Bakustik caz” mərkəzi Gürcüstanda, Rusiyada Almaniyada, İngiltərədə keçirilmiş festival və müsabiələrdə həmişə rəğbətlə qarşılanmışdır. 

Rain Sultanovun 1996-cı ldə yaratdığı “Syundicate” qrupu dünyanın ən məşhur caz qruplarından biri olmuşdur. 

17 yaşında Vaşinqton şəhərində Teloyenus Monk adına piano müsabiqəsində birincilik alan Əzizə Mustafazadə ilk albomunu 1991-ci ildə “Aziza Mustafa Zadeh” adı ilə çıxarmışdır. İkinci albomu Always (Həmişə) ona yüksək Alman musiqi mükafatı sayılan Səs-Akademiyası Mükafatını və Soninin Exo Mükafatını qazandırmışdır. Ə. Mustafazadə bir çox ölkələrdə caz və ənənəvi üslublarda gözəl ifası ilə Azərbaycan cazını layiqincə təmsil edir.

Bu gün dünyada tanınan cazmenlər arasında ABŞ və Avropada beynəlxalq festivallarda çıxışları ilə ən mahir bilicilərini heyrətə salan Şahin Növrəslinin də adı var. Moskva cazmenləri onu “Dünya caz səhnəsinin yeni ulduzu” kimi qiymətləndirmişlər.

2009-cu ildə Bakıda keçirilən birinci “Bakı Caz Festival”ı (BCF) ölkədə cazın inkişafında müsbət dönüş yaratdı. 

2010-cu ildə keçirilən ikinci “Bakı Caz Festival”ı (BCF) dünyanın ən irimiqyaslı festivallarından biri kimi yadda qaldı. Festivalda Azərbaycan ilə yanaşı, əcnəbi caz ifaçıları da iştirak etdi. 

Hazırladı: Rauf Ağayev

Antitesiz
9 10 yanvar 2017 (№26)
http://baki-baku.az

“O, Şeyx Nəsrüllahdan daha bədtər canidir”

Cəfər Cabbarlı

“Əfəndilər! Hər kəsə bəllidir ki, daim, hər halda çox vaxt məhkəmələrdə iki mübariz tərəf: müddəi-ümumi və müdafiələr bir-birilə çarpışır və nə vasitə ilə olursa olsun yekdigərlərinə qalıb gəlmək istəyirlər. Müddəi çox vaxt həqiqət və ədalətlə belə hesablaşmadan müttəhimin hər bir işini, sözünü və hərəkətini fənalığa yozar və müttəhimin məhkum edilməsinə çalışar. Eynilə müdafiələr caniliklərini açıq bildikləri bir adamı belə müdafiə edərkən bütün fəna hərəkətlərini bilərək yaxşıhğa yozmağa, cinayətləri örtüb-pərdələməyə və nə vasitə ilə olursa-olsun müqəssiri pak, təqsirsiz çıxarmağa çalışarlar. Burası hər iki tərəfin bir növ vəzifələridir. Fəqət bu gün mən arzu edərdim ki, heç bir tərəf yoxdur. Mütəəssiblüyə qapılmayıb bir haqq, bir ədalət naminə mühakimə yürütsün, heç kəs bilərik haqdan qaçmasın və böyləliklə bu gün müttəhimlər sandalyasında oturmuş İskəndərin əsl siması aydınlaşıb araya çıxmış olsun. Biz buna söz veriyor və əhd ediyoruz. Həmin bunu, bu bitərəflik və ədaləti də müdafiə vətəndaşlardan gözlər, ümid və arzu edəriz.

Nemətlərindən istifadə etdiyi mühitin bir yavrusu bir fərdi doğurur, bəsləyir, yaşadır, böyüdür, tərbiyə edir, öz-özünü idarə edə biləcək, dolandıra biləcək bir insan halına döndərir ki, bunlar həpsi həmin şəxsin möhtac dövrlərində dirilmiş bir borcudur. Alman bir borc, şübhəsiz ki, qaytarılmalıdır. Bunu inkar etmək olmaz. Həm də bu borcun məqsədi nasıl olmalıdır? Təbiətdə ümumi bir qanun vardır. Təsir əks təsirə müsavidir. Bu qanun dediyiniz məsələdə də işlədəcək olursaq, böylə şəkildə deyə biləriz ki, hər bir fərd üçün nə qədər artıq zəhmət çəkilmişsə, o qədər də artıq zəhmət çəkməli, nə qədər artıq faydalanmışsa, o qədər artıq fayda verməlidir.

İnsan adlı bir təbir meydana çıxıyor ki, onun da mənası belədir: Sən bəşəriyyətin bir üzvünü, onun illər boyu qazandığı təcrübələrindən, tərəqqi və təalisindən istifadə etmişsən. Sən ona bir mənfəət yetirməlisən. Sən içində bulunduğun xalqın bir üzvü, ölkənin bir yavrususan. Onun biliyindən, ruzisindən, ab-həvasından istifadə etmisən, ona bir mənfəət verməlisən. Həm də bu mənfəət aldığın faydanın miqdarına çox da olmazsa, bərabər olmalıdır. İştə buradan tarixdə öylə qüvvətli simalar təsadüf ediyor ki, bütün varlığını xəlqə borclu olduğunu hiss ediyor və kəndisini unudub varlığını da həmin xalqa vəqf ediyor. Fəqət öylə simalar da vardır ki, onlar deyil ki, öz vəzifeyi-ictimaiyyətlərini ifa etməyir, xalqa, cəmiyyətə bir fayda gətirməyir, hətta bir çox zərərlər də toxundururlar. Bu adamlar aldıqları borcu, aldıqları şeyləri qaytarmadıqları üçün... toxundurduqları zərərlər için¬də bir canidirlər. İştə böylə simalardan biri də bu gün müddəilər skamyasında qarşınızda oturmuş kefli İskəndərdir.

O, bu gün qarşınızda gördüyünüz, uzun illər uyğudan sonra göz açmış və kəndisini XX əsrin tərəqqi və təkamülünə qarşı yoxsul, gücsüz və qaranlıqda bulmuş zavallı, halına ağlanacaq şaşqın bir mühitin oğludur. Mən burada asanlıq üçün xalqı, cəmiyyəti bir ailəyə, ailəni də Hacı Həsən əmi olmaq üzrə bir şəxsin simasında toplayıb ümumi nəzəriyyələrdən ayrılmaq və həqiqətin içinə girmək istərəm. Hacı Həsən əmi kəndi avamlığına, qaranlıqda parçalanmasınna baxmayaraq, həmin bu İskəndəri min cür nazla tərbiyə etmiş, böyütmüş, gecələr yatmamış, qazanmış, ona yedirtmişdir. Fəqət Hacı Həsən əmi bununla iktifa etməmiş, İskəndəri başlı-başına buraxmamışdır. Onu məktəbə göndərmiş, illərlə oxutmuşdur. Bulunduğu dairədəki hər kəslə bərabər bir yüksəkliyə qaldırmışdır. Mühiti nəzərə alarsaq, deyə bilərik ki, bu¬nunla Hacı Həsən əmi öz atalıq vəzifəsini ifa etmişdir. Fəqət Hacı Həsən əmi adi atalar və yaxşı bir ata olmaqla da iktifa etməmiş, o, öz oğlunu daha gözəl tərbiyə etmək istəmiş, ağırlığınca pul qoymuş, onu ta Firəngistana qədər göndərmişdir. 7 il onu orada oxutmuşdur. Bu, bizim vəqtimizdə bir qədər qəribə gəlməyir. Fəqət mən istərdim ki, buradakı adamların təsəvvüratı bir qədər geniş olsun və həmin bu mühit içinə girib görsün ki, Hacı Həsən əmi bununla nə kimi böyük bir fədakarlıq göstərmişdir. Şübhəsiz, tanışlar-bilişlər, Hacılar onu töhmətləndirmiş, oğlunun kafir olacağı ilə qorxutmuş, o, zavallı oğluna nə olacağı xəyalilə gecələr uyuşmamış, Allah mənim oğlumu yoldan sapdırma, ona kömək ol, mənim üzümü xalq içində qara eləmə deyə bəlkə də bir çox uyğusuz gecələri ağlamışdır. O bu kədərlər, şübhələr içində "Allah sənə pənah" - deyə kəndisinə təsəlli vermiş və oğlunun qayıtmasını gözləmişdir. O, istəyir ki, onun oğlu oxusun, böyük, adlı bir adam olsun və o da qoca vaxtında öz oğlunun əqlilə, adı ilə iftixar etsin, lovğalansın.

Qoy bunu kimsə onun fənalığına yozmasın. Qoy burada olan vətəndaşlardan ata olmayanlar psixologiyaya, ata olanlar kəndi ürəklərinə müraciət etsinlər və görsünlər ki, bu hər bir atada təbii bir atalıq hissidir. Xüsusilə Hacı Həsən əmi tək bunları da düşünməmiş deyil, müsəlmanları oxumadıqları üçün töhmətləndirir... Qoy müsəlmanlar da oxuyan olsun, burada bir vətəndaşlıq, dindaşlıq, nə isə ictimai bir duyğu bir rəng də vardır. Soruyoram mən hər kəsdən ki, bu yoxsul, zavallı mühitdə bundan artıq nə yaxşılıq, nə atalıq haqqı gözləmək olar?! Hətta vəqtimizin ataları belə, iki faiz böylə atalar göstərə bilməzlər ki, hər hansı bir fransız, ya ingilis öz oğluna bundan artıq əmək sərf etmişdir. Hacı Həsən əmi öz atalıq vəzifəsini bir qədər geniş ölçüdə götürüb, mühit, İskəndər xüsusunda öz vəzifəsini artıqlamasilə ifa etmişdir.

İştə on il keçir, İskəndər Firəngistandan dönüb gəliyor, Hacı Həsən əminin ürəyi döyünür, çünki bu qədər çəkdiyi zəhmətlərin, töhmətlərin, iztirabların hədərmi, yerlimi olduğu, ümumiyyətlə nəticəsi şimdi anlaşılacaqdır. Hər kəs maraqlanıyor ki, əcəba İskəndər nə olmuş qayıtmışdır. Zatən şimdi də hər kəs maraqlanıyor. Fəqət mən sizi maraq içində boğmamaq üçün əvvəlcədən söyləyirəm. Bilirmisiniz İskəndər nə üçün qayıtmışdır? Hakim əfəndilərin müsaidəsilə kefli İskəndər ki, mühitin ona verdiyi bu adı təhlil etdikdə əxlaqsız, tərbiyəsiz, işsiz-gücsüz, tənbəl, birisinə it küskürər, o birisini yalandan aldadar, çocuqları yoldan çıxarıb səfalətə alışdırmağa çalışar, mühitin adətlərilə ənənələrilə hesablaşmaz, heç bir sözün yerini, heç bir hərəkətin vaxtını bilməz, başsız-ayaqsız bir səfil, bir sərxoş qarşısında mühiti, bu bədbəxt, qaranlıq xalqı cəhalət didiyor, əziyor, parçalayor, məhv ediyor, möminlərlə Şeyx Nəsrullah bu bədbəxtləri aldadaraq namuslarına toxunuyor, irzlərini-namuslarını canavarlar kimi çamurlara çırpıb tapdayor, bunların həpsini görüyor, bir ölü kimi hərəkətsiz qalıb ona müəyyən bir yol göstərməyir, onun üçün çalışmayır, xalqın səadəti üçün bir diləyi yox, bir ideyası yox, ictimai işlər üçün bir projesi yox, öylə səfil bir halda diyirlənib gediyor. Fəqət əfv edərsiniz. "İskəndərin bir idealı, diləyi yoxdur" - deyincə, mən burada bir haqsızlıq tapdım. Hər halda İskəndərin bir diləyi, bir idealı vardır. O da bilirmisiniz nədir? Bir şüşəni səhərdən içib axşama kimi, o biri şüşəni də axşamdan içib səhərə kimi keflənmək və İsrafil surini çalıncayadək ayılmamaq. Əfəndilər, mən bilirəm və siz şimdicə görərsiniz ki, müdafe əfəndilər deyəcəklər ki, İskəndəri içməyə məcbur edən mühit özüdür. O, mühitdə gördüyü rəzalətləri, qaranlığı görmiyor, mühit onu anlamıyor, o da bütün bu fəlakətləri alkoqolla sərxoş qoynunda boğmaq, xırpalamaq istəyor. Əvət mən əvvəlcə dedim ki, yürüdəcəyimiz mühakimələr bitərəflik və ədalətdən ayrılmalı, haqlar etiraf edilməlidir. İştə mən də sözümə sadiq qalıyor, hətta etiraf ediyor və deyirəm: mühit İskən¬dəri anlamayor. Fəqət qoy buna qarşı hər kəs, xüsusilə müdafe əfən¬dilər əllərini vicdanlarının üzərinə qoyub etiraf etsinlər ki, İskəndər özü də mühiti anlamayor, anlamağa çalışmayor, anlamaq istəmiyor.

Xalq etiraf edir ki, o qaranlıqdır, anlamayor. Bu, onun üçün bir o qədər də ayıb deyil və bir günah da deyildir. İskəndər 10 il Firəngistanda oxuyub gəlmiş, heç şübhəsiz, bu avam mühitdən yüksəkdə olacaqdır və Parisdə götürdüyü XX əsrin pək uzaqlara getmiş fikrini, fəlsəfəsini, Nuh dövrünü yaşayan xalqa birdən söyləyərkən o anlamayacaqdır, ürkəcəkdir. Cəhalət xalqı parçalayır. Burada mübarizə gərəkdir ki, gecələr uyumasın, müəyyən yollar, planlar düzəltsin. Bütün varlığılə ayıq bir fikir, düşüncə ilə xalqın içinə atılıb onun ruhunu, adət və ənənələrini, tradisiyasını, psixologiyasını bütün dərinliklərinə, görülməz incəliklərinə qədər öyrənib onu təhlil etsin və bunlar üzərinə gecələr uyumayıb müəyyən planlar qursun, yollar düzəltsin və gündüzlər haman yolları xalqın anlayacağı bir tərzdə həyata keçirsin, xalqa anlatsın, öyrətsin, xalq üçün bir müəllim olsun. Fəqət İskəndərdən böylə başyorucu şeyləri sormayın, zatən bunları düzəltmək üçün ayıq bir vaxtı yox ki! O, böylə cəfəngiyata baxmaz. O, hər şeyi təsadüfi görmək istər. O, sistema, üsul-filan tanımaz. Yolunda yaxşılıqdan başqa heç bir şey etməyən, kəndisini heç bir şeydə müqəssir bilməyən Hacı Həsən əminin yanına gəlir və heç bir söz demədən, səbəbini anlatmadan birdən başlar: tfu sənin üzünə! Hacı Nəcəfəliyə yetişir, heç bir söz demədən mars-mars, kus-kus deyə itə yedirtmək istəyir. Axı neçin? Səbəbi bəlli deyil. İskəndər özü bilir. Və yaxud iki aydan sonra gedib qəbiristanda ölülərin məzar daşlarına nəsihət söylər. İştə İskəndərin bütün mübarizəsi "mühit onu anlamayır" - deməklə buradan çıxılmaz hər bir yenilik, hər daim kəndisinə bir çox rəqiblər bulmuş və ancaq böyük sistematik mübarizələrdən sonra, anladandan sonra təzvic edilə bilmişdir. Bu gün mühiti təqsirləndirəcək və İskəndəri haqlandırmağa çalışacaq. XX əsrin oğulları olan müdafiələr qəti deyə bilərlərmi ki, yarın onlar özləri bir İskəndər qarşısında qalınca Hacı Həsəndən daha fəna bir vəziyyət almayacaqlar. Təsəvvür ediniz güzdəkli... oğlu Səməndəri böyük zəhmətlərlə Petroqrada oxutmağa göndərmiş ki, gəlsin adətən bir insan olsun. Səməndər getmiş, 10 ildən sonra Güzdəyə qayıtmış, fəqət nə cür qayıtmış? Bütün paltarlarını soyunmuş, lüt madərizad o kəndin içində gəziyor. Bir qonaqlıqdan gələn anasını küçənin ortasında yaxalamış və birdən birə: tfu sənin üzünə! Kim ona dəli deməz? Hətta müdafelərin öz başlarına bu iş gələrsə, ona dəli deməyəcəklərinə söz verə bilərlərmi? Fəqət bu adam dəli deyilmiş, bilirmisiniz nə imiş? Bir fotoqrist imiş. Anasının da üzünə onun üçün tüpürürmüş ki, neçin başına ipək yaylıq bağlamış, köynək geymiş. Halbuki o bir təbiətin qızıdır, çılpaq gəzsə daha gözəl olur. Biz heç kəsə istədiyi fikirdə olmasını yasaq etməyirik. Fəqət hər kəs etiraf edir ki, yeni bir fikri təzvic üçün keflənməyib çalışmaq, o fikri anlatmaq lazımdır. İskəndər mühit üçün bir müəllimdir. Şübhəsiz, mühit onu anlamayacaqdı. Mühit onu anlayacaq dərəcədə olursa, xalqın idrakı onun yüksəkliyində olursa, o zaman kimə lazım idi. İskəndər cəhənnəm olub getsin, şüşə ilə deyil, istəyirsə boçka ilə içsin. Əsl dərd orasıdır ki, mühit ondan aşağı, o isə bir müəllim vəziyyətindədir. Nəhayət, söylədiyimiz hal ki, məktəbə bir müəllim göndərilərkən, mütəəllimlər əvvəlcədən həmin müəllimin bildiyi dərəcədə öyrədilir. O zaman kimə lazımdır müəllim. Müəllim bilməyənlərə, anlamayanlara gərəkdir ki, gəlsin, müxtəlif yollar, vasitələr ilə bir yol, beş yol, yüz yol desin, anlatsın, öyrətsin. Yoxsa müəllim içəri girəcək: Həsən - 5! Kərəm - 5! Müəllim başlayacaq: "Tfu sizin üzünüzə! Mənə bir küp şərab, bunlar məni anlamayırlar.” Bu bir cəhəti, fəqət bizim əlimizdə tutarlı sənədlər vardır ki, İskəndəri kefli halına salan mühit deyil, onun keyf mayişadan alkoqola alışdığıdır. O, mədəniyyətin özünü belə alkoqola dəyişir. İskəndər evdə, təklikdə oturub düşünür: nədir elm? "Elm ona deyərlər ki, bir adam bu şüşəni çəksin başına, həpsini içsin". Bu, onun xüsusi düşüncəsidir ki, heç kəsə dəxli yoxdur və təkliyində İskəndərin düşündüklərini bir şeyə qarşı nümayiş kimi götürmək olmaz. iştə böyləlik ilə İskəndər bütün varlığını alkaqolun müdhiş pəncəsinə tapşırmış, heç bir vəzifəyi-ictimaiyyəsini ifa etməmiş, mühitdən aldığı faydaları da, borcları da bir midvər kimi mənimsəmiş, qaytarmamışdır. Mühit mübarizələrə möhtac ikən o heç bir yaxşı iş görməmişdir. Hətta İskəndərin qarşısında cinayətlər işlənir. Şeyx Nəsrullah hər gün məsum, zavallı bir yavrucuğun namusunu tapdayır, İskəndər susuyor. Heç bir əməli, qəti, təşəbbüsə girişməyir, halbuki, bu mümkün idi də. Şeyx Nəsrullah ölüləri diriltməyi iddia edirdi. İskəndər bilirdi ki, bu yalandır. Orada xalqa bu yalanı anlatmaq üçün böyük fədakarlıqlar lazım idi. Bir igid istəyirdi ki, bu kor xalqın qarşısına çıxsın və şeyxə söyləsin ki, şeyxanə, bu ölülərin həpsini dirilt, ya Heydər ağanı öyrədib göndərə idi ki, get ölülərini diriltməyi xahiş et. Şeyx bunu bacarmayacaq və yalanların üstü açılacaq, cinayətləri aradan qalxacaqdı. İskəndər bunu etməyir, çünki ayıq deyil idi. O, hər şey bitəndən sonra sallana-sallana durub gəlmiş və toydan sonra nağara və ruslar demişkən "Posle draki kulakami maşet". Ölülərə vəz ediyor. İskəndər... ümumi ölçüdə çalışmayır, hətta bir ailəyə də təsir edəməyir. Çünki tanındığı qiyafətlə onu kimsə tanımaq istəməz, ona kimsə etibar etməz. İskəndər yalançıdır, duyğusuz və canidir. Bacısını müdafiə etməyə söz vermişkən bir fəlakətə məruz qalmış, zavallı yavru son gündə hər yerdən əli üzülmüş, bircə ona ümid edər, ona iltica edər, ondan müdafiə gözləyirkən "Gəl-bacım, mən ölmədikcə səni kimsə məndən ayırmaz" - deyə qollarını açib onu qucmaq və qəhrəman kimi araya atılmaqdansa onu kobudcasına itələyib yıxır, fəqət İskəndər qollarını açıb qucuyur da. Həm də qucduğunu şübhəsiz ki, bilirsiniz nədir: Haman şüşə ki, bütün varlığı ondan ibarət bulur. Bəzilərində öylə bir nəzəriyyə var ki, nəhayət, şeyxin torları açıldı, İskəndərin fikri qalib gəldi, İskəndər qalib gəldi. Xalq anladı ki, İskəndər haqlı imiş. Bəlkə bu özü də bir metoddur. Fəqət bu yanlış bir nəzəriyyədir. Əvət şeyxin fırıldaqları açıldı. Həm də bir çox məsum qızlar çeynənəndən sonra açıldı. Fəqət bunda İskəndərin iştirakı olmadı, qalib gələn İskəndər deyildi, bir təsadüf idi. Xalqın anladığı İskəndərin fikri deyildi, bəlkə şeyx Nəsrullahın fırıl¬daqları idi. İskəndər olmasaydı da bu fırıldaqlar açılacaq idi. O, burada arabanın beşinci çərxi də ola bilməmişdir. İskəndər bütün o cinayətlərə qarşı susmuş, özü də bir cani olmuşdur.

Bəziləri, xüsusilə İskəndər özü də düşünə bilər ki, pəki Hacı Baxşəli də cəmiyyət üçün, xalq üçün çalışmayır, onu nə üçün mühakimə etməyirlər. “Şərab da içirəm özüm bilirəm, can mənim, cəhənnəm tanrının" Fəqət onun üçün mütəəssüfanə olaraq burası böylə deyildir. Qanun kodekslərində bir qanun vardır. Bir nəfər Səməndər keflənib, ya da hətta dəli olub öz evini yıxarsa, ola bilər ki, onu cəzalandırsınlar, ola bilər ki, bir növ əfv etsinlər. Fəqət həmin Səməndər keflənib öz evini yaxarsa və onun üzərinə köydəki evlərin həpsi od alıb yaxıla,külə dönərsə, Səməndər mütləqa cəzalanmalıdır. Onu heç bir qanun əfv edəməz. Şimdi baxalım, İskəndər keflənməsilə yalnız öz evini yaxıyor. Çünki dediyimiz kimi şərait böylə düşmüş ki, İskəndər Firəngistandan qayıtmış, xalq mədəniyyətinin, elmin, maarifin nə olduğunu bilməyir. İskəndər həmin mədəniyyətin, maarifin yeni fikirlərin bir timsal mücəssəmi kimi görünür. Ona baxacaq mədəniyyətə öz münasibətini təyin edəcəkdir. Bu bir həqiqətdir. İskəndər bir nümunədir ki, onu görüncə hanki bir axmaq öz oğlunu Firəngistana göndərəcəkdir.

Xalq anlamış, daha doğrusu, İskəndər onlara anlatmış ki, oxuyanlar Allahı, peyğəmbəri tanımaz, gecə kefli, gündüz kefli, böyük bilməz, kiçik bilməz, əxlaqsız, tərbiyəsiz, işsiz-gücsüz bir sərsəm olaraq, küp dibində yatacaqdır. Bunu görən Hacı Həsən on il əvvəl oğlunu Firəngistana göndərmişdi. Bilirmisiniz nə düşünür, nə qənaət hasil etmiş...

Nə oluyor, nə düşünür mən onu sizə təcəssüm etdirmək istərəm...

İştə qoy, canı çıxsın, zavallı mollaların ölsün, qaranlıqda məhv olsun. Çünki İskəndər bütün mədəniyyəti, bütün elmi, maarifi, onun əsl məna və əhəmiyyətini məhv etdi. İskəndər onların ölümünə bais oldu. İştə buna görə də İskəndər Firəngistanda keflənib qalsaydı, öz evini yaxmış olurdu, fəqət gəlib bu zavallı mühit içində keflənmiş, minlərlə evləri yaxmış, ailələri məhv etmiş, minlərlə zavallının cəlladların qaranlıq pəncəsində can çəkişməsinə səbəb olmuşdur. Ona görə bu gün ona bəraət qazandırmaq istəyənlərəsə, bütün gəncliyin haqqı vardır ki, qalxıb bir səslə bağırsın: Qaldırın onu mühitdən, o bizə gərək deyildir. O gələcək nəslin qatilidir. O, Şeyx Nəsrüllahdan daha bədtər canidir. Yolları ayrı, fəqət hədəfləri birdir. Şeyx Nəsrullah xalqı elmdən uzaqlaşdırıyor, qaranlıqda boğuyor. İskəndər elmi xalqdan uzaqlaşdırıyor, xalqı tapdayor, öldürüyor, məhv ediyor. Mən sözümü bitiriyor və əsl mühakiməyi möhtərəm hakimlərə tapşırıyoram, qoy onlar özləri kəsdirsinlər, kim daha böyük müqəssirdir? Müəyyən bir psixoloji xəstəlik nəticəsində cinayətlər işləmiş və bu mühitə bir şey borclu olmayan Şeyx Nəsrullahmı? Və ya mühitdən böyük faydalar alıb ona bir çox şeylər borclu olan, eyni vaxtda zavallı xalqı bir qaranlığa doğru sürükləyən, gələcəyin, gəncliyin qatili kefli İskəndərmi?”

Umma
10 10 yanvar 2017 (№26)
http://baki-baku.az

Иоганн Вольфганг Гёте: “Мы должны остаться в Исламе…”

Гёте считал человека всецело подчиненным Божественной Воле, воле единого Творца, создавшего этот мир. Именно в таком безраздельном подчинении писатель находит смысл человеческого существования, называя это чувство покорности и подчинения Богу Исламом. Поэт неоднократно высказывал мысль о том, что в описанном смысле он и сам является мусульманином. Вот что он пишет по этому поводу в одном из стихотворений своего “Западно-восточного Дивана”.

Эта концепция подтверждается и в ряде других исторических документов. “Вера в единого Бога, – пишет Гёте в “Заметках и очерках о “Западно-восточном Диване”, – всегда поднимает дух, поскольку служит критерием внутреннего единства человека”. Гёте восхищенно признает благословенность покорности и поклонения Аллаху:

“Уже само по себе перебирание магометанских четок, для восхваления имен Аллаха, отражающих девяносто девять Его качеств, – это великолепное хвалебное молебствование. Одновременное поминание присущих Творцу утверждающих и отрицающих качеств говорит о непостижимости Его Существа (Wesen); молящийся удивлен и очарован, покоряется Его воле и успокаивается…”

Исходя из этой жизненной позиции, Гёте отрицал случайность и простые совпадения. Все происходящее с человеком было, по его глубокому убеждению, особым знаком и уроком, который Аллах дает человеку. “Все неизвестные людям силы, которые они не могут осознать, – пишет он Реймеру в ноябре 1807 года, – и которые наилучшим образом проявляются в минуты триумфа, – называют они случаем. Но это не случай, а Бог, незримо присутствующий и проявляющий Свое Величие даже в самом малом”.

Осенью 1813 года, незадолго до того как Гёте приступил к работе над “Западно-восточным Диваном”, один немецкий солдат привез ему из Испании старую арабскую рукопись, содержащую последнюю, 114 суру “Ан-Нас” Священного Корана. Позже под руководством своих иенских учителей Гёте переписывал эту суру и пытался с их помощью постигнуть ее смысл. Гете всегда считал это событие особым ниспосланным ему божественным знаком.

Еще одним знаком Всевышнего было для него событие, происшедшее в январе 1814 года. Тогда ему довелось посетить совместную молитву башкир-мусульман, служивших в русской армии. Моление прошло в протестанской гимназии в Веймаре. В письме к Требру от 5 января 1814 года Гёте пишет следующее: “Говоря о пророчествах, должен тебе сказать, что сегодня происходят такие вещи, которые ранее пророкам не разрешили бы даже и произнести. Кто бы позволил еще несколько лет назад высказать предположение, что в нашей протестанской гимназии может проводится магометанское священное богослужение и будут читаться суры из Корана. И все же это произошло, и мы присутствовали на богослужении у башкир, видели их муллу и приветствовали их князя в театре. Из особого расположения ко мне, на вечную память мне были подарены лук и стрелы, которые я повесил над своим камином. А некоторые из наших особо религиозных дам даже заказали в библиотеке перевод Корана”.

С годами растет и укрепляется вера Гёте в божественное предопределение, высказанная в одном из стихотворений “Дивана”: “Если б червем меня создал Аллах, был бы я червь у людского порога”. В своих заметках по этому вопросу он писал, что примеры метафор, “используемых в “Диване”, представляют собой удивительное руководство и проявление непостижимой для человека Воли Божией; они учат и утверждают истинный Ислам, абсолютное подчинение всего сущего Воле Бога, в них содержится убеждение, что никому не избежать предписанной свыше судьбы”. Сходные мысли писатель высказывал и в других своих работах: “Эгмонт”, “Поэзия и Правда”, “Urworte Orphisch” и “Wilhelm Meisters Wanderjahre”.

В письме к Цельтеру от 20 сентября 1820 года Гёте приводит трогательный пример из своей жизни. После смерти близкого ему человека – Кристианы, Гёте чувствовал себя совершенно несчастным и уже в третий раз отправлялся к Марианне фон Виллемер с твердым намерением жениться на ней. Однако во время путешествия к ней у него сломалась карета. Поэт воспринял это как явное предупреждение не упорствовать в достижении поставленной цели и, в конце концов, отказался от первоначального желания. Завершая письмо Гёте, написал следующее: “Итак, мы должны остаться в Исламе, (т.е. в полном подчинении воле Божией) … К этому не могу добавить больше ничего”.
В 1831 году, когда разразилась эпидемия холеры, унесшая много жизней, он утешал одного из своих друзей: “Здесь никто никому не может помочь советом; здесь каждый решает за себя. Мы все живем в Исламе, какую бы форму мы ни избирали для того, чтобы ободрить себя..” (Письмо к Адель Шопенгауэр. 19.9.1831).

Гёте верил в то, что Аллах говорит с человечеством через пророков. В 1819 году в письме к Блюменталю, ссылаясь на 4 аят суры “Ибрахим”, Гёте подтверждает свою убежденность в истинности пророческой миссии Мухаммада (мир ему и благословение). “Истинно, Бог говорит нам в Коране: “Отправляли Мы посланниками только тех [людей], которые говорили на языке народа своего, чтобы могли они разъяснять людям [смысл Писания]“”.

Несколькими годами раньше – в “Заметках и очерках о “Западно-восточном Диване” – Гете пишет об отличии пророка от поэта и утверждает праведность пророческой миссии Мухаммада : “Он не поэт, а Пророк, и его Коран – это божественный закон, а не книга, написанная человеком для развлечения или повышения общей образованности”.

В стихотворении “Магомет” Гёте воплотил свое понимание смысла пророческой миссии в метафоре, сравнив Пророка с ручейком, который растет, набирая огромную духовную силу, расширяясь, разворачиваясь и величественно втекая в океан – символ Божественной Мощи. Религиозный гений Пророка  увлекает за собой других людей – малые речушки и ручейки. 27 января 1816 года на рукописи Паралипомены (Paralipomena III, 31 of the “Divan”) он пишет: “Глава сотворенных существ/Мухаммад”.

Гёте всегда ощущал недостаточность и ущербность перевода Священного Корана на латинский, английский, немецкий и французский языки и неустанно продолжал поиски новых переводов. В одной из частей “Дивана” он пишет:

“От века ли существовал Коран?
Не очень-то я в этом понимаю!..
Что Книгой книг является Коран
Я, мусульманин, истиной считаю…”

“Ob der Koran von Ewigkeit sei?
Darnach frag’ ich nicht !..
Das er das Buch der Bucher sei
Glaub’ ich aus Mosleminen-
Pflicht…”

Гёте старательно изучал учебники арабского языка, путеводители, книги стихов, оригинальные арабские рукописи Руми, Джами, Хафиза, Саади, Аттара, тафсиры Священного Корана, тексты, посвященные вопросам фикха, книги о Пророке Мухаммаде.

Ашик Саид Конурбаев,
доктор филологических наук

Это интересно
11 10 yanvar 2017 (№26)
http://baki-baku.az

“PAŞA Həyat Sığorta”: “Ailə başçısı vəfat etdikdə ailə sığorta ödənişi alacaq”

Bu gün (28 oktyabr tarixdə) “PAŞA Həyat Sığorta” ASC-nin baş ofisində jurnalistlər üçün “Açıq qapı” günü keçirilib.

Baki-Baku.Az xəbər verir ki, toplantı əsnasında media nümayəndələrinə  şirkətin fəaliyyəti və tətbiq olunan yeniliklərlə bağlı məlumat verilib. Jurnalistlər, həmçinin “PAŞA Həyat Sığorta”nın struktur bölmələrinin işi və sığorta xidmətləri ilə yaxından tanış olublar.

Sığorta şirkətinin Maarifləndirmə şöbəsinin müdiri Pərviz Quliyev “PASHA Life Academy”nin fəaliyyəti və gələcək planları barədə danışarkən bu sahə üzrə təhsil almaqda olan tələbələrə təcrübə keçmək üçün “PAŞA Həyat Sığorta” ASC-də yaradılan yüksək şərait haqda ətraflı məlumat verib. Bildirib ki, təcrübə gedişatında aktivliyi ilə fərqlənən bir neçə tələbə “PAŞA Həyat Sığorta”da iş ilə də təmin olunub.

Daha sonra şirkətin İdarə Heyətinin üzvü Rüstəm Məmmədov, İnformasiya Texnologiyaları departamentinin direktoru Vüqar Əvəzov və Mətbuat xidmətinin rəhbəri Elnur Hüseynquluyev gələcək planlar, o cümlədən yeni məhsullar, əsas maliyyə göstəriciləri, iş əməliyyatlarının avtomatlaşdırılması və s. barədə geniş məlumat verərək jurnalistlərin suallarını cavablandırıblar. Çıxışçılar, yaxın zamanda həyata keçirəcəkləri 5 illik müddətə hesablanmış özəl Həyat sığortası xidmətindən da danışıblar:

“Yeni məhsulun şərtlərinə görə, məhsul alınan zaman ailə üzvlərinin adları qeyd etdiriləcək. Gələcəkdə hadisə olduqda, tutaq ki, ailə başçısı vəfat etdikdə və ya əmək qabiliyyətini itirdikdə ailə sığorta ödənişi alacaq”.

Qarşılıqlı məmnunluqla yekunlaşan tədbirin sonunda xatirə şəkili çəkilib.

“PAŞA Həyat Sığorta”nı yaxından tanıyaq:

  • “PAŞA Həyat” istehsalatda bədbəxt hadisələrdən icbari sığorta, həyatın müddətli sığortası, yığım tərkibli yaşam sığortası, hətta sağalmaz xəstəliklərdən sığorta və s. əlverişli və maraqlı könüllü həyat sığortası məhsulları təklif edir. Şirkət satışları ofisdən birbaşa, on-line və banklar vasitəsilə həyata keçirir.
  • “PAŞA Həyat” aktivlərinin səviyyəsinə, investisiya portfelinin və sığorta ehtiyatlarının həcminə görə Azərbaycanın ümumi sığorta bazarının ən iri sığorta şirkətidir.
  • “PAŞA Həyat” kapitalının səviyyəsinə və biznes göstəricilərinə görə Azərbaycanın həyat sığortası bazarının lideridir.
  • “PAŞA Həyat Sığorta” ASC İcbari Sığorta Bürosunun ilk həyat sığortası iştirakçısıdır.
  • Sığorta risklərinin etibarlı təkrarsığortası sahəsində “PAŞA Həyat” yüksək reytinqli aparıcı beynəlxalq təkrarsığorta şirkətləri ilə əməkdaşlıq edir.
  • Şirkətin missiyası peşəkar, çevik və etibarlı xidmət göstərməklə müştərilərin maliyyə sabitliyini və əminliyini təmin etməkdir. Şirkət “TÜV Thüringen” ISO 9001:2008 beynəlxalq keyfiyyət sertifikatına sahibdir.

Məmməd Rauf

 

 

«Когда игра заканчивается, король и пешка падают в одну и ту же коробку»

Италия — это не только колыбель европейской цивилизации, родина гениев Возрождения и страна, похожая на сапог, но еще и настоящий кладезь народной мудрости. На средиземноморском побережье живут удивительные, жизнерадостные, эмоциональные люди, любители вина и красивых женщин, а также известные долгожители. Нам можно многому у них научиться.

Представляем вашему вниманию итальянские народные высказывания — такие же знойные, яркие и самобытные, как сама Италия:

  1. Есть два способа спорить с женщиной. Ни один не работает.
  2. Лучше прожить день львом, чем сто лет овцой.
  3. Гости что рыба: через три дня воняют.
  4. Жизнь как новогодняя елка: всегда найдется тот, кто разобьет шары.
  5. Боже, спаси меня от друзей, а с врагами я и сам справлюсь.
  6. Кто знает себя, знает весь мир.
  7. Нет ничего невозможного, если ты этого хочешь.
  8. Не суди о людях по тому, что о них говорят.
  9. Вино и дружба, если не старые, не стоят и гроша.
  10. Если врешь, будь краток.
  11. Время от времени терпи дураков — можешь узнать что-то стоящее. Но никогда не спорь с ними.
  12. Враг опасен, когда кажется побежденным.
  13. Когда игра заканчивается, король и пешка падают в одну и ту же коробку.
  14. Месть — это блюдо, которое нужно подавать холодным.
  15. Красота без доброты подобна выдохшемуся вину.
  16. Родившийся ослом не умрет лошадью.
  17. Нет хуже работы, чем делать и переделывать.
  18. Хочешь, чтобы тебя оценили, — умри.
  19. Никто не хочет быть одиноким даже в раю.
  20. Все от Бога — за исключением женщины.
  21. Любовь, огонь и кашель от людей не скроешь.
  22. В любовной войне побеждает тот, кто уходит.
  23. Недостаточно просто иметь деньги, надо еще уметь их тратить.
  24. Неспешная старость — залог долголетия.
  25. Только ваш настоящий друг скажет вам, что ваше лицо в грязи.
  26. Не трогай проблему, пока проблема не трогает тебя.

Мир принадлежит терпеливым

Bizim foto
12 10 yanvar 2017 (№26)
http://baki-baku.az

Daş nağılı. İçərişəhər

 

 

 

Evterpa
13 10 yanvar 2017 (№26)
http://baki-baku.az

Нигяр Гасан-заде

Родилась в Баку, окончила филологический факультет Института Русского языка и Литературы. С 2000 г. проживает в Лондоне. Член Союза писателей Азербайджана. Член Международного литературного общества «PEN». Лауреат премии Национальной академии Азербайджана «Humay». Нигяр Гасан-заде была включена в список 10 лучших зарубежных поэтов 2009 года, чьи авторские произведения навсегда вошли в бессмертные аудиоархивы Британской библиотеки.

Мерещатся прозрачные туманы

Мерещатся прозрачные туманы
На улице моей который день. 
Я влюблена в свои обманы 
И в вашу тень...

Февральский холст, где крашу ярко красным 
Я бледность будней, как живую кровь. 
Я влюблена в свое опасное, 
К несчастью вновь... 

И будит разум в мыслях опяненных, 
Ваш трезвый взгляд, не разглядевший, как 
Я влюблена в свое нескромное 
У вас в руках...

 

 

Ну вот и все... спасибо Вам

Ну вот и все ... спасибо Вам 
За все, что недодали.
За то, что в ночь, когда я не спала 
вы крепко спали...

За то, что лбом меня к себе
Вернуть смогли – успели, 
За песни те, которые Вы мне 
- не спели...

За то, что молча поняла, 
И вы поймете сами,
Что мне не суждено быть понятою 
Вами..
 
За то, что у чужих дверей
Чужою я не встала...
Спасибо Вам, за то что я мудрее 
Стала..

Ну вот и все ... удачи, милый друг,
Как весело на свете... 
Спасибо, Вам за то, что этих рук 
Вам никогда уже не встретить... 

 

Неискренность

Неискренность – распятье!
Неискренность – проклятье
Человечества.

Лже-житиё – зянятье 
Рожденных умирать
Под куполом 
Отечества... 

Нескренность – сбой тела, 
Неискренность – без тела
Дух и плоть без духа

Жалость! 

Сквозь челюсти порока,
Неискренность Пророкам 
И смертным улыбалась.

Безлицая царица – грязь.
Неискренность – забыться 
В сласть - горькую ... 

Стук в пустоту 
В аду 
Хвосты и ноги 

В неискренности 
тонут – стонут 
Боги...

 

Поцелуй меня в глаза

Поцелуй меня в глаза, 

Как никто не целовал!
Как никто не догадался! 
Поцелуй в глаза - за всех, 
Кто глазами любовался...

Рядом встань - та близко, чтобы
Отодвинула для вздоха.
Поцелуями глаза - 
Ослепи мои немного...

Если разглядел – увидел 
Поцелуй меня в глаза, 
Чтоб от ревности весь мир 
За глаза возненавидел! 

В дно разрытое годами – за глазницей 
В жизнь, что тоньше и короче, чем ресницы...
На зрачках не человечьих – междометия 
От мгновений – женским почерком – столетия...

Поцелуй меня в глаза 
Словно только так и можно 
Словно только так и надо! 

..... Подойди – меня в глаза 
Поцелуй неосторожно...

 

Утром встану

Утром встану – открою рану,

Посолю – поперчу 
Спрячу...

Чью-то в теле своем сдачу.
Будет резать - болеть – значит:
 
Есть на сердце свободные пятна, 
 Станет все наконец понятно, 

Не стучать в незнакомые двери,
Могут там оказаться звери, 

Кто-то зубом, а кто-то взглядом 
Просверлит – напоит ядом,

Или просто захлопнет уши 
Чтоб не слышать тебя – не слушать 

Не глядеть – не гореть- не видеть
Не понять – засмеять – обидеть

Так легко 
так безбожно сложно 

стать на чуточку - осторожней 
не про нас – не для нас – не возможно...

...Значит утром, когда я встану,
Вновь на теле - открою рану, 
Посолю – поперчу

Спрячу

Ваш подарок 
Свою неудачу....

 

Вилюр обласканной ночи

Вилюр обласканной ночи 
Заманчивое дело
Когда вселенная молчит
Смеётся тело 

И пудра звездная поверх
Плечей и мыслей 
Когда вселенная как мех 
И тонут смыслы 

Под колпаком поют часы, 
И чьи-то чувства
вселенной ставят на весы 
свое искусство 

и мир безумием томя 
под этот пафос
всю ночь вселенная меня 
водила за нос 

 

Утонет море...

Утонет море 

В тот день, 
В той жизни, 
В тот же час -

Утонет море, если Вас,
На берегу я встречу...

За нашу с Вами встречу 
Утонет море - по бокалам
Вина и соли - губ и слез,

Чтоб пьяной исповедью стало, 
Все то, что каялось всерьез, 
Все то, что тешилось, прощалось;
За одиночество – До дна!
За то, что я, мой друг, осталась 
У Вас, для Вас, совсем одна.

За две немые половины
Зву-ка,
За плечи те что терпят спины 
Друг-друга. 

За жизнь в страницах - где ресницы,
От восхищения мертвы.
За то, что пробуем влюбиться, 
в который раз без головы. 

За роковую безнадежность,
За нестареющее - «Вдруг...»
За всю мою неосторожность,
коленей – рук...

За расстояния, где грела
Секунды, дни – чужая явь.
За то, что я себе велела:
- На короля колоду ставь!

Дома – застенки, лестницы – пороги,
Четыре стороны и ноги.
За все, что наскребли ногтями,
Чем приходилось дорожить.
За тех, за ангелов над нами,
Что не успели нагрешить...

...За день, в той жизни,
 и за час - 
Утонет море,
 Где - не Вас
 на берегу я встречу...

За всю мою - Невстречу 

 - Утонет море – 

Не замечу... 

 

Вечером темным...

Вечером темным - теплые руки 
Мне рисовали чужие портреты
Я любовалась скорее от скуки
В слепую - без света...

Вечером темным - нежные взгляды
Гимны слагали, склоняли колени 
К женской душе пробивались парадом 
До одуренья...

Вечером темным - сердце в ладонях 
Были готовы - судьбу наизнанку 
Нынче рассвет вашу память хоронит 
Как хулиганку...

Вечером темным - теплые руки,
Нежные взгляды, сердце в ладонях 
Знали бы Вы, никогда не догонят
Утра - подруги...

ОДНА КОПЕЙКА

Фируз  Мустафа

Порой меня сравнивают с бесполезными людьми.  Скажут, например: «У  того-то нет человечности хотя бы на одну копейку».  Словно одна копейка никчемная жалкая денежная единица. Честное слово, подобные выражения меня очень сильно огорчают.

Я однокопеечная монета, точнее копейка. Именно так и написано на моем лице: «Одна копейка».  Только и всего.  Хотя я считаюсь национальной денежкой, появилась на свет за границей. Прошу прощения, но ваша ирония здесь не уместна, я не пригулянный ребенок. Я вся с головы до ног круглая национальная, народная, и люблю свою родину. Но соотечественники почему-то меня не ценят на должном уровне. Я бываю, конечно, возмущена от такого равнодушия, но все-таки цену себе знаю лучше всех.

Я имею содержательную и славную биографию. Сейчас расскажу, и вы послушайте. 
Через некоторое время после того, как я родилась, меня и моих друзей поместили в большие мешки, потом туго зашили горловины этих наполненных мешков и загрузили в вагоны.  Как только прибыли на родину нас всех отправили по одному и тому же адресу. Мне и моим однокопеечным подружкам пришлось недолго полежать в хранилище. Позже нас в тех же мешках привезли в контору, где выдают зарплату.  Женщина, которая сидела на выдаче,  много раз  предлагала меня служащим, но из ее стараний ничего не получилось: почему-то все отказывались, между тем монеты с крупным достоинством и привлекательно шуршащие бумажные купюры все хватали чуть ли не на лету. Вы только посмотрите на этих людей! С жиру бесятся! Лишились рассудка! Совесть потеряли! Теперь меня не признают, но иной раз могут поклясться своей совершенно не существующей совестью, говоря, что в кармане у них нет ни копейки.  Нет, ну и слава богу!.. Вам и этого мало! Вы не только копейки, даже полкопейки не достойны.

Дальше…. Я целый день валялась в уголочке кассы. Женщина, я о той, грозной мадам, после выдачи всех денег всучила меня уборщику. Тот небрежно взял, затем ворча-брюзжа положил в свой карман. А когда пришел домой, он отдал меня внуку: «На, возьми малыш, купишь себе что-нибудь». Ребенок кинул меня на воздух, поймал и тоже засунул в карман. Он, вернее школьник, на следующий день пришел в школу,  а классная руководительница как раз собирала деньги в пресловутый «фонд веника» и «обложек». Мальчик отдал меня учительнице. Она в свою очередь отнесла директору. А директор передал меня вместе с другими деньгами завроно. Завроно, увидев меня, сильно занервничал, но возвращать не стал. Взял меня, мотая головой, положил в свой большой карман. Чуть позже завроно куда-то вызвали и как только он вышел из здания к нему пристал национальный попрошайка из нашего героического народа, к коему отношусь и я. Завуч быстро вынул меня из кармана и бросил в желтую медную миску нищего. Спустя время я узнала, у всех национальных нищих есть медная миска и раздают их сотрудники полиции. Не могу сказать о других местах, но на все сто я уверена, что в моем прекрасном городе все великие открытия принадлежат полиции.

Вечером того дня тот нищий, о котором я говорила, отдал меня вместе с миской полицейскому. Сотрудник полиции немного пофыркал, достал все крупные деньги из мисочки и положил их в вынутый из-под сиденья мешок. Кажется, мой блеск понравился полицейскому и видимо, поэтому он посмотрел на меня то с одной, то с другой стороны, поразмыслив о чем-то, положил меня в карман, а миску снова вернул нищему.

Я одна копейка. Вы уже знаете об этом. Я люблю свое отечество, свой народ, но отчего-то земляки никогда меня не любили должным образом. Это я почувствовала с первых же дней. Сильно расстроившись из-за причиненного безразличия, я решила всеми силами вести борьбу, защищать свои права в этой мещанской среде, где господствуют крупные деньги, и доберусь до самых верхов в стремлении самоутвердиться.  Но для того, чтобы подняться, нужно привлечь внимание «верхов»! Да, да, мелким деньгам суждено жить судьбой мелких людей, их вырвать из самого дна той трясины, то есть из днища бытия могут  только сильные руки.

Это ж надо такому случиться, что я стала долей нищего! Вот тебе и раз!..  А копейка же рубль бережет! Кочуя из одного кармана в другой, я изрядно обтиралась, все ярче блестела. Постепенно возрастало внимание и уважение ко мне, несомненно, из-за сверкания моего. Что и говорить, этот скромный, благородный народ, к которому я отношусь, очень любит блеск. Судя по всему, именно за сияние наш, и ваш, старый знакомый полицейский, однажды меня и забрал от того нищего, о котором вы наверно помните, и в тот вечер в процессе «приема-передачи» вручил меня начальнику отдела. А начальник после того, как положил другие деньги в свой карман, косо посмотрел на меня, и шутливо сказал: «Э, как она похожа на золотую монету! Ах – ах!»  Вслед за этим начальник положил меня в грудной карман своего кителя со сверкающими, как и я, пуговицами и погонами.

В тот же вечер он поехал к своему самому большому начальнику домой. Бумажные деньги были в чемодане. Пересчитав эти деньги, начальник передал их самому большому. Потом они сели за стол, который стоял под деревом в саду и начали увлеченно и с жаром обсуждать криминогенную обстановку в стране.  Маленький внук большого начальника сидел поблизости и играл свои игрушки. Тот начальник вынул меня из грудного кармана кителя, после того, как пару раз кинул в воздух и поймал, бросил в кузов одной из игрушечных машин внука большого начальника. Я упала со своеобразным стуком в кузов и начала кокетливо вертеться. Глаза самого большого меня сразу заметили. Видели бы вы, как он пулей вскочил с места и оказался у дверей!.. У сверкающих, как и я дверей!  Вы не поверите…. Большой начальник нагнулся и достал меня из кузова машинки.  Покрутил в руке, посмотрел,  положил в карман и, смеясь, произнес: «Это что за диковинная штука, а! Завтра должен поехать к руководству, вдруг понадобится…»

И в самом деле, самый большой начальник на завтрашний день был приглашен в очень важное заведение. Там проходило собрание. На столе лежали горы денег. Все говорили с ненавистью о нестерпимых бедах, порождаемых этими деньгами.  Но я чувствовала, что никто из них не относится к деньгам с презрением, а наоборот, все они смотрят на эти груды денег на столе  с жадностью и мечтают, чтобы они оказались в их руках. Знаете, оказывается у нас есть начальники еще выше того самого большого начальника! И истинные почести,  таким как мы, бедным сиротам – копейкам оказываются здесь, возле «высших»! «Мелкие» нас считают мелочью! Да здравствуют «верховные»! Ведущий собрание запихнул деньги в огромный сейф, взгромоздив пачки друг на дружку, и разгневанно  спросил: «Где остальные?»   Все безмолвствовали.  Он – руководитель того самого большого начальника громогласно обратился с вопросом к нему: «Господин самый большой начальник, остальная часть денег где?» Никто не проронил ни слова. Ведущий свирепо произнес: «Все выворачивайте карманы!» В ту же секунду карманы были вывернуты. Самый большой начальник сунул руку в карман мундира. Пальцы его дрожали…. Я со звоном упала на пол. А тот ведущий, глава самого большого начальника, живо нагнувшись, поднял меня с пола, повертел в руке, обернулся к участникам собрания и громко сказал: «Говорили, отдаете нам все до последней копейки,  тогда откуда взялась эта копейка, а? Никто из вас даже копейки не стоит! Тьфу…» И руководитель самого большого начальника раздраженно бросил меня в сейф, к бумажным деньгам.

Вот я теперь нахожусь рядом с крупными деньгами. Однако знаю, в один из дней история вновь повторится. И я снова вернусь на свое прежнее место – в хранилище. Там буду среди своих подружек – копеечек. Но впереди меня ждут новые и новые путешествия.

Прекрасно знаю, еще много людей на земле долгие годы будут повторять друг другу эти слова: «У тебя нет совести ни на одну копейку». Это действительно так! Еще многие пройдут долгий путь, чтобы отождествлять собственную цену с одной копейкой. Моя цена очень высока. И я лучше всех знаю это. Мне хорошо знакомы лица и низших, и высших. Так ведь я видела такие излучающие свет и сверкающие, обтертые больше, чем моя наружность лица. Я одна копейка. 

Перевод: Шахло КАСЫМОВОЙ

Criminis
14 10 yanvar 2017 (№26)
http://baki-baku.az

Roma imperiyasında hazırlanıb Göyçayda tapılan şedevr

Söhbətimiz bir vaxtlar Göyçay uyezdində qazıntılar zamanı tapılmış və Bakı milyonçusu Mirzəbekyants tərəfindən ələ keçirilmiş və hazırda Sankt Peterburqdakı Dövlət Ermitajının Şərq bölməsində saxlanılan Gümüş boşqab haqqındadır. Maraqlı tarixçədir. Üstəlik ermənilərin Puşkin tərəfindən tərifi verildiyi “vor” və “trus” xisləti bu tarixçədə bir daha bariz görünür.

Keçək mətləbə.

Bir zamanlar İmperator Arxeologiya Komisisiyası, ərazisində bizim də yaşadığımız ölkədə təsadüfi tapılan qədim əşyalar haqqında bütün şifahi və yazılı xəbərləri diqqətlə izləyirmiş. Və 1893-cü ilin sonunda Komissiyaya məlum olur ki, Azərbaycan ərazisində hansısa qədim şeylər tapılıb. Bu barədə dərhal Bakı qubernatoruna məktub göndərilir. Bu məktuba əsasən, hazırda Rusiya Elmlər Akademiyasının arxivində saxlanılan, 230/1894 saylı iş açılır. İşdəki sənədləri araşdırırıq. Diqqət verin:

“Göyçay uyezd rəisinin 8 yanvar 1894-cü il tarixli məlumatına görə, üç ay öncə Göyçay uyezdinin Lahıc sahəsindəki Yengikənd kəndinin sakinləri həmin kəndin yaxınlığında, yol kənarında yer qazarkən aşağıdakı əşyaları tapmışlar: qılınc, xəncər, döyüşçü zirehi, çəkisi 3 funt ağırlığında gümüş boşqab və imperialın yarısı böyüklüyündə qızıl pul. Tapılan boşqabın iç tərəfində at üzərində çılpaq qadın və onu müşayiət edən mələklər təsvir olunmuşdur. Boşqab və qızıl pul, əşyaları tapanlar tərəfindən Bakıya - tütün fabrikantı Yeqor Romanoviç Mirzəbekyantsa göndərildiyi deyilir. Mirzəbekyantsın bildirdiyinə görə isə bu əşyaları ondan kimsə oğurlamışdır. Qılınc, xəncər və zirehi müşayiət ilə İmperator Arxeologiya Komissiyasına göndəririk. Tapılan əşyaları mənimsəməkdə təqsirli bilinənlər barədə 179-cu maddə ilə mülki hakimlər iş başlamışlar.”

Bu məlumat alındıqdan sonra İmperator Arxeologiya Komissiyası tərəfindən dərhal Bakı qubernatoruna təşəkkür məktub göndərilir və təvəqqe edilir ki, boşqab üçün axtarış elan olunsun. Tapana 500 rubl məbləğində mükafat elan olunur. O zaman üçün bu, az məbləğ deyildi.

30 iyun 1895-ci ildə Bakı qubernatoru Komissiyaya məlumat verir ki, məhkəmə zamanı Mirzəbekyants sübutla bildirmişdir ki, boşqabı və qızıl sikkəni Eçmiədzin sinodal kontoruna göndərmişdir. Bununla da mülki hakim Mirzəbekyantsa bəraət vermişdir.

İmperator Arxeologiya Komissiyası bu izahla kifayətlənmir. Ləngitmədən, 18 iyul 1895-ci il tarixdə iki məktub göndərir: birində Eçmiədzin kilsəsindən tələb olunur ki, boşqab və pulu Komissiyaya qaytarsınlar. Digərində isə Bakı qubernatoru qarşısında məsələ qaldırılır ki, Mirzəbekyants barəsində dövlət  əmlakını mənimsəmə maddəsi (548-ci maddə) ilə icinayət işi açılsın.

Bundan sonra daha maraqlı hadisələr baş verir.

Belə ki, Eçmiədzin yepiskopu Aristokesin imzası ilə 9 dekabr 1895-ci il tarixli məktubda Komissiya rəhbərliyinə bildirilir:

“Mirzəbekyants tərəfindən bizim kontora haqqında bəhs etdiyiniz qiymətli boşqab və qədim sikkə verilməmişdir. Mirzəbekyants əşyaların itdiyini israr edirdi. Belə olan halda qubernator və polismeysterin onun, əşyaları, guya katolikosa göndərdiyinə inanmaları sadəcə düzgün deyildir. Bundan başqa, qeyd etdiyiniz kimi, boşqabın üzərində çılpaq qadın təsviri vardır. Belə süjetlər isə erməni-qriqoryan sinodu tərəfindən qəbuledilməzdir.”

Nəhayət, dövlət əmlakını oğurlamağa görə katorqa qorxusu öz işini görür.

10 fevral 1896-cı ildə Bakı qubernatoru məlumat verir: “Boşqabı mənimsədiyinə görə ittiham olunan bakılı tacir Yeqor Romanoviç Mirzəbekyants həmin əşyanı gətirib məhkəməyə təhvil vermişdir. Əvvəl bunu etmədiyini belə izah edir: “boşqab oğlumun əşyaları arasında olduğu üçün o, vəfat etdikdən sonra, adətimizə görə, övlada aid şeylər ürəyi qübarlı ananın gözləri qarşısından yığışdırlmışdır. Sonra mən təsadüfən boşqabı bu əşyalar arasından tapdım.”

Mirzəbekyants sərbəst buraxılır.

Nə isə. Axır ki, boşqab tapılır. Ancaq İmperator Arxeologiya Komissiyası bununla sakitləşmir. Qubernatora məktub göndərib rica edir ki, Mirzəbekyantsdan qızıl sikkəni də tələb etsinlər. Komissiyaya məlumat verilir ki, Mirzəbekyants 7 may 1894-cü ildə Yekaterinador stansiyasında onun pulqabısının oğurladığını sübutla bildirir və həmin sikkənin də “pulqabının içində olduğunu” deyir.

Nəhayət, 24 mart 1898 –ci ildə Gümüş boşqab Ermitaja göndərilir.

Nadir tapıntı olan bu boşqab IV əsrə aid olub Roma İmperiyası ərazisində hazırlanmışdır. Tapılan digər əşyalar - qılınc, xəncər və zireh isə XIX əsrə aid edilir. 1030 qram ağırlığında və yarım litrdən artıq su tutumu olan, üzərində Nereidanın təsviri verilən boşqab iki gümüş təbəqədən hazırlanmışdır. Diametri 24 sm, dibi 8,2 sm-dir. Roma imperiyasında hazırlanıb Göyçayda tapılan bu əşya dünyanın nadir sənət nümunələrindən biridir.

Mənbə: Кунсткамера. Этнографические тетради. Вып. 12. – СПб., 1998. С. 293-307.
(из ст. Р. В. Кинжалова "Грустная Нереида")

Hazırladı: Rauf Ağayev

Möminlərimiz
15 10 yanvar 2017 (№26)
http://baki-baku.az

Qafqaz müftiləri və onların sırasında şair Vidadinin oğlu

Qafqazın sünni İslam cərəyanına mənsub olan müsəlmanların ilk müftisini 1832-ci ildə çar generalı Roze təklif edib. Bu şəxs hərbi hissədə yenicə kapitan rütbəsini alan Tacuddin Mustafin idi. O, Kazan şəhərindən çar ordusunun kapitanı vəzifəsindən Tiflisə dəvət edilmişdi. Tacuddin Mustafin Şeyx Şamillə ümumi dil tapa bilmədiyi üçün az vaxtda hörmətini itirir və 1840-cı ildə vəzifəsindən azad edilir.

Osman Əfəndi Vəlizadə — Qafqaz müsəlmanlarının II Müftisi

Müfti Tacuddin Mustafin vəzifəsindən azad edildikdən sonra, 1842-ci ildə general Qolovinin təklifi ilə görkəmli Azərbaycan şairi Molla Vəli Vidadinin oğlu Osman Əfəndi Vəlizadə Qafqazın (Zaqafqaziyanın) müftisi təyin edilir. O, 1847-ci ildə vəfat edib.

Məhəmməd Əfəndi Müftizadə — Qafqaz müsəlmanlarının III Müftisi

Osman Əfəndi Vəlizadə vəfat etdikdən sonra onun yerinə oğlu Məhəmməd Əfəndi Müftizadə təyin edilir. Məhəmməd Əfəndi, dövrünün ən nüfuzlu ilahiyyatçılarından biri olub. 1867-68-ci illərdə Şamaxıya gedib və orada Seyyid Əzim Şirvani ilə görüşüb. Məhəmməd Əfəndi Müftizadə 1847-ci ildən ömrünün axırınadək, yəni 1880-ci ilə kimi Tiflisdə Ruhani İdarəsində Qafqaz (Zaqafqaziya) sünni müsəlmanlarının müftisi vəzifəsini icra edib.

Əbdülhəmid Əfəndizadə — Qafqaz müsəlmanlarının IV Müftisi

Müfti Əbdülhəmid Əfəndizadə 1812-ci il aprel ayının 15-də Şamaxıda anadan olub. 10 yaşında təhsilə başlayan Əbdülhəmid məktəbi bitirdikdən sonra (17 yaşında) əmisi Hacı Əli Əfəndizadənin dərs dediyi Şamaxı mədrəsəsinə daxil olub və burada Şərq dillərinə yiyələnib.

Mədrəsə təhsilini bitirdikdən sonra əmisi ilə bir yerdə işləməyə başlayan Ə.Əfəndizadə maarif sahəsində gedikcə şöhrət qazanır. Əmisinin məsləhəti ilə o, 1849-cu ildə dövlət məktəbinə işə götürülür və şəriət müəllimi vəzifəsini icra edir.

Ə.Əfəndizadə məkdəbdə işlədiyi zaman Azərbaycan, fars və ərəb dilərindən əlavə, fransız dilinin incəliklərini də şagirdlərə öyrədə bilib. Sonralar onun işlədiyi dövlət məktəbi müəyyən səbəblərə görə bağlanır. Ə.Əfəndizadə 1860-ci ilin əvvəlində Məkkənin ziyarət edib hacı titulunu qazanır. 1864-cü il yanvarın 16-da Şamaxı Ruhani İdarəsinə sədr və qazi təyin edilir. O, fəaliyyətinə görə canişinlik tərəfindən brilyant qaşlı üzüklə mükafatlandırılıb.

Müfti Ə.Əfəndizadə 1872-ci il dekabrın əvvəllərində Qafqaz (Zaqafqaziya) Sünni Əhli İdarəsinin sədri vəzifəsinə təyin olunduğundan Tiflisə köçür.

O, 1880-ci il dekabr ayının 10-da Tiflisdə vəfat edib.

Hüseyn Qayıbzadə — Qafqaz müsəlmanlarının V Müftisi

Hüseyn Molla Yusif oğlu Qayıbzadə 1830-cu ildə Qazax qəzasının Salahlı kəndində anadan olub. Uşaq yaşlarından ata-anadan yetim qalıb və kənd mollası – əmisi İbrahim Əfəndinin himayəsində böyüyüb. İlk təhsilini müdərris Məhəmməd Musazadədən alan Hüseyn dini elmlərlə yanaşı, ərəb, fars və türk dilərini, həmçinin Şərq ədəbiyyatı və tarixini də mükəmməl öyrənə bilir. O, 17 yaşında ikən oxuduğu Salahlı kənd məktəbində müəllim saxlanılır. 1857-ci ildə Qafqaz müftisi Məhəmməd Əfəndi  H. Qayıbzadənin Tiflisdəki üçillik müsəlman ruhani məktəbində işə düzəlməsinə nail olur. O, 1858-ci ilin fevralında burada şəriətdən və Şərq dillərindən dərs deməyə başlayır.

Hüseyn Qayıbzadə 1879-cu ildən 1883-cü ilə kimi Qori müəllimlər seminariyasında işləyib. O, Tiflisdə azərbaycanlı kasıblar üçün öz hesabına məktəb açır, sonralar – XX əsrin əvvəllərində isə buranı genişləndirərək altı sinifli "Müfti-İslam məktəbi"nə çevirir.

O, 1883-cü ilin axırlarında müəllimlikdən azad edilərək Qafqaz müftisi təyin olunur və 1917-ci ilin martınadək bu vəzifədə çalışır.

H.Qayıbzadə bir neçə məqalənin və kitabın müəllifi kimi də tanınır. O, müsəlman mədrəsəsində keçilmək üçün riyaziyyata dair "Məsaili-ammil-hesab" (Hesab ümumi məsələləri) və ana dilini təzə öyrənənlər üçün "Məbdəyi-təlimi-sibyan" (Yeniyetmələr üçün başlanğıc") adlı dərs vəsaitləri də hazırlayıb. H.Qayıbzadə təkcə maarif sahəsində deyil, ədəbiyyatşünaslıq səhasində də xeyli işlər görüb. O, çoxlu atalar sözü, zərb-məsələlər, hikmətli sözlər toplayaraq 9 hissədən ibarət "Tövsiyyətnamə" kitabını yazıb. Eyni zamanda, XVIII-XIX əsrlərdə yaşamış 109 Azərbaycan şarinin əsərlərindən ibarət dörd cildilik antologiya tərtib edib. Yüksək imtiyazlara malik olan H.Qayıbovun sinəsini çoxlu çar orden və medalları bəzəyib.

H.Qayıbzadə qızların yeni məktəblərdə təhsil almalarına təşəbbüs göstərərək, öz xanımı Səadət xanıma Qafqaz Qadınlarının Xeyriyyə Cəmiyyətində iştirak etməyə icazə verir, qızları Nigar (sonralar general Ə.Şıxlinskinin xanımı) və Gövhər xanımı (sonralar general Usubovun xanımı) rus dilində Tiflis Nücabə Qızlar İnstitutunda oxutdurur. Nigar xanımın 1889-cu ildə, Gövhər xanım isə 1903-cü ildə həmin inistitutu qızıl medalla bitirirlər.

Müfti  Hüseyn Qayıbzadə 1917-ci ilin martında Tiflisdə vəfat edib. Onun vəfatından sonra çar üsuli-idarəsi dağıldığı üçün Qafqaz (Zaqafqaziya) Ruhani İdarəsi də öz funksiyasını itirir. Demək olar ki, respublikamızda da 1920-ci ildən 1944-cü ilə kimi müftilik vəzifəsi olmayıb.

Hacı İbrahim Əfəndi Əfəndizadə — Qafqaz müsəlmanlarının VI Müftisi

Müfti Hacı İbrahim Əfəndi Əfəndizadə 15 may 1870-ci ildə Şamaxı şəhərində anadan olub.

1944-cü ildə Qafqaz (Zaqafqaziya) müsəlmanlarının növbəti (SSRİ tərkibində birinci) qurultayında Hacı İbrahim Əfəndi Əfəndizadə Zaqafqaziya Müsəlmanları Ruhani İdarəsinin sədr müavini – Baş müfti seçilir və ömrünün sonuna kimi bu vəzifəni icra edib. O, ilahiyyat elminə mükəmməl bələd olan, dinin ayinlərini, şəriətin tələblərini yaxşı təbliğ edən din xadimi kimi ad qazanıb. Sülhü müdafiə etmiş, nüvə silahına qarşı Ümumdünya Sülh Şurasının çağırışlarını alqışlamış, dindarları sülhə, əminamanlığa, halal zəhmətə səsləyib.

Müfti Hacı İbrahim Əfəndi Əfəndizadə 18 sentyabr 1957-ci ildə vəfat edib.

Şərif Vəlizadə — Qafqaz müsəlmanlarının VIII Müftisi

Qafqaz (Zaqafqaziya) müsəlmanlarının V qurultayında (1960-ci il) Göyçay məscidinin imamı Şərif Əfəndi Vəlizadə Zaqafqaziya Müsəlmanları Ruhani İdarəsinin sədr müavini – müfti seçilir. Yaxşı dini məlumata və nitq qabiliyyətinə malik olan Şərif Əfəndi daim müasirləşmənin tərəfdarı olub. O, deyib: "Köhnəlmiş dini tələbləri təzələməsək dinimiz əldən gedər, dindarlar bizdən üz döndərər".

Ateizm təbliğatına müqavimət göstərməyin tərəfdarı olub. O, ateizmi "məscidin günbəzinə dəyib kənara düşən" qoza bənzədib.

Şərif Əfəndi 1966-ci ildə vəfat edib. Onun vəfatından sonra Ruhani İdarəsində müfti vəzifəsi iki il boş qalıb.

Hacı İsmayıl Əhmədov — Qafqaz müsəlmanlarının X Müftisi

Müfti Hacı İsmayıl Əhmədov 1907-ci ildə Şəkidə anadan olub. 1916-18-ci illərdə Şəki ibtidai məktəbində, sonra şəhər məktəbində oxuyub. 1923-30-cu illərdə mədrəsə təhsili alıb. 1941-45-ci illərdə Vətən müharibəsinin iştirakçısı olub, bir çox orden və medallarla təltif olunub.

1945-67-ci illərdə Şəki şəhər məişət kombinatında işləyən Hacı İsmayıl sonralar Bakıya köçüb və iki ilə yaxın "Hacı Əcdərbəy" məscidində (Göy məscid) mollalıq edib. 1969-cu ilin mayında Zaqafqaziya Müsəlmanları Ruhani İdarəsinin plenumunda Hacı İsmayıl Əhmədov sədr müavini – müfti seçilir. Yüksək dini savadı omayan yeni müfti öz mülayimliyi, dövlətə sadiqliyi ilə tanınırdı.

Moizə etməyə o qədər də həvəsi omayıb, lakin xoş rəftarına görə  sünni dindarların rəğbətini qazana bilib.

Müfti Hacı İsmayıl Əhmədov 1970 və 1973-cü illərdə Məkkəyə gedərək, Kəbəni ziyarət edib.

O, 1986-cı ildə vəfat edib. Onun vəfatından sonra bu vəzifə 1989-cu ilə qədər boş qalıb.

Hacı Salman Musayev — Qafqaz müsəlmanlarının XI Müftisi

1958-ci ildə Gürcüstan Respublikasın ın Dmanisi rayonunun Hamamlı kəndində doğulub.1982-ci ildə Daşkənd İslam Universitetini bitirib.1984-1985-ci illərdə Liviya «İslama dəvət» Universitetinin ilahiyyat fakültəsində təhsil alıb. Əvvəlcə Tbilisi "Cümə" məscidində imam-xətib, sonra Qafqaz (Zaqafqaziya) Müsəlmanları Ruhani İdarəsinin xarici əlaqələr şöbəsində işləyib.

Müfti Hacı Salman Əfəndi 1987-ci ildə Zaqafqaziya Müsəlmanları Ruhani İdarəsinin sədr müavini təyin edilir, 1989-cu il iyulun 25-də keçirilən Zaqafqaziya müsəlmanlarının IX qurultayında isə həmin idarəyə müfti vəzifəsinə seçilir.

Dəfələrlə Məkkə ziyarətində olan Müfti Hacı Salman Əfəndi hal-hazırda bu vəzifəni icra edir.

Bakı və bakılılar
16 10 yanvar 2017 (№26)
http://baki-baku.az

Balaxanı camaatı neft işlədəndə, dünya bilmirdi neft nədir

XIII əsr
Abşerona səfər edən ərəb tarixçisi Məhəmməd Bekran öz kitabında Balaxanıda neft çıxarma quyusu haqqında bəhs edir.

1594-cü il 
Bakının Balaxanı qəsəbəsində dərinliyi 35 metr olan neft quyusunda üzərində quyunun qazılma tarixi – 1594-cü il və ustanın adı – Allahyar Məmməd Nuroğlu qeyd olunmuş daş tapılır.

1823 - cü il
Balaxanıda “Xələfi” quyusunun yaxınlığında üzərində “quyu 200 il bundan qabaq yenidən qurulub” sözləri yazılmış daş tapılıb.

1837-ci il
Balaxanıda Nikolay Voskoboynikovun Abşeronda və dünyada ilk neftayırma zavodu işə düşür (ABŞ-da ilk analoji zavod 1855-ci ildə Samuel Kayer tərəfindən tikiləcəkdi).

1851-ci il
Mayın 1-də Londonda Ümumdünya sərgisində dünyada ilk dəfə olaraq “Kimya məhsulları” bölməsində 32) Bakı qəzasının Şamaxı quberniyasından Balaxanı, Binəqədi və Bibi-Heybət sahələrindən qara neft; və 33) Suraxanı sahəsindən ağ neft nömrələri altında Rusiya (Azərbaycan) neftinin nümunələri nümayiş etdirilib. Sərginin Rusiya bölməsinə Qafqaz canişini, knyaz M.S.Voronsov rəhbərlik edirdi.

1873-cü il
İyunda Balaxanıda üç ay ərzində 90 mln. Pud neft vermiş ilk güclü “Vermişevski” fontanı vurur.

1878-ci il
Tanınmış mühəndis A.V.Bari Nobel qardaşları üçün Rusiyada uzunluğu 9 km və diametri 3 dm olan ilk Balaxanı - Qara şəhər neft kəmərini layihələndirir və çəkir.

1879-cu il
Uzunluğu 12 km olan ikinci Balaxanı – Qara şəhər neft kəməri istismara verilir. 1884-cü ilə Balaxanı mədənlərinin sutkada 200 min puddan artıq neft ötürmək qabiliyyətinə malik 5 neft kəməri var idi. (Bütün neft kəmərləri istedadlı mühəndislər A.V.Bari və V.Q.Şuxovun rəhbərliyi altında tikilib).

18 mayda əsas kapitalı 3 mln. Rubl olan ikinci “ Nobel qardaşları neft istehsalı ortaqlığı” səhmdar şirkəti (bundan sonra qısa olaraq – “Nobel qardaşları” firması) yaradılıb.

1888-ci il 
8 - 9 oktyabr tarixində Rusiya imperatoru III Aleksandr ailəsi ilə birlikdə Bakıda olur. O Qara şəhərdə “Nobel qardaşları” firmasının zavodlarında; Balaxanı və Sabunçuda Rotşildin “Xəzər-Qara dəniz cəmiyyətinin” və Şəmsi Abdullayevin neft mədənlərinə baş çəkir.

1900-cü il
Bakıda İ.S.Dembot və L.Y.Liliyenştern Balaxanıda A.M.Benkendorf ticarət evinə məxsus neft mədənlərinin istismarı üçün “Abşeron neft cəmiyyəti” (əsas kapitalı 2,7 mln. Rubl olmaqla) təsis edirlər.
Balaxanıda neft mədənlərinin istismarı üçün “ The Balakhani Syndicate, Limited” ingilis səhmdar cəmiyyəti (əsas kapitalı 100 min funt sterlinq olmaqla) təsis olunub.

1905-ci il
Dünya neft sənayesi praktikası tarixində ilk dəfə Balaxanıda kompressor istismarı tətbiq olunur.

1910-cu il
“Nobel qardaşları” firmasının Balaxanı neft mədənində ilk dəfə olaraq dartaylama üçün yeni qurğu – Leynveber aparatı quraşdırılır və avqustun əvvəllərindən işləməyə başlayır.

1926-cı il
İyulda SSRİ-də Bakının Balaxanı, Suraxanı və Sabunçu neft rayonları ilə əlaqələndirən ilk elektrik dəmir yolu işə düşür.

Mənbə: Miryusif Mirbabayevin "Azərbaycan neftinin qısa tarixi" kitabı

Şəhər nəqliyyatının əməkdarı

1922-ci ildə Bakı Soveti şəhər “Tramvay layihəsi”nin hazırlanmasına başladı. Vəsait çatışmazlığı üzündən öncə bu layihənin inşasını xarici şirkətə həvalə etmək istədilər. Sonra qərara gəldilər ki, ölkə öz qüvvəsi hesabına bu işi görsün və avadanlıqları sovet zavodlarında hazırlasın. Bununkla əlaqədar RSFSR  Sovnarkomuna ( Xalq Komissarları Sovetinə), Kalininə Azərbaycan Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin sədri adından məktub göndərildi. 11 oktyabr 1922-ci il tarixli məktubda deyilirdi:

”Дорогой Михаил Иванович! Прошу принять представителя бакинского коммунхоза Т.Нотикова, командированного в Москву по вопросу устройства трамвая в Баку для связи города с нефтяными рабочими районами. Надеюсь, что Вы поможете. Извиняюсь за беспокойство. С коммунитстическим приветом, глубоко уважающий вас Агамалиоглы”.

1923-cü ilin yanvarında RSFSR Əmək və Müdafiə Şurası qərar verir: Bakıda tramvay xəttinin çəkilişi neft mədənləri və zəhmətkeş rayonların ehtiyacları baxımından ümumdövlət əhəmiyyətə malikdir.

Bakı tramvayının ərsəyə gəlməsində bütün ölkə iştirak edirdi. Relslər Makeev, Yekaterinslav zavodlarında, vaqonlar Mıtişşi, Kolomna zavodlarında, elektrik və hava-əyləc avadanlıqları Xarkovda, yeraltı kabellər Moskva kabel zavodunda hazırlanırdı və s. Bakı zavodları da aktiv iştirak edirdilər.

1923-cü ilin martında, dəhşətli aclıq və dağıntı zamanında Bakıda şəhərin mərkəzi ilə dəmir yolu vağzalını birləşdirən "kolsevoy" tramvay xəttinin çəkilişinə başlanıldı. Bu işə bütün Bakı zəhmətkeşləri cəlb edilmişdi. Tramvay xətti nəzərdə tutulduğundan iki ay tez, cəmi 8 aya çəkildi.

Bu, o zaman SSSRİ'də ən nəhəng layihə hesab olunurdu.

Nəhayət, çoxdan gözlənilən gün yetişdi - 8 fevral 1924-cü il.

İlk vaqonun xəttə çıxarılması qocaman konka sürücüsü, tikintinin aktiv iştirakçılarından olan Aleksandr Lisovskiyə həvalə olundu.

1930-cu ildə tramvay xəttinin uzunluğu 117 km-ə çatırdı.

1960-cı illərdə trolleybus, avtobus xətlərinin açılmasına, xüsusilə metropoliten tikintisinə mühüm əhəmiyyət verildiyi üçün tramvay marşrutlarının genişləndirilməsi arxa plana keçdi. Hətta şəhərin bir sıra gur yerlərində, eləcə də şəhər kənarına gedən tramvay xətləri yığışdırıldı.

1980-ci ildə isə Bakı tramvay xəttinin uzunluğu 70 km-ə qədər qısaldılmışdı. XX əsrin 90-cı illərində tramvay şəhər ictimai nəqliyyat sistemindən intensiv şəkildə sıxışdırılırdı.

2004-cü ildə isə Bakının sonuncu tramvay marşrutu olan Xətai metrosu-Montin bazarı xətti bağlanıb söküldü. Beləliklə, zəhmətkeş, şəhər nəqliyyatının əməkdarı - Bakı Tramvayının 80 illik tarixi sona çatdı.

Replika
17 10 yanvar 2017 (№26)
http://baki-baku.az

“Yolçu yolda gərək” – yol da yol olsun gərək

Maşınla və ya piyada gedərkən yol nişanları ilə qarşılaşmadığımız gün olmur. Onlar, müəyyən mənada bizi istiqamətləndirməli, doğru yolda olub-olmadığımızı bildirməli, mənzil başına çatmaqda bir növ bizə yardımçı olmalıdır. Amma gəlin görək, bu nişanlar bizi nə dərəcədə istiqamətləndirir? Yol nişanları heç bizə yardımçı olurmu? Bəzən qarşımıza elə istiqamətverici yol nişanları çıxır ki, onların nə anlama gəlməsini ha fikirləşirsən, tapa bilmirsən. Elə bu yazını da həmin problemə həsr etmişəm. Başlayaq... yolumuz uzundur.

“Yolumuz hayanadır?”

Bəzən yolun tən ortasında durub bu sualın cavabını axtarırıq, amma tapmaqda çətinlik çəkirik. Bu çətinliyi yaradan da elə bizim yollarda qoyulmuş “istiqamətləndirici” nişanlardır. Adamın Allahı var, yol nişanlarından boluq. Məsələn, iki və ya dörd yol ayırıcını, döngəni bildirən... amma bu nişanları tərtib edənlər sadəcə ox işarələri ilə kifəyətləniblər, bu oxun hara apardığı ilə bağlı lövhələrə heç bir məlumat yazmayıblar. Aleksandr Litvin, Darya Mironova, Nataliya Vorotnikova, Zirəddin Rzayev kimi məşhur ekstrasenslərlə qohumluq bağımız olmalıdır ki, bu, sadəcə oxlarla göstərilmiş yolun sonunda hara varacağımızı öncədən bilək. Yol ayırıcında qoyulmuş iki ox işarəsi yolçulara nə deyir? Bu oxlara baxıb, düşünürsən: “Yolumuz hayanadır?”. Özümüzü bir anlıq nağıllar aləmində hiss edirik – “görəsən, işıq gələn tərəfə gedək, yoxsa it hürən tərəfə?”. Bu minvalla iki yoldan birini seçir və baş alıb gedirik... və  agah olanda ki, düz yolda deyilik, lələm də desə, xan oğlu olsam da belə geriyə yol yoxdur. Ona görə yox ki, qeyrətimə ar gəlir, ona görə ki, bir başqa ox işarəsi adamın gözünə batır və deyir ki, ta geriyə dönə bilməzsən.

Biz heç. Bizlər belə şeylərə öyrəncəliyik. Ölkəmizə qonaq gəlmiş xarici vətəndaşların halı belə vəziyyətlərdə lap ağlamalı olur.

Məsələn, digər məmləkətlərdə yollara yerləşdirilən nişanlar vasitəsilə gedəcəyin istiqaməti asanlıqla tapa bilirsən. Yəni bizdəki zaddan, yəni oxdan onlarda da var, amma hər oxun başına istiqamətləndiyi bölgə, səmt, məkan adları yazılmaqdadır ki, yolunu düz gedəsən, oxa keçməyəsən.

“Biz hara gedirik?”

Toxunacağım digər “kiçik” bir problem də böyük Bakımızın küçələrinə verilən adlarla bağlıdır. Qəribədir, şəhərimizdə elə küçələr var ki, hələ də ad üzünə həsrət qalıb. Bax, elə bu küçələrin birində yolumuzu itirsək gözəl şairimiz Musa Yaqubun “Biz hara gedirik?” misralarını bir daha yad etmiş olarıq. Tanışlarına ünvan kimi “Bibixanımın çayxanasının yanı” deyərək yaşadıqları yeri nişan verən bu adsız küçələrin sakinləri lap xəcalət içindədirlər.

Yeri gəlib, qoy onu da deyim. Son zamanlar əsasən qadınların çayçılıq etdiyi məmləkət çayxanalarının sayı da çoxalmaqdadır. Bəlkə də elə buna görə çayxanalarımız artıq kişi adları ilə yox, məhz qadın adları ilə xatırlanır.

Adlı küçələrimiz də... əhh... ondan beş-betər. Əksər küçələrin adları onsuzda kiçik lövhələrə çox xırda hərflərlə həkk olunmuşdur. Əgər kiminsə gözündə uzağı görmə problemi varsa, vay onun halına, bu küçələrdə girinc olub qalacaq. Məsələn, Cəlil Məmmədquluzadə küçəsindəki bu böyük demokratın adının onsuz da xırda hərflərlə yazıldığı lövhənin müxtəlif "müdaxilələr"ə məruz qaldığı hiss olunacaq dərəcədə üzqızardandır. Mənə elə gəlir ki, küçəyə adı verilən bu böyük şəxsiyyət bunca sayğısızlığa layiq deyil idi.

Bəzən küçə adı yazılmış lövhələr bir köçənin başında qoyulur, bir də ayağında. Harada olduğumuzu bilmək üçün ayaqlarımıza bir balaca əziyyət verib küçənin ayağına düşməli oluruq. Soyuq qış, isti yay aylarını və ümumilikdə, məmləkətimizin şıltaq təbiətini nəzərə alsaq... hə, bax, bu yerdə kərəmin dədəsini də ağlamaq tutur.

Soruşan dağ aşar...

Vəziyyət belə olduğu təqdirdə hərə öz başına çarə qılmalıdır. Yolla gedərkən gözünü dörd açmalıdır. Bəlkə xeyiri oldu. Hər addımbaşı rastına çıxanlardan doğru yolda olub-olmadığını soruşmalıdır. Axı ulu babalarımız da, yəqin bu günü görübən deyiblər ki, soruşan dağ aşar, soruşmayan düzdə çaşar.

Məmməd Rauf

Son səhifə
18 10 yanvar 2017 (№26)
http://baki-baku.az

Fəxri baş redaktor: 

Nəsir İmanquliyev

Redaksiya heyəti:

Cahangir Məmmədli, professor
Nəsir Əhmədli, professor
Akif Rüstəmov, f.e.n
Zemfira Məhərrəmli, fəlsəfə doktoru
Firuz Mustafa, professor
Rustam Arifcanov (Rusiya)
Aleksandr Kuzminov (Rusiya)
Famil İsmailov (Böyük Britaniya)

İcraçı redaksiya:

Rauf Ağayev, icraçı baş redaktor
İlqar Həsənov, redaktor
Məmməd Rauf, redaktor

e-mail: bakibaku.gazet@gmail.com
www.facebook.com/bakibakuaz/

Bakı gecələri. 1970 - FOTO

 

 

 

Axşam görüşləri - FOTO

 

 

 

bagla

A

A

A

A