Azərbaycanın bu ilk klassik–elektron qəzetini

Azərbaycan Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsində müəllimimiz, daha sonra onun yaratdığı “Bakı” və “Баку” gündəlik axşam qəzetlərinin redaktoru kimi rəhbərimiz olmuş, o zamankı kollektivimizin hər bir üzvünə Atalıq etmiş, məmləkətdə ilk axşam qəzetinin və müasir qəzet jurnalistikası məktəbinin əsasını qoyan, milli mətbuatımızın klassiki

Nəsir müəllim İmanquliyevə

ithaf edirik

№ 24
10 avqust 2016
http://baki-baku.az

“Dalğa”da yay gözəl keçir

Heydər Əliyev Fondunun təşəbbüsü ilə Bakının Xəzər rayonunun Zirə qəsəbəsində Suraxanı rayonundakı 2 saylı uşaq evi üçün inşa edilən “Dalğa” yay düşərgəsi.

Uşaq evinin 3 yaşdan 18 yaşadək 120 sakini burada istirahət edir.

Düşərgənin kitabxanasında bir çox sahələrə aid ədəbiyyat toplanıb. Müəssisənin geniş yeməkxanası balacaların və yeniyetmələrin vaxtında və düzgün qidalanmalarını təşkil etməyə şərait yaradır. Burada, həmçinin oyun zalı, emalatxana, dərs, istirahət otaqları da var. İkinci və üçüncü mərtəbə isə yataq korpusu üçün ayrılıb.

Ümumi sahəsi 21 min kvadratmetrdən çox olan düşərgədə müasir idman meydançaları da vardır.

Uşaq istirahət müəssisəsinin həyətini müxtəlif ağac və dekorativ kollar bəzəyir. Burada uşaqların əylənmələri və istirahəti üçün maraqlı guşələr yaradılıb.

Beləliklə, Heydər Əliyev Fondunun təşəbbüsü ilə inşa edilən Zirə qəsəbəsindəki 2 saylı uşaq evinin yay istirahət düşərgəsi uşaqların sosiallaşmasında, asudə vaxtlarının səmərəli təşkilində, düşüncə tərzinin, məntiqinin inkişaf etdirilməsində mühüm rol oynayır.

 

 

Xəbərdar
2 10 avqust 2016 (№24)
http://baki-baku.az

“Kiyev virtuozları” Zaqatalada

Baki-Baku.Az elektron qəzeti AZƏRTAC'a istinadən xəbər verir ki, festival çərçivəsində növbəti konsert  Zaqatala şəhərindəki ümummilli lider Heydər Əliyevin adını daşıyan mədəniyyət və istirahət parkında keçirilib. Konsertdə yerli musiqisevərlərlə yanaşı, şəhərin qonaqları da iştirak ediblər.

Festivalın bədii rəhbəri, “Kiyev virtuozları” Kamera Orkestrinin musiqi rəhbəri, dünya şöhrətli violençel ifaçısı Dmitri Yablonskinin dirijorluğu ilə keçən konsert F.Əmirovun “Nizami” simfoniyasından “final” hissənin ifası ilə başlayıb. Həmçinin V.A.Motsartın “Skripka və kamera orkestri üçün 5 saylı konsert”, P.Çaykovskinin “Florensiya xatirələri”, Q.Qarayevin “7 gözəl” və “İldırımlı yollarla” baletlərindən parçalar səsləndirilib.

Dövlət hesabına məktəbəhazırlıq təhsili

2016-2017-ci tədris ilindən ümumtəhsil məktəblərində 5 yaşlı uşaqların dövlət hesabına məktəbəhazırlıq təhsilinə başlanılacaq.

Təhsil naziri Mikayıl Cabbarov Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2016-cı il 11 iyul tarixli 271 və 272 nömrəli qərarlarının icrası barədə əmrlər imzalayıb.

Təhsil Nazirliyindən AZƏRTAC-a bildiriblər ki, əmrlərə əsasən, məktəbəhazırlıq qruplarına sənəd qəbulunun avqustun 15-dən sentyabrın sonunadək aparılması nəzərdə tutulur. Yeni tədris ilindən məktəbəhazırlıq təhsilinə cəlb olunacaq 5 yaşlı uşaqların adlı siyahısı hazırlanacaq, ərazilər üzrə məktəbəhazırlıq təhsili təşkil ediləcək məktəblər və müəllimlər müəyyənləşdiriləcək.

Həmçinin məktəbəhazırlıq qrupları yaradılacaq ümumtəhsil məktəblərində lazımi təlim şəraitinin təmin edilməsi istiqamətində tədbirlər görüləcək, məktəbəhazırlıq təhsilini aparacaq müəllimlər üçün təsdiq olunmuş tədris planı və proqrama uyğun öyrədici təlimlər keçiriləcək.

Cari ildə ölkədə neft hasilatı

İyulda SOCAR-da xam neft hasilatı 639 min ton olub. Keçən ay Azərbaycanda isə ümumilikdə 3 milyon 635,9 min ton neft hasil edilib.

Cari ilin yanvar-iyul aylarında SOCAR üzrə neft hasilatı 4 milyon 420,8 min ton, Azərbaycanda isə ümumilikdə 26 milyon 699,8 min ton olub.

İncəsənət Məktəbinin şagirdləri beynəlxalq festivalda

Hər il beynəlxalq musiqi festivallarında ənənəvi olaraq çıxış edən Q.Qarayev adına Mərkəzi İncəsənət Məktəbinin şagirdləri bu il də ölkəmizi layiqincə təmsil ediblər.

Baki-Baku.Az elektron qəzeti AZƏRTAC'a istinadən xəbər verir ki, Brüsseldə keçirilən 18-ci “Musica Mundi” beynəlxalq kamera musiqi festivalına dəvət alan məktəblilərin ifası seçim turunda minlərlə göndərilən səsyazmaların içindən seçilib.

Festivalda çıxış edən violonçel ifaçısı Orxan Hüseynov, skripkaçı Zərrin Əliyeva, fortepiano ifaçısı Nərgiz Əliyeva və alt ixtisası üzrə Elnarə Tağızadə seçim turundan keçərək, konsertlərdə yüksək səviyyədə çıxış edib və yekun qala konsertdə iştirak üçün vəsiqə qazanıblar. Ölkəmizi təmsil edən hər dörd şagirdimiz münsiflər heyətinin, o cümlədən dinləyicilərin böyük rəğbətini qazanaraq vətənə fəxri fərmanlarla qayıdıblar.

Qeyd edək k, sözügedən festivalda 30 ölkədən 68 ifaçı iştirak edib.

alma mater
3 10 avqust 2016 (№24)
http://baki-baku.az

«Физика - это «изумрудный остров»

Ректор Филиала МГУ им.М.В.Ломоносова в г. Баку, член-корреспондент НАНА, доктор филологических наук, профессор Наргиз Пашаева:

- Хочу поделиться одной радостной и важной новостью – с этого учебного года в нашем университете открывается физический факультет МГУ. Поздравляю всех с этим ярким событием!

Мы благодарим Президента Азербайджана Ильхама Алиева за поддержку этой инициативы, благодарим нашего дорогого, уважаемого Виктора Антоновича Садовничего, который всегда помогает и поддерживает нас в любом деле. Также большое спасибо всем тем, кто помог в реализации этого важного научно-образовательного проекта, намеченных нами несколько лет назад планов по открытию факультета физики, при наличии факультетов химии и математики. Особое спасибо тем, кто еще раз доказал, что факультет физики МГУ и научно-исследовательские центры при нем – это не просто модный бренд или пиар-проект, который можно купить за деньги и привезти куда угодно. Физика - это «изумрудный остров» посреди океана науки, и нельзя было пускать факультет физики по ложному следу. Спасибо всем тем, кто предотвратил это! Он открывается там, где и должен был открыться - в Бакинском филиале Московского университета. Мы гарантируем, что первыми студентами этого факультета будут те, кто честно выдержит серьёзные экзамены московской комиссии.

Araşdırma
4 10 avqust 2016 (№24)
http://baki-baku.az

Dünyanın “İd” günü: on min illik sirr

Son illər dünyada baş vermiş siyasi, iqtisadi, terror və hətta təbiət hadisələrinin də təsadüf ehtimalı düşünülə bilər. Bütün bu təsadüflərin eyni günə təsadüf etməsi necə, həqiqətənmi təsadüfdür? Yaxın keçmişdə dünyada cərəyan etmiş qanlı olayların tarixinə fikir vermisinizmi? İsti izlərlə birgə addımlayaq, gözlərinizə inanmayacaqsınız.

Ən yeni tarix – Türkiyə “15-ci gün” zolağında

15 İyul 2016-cı il. Türkiyədə hərbi çevriliş cəhdi və ya Türk Silahlı Qüvvələri tərkibində özlərini “Yurdda Sülh Hərəkatı” kimi təqdim edən bir qrup əsgər tərəfindən həyata keçirilən hərbi çevriliş təşəbbüsü. Dövlət başçısı Rəcəb Tayyib Ərdoğan, rəhbərlik etdiyi dövlətini yalnız hakimiyyətə qarşı yox, həm də ümumən Türkiyə Cümhuriyyətinə qarşı yönəlmiş - daha sonra açıqlayacağımız "15-ci gün" fəlakət zolağından qurtarır.

Diqqət yetirək: bütün bu olaylar ayın 15-i gerçəkləşir.

Fransada, elə bu il baş vermiş qanlı terror olayını yada salaq

Bəli, o da... Fransanın cənubundakı Nice'də, 2016-cı il İyulun 14-dən 15-nə keçən gecə Bastiliya Günü şənlikləri zamanı, Promenade Des Anglais küçəsində bir yük maşını camaatın arasına girir. Atəşfəşanlıq göstərilərini izləyən camaatın içinə 90 kilometr sürətlə yön alaraq təxminən 2 kilometr irəlilədiyi iddia edilən yük maşınının altında qalan və üzərinə atəş açılan 84 nəfər həyatını itirir, 50 nəfərin isə yaşam mücadiləsi verdiyi qeyd olunur. Və iddia edilir ki, hadisəni bir Tunis vətəndaşı törədib...

Yenə bu il Almaniyadakı bombalı terroru necə, xatırlayırsınızmı?

Mart ayının məhz 15-i... Paytaxt Berlin... Səhər saatları... Şəhərin mərkəzi küçələrinin birində bomba yüklü bir maşın hərəkətdəykən partlayır və ya partladılır... ölən və yaralananlar... Səbəb?... Nəticə “İd” (Araşdırma gedişatında “İd”in anlamı təqdim olunacaq. M.R)!

Ərəb baharı – “15-ci gün”

Suriya Vətəndaş Müharibəsi - Suriya İnqilabı - Suriya Üsyanı və ya Suriya Böhranı - Baas Partiyasına sadiq əsgərlər və onları dəstəkləyən yerli tərəfdarlar ilə bu partiyanı hakimiyyətdən endirmək istəyən Suriya müxalifəti arasında başlayan, daha sonra isə İŞİD, Əl Nusra və bəzi Kürd, Türkmən, Druz və Süryani qrupların da iştirak etdiyi, son dövrdə isə Rusiya, İran, ABŞ və Türkiyə kimi xarici qüvvələrin də tutumlu bir biçimdə müdaxil olduğu münaqişələr yenə 15-i Mart 2011-ci ildə başladılmışdı...

Liviya olayları

2011-ci il. Müəmmər Qəddafi, məmləkəti Sirte'də Liviya Milli Keçid Şurasının əsgərləri tərəfindən işgəncə ilə öldürülür.

NATO-nun təşkil etdiyi hava hücumunda Liviya lideri Müəmmər Qəddafinin kiçik oğlu Seyfül Arab Qəddafi ilə 3 nəvəsi həyatını itirir. Çox sayda dinc sakin və əsgər öldürülür.

Bütün bu olaylar, fevralın 15-i günortadan sonra təxminən 200 nəfərin Benqazi polis bölməsində həbs olunan insan haqları müdafiəçisi Fəthi Terbel lehinə etirazlara başlaması ilə vüsət alır. Axşama doğru etirazçıların sayı 600-ə çatır. Əl Bayda və Az Zintan şəhərlərində yüzlərlə etirazçı rejim əleyhinə şüarlar səsləndirməklə yanaşı, polis və təhlükəsizlik qüvvələrinin binalarına atəş açmağa başlayır.

...Və göründüyü kimi Liviya hadisələrinin başlanmasına ilk qığılcım da məhz ayın 15-nə təsadüf edir... və ya həqiqətənmi “təsadüf” edir?!...

İraqda... kiminin əvvəli, kiminin “İd”i

İraq Savaşı – 20 Mart 2003-cü ildə Amerika Birləşmiş Ştatları və Birləşmiş Krallığın başçılığı ilə yaradılmış Çoxmillətli Koalisiya Qüvvələrinin bir hərbi hərəkatla İraqa daxil olması ilə başlayan müharibə idi. Bu savaş həmçinin İkinci Körfəz Müharibəsi, İraqın İşğalı və ya koalisiya ölkələrinin “İraqı Azad Etmə Əməliyyatı” kimi də adlandırılır. ABŞ Prezidenti Barak Obamanın 21 Oktyabr açıqlamasında qeyd olunur ki, ölkədəki ABŞ hərbçiləri 31 Dekabr 2011-ci ilə qədər geri çəkiləcək. Və 2011-ci ilin Dekabr ayının15-də Bağdadda yerləşən Amerika Qərargahından axırıncı Amerika Bayrağının da endirilməsi ilə müharibə rəsmən sona çatır...

...“İd”, əslində uğurla gerçəkləşdirilmişdi... sonun başlanğıcında və ya başlanğıcın sonunda...

Azərbaycan “15-ci gün”ün hədəfində

1992-ci il. Ölkədaxili siyasi səndələmələr, hərbi qabarma və çəkilmələrin fonunda yaradılmış qarışıqlıq tablosu. 1992-ci il 15 may. Keçmiş bəylər kimlərinsə qurduğu oyunun tərkib hissəsi kimi yenidən meydanlarda görünür... amma bu dəfə şüarla yox, silahla. Milli Məclisə basqın edilir. Mütəllibov dövlət başçılığından istefa verir. Və o vaxtkı ABŞ prezidenti, müasir təqdimatla desək ata Buş rəsmi açıqlamasında bildirir: “Azərbaycanda demokratik inqilab baş vermişdir”. Bu yerdə dialektikanın qanunlarını xatırlatmaq isə təkrarçılıqdan başqa bir şey deyil.

Heydər Əliyev dünyanın “İd” planını pozur

Bu dəfə 1993-cü il. Azərbaycandakı xarici və o vaxtkı daxili qüvvələrin “uğurlu” fəaliyyəti nəticəsində ölkə vətəndaş müharibəsinin astanasındadır. Məmləkətin məhvi an məsələsidir. Çünki yenə kimlərinsə qurduğu plan və yaratdığı daxili şərtlər “öz yolunda” irəliləməkdədir. Və əslində hər şey hazır idi: ölkənin bütün sinir mərkəzləri zərərsizləşdirilmiş, güc strukturları zəiflədilmiş, xarici kəşfiyyat nümayəndələri öz yerini almışdı. Gün də seçilmişdi. Yenə ayın 15-i iyun. Amma əsas nüans göz ardı edilmişdi. Heydər Əliyev Azərbaycanda idi və uzun müddət idi ki, Bakıya gəlişi gözlənilirdi. Zaman-zaman bu böyük dönüşə maneələr də yaradılmışdı. Gün yetişdi. Şəhər, qulağı aşina olmayan səssizliyə bürünmüşdü. Bəlkə də sona saatlar, bəlkə də dəqiqələr qalmışdı... ki, sükut pozuldu. Heydər Əliyev gəldi... Ayın 15-i gəldi. Bu gün bilərək və ya bilməyərək qeyd etdiyimiz o Qurtuluş günü bizlər, əslində 5-3 pərakəndə nəfərlərdən yox, görünənlərin və görünməzlərin yaradıb yaşatdığı məşhur “15-ci gün” fəlakətindən qurtulduq.

Soyuq savaşın məğlub qalibi... və ya qələbənin “15-ci gün”ü

Sovet İttifaqının 1979-cu ildə Əfqanıstana girərək, İslamçı Mücahidlərə qarşı döyüşdüyü və 9 il davam edən müharibə. Bunu Soyuq Savaşın və Hindistan-Pakistan mübarizəsinin davamı da adlandırmaq olar.

Sovet əsgərlərinin geri çəkilməsi isə 15 May 1988-ci ildə başlayır və 15 Fevral 1989-cu ildə Mixail Qorbaçovun əmri ilə müharibə tam sona çatır. Sovet qüvvələri bu savaşda 14.453 nəfər əsgər, 451 hərbi təyyarə itirir.

Savaşın sona çatdığı tarixə diqqət yetirək: bu, Sovetlərin “Pirr qələbəsi” və əslində kimlərinsə Sovetlər üzərində qazandığı "15-ci gün" zəfəri idi.

Banqladeşdə ilk hərbi çevriliş

15 avqust 1975-ci il tarixdə Banqladeşdə iki mayor rütbəli zabitin başçılığı ilə hərbi çevriliş baş tutur. Bu dövlətin qurucusu və millət atası adlandırılan Mucibur Rəhman, ailəsi, yaxınları (iki qızı almaniyada olduqlarından sağ qalırlar) qətlə yetirilir. Bu tarixdən etibarən Banqladeşdə dövlət çevrilişləri az qala adi hal almışdır.

Hindistana qambit, Kiprə şah – “İd” gedişi

...bir tərəfdən, 1947-ci il avqust ayının 14-dən 15-nə keçən gecə Hindistan müstəqilliyini elan edir və ya bəlkə də bu müstəqillik ona güzəştə gedilərək ərmağan edilir...

...digər tərəfdən isə, yenə 15-i, bu dəfə iyul 1974-cü il, saat 8:20. Kiprin Prezident sarayı tanklarla mühasirəyə alınır, prezident A.Makarius devrilir... və məhz bu hadisədən 5 gün sonra Türkiyə kiprə girə bilir...

İsraildə günəş “İd”də doğdu

1948-ci ilin əvvəllərində Ərəb və Yəhudi birlikləri bir-birinin əlindəki torpaqlara hücum edir.

Yəhudi gücləri İrqin və Lehi hərbçilərinin dəstəyi ilə daha çox irəliləyə bilib, Yəhudi dövlətinə ayrılmış torpaqlarla yanaşı, fələstinlilərə ayrılmış əraziləri də ələ keçirməyə başlayır.

İrqin və Lehi qruplaşmalarının hərbçiləri, aprelin 9-u Qüds yaxınlığındakı Deir Yasin kəndində çox sayda fələstinlini qətlə yetirir. Qətliam xəbəri, fələstinlilər arasında sürətlə yayılıb dəhşət yaradır və yüz minlərlə insan Livan, Misir və indiki Qərbi İordaniya adlanan ərazilərə qaçır.

Yəhudi orduları, Nəcəf Çölü'ndə, Cəlilə'də, Qərbi Qüds'də və sahildəki düzənliklərin bir çox hissəsində qalib gəlir və...

...İsrail Dövləti, 2 min ildə qurulan ilk Yəhudi dövləti olur. Dövlətin qurulması Tel-Əvivdə 14 May 1948-ci ildə saat 16:00-da elan edilsə də, bu qərar, İngiltərə qoşunlarının regionu tərk etdiyi günün ertəsi, yəni May ayının 15-i qüvvəyə minir...

Və fələstinlilər, bəlkə də bilməyərək ayın 15-ni "Əl Nakba", yəni "Fəlakət" günü adlandırırlar.

Əslində hər şey Romadan başlamışdı

Antik Roma tarixindən xatırlayarsınız, ömürlük imperatorluğu təsdiqlənən “Vətənin atası” titullu Qay Yuli Sezar, silahdaşları Brut və Kassinin də iştirak etdiyi Senat toplantısı zamanı suiqəsdə uğrayır, 23 bıçaq zərbəsi alır. Maraqlıdır ki, bu hadisə 15 mart e.ə. 44-cü ildə baş verir. Əlavə edək ki, qədim romalılar ayın ortasını, yəni 15-ci günü “İd” adlandırırdılar. Çünki həmin gün Sezarın ölümündən əvvəl də onlar üçün xüsusi önəm kəsb edirdi. Bundan sonra isə qədim romalılar bu olayı məşhur Mart İd’i (The Ides of March) olaraq xatırladılar. Və bilinən mənbələrin bildirdiyinə görə, qədim Roma ritualları müasir dönəmin əsas konsepsiyasını təşkil etməkdədir və biz, təəssüf ki, bütün bu paralellərə diqqət yetirmirik.

Doğrudur, bu gün istifadə etdiyimiz ay və həftələrin adları qədim Roma’dan günümüzə miras qalmışdır. Maraqlıdır, hər hansı bir ayın sadəcə bir gününün xüsusi mistik adla adlandırılmasına və özəl hesab olunmasına səbəb nədir?

Yer ilə göy arasında... Ay bu gün bədrlənir

Sinodik aya görə Ayın eyni mərhələləri arasındakı zaman orta hesabla 29,53 gündür. Bu səbəblə təzə ay ilə başlayan Ay təqviminə görə ayın bədrlənməsi 15-ci gündə baş verir. Elm də sübut edir ki, ayların 15-ci günü Ay ilə yer arasındakı məsafə qısalır və Ay yerə daha yaxın olur.

Bu yaşananlar təsadüfdürmü?...

Bunlar kimdir və kimlərdən ibarətdirlər?...

Bütün bu olaylar dünya klerikallarının unikal ultramontanist siyasi oyun tərzi ilə arxiultramontanist revanşıdırmı?...

Və ya sadə dillə desək, dünyanın görünməz və bilinməz “liderləri” kimdən və nəyin intiqamını alır?...

Növbəti 15-ci günlərdə dünyanı daha nələr gözləyir?...

P.S. Türkiyə olaylarında günahlandırılan və günahı dəlillərlə sübut olunan Fətullah Gülən üzünü televiziya ekranından məchulluğa tutub: “Avqustun 14-ü görüşərik”, - deyərkən, bəlkə də ayın 14-dən 15-nə keçən gecə demək istəyir?...

Məmməd Rauf

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Narilata çiçəyi... sanki dünya düzəninin sonu.

Bizim foto
5 10 avqust 2016 (№24)
http://baki-baku.az

Daş nağılı. Qala divarları

 

 

 

 

Bakı sarayları
6 10 avqust 2016 (№24)
http://baki-baku.az

Bu bina hərracda satılıb

Bu bina 1860-cı illərin sonunda memar Məşədi Qasım bəy Hacıbababəyovun layihəsi əsasında tikilməyə başlanıb. 1914-15-ci illərdə memar A.A.Nikitin binanın layihəsində bir sıra dəyişikliklər etdikdən sonra burada “Metropol” hoteli fəaliyyət göstərib.

Bu bina məşur milyonçu Hacı Hacıağa Dadaşovun gəlir evlərindən biri olub. O, bu binanı XX əsrin əvvəli Tiflisdə keçirilən hərracda 99 000 rubla alıbmış. Bina əvvəllər ikimərtəbəli olub, sovet Azərbaycanı dövründə binanın xarici görünüşündə bir çox dəyişikliklər edilib.

Qapıları limon ağacından olan ev

Azərbaycan Tarixi Muzeyinin yerləşdiyi bu binanın məşhur xeyriyyəçi Hacı Zeynalabdin Tağıyevin yaşayış evi olduğunu hamı bilir. Binanın Bakı şəhərinin baş memarı olmuş İ.V.Qoslavskinin layihəsi əsasında inşa edildiyini də bəziləri bilir.

Amma binanın tikintisi zamanı müxtəlif memarlıq üslublarından istifadə olunduğunu çoxu bilmir. Belə ki, simmetrik baş fasad italyan intibahının təmtəraqlı formalarında, təmizlik otağı fransız rokokosu, yemək otağı flamand barokkosu, yataq otağı isə modern üslubunda həll olunubdur.

Sarayın ornamentlərlə bəzədilmiş 100 otaq və salonlardan ibarət yaşayış sahəsi 3000 kv.m-dir.

Qapılar limon ağacından, parket döşəmə 6 müxtəlif növ nadir ağaclardan hazırlanmışdır. Divar “kağızları” təbii dəridir. Güzgülər Fransadan, pəncərə şüşələri Venesiyadan gətirilmişdir. Bu sarayın Yaxın Şərqdə misli olmayan Şərq zalının bəzək işlərinə 8 kiloqram əridilmiş qızıl sərf edilmişdir.

İnturist
7 10 avqust 2016 (№24)
http://baki-baku.az

Интересно, gələnlər gedib bizdən nə danışırlar?

«Бакинский аэропорт находится километрах в 25 к юго-востоку  от города.  У выхода из аэропорта нас встретил некий  Махир, и предложил за 40 манат отвезти нас в отель «Кинг Палас» — рядом с дворцом Ширваншахов .Собственно именно в этот отель мы и собирались. 
Махир сказал, что до города километров 50, поэтому такая цена. Тогда мы еще не знали, какое расстояние от аэропорта до города, и что красная цена за эту поездку 20 манат. Поэтому мы повелись на предложение Махира. 50 километров пролетели незаметно. Еще бы.

 В «Кинг Палас» заселились в двухкомнатный номер за 130 манат. Договорились с Махиром о поездке на следующий день по Апшерону – п. Нардаран, п. Мардакян, п. Раманы и п. Сураханы – за 200 манат.

Устроившись, отправились на вечернюю прогулку по Баку. Во время прогулки познакомились с таксистом дедушкой Гусейном. Он то нам и сказал стоимость поездки в аэропорт. А за поездку по Апшерону дедушка Гусейн запросил всего 50 манат. Еле уговорили на 60. Махиру сказали, что не поедем.

На следующий день, как и договаривались, встретились с дедушкой Гусейном, и отправились в Нардаран. По дороге дедушка Гусейн рассказывал о себе и о жизни в Азербайджане. 
Дедушка Гусейн чистокровный бакинец (так он называет коренных бакинцев). Живет дедушка в собственном доме не далеко от аэропорта. Туда его семью переселили коммунисты. У дедушки дедушки Гусейна был свой участок земли, там где сегодня стоят качалки. На его участке была яма заполненная нефтью. Из нее дедушка дедушки Гусейна черпал ведрами нефть. Однако дедушка Гусейн сожалеет о падении коммунистического режима.

Приехали. В Нардаране красивая мечеть. Ее стоит посмотреть. Внутреннюю роспись скоро закончат. Еще в Нардаране есть небольшая крепость. Осмотрев ее, мы направились в п. Мардакян.

В Мардакяне находятся две маленькие крепости. Это музей. Вход 2 маната. Фото и видеосъемка запрещены. Нас встретил директор музея Валера. Он азербайджанец. Узнав, что мы из России, он сказал, что нам можно снимать. Американцам или европейцам он не разрешил бы, а нам можно. Все-таки приятно, когда к тебе особое отношение – тебе можно, а американцам и европейцам нельзя. Кроме того, Валера сделал нам скидку на входные билеты, как представителям братского народа бывшего СССР, 1 манат за билет. Валера провел для нас экскурсию, и после разговора с дедушкой Гусейном сказал, что, и эти деньги с нас не возьмет. Экскурсия это подарок.

Оттуда поехали в Аташгях. Побывали в поселке  Раманы. Потом дедушка Гусейн повез нас в мечеть Биби-Эйбат в поселок Шихово. Эта не оговоренная поездка была для нас подарком от дедушки Гусейна.

...Три дня в Баку пролетели не заметно.  Дедушка Гусейн отвез нас в аэропорт за 20 манат. 
Сразу после прохождения нами первичного досмотра при входе в здание аэропорта нас остановил сотрудник полиции, попросил наши паспорта и спросил, есть ли у нас регистрация. 
Сотрудник полиции и находившийся рядом с ним мужчина в штатском, который не представился, предложили нам пройти с ними.

Мужчина в штатском сказал, что мы должны были зарегистрироваться в любом отделении полиции города Баку. И теперь мы должны заплатить штраф в эквиваленте 2000 российских рублей. Чтобы у нас не было проблем, и мы не опоздали на свой рейс надо заплатить им, тогда они проводят нас как гостей. А если я об этом кому-нибудь скажу, нас снимут с рейса, и у нас будут серьезные проблемы. 
На мой вопрос о правилах регистрации иностранных граждан в Республике Азербайджан мужчина в штатском не ответил.

Заплатив мерзавцам 2000 рублей мы покинули Азербайджан.

На сайте Государственной миграционной службы республики Азербайджан в памятке для иностранцев, посещающих это государство, написано: «Иностранцы и лица без гражданства, желающие проживать в Азербайджане более 30 (тридцати) дней, должны в течение 3-х (трех) суток (за исключением выходных и праздников) обратиться в соответствующие органы Министерства Внутренних Дел для регистрации по месту жительства». К сожалению, об этом мы узнали уже дома, обратившись с жалобой в Генеральное консульство Азербайджанской республики в Санкт-Петербурге.»

Александр
10 февраля 2011 г.

Evterpa
8 10 avqust 2016 (№24)
http://baki-baku.az

Şamxal Rüstəm

***

Nə adla minmişdik bu qayığa biz,
Niyə düşünmədik bir azca qabaq.
Yenə dəli olub bu dəli dəniz -
O tay da uzaqdı, bu tay da uzaq!

Gedirik - gözlərdə yaş gilə - gilə,
Dönürük - arxada hər dalğa bir dağ.
Bəs, indi üz tutaq hansı sahliə?
O tay da uzaqdı, bu tay da uzaq!

Onsuz da yetişməz nə səda, nə ün,
Dostlara bir haray məktubu yazaq:
Amandır, biz gələn yerə gəlməyin,
O tay da uzaqdı, bu tay da uzaq!

***

Adını anmadığım babamın, nənəminmi,
Oduna yanmadığım qonşu qız 
Sənəminmi...
Eh, qəlbini qırdığım nə bilim, 
yüzmü, minmi, 
Bircə biləydim məni 
kimin qarğışı tutdu.

Yetməmişəm çətində 
çox doğmamın dadına,
Çoxunu unutmuşam, çoxu gəlmir yadıma.
Bir quzu kəsilibmiş doğulanda adıma,
Bircə biləydim məni kimin qarğışı tutdu.

Hər çiçəyi, hər gülü leysan yağışı tutmaz,
Xata hər ömrü tutmaz, 
bəla hər başı tutmaz.  
Süd əmmişəm döşündən, 
ana qarğışı tutmaz,
Bircə biləydim məni kimin 
qarğışı tutdu.

***

Vaxtında gəlibdi ürəyə ağrı,
Saçımın dəni də vaxtına düşüb.
Dünyada heç nədən gileylənmərəm,
Dünyaya gəlişim ağ günə düşüb -
Siz məni heç nəyə tələsdirməyin.

Vaxtında boşalar hər dolan bulud,
Şimşəklər nə bilər çaxmaqdan özgə.
İnsan sevincinə gecikmək olar,
İnsan harayına çatmaqdan özgə -
Siz məni heç nəyə tələsdirməyin.

Şöhrət tamarzısı deyiləm axı,
Axı nə yazmışam, axı nəyim var?
Dağ yüklü bir ömrün enişindəyəm,
Hələ zirvələrlə döyüşməyim var -
Siz məni heç nəyə tələsdirməyin.

Vaxtında gəlibdi ürəyə ağrı,
Saçımın dəni də vaxtına düşüb.
Taledən hərəyə bir pay düşəndə, 
Mənim də gecikmək baxtıma düşüb -
Siz məni heç nəyə tələsdirməyin.

Лейла Бегим

Коротко о себе:

Уроженка Азербайджана, города Баку. Живу  и работаю в Европе, преимущественно в Чехии. 
Член Союза Писателей Азербайджана.ЧСРП Чехии. Основательница ювелирной марки "Jafarov" в Германии.

***

Счастье в крупицах домашнего хлеба, 
В каплях дождя на ладонях детей,
В карих зрачках с опрокинутым небом
И безмятежной улыбке твоей.

Счастье в сорвавшейся с губ колыбельной, 
Ночи, летящей стихами к тебе,
Счастье - любить и любимой быть верной.
Счастье - о счастье признаться себе.

Одна

Одна среди других.
Одна - повсюду. 
По венам бродит стих, 
Рождая смуту.
Срывается строка, 
Как беглый пленник, 
Всю горечь расплескав
На ближний берег.

В город мой возвратилась весна

В город мой возвратилась весна, 
Снова птицы поют по утрам. 
Знаки шлют по ночам небеса, 
И блуждает мечта по портам...

У любви есть корабль и причал, 
И надежда горит маяком....
Ее берег - начало начал - 
Он влюбленным всем очень знаком.

В город мой возвратилась весна.
Я была ей в разлуке верна...

ad verbum
9 10 avqust 2016 (№24)
http://baki-baku.az

Elçinin hekayələrini “SONRA” ilə başlamasının sirri varmı?

"QATAR. PIKASSO. LATUR. 1968."

Sonra Məleykə xanımın əri yenə mənə elə baxdı ki, elə bil həm qorxudurdu məni, həm də yalvarırdı; həm də çox gülünc bir vəziyyətdə idi. Bələdçi arvad dedi ki, ötürənlər aşağı düşsünlər, qatar indicə tərpənəcək.

"ZİREH"

Sonra Gülü xala dedi ki, Allaha şükür, daha hər şey qurtardı getdi, daha arxayın nəfəs almaq olar, daha öldürməyin özünüzü, Allah eşitdi bizi: on-on beş gündən sonra duracaq ayağa, inşallah. Sonra özünü saxlaya bilməyib yenə Şahinin çarpayısına yaxınlaşdı…

"ON İLDƏN SONRA"

Sonra çiskinlənməyə başladı və o, kürəyini köhnə məscidin hasarına söykəyib pencəyinin boynunu qaldırdı; birdən-birə ürəyi, doğrudan da, siqaret istədi, amma cibindən çıxarıb yandırmadı – cəmi iki siqareti var idi – iki dənə «Pamir» – onları da orada çəkəcəkdi; pencəyin altından qayışa keçirib yarısını şalvarının içinə soxduğu kitablar – əslində bir dənə kitab: «Coğrafiya», iki dənə də ümumi dəftər – qarnını elə sıxırdı ki, nəfəs ala bilmirdi; yenə qayışını bir balaca boşaltdı.

"STALİNİN ÖLÜMÜ"

Sonra 1953-cü ilin o soyuq 5 mart günü, o cümə axşamı birdən-birə Bakıda gün çıxdı və qışın sazağında günün birdən-birə eləcə çıxıb, eləcə yaz şüaları ilə qızdırmağı bütün məhəlləni alt-üst etmiş, hamını mat qoymuş o qara xəbərlə, daha doğrusu, o xəbərin qara nigarançılığı ilə heç cürə uyğun gəlmirdi və hətta elə bil ki, gün işığının o istisində, hərarətində indi bir düşmən əli var idi, elə bil, Pravadnik Əbdülkərimin həmişə sayıq və zəhmli nəzərləri də o gün işığına qarışıb məhəlləni bürümüşdü, qənbər döşənmiş küçə bomboş idi və elə bil ki, o cümə axşamı, o günorta çağı küçəyə döşənmiş o daşlar da Pravadnik Əbdülkərimin o sayıq nəzərləri altında üşüyürdü və qızına bilmirdi, təkcə Sarı hamamın qabağında ucalan qara tut ağacının çılpaq budaqlarına qonub, sonra da pırıltıyla uçan sərçələr məhəlləyə çökmüş bu pis nigarançılığın, bu qüssənin, kədərin fərqində deyildilər, heç nədən çəkinmirdilər, sıxılmırdılar, heç nəyin dərdini çəkmirdilər, birdən elə olurdu ki, cikkiltiləri boş məhəlləni başına götürürdü.

"DÜNYANIN BƏXTƏVƏRİ"

Sonra o cümə günü səhər tezdən qocaya yenə elə gəldi ki, qəfəsdə cəh-cəh vuran o bülbülün səsini də qəfəsə salıblar və o bülbülün səsi də otağa xırdacıq qəfəslərin içində yayılırdı, bülbül özü qəfəsdə dustaq olduğu kimi, səsi də o xırdacıq qəfəslərin içində dustaq idi və o kiçicik səsli qəfəslər qovuqcuqlar kimi, bütün evin içində yüngülcə uçuşurdu və qoca hərdən diksinirdi, elə bil ki, o xırdacıq qəfəslər də sabun qovuqcuqları kimi, indicə partlayacaqdı, səslər də şüşə kimi sınacaqdı.

"SARI GƏLIN"

...sonra bir şıdırğı yağış yağdı və birdən-birə bu dağların sal daşları, yamyaşıl döşləri və adda-budda o döşlərdə bitmiş ağacların eləcə yamyaşıl çətirləri, kolların yarpaqları, dibində ağappaq bir köpüklə köpüklənə-köpüklənə çay axan yarğanın üstü ilə uzanıb gedən sıldırım qaya parçalarını tozdan, torpaqdan yuyub tərtəmiz etdi və tərtəmiz bir parıltı ilə də işım-işım işıldatdı və bu dəm bu dağlar, bu yaşıllıq, bu sal daşlar, yarğan boyu uzanan o sıldırım qayalıq dünyanın genişliyindən, əvvəlsizliyindən və axırsızlığından xəbər verdi...

... sonra bütün bu genişliyi, əvvəlsizliyi və axırsızlığı bir səda bürüdü və o səda altında, elə bil ki, o yarğanın dibi ilə köpüklənə-köpüklənə axan o çayın, o dağların, o yamyaşıl döşlərin özü o sədaya söz söyləməyə başladı: Saçın ucun hörməzlər, Səni mənə verməzlər, Nə ola bir gün görəm, Nazlı yarın, ah, üzünü... Neynim aman, aman, Neynim aman, aman, Sarı gəlin...

... sonra o şıdırğı yağış kəsəcəkdi, sonra axşam düşəcəkdi, sonra da bütün bu yerlərə bir qaranlıq çökəcəkdi, amma o səda da, o mahnı da yenə bu yerlərlə birlikdə olacaqdı…

"QARABAĞ ŞIKƏSTƏSI"

(Fransız ətri və Ağadadaş ilə Balacaxanımgilin Qırmızı xoruzunun bəy axtarışı haqqında)

Sonra uzaqdan elektrik qatarının çarxlarının səsi eşidildi... Bakıdan gələn elektrik qatarı Buzovnadan keçib Mərdəkana, Şüvəlana, oradan da Hidro-Elektrik Stansiyası qəsəbəsinə gedib, eyni marşrutla da geri qayıdırdı və hər dəfə Buzovnadakı fəhlə yataqxanasında o elektrik qatarının uzaqdan gələn səsi eşidiləndə həyatında birinci dəfə Bakıya gəlməyi Cümünün yadına düşürdü və içmiş vaxtı olanda bir loxma qəhər onun boğazında tıxanıb qalırdı, içməmiş vaxtı olanda isə, durub gedib haradansa araq tapıb içmək istəyirdi.

"HÖKMDARIN TALEYİ"
İlyas Əfəndiyevin «Hökmdar və qızı» faciəsinin motivləri əsasında yazılmışdır.

Proloq

… Sonra ildırım çaxdı… 
… Tufan qopmuşdu, şıdırğı bir yağış yağırdı… 
… Və atlı o şıdırğı yağış altında sıldırım qayaların dibi ilə yarğan boyu boz ürgəni var gücü ilə çapırdı…

“SARI PENCƏK”

Siqareti tərgitə bilməyən oxucularımıza məsləhət görürük ki, yazıçı Elçinin bu hekayəsini oxusunlar. Şəxsən mən görkəmli yazıçımızın elə bircə "SARI PENCƏK" hekayəsini oxumaqla siqaretdən necə diksindimsə, daha ürəyim istəmir. Allah diksindirsin çəkənləri.

…Bu gözətçi siqaret çəkən idi, amma ömründə cibində siqaret olmazdı, hər dəfə S. Qayıblı ilə salamlaşandan sonra bir siqaret istəyirdi, ayrılanda da xudahafizləşib bir siqaret istəyirdi – adətkərdə idi. Həmin gün S. Qayıblı işləməyə gedəndə, nədənsə, birdən-birə ağlına gəldi ki, bu gözətçinin həmişə siqareti olur, amma ondan aldığı siqareti qənimət bilir və yaxud bu da, bir növ, rüşvət kimi bir zaddır. O, salamlaşıb içəri girəndə gözətçi adəti üzrə siqaret istədi, S. Qayıblı da cavab verdi ki, siqareti yoxdur. Gözətçi, elə bil, qulaqlarına inanmadı, gülümsünüb təzədən dedi ki, siqaret istəyirəm. S. Qayıblı yenə də cavab verdi ki, siqareti yoxdur, sonra cibindən bir «Avrora» çıxarıb qoydu damağına və pillələri yuxarı qalxdı; özü də öz tərsliyinə təəccüb etdi. O, pianinonun arxasında oturdu, amma qapağını qaldırmadı. Gözlərini tavana zillədi və siqareti axıra qədər çəkdi.

...Cavan bəstəkar S.Qayıblı yenə bir siqaret yandırdı, arakəsməni o baş-bu başa addımladı: qəribə idi, o başa iyirmi üç addım oldu, bu başa otuz bir addım, halbuki, eyni addımlar idi.

…Siqaretdən bir-iki qullab vurub gözucu pianinoya baxdı və qalxıb pillələri aşağı düşdü. Qapıdan ötəndə gözətçi adəti üzrə xudahafizləşib bir siqaret istəmək əvəzinə, yana-yana, az qala, ağlamsına-ağlamsına dedi ki, buna bir bax, bunun da gücü mənə çatır.

… S.Qayıblı siqaret yandırıb eyvanın sürahisinə dirsəkləndi.

…Əl-üzünü, başını qurulamayıb məhrəbanı boynuna saldı, otağa keçib bir siqaret yandırdı və divanda oturub siqareti axıra qədər çəkdi.

… Sövq-təbii əlini pencəyinin cibinə salıb bir siqaret çıxartdı, qarşıdakı binalardan birinin girişində küləkdən daldalanıb siqareti yandırdı.

… Cibindən bir siqaret çıxardıb yandırmaq istədi, sosiska qızardan kişiyə də təklif etdi. Kişi dedi ki, mənim xüsusi siqaretim var, sonra döş cibindən bir «Pamir» çıxartdı. Yan cibindən də Nuh-Nəbidən qalmış kələ-kötür bir müştük çıxartdı, siqareti müştüyə keçirib odda yandırdı.

… «Pamir»dən dərin bir qullab vurub müştüyü ağzında saxladı, əlini də ocağın üstünə tutdu…

… O, cibindəki siqaretlərdən birini çıxartdı və başını pilətəyə uzadıb siqareti odda yandırdı.

Məsləhətçi: R.Ağayev

За рубежом
10 10 avqust 2016 (№24)
http://baki-baku.az

Назревающее решение Америки по госдолгу

Кеннет Рогофф (Kenneth Rogoff)

Должно ли правительство США зафиксировать сегодняшнюю сверхнизкую стоимость заимствований, выпустив долгосрочные долговые обязательства? Это трудное решение, но поскольку общий уровень госдолга уже высок (не говоря уже о необеспеченных обязательствах по пенсиям и медицинскому страхованию, которые, видимо, будут только расти), не исключено, что его время пришло.

Казначейство США и совет управляющих ФРС, действуя согласованно, до сих пор занимались сокращением объёмов долгосрочных обязательств правительства ради снижения процентных ставок для частного сектора. В связи с этим средний срок долговых обязательств США (включая те, что находятся на балансе ФРС) сейчас не достигает и трёх лет. Это намного ниже, чем в большинстве стран Европы, даже с учётом масштабных программ количественного смягчения, реализуемых центральными банками этих стран.

Крен в сторону краткосрочных заимствований ради попыток стимулировать рост экономики до сих пор имел смысл. Кроме того, процентные ставки по 30-летним облигациям США примерно на 200 базисных пунктов выше, чем по однолетним облигациям, поэтому краткосрочные заимствования помогали правительству экономить деньги.

Однако правительство не должно действовать как банк или хедж-фонд, нагружаясь краткосрочными долгами для финансирования долгосрочных проектов. Это слишком рискованно. Чистый размер госдолга США уже достигает 82% национального дохода, поэтому потенциальные издержки бюджета при быстром скачке вверх процентных ставок могут оказаться весьма значительными.

Никто не говорит, что такой скачок назревает или неизбежен, но его вероятность не так уж незначительна, как некоторым хотелось бы думать. Начать с того, что процентные ставки могут подскочить в случае войны или какого-нибудь другого катострофического события. Менее драматичным, но и более вероятным, является сценарий, когда ФРС рано или поздно найдёт способ повысить инфляционные ожидания, которые в США, как и в большинстве развитых стран, неумолимо снижаются. Если инфляционные ожидания начнут расти, это приведёт к росту ставок.

Рост стоимости заимствований может быть также вызван самовредительством. Предположим, к примеру, что американцы выберут своим президентом непредсказуемого и некомпетентного бизнесмена, считающего банкротство нормальным поступком. С другой стороны, не так уж трудно представить вереницу популистских лидеров, исповедующих ложные идеи, будто размер госдолга по большому счёту не имеет значения и не должен быть препятствием для максимального увеличения госрасходов.

К сожалению, если США когда-нибудь столкнутся с резкой нормализацией процентных ставок, им потребуется значительная коррекция налогов и расходов. При этом весь груз последствий, в том числе безработица, практически неизбежно ляжет на плечи бедной части населения в непропорциональных масштабах. Этот факт популисты, уверенные в том, что госдолг — это бесплатный ланч, очень удобно для себя игнорируют.

Разумеется, удлинение сроков заимствований не обязательно означает, что надо занимать меньше. Большинство экономистов согласны, что увеличивать дефицит бюджета имеет смысл, если он используется для финансирования необходимой инфраструктуры и улучшения качества образования, не говоря уже о повышении внутренней физической и кибер-безопасности. Существует пространный список достойных проектов, при этом реальные (с поправкой на инфляцию) процентные ставки низки. (Впрочем, реальные ставки, если их правильно измерить, могут оказаться значительно выше, чем следует из официальной статистики, главным образом потому, что неспособность правительства правильно оценивать выгоды от новых видов товаров и услуг приводит к тому, что оно завышает инфляцию). Можно надеяться, что следующий президент создаст рабочую группу по инфраструктуре, обладающую значительной независимостью и технической экспертизой, для помощи в отборе проектных предложений. Так поступило правительство, работавшее в Великобритании до Брексита.

Контролируя глобальную резервную валюту, США обладают значительным пространством для заимствований. Тем не менее, стране надо разумно структурировать свой долг. Несколько лет назад кульбиты ФРС с целью снижения стоимости долгосрочных заимствований имели смысл. Сегодня, когда экономика приходит в норму, аргументы в пользу креативной политики (например, мер количественного смягчения), которая фактически укоротила сроки государственных долговых обязательств, убрав с рынка долгосрочные облигации, выглядят намного слабее.

Именно поэтому казначейству США пора задуматься о выпуске заимствований с более длинным горизонтом, чем оно выпускало в последние годы. На сегодня 30-летние облигации являются самым долгосрочным долговым обязательством США. Тем временем, Испания успешно разместила 50-летние облигации под очень низкие проценты, а Ирландия, Бельгия и даже Мексика выпустили облигации со сроком погашения 100 лет. Конечно, нет гарантии, что в будущем ставки не упадут ещё больше, но идея в том, чтобы поток будущих процентных обязательств стал менее рискованным.

Многие левацкие полемисты указывают на Японию, у которой чистый госдолг равен примерно 140% ВВП, как на доказательство того, что значительное увеличение госдолга — отличная идея (даже несмотря на то, что рост экономики в этой стране анемичен). Подразумевается, что не надо вообще сильно беспокоиться по поводу размера госдолга, а тем более по поводу структуры сроков его погашения. На самом же деле, японские политики и экономисты крайне обеспокоены этой ситуацией и не рекомендуют другим государствам копировать долговую политику своей страны.

В Европе, по общему признанию, совсем другое положение, здесь намного выше безработица и намного более сильны аргументы в пользу сохранения мер монетарного стимулирования, несмотря на риск повышения стоимости обслуживания долга в будущем. Напротив, в США, где экономика переживает сейчас уверенное восстановление, лучшим решением может стать ускорение движения к нормализации долговой политики. Не стоит надеяться, что иностранные кредиторы будут сохранять терпение вне зависимости от направления американской политики.

Оригинал публикации: America’s Looming Debt Decision

Elm və həyat
11 10 avqust 2016 (№24)
http://baki-baku.az

“Küləklər gülü”, Rozaseysm və Bakıda zəlzələ təhlükəsi

"Rozaseysm" anlayışını Ukrayna İnşaat Akademiyasının akademiki T.Əliyev elmə gətirmişdir. O, bu anlayışı inşaatda geniş işlədilən "Roza vetrov" - "küləklər gülü" anlayışının analogiyasında yaratmışdır. Öncə "küləklər gülü"nün mahiyyəti haqqında açıqlama verək.

Yaşayış məntəqəsində küləyin binalara təsirinin xüsusiyyətlərini öyrənmək üçün uzunmüddətli müşahidələr apararaq küləyin illik rejimini hansı səmtdən maksimum neçə bal gücündə əsdiyini, sürətini və s. parametrlərini, növünü (məsələn, Bakıda xəzri, gilavar və s. külək növləri olduğu bilinir) öyrənirlər. Öyrənilmiş bu rejim əsasında planda 3600 bucaq altında həmin rəqəmlərin maksimum qiymətini miqyasla çəkib həmin nöqtələri əyri xətlə birləşdirirlər. Alınmış qrafik (cizgi) gül, yarpaq şəkilində olduğu üçün ona "küləklər gülü" (rusca, "roza vetrov") deyirlər. Bu cizgi inşaatçılar üçün normativ sənəd sayılır. Bu və ya digər yaşayış məntəqəsində tikinti apararkən küləyin təsirini həmin cizgiyə əsasən nəzərə alırlar. Yaxud nəzərə alsalar yaxşı olar. Amma SSRİ Müdafiə Nazirliyi bu məsələyə ciddi yanaşırdı. Odur ki, o vaxtlar bütün kazarma və hərbi hospitallar, binaların içərisinin havalandırılması üçün unikal sayılan, “küləkqovuşan” ərazidə tikilirdi. Ona görə də, hazırda kazarma və hospitalların yerləşdiyi və onlara bitişik ərazidə həmişə sərin olur.

Bəs "rozaseysm" - "zəlzələ gülü" nə deməkdir? Öncə onu deyək ki, T.Əliyev 25 noyabr 2000-ci il Xəzər zəlzələsindən dərhal sonra Bakıda və Bakıətrafı kənd və qəsəbələrdə vizual müşahidələr aparmış və topladığı faktları ümumiləşdirərək belə bir nəticəyə gəlmişdir: bina və qurğularda zəlzələdən dağılma, zədələnmə effekti onların ocağa tərəf necə yönəlməsindən birbaşa asılıdır. Məsələn, sahilyanı zonalarda sahil xəttinə paralel uzanan daş hasarlarda dağıntı çox olmuşdur, tini (sərtliyi böyük olan tərəfi) dənizə tərəf olan hasarlarda isə, demək olar ki, dağıntı müşahidə olunmamışdır. Həmin zəlzələnin ocağı dənizin içərisində olduğuna görə (ϕ =40.00°N, λ =50.00°E və ϕ =40.10°N, λ =50.10°E,) seysmik dalğa cəbhəsi sahil zonalarında bina və qurğulara bu yöndən gəlib çatmışdır. Zəlzələ təsiri sərtliyi az olan tərəfdən divarları daha çox dağıtmışdı. Digər tərəfdən T.Əliyev nəzərə almışdı ki, "Tektonik qırılma xəritəsi" vardır (Ахмедбейли и др., 1991) və bu xəritə bizə yaşayış məntəqələrinə nəzərən yaxın zəlzələ ocağının necə yerləşdiyini bildirir, daha doğrusu, bu və ya digər yaşayış məntəqəsində binaya seysmik dalğa cəbhəsinin hansı səmtdən gələcəyi öncədən bəllidir. Ona görə biz təklif etmişik ki, (Əliyev, 2005) "Seysmik xəritə" ilə yanaşı "Tektonik qırılmalar xəritəsi" də inşaatçı mühəndislər və layihəçilər üçün dövlət sənədi statusu qazansın. Biz bu məsələni ixtira səviyyəsinə gətirərək Azərbaycan Respublikası Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsindən ona patent almışıq: "Bina və qurğuların zəlzələyə davamlılığının artırılması üsulu" (ilkinlik tarixi 30.04.2002, ixtira №-si İ a2003 02 39).

Bakı şəhərinin də daxil olduğu, sahəsi 5900 kv.km olan Abşeron yarımadasının seysmikliyini öyrənmək məqsədi ilə bir sıra zəlzələ kataloqlarından istifadə olunmuşdur (Малиновски, 1935; Бюсь, 1948; 1952; 1955; Султанова, 1986; Цхакая и Папалашвили, 1973; Гасанов, 2003). Abşeron seysmik zonası Abşeron yarımadasını və ona bitişik olan adalar arxipelaqını əhatə edir. Bu zonada 1842-ci ildə baş vermiş güclü zəlzələ haqqında məlumata müxtəlif kataloqlarda rast gəlmək olar (Мушкетов, Орлов, 1893). Makroseysmik məlumatlara görə bu zəlzələnin Maştağa qəsəbəsində intensivliyi VIII bala çatmışdır. Həmin zəlzələnin ocağı dayaz olduğundan, böyük ərazini əhatə etmədiyindən və lokal xarakter daşıdığından Abşeron yarımadasının nisbətən sıx əhalisi olan yaşayış məntəqələrində zədələnmələr qeydə alınmamışdır. N.V.Malinovskinin məlumatlarına əsasən, Maştağa qəsəbəsində seysmik dağıntılar yerli mikrogeoloji şəraitdən asılı olmuşdur (Малиновский, 1948). Silkələnmələr qonşu yaşayış məntəqələrində zəif olmuşdur. Maştağa qəsəbəsindən qərbdə 6÷7 km-lik məsafədə yerləşən Kürdəxanı kəndində seysmik intensivlik VI ball hiss olunmuşdur. Yerli Abşeron zəlzələlərinin tədqiqat sahəsində hissoluma intensivliyi III-IV bala qədər, Xəzər zəlzələləri (1961, 1963, 2000-ci illər) VI-VII bala qədər hiss olunmuşlar. Bununla bərabər ocaqları Bakı şəhərinin qərb sərhədlərində yerləşən Bakı zəlzələlərinin intensivliyi şəhərin qərb hissəsində və episentrdə VI bala qədər hiss olunmuşdur. Bu zonada yerləşən zəlzələ ocaqlarından tarixi makroseysmik məlumatlara görə 6 iyun 1910; 31 mart, 8 aprel, 2 may, 24 iyul 1935; 7 avqust 1937; 23 fevral 1938-ci illərdə hiss olunan zəlzələlər baş vermişdir. Abşeron sonasının zəlzələ ocaqlarının əksəriyyəti Xəzər dənizinin sahilinə yaxın yerlərdə, Nargin və Çilov adalarında, Suraxanı, Sabunçu, Maştağa rayonlarında və Bakının qərbində yerləşirlər. Abşeron zəlzələlərinin təsir sahələri geniş ərazini əhatə etmir və yerli xarakter daşıyır. Onların maksimal intensivliyi, adətən, bir yaşayış məntəqəsini əhatə edir. Bu ərazidə yerləşən zəlzələ ocaqları dərində yerləşmir və yaranan seysmik effektin kəskin sönməsi müşahidə olunur. Abşeron seysmoaktiv zonası Xəzər dənizi ilə həmsərhəd olduğundan bu zonada baş vermiş zəlzələlər qapalı makroseysmik sahələrə malik deyildir. Quru ərazidə hiss olunmuş Xəzər və Abşeron yarımadasında baş vermiş zəlzələlərin bəzilərinin izoseyst xəritələri var və bunlar əsasən XII ballıq MSK-64 seysmik cədvəli üzrə V-VI-VII intensivliklərinə görə qurulmuşdur. Ümumilikdə, Abşeron yarımadasının seysmikliyi yerli, yaxın və uzaq zəlzələ ocaqlarının təsiri ilə şərtlənir. Seysmostatistik məlumatlardan göründüyü kimi, 1667-2003-cü illər ərzində Bakı şəhərində hiss olunan zəlzələlərin maksimal intensivliyi VII bala qədər olmuşdur (Qaravəliyev, 2007). Deyilənləri əyani olaraq tərtib olunmuş xəritə-sxemdən görmək mümkündür.

T.Əliyev, E.Qaravəliyev,
AMEA Respublika Seysmoloji Xidmət Mərkəzi

Bakı küçələri
12 10 avqust 2016 (№24)
http://baki-baku.az

Bakının Əlizadə küçəsi. Tanış olaq

Əvvəllər Bakının “Baryatinski”, daha sonra “Fioletov” küçəsi hazırda Əbdülkərim Əlizadənin adını daşıyır. Bilənlər bilirlər, bilməyənlər üçün deyirik:

Əbdülkərim Əli oğlu Əlizadə 1906-cı ildə Bakının Bilgəh kəndində doğulmuşdur.

Şərqşünas-alim, tarix elmləri doktoru, professor, əməkdar elm xadimi, Azərbaycan EA-nın akademiki, SSRİ Dövlət mükafatı laureatıdır.

1930-cu ildə Leninqrad Şərqşünaslıq İnstitutunu bitirmişdir.

1931-44-cü illərdə Ə.Əlizadə Leninqrad Şərqşünaslıq İnstitutunda və Leninqrad Dövlət Universitetində, ADU-da, SSRİ EA-nın Şərqşünaslıq İnstitutunda baş elmi işçi olmuşdur.

1944-50-ci illərdə Azərbaycan EA-nın Tarix İnstitutunun direktoru olmuşdur.

1950-57-ci illərdə qədim və orta əsrlər tarixi şöbəsinin, şərqşünaslıq şöbəsinin müdiri, ictimai elmlər üzrə akademik katib olmuşdur.

1958-79-cu illərdə Şərqşünaslıq İnstitutunun direktoru, mətnşünaslıq və məxəzləri çapa hazırlama şöbəsinin rəhbəri olmuşdur.

60-a qədər əsəri nəşr olunmuşdur.

ASE Baş Redaksiyasının üzvü olmuşdur. Ə.Əlizadə Yaxın şərq ölkələrinin səlcuqlar və monqollar dövrünün tədqiqatçısıdır. Nizaminin "İsgəndərnamə" əsərinin "Şərəfnamə" hissəsini, "Sirlər xəzinəsi", Rəşid-əd-dinin "Cami Ət-Təvarix" Məhəmməd ibn Hinduşah Naxçıvaninin "Dəstur Əl katib fı təyin əl məratib", A.A.Bakıxanovun "Gülüstani irəm" və bir sıra başqa əsərlərinin çapa hazırlanması onun rəhbərliyi və iştirakı ilə olmuşdur.

Ə.Əlizadənin əsərləri ingilis, alman, ərəb, türk, fars və bir sıra başqa dillərə tərcümə olunmuşdur.

Əbdülkərim Əlizadə bir sıra orden və medallarla təltif olunmuşdur.

1979-cu ildə Bakıda vəfat etmişdir.

Türk dilimiz
13 10 avqust 2016 (№24)
http://baki-baku.az

Iki sanyjak ýumurtga

(Türkmençe hekaýa)

( Ä –Ə və AE kimi oxunur; J j- C;  Ž –J;  Ň -N,Ng; W –V; Y –I və ya İ;  Ý –Y kimi oxunur)

Öýüň gapysy kakylanda garryja(qoca) aýal (qadın) tapdan (tabdan,gücdən) gaçan aýaklary bilen (ilə ) assajyk(astaca) ýöräp (yürüyüb,gedib), gapyny açdy.
Görse, şehit bolan oglunyň gullukdaş dostlary gelen eken. Saglyk-amanlyk soraşylandan soň, gelen ýigitleriň uzyn boýlusy şeýle diýdi:
- Daýzajan (xalacan), biziň kän (çox) wagtymyz ýok, birki sagatlyk rugsat alyp gaýtdyk. Aýak üstünden hal-ýagdaýlaryňyzy soraýaly diýdik.
Garryja aýal aljyraňňylyk (narahatlıq, təlaş)bilen:
- Bolmaz ahyryn, bir zatlar hödür etmän göýbermen – diýdi.
Ýigitleriň biri sagadyna (saatına) seredip (seyr edib,baxıb):
- Bolýa, daýza jan! Garnymyz-a dok, welin (amma), şonda-da herimize iki sanyjak ýumurtga çakyp berseňiz iýäýeris - diýdi.
Aslynda ýigit garry aýala kynçylyk (sıxıntı) döretmejek bolup şeý diýipdi. Howluda gezip ýören towuklary görüp, ýumurtga kändir (çoxdur) öýdüpdi. Towuklaryň soňky günlerde bary-ýogy iki sanyjak ýumurtga guzlanyny, öýde başga hiç zat ýokdugyny nireden bilsin?! Garry aýal aşhana tarap ugrady. Şol (bu) wagt gapdalky otagda oturan ýigitler bilen bile gulluk edýän wagtlary dönükler tarapyndan şehit edilen ogluny ýatlaýardy. Ol hem dostlary kimin çakylan ýumurtgany gowy görerdi (xoşlayardı). Garry aýal titreýän elleri bilen ýumurtgany çakjak wagty öz içinden gynanýardy we garypdygyny bildirmezlik üçin çäre gözleýärdi. Ýigitleriň hersine iki ýumurtga çakmalydy. Olar tabakda hersine diňe bir ýumurtga görenlerinde name (nə) diýer? Garry aýal, köp wagt pikirlenip durman, ýumurtgalary çakdy. Birdenem ýüzi şadyýanlyk bilen ýylgyryp, gözlerine ýaş aýlandy. Her ýumurtganyň içinden goşa sarysy çykypdy.

Ностальгия
14 10 avqust 2016 (№24)
http://baki-baku.az

Манифест голливудского крестного отца

Марлон Брандо появился на свет в апреле 1924 года в крупнейшем городе Небраски – Омахе. Кроме Марлона, в семье Брандо росли две дочери – Френсис и Джослин. Семейная идиллия, которой наслаждались дети, вскоре закончилась – родители разошлись. Чуть позже Марлон, оставшийся с отцом, не выдержал вечных придирок и ушел к матери, где, в общем-то, было не легче – постоянные попойки матери, сильно сдавшей после развода, также были невыносимы. Марлон Брандо уходит из дома и отправляется покорять Нью-Йорк.

Трудно давалась будущей звезде Голливуда не только жизнь с родителями, но и образование. Из школы парня исключили за пристрастие к мотоциклам – любил разъезжать на байке по школьным коридорам. Из военной академии в Миннесоте Брандо также выгнали с позором за безобразное поведение. Этому факту юноша невероятно обрадовался.

ОТ ВОДИТЕЛЯ ГРУЗОВИКА ДО «ТРАМВАЯ ЖЕЛАНИЯ»

Поначалу покоритель Нью-Йорка жил в городе своей мечты не очень хорошо: ночевал, где придется, подрабатывал водителем на грузовике, лифтером, продавцом. Через какое-то время Марлон Брандо стал учеником актерской студии, параллельно начав играть во второсортных спектаклях. Большего тогда парень и не хотел – водились небольшие деньжата, да и среди девушек Брандо был популярен.

Первая серьезная роль Брандо в спектакле 1944 года «Я помню, мама» привлекла внимание театралов. Критики отзывались о Марлоне как о молодом многообещающем актере. Следующие постановки были неудачными и молодой звезде приходилось их «вытягивать»: «Кандида», «Флаг поднят», «Кафе для водителей грузовиков».

Роль Стэнли Ковальского в пьесе Теннеси Уильямса «Трамвай "Желание"» (1947) принесла Марлону Брандо поистине грандиозный успех. Однако, несмотря на преданную любовь к театру, молодой актер решил не останавливаться на достигнутом. Следующей вершиной, которую Брандо предстояло покорить, стал кинематограф.

ОН НИКОГДА НЕ СТАВИЛ СЕБЯ ВЫШЕ ДРУГИХ

Марлон Брандо был убежденным сторонником системы Станиславского. Первые же работы молодого актера существенно подняли уровень американского кинематографа. Омар Шариф, Уоррен Битти, Роберт де Ниро и многие другие великие американские актеры считали и считают Марлона Брандо своим учителем.

Пришедшая с первых фильмов популярность не испортила простого парня из Омахи. Он никогда не ставил себя выше других, а свой талант при съемках раскрывал не сразу, а по нарастающей, точно выверенными порциями.

В 1950 году Марлон Брандо снимается в фильме Фреда Циннемана «Мужчины». Актер сыграл роль инвалида-колясочника, ветерана Второй мировой войны. Герой Брандо проходит тяжелый путь от полнейшего разочарования в жизни до счастливой жизни с любимым человеком. В «Мужчинах» Марлон впервые отказывается от всех тех актерских качеств, которые стремительно сделали его столь популярным: выразительности движений, сексуальности, невероятной привлекательности. Скупой стиль игры, несвойственный Брандо, тем не менее, удался ему на славу, в очередной раз продемонстрировав высший пилотаж актера.

После «Мужчин» уже никто не сомневался в том, что молодой человек уже стал величайшим американским актером своего времени.

БЫВШИЙ БАЙКЕР В РОЛИ БАЙКЕРА

Успех Марлона Брандо был ошеломительным – из обычного парня он в одночасье превратился в нового голливудского идола. К середине 50-х годов, имея за плечами съемочный опыт всего нескольких фильмов, актер стал секс-символом Соединенных Штатов. Его манера игры, построенная на импровизации, своеобразном, подчас деревенском юморе и просто радиационном потоке сексуального излучения создали самый необычный образ среди актеров Голливуда.

Следующая роль, еще более упрочившая положение Марлона Брандо на американском киноолимпе, пришла к нему в 1952 году. Актер сыграл главную роль вождя мексиканской крестьянской революции в картине по сценарию Дж. Стейнбека «Да здравствует Сапата!». Далее последовали неподражаемые роли в «Юлии Цезаре» и «Хулигане». Именно главный герой «Хулигана» считается исследователями прообразом не только героя-бунтаря эпохи рок-н-ролла, но и образа мотоциклиста, который потом был умело переработан и подхвачен идеологами субкультуры байкеров. Роль в фильме «На набережной» (1954) завершила своеобразную эволюцию «молодого героя» в исполнении Брандо. Роль бывшего боксера, в котором пробуждаются неведомые ему ранее чувства – человечность, тяга к справедливости и лиричность – принесла Марлону Брандо «Оскар».

КРЕСТНЫЙ ОТЕЦ ПОЧЕМУ ОТКАЗАЛСЯ ЗАБИРАТЬ «ОСКАР»?

В начале семидесятых, после десятилетнего относительного затишья, Марлон Брандо снова в один момент взлетел на вершину американского киноолимпа. В 1972 году Фрэнсис Коппола пригласил актера на роль гангстерского босса Вито Корлеоне в ленте «Крестный отец». Невероятный талант голливудского идола перевернул все привычные на тот момент стереотипные представления о том, как именно должен выглядеть гангстер.

Герой Брандо предстал перед зрителем в целой череде образов от благообразного джентльмена до неряшливого старика, в которого он превратился после нападения. Роль Карлеоне считается одной из самых масштабных и сложных не только в карьере Марлона Брандо, но и в истории американского кинематографа в целом. За эту работу Марлон Брандо получил свой второй «Оскар», однако отказался забирать награду в знак солидарности с североамериканскими индейцами, подвергающимися дискриминации со стороны белого населения Соединенных Штатов.

ПОСЛЕДНЕЕ «ТАНГО»…

Ведущим актером семидесятых Марлон Брандо стал после выхода в том же 1972 году еще одной киноленты с участием актера – фильма Бернардо Бертолуччи «Последнее танго в Париже».

Многогранная драма о связи двух людей разных возрастов – пожилого овдовевшего мужчины и молодой женщины стала вершиной актерской игры Марлона Брандо. Актеру удалось виртуозно, в тончайших деталях и нюансах передать эволюцию жизненной позиции главного героя – от грубого, бесчувственного, побитого жизнью самца до ранимого романтика, искренне полюбившего свою партнершу и поплатившегося за это своей жизнью.

«Последнее танго в Париже» стало не только вершиной творческой карьеры Марлона Брандо, но и его последней значительной работой в кино. После картины были еще «Излучины Миссури», «Супермен», «Апокалипсис сегодня». Все эти ленты были успешными как в плане искусства, так и своими кассовыми сборами, однако Марлон в них не показал той полноты своего актерского мастерства, которой он блеснул в «Крестном отце» и «Последнем танго».

…И РЕШИЛА ЗАНЯТЬСЯ ПИСАТЕЛЬСТВОМ

В начале восьмидесятых Марлон Брандо объявил о завершении своей актерской карьеры. Звезда Голливуда решила заняться писательством, однако даже после формального завершения деятельности в области кинематографа Брандо периодически снимался в фильмах в восьмидесятых на экраны вышли киноленты с его участием «Формула», «Сухой белый сезон», «Новичок» - в общей сложности десять фильмов, в большинстве из которых актер появлялся в небольших, порой эпизодических ролях.

НИКОГДА НА БЕЛЫХ НЕ ЖЕНИЛСЯ

Великий Марлон Брандо был взрывоопасен не только на сцене или съемочной площадке. Личная жизнь актера, как и его карьера, полна удивительных драм, взлетов и падений. Марлон предпочитал преимущественно восточных красавиц, а с белыми девушками принципиально не хотел иметь никаких отношений. Хотя периодически влюблялся и в белых, но никогда на них не женился.

Официально Марлон был женат дважды. Первой его женой стала киностатистка Анна Кашфи. Любовь была сильной и недолгой – тяжелые характеры супругов вскоре привели к постоянным скандалам. Брак, во время которого у них успел родиться сын, распался. Второй женой стала актриса Мария Луиза Кастенаде, брак с которой оказался столь же непрочным. Мария Луиза родила Марлону двоих детей.

Третья из главных муз Марлона Брандо – таитянка Тарита – не была официальной женой актера. С Таритой Брандо жил начиная с 1963 года на собственном маленьком островке, купленном неподалеку от берегов Таити. Тарита родила актеру сына и дочь. Интересно отметить, что вторая жена Марлона, Мария Луиза, в 1935 году сыграла роль девушки-туземки в фильме «Мятеж на «Баунти»» (1935). Тарита сыграла эту же самую роль в одноименном фильме в 1962 году.

Официально признанных Марлоном Брандо детей – шесть. Они носят его фамилию. Остальные же (а сколько их – трудно сказать) никогда не встречались со своим отцом, а многие даже не знают о своем происхождении. Практически все дети Марлона имеют неудачную судьбу – как минимум, в личной жизни. Одна из дочерей актера совершила самоубийство в 25-летнем возрасте. Старший сын в 1990 году был осужден за убийство.

СТАЛ БАНКРОТОМ И ДОЖИВАЛ В ЖАЛКОМ БУНГАЛО

Жизнь великого актера подходила к грустному финалу. Марлон Брандо страдал от слабоумия и ожирения, отказывался от пищи и практически не мог разговаривать. Лечиться актер отказывался. Очень большое значение Марлон придавал своим похоронам. Надиктованные им инструкции по проведению обрядов занимали многие километры магнитофонных лент и десятки часов записей.

Незадолго до своей кончины величайший голливудский актер потерял практически все свое состояние. Долг обанкротившегося Брандо составлял более 11 млн долларов. Последние дни Марлон доживал в жалком бунгало и получал лишь правительственное пособие. Кинонаграды, в том числе и «Оскар», он прятал от своих кредиторов под кроватью. 1 июля 2004 года от фиброза легких Марлон Брандо скончался в полной нищете.

Подготовил: Məmməd Rauf

Modulyasiya
15 10 avqust 2016 (№24)
http://baki-baku.az

İçərişəhər

 

 

 

 

Eniqma
16 10 avqust 2016 (№24)
http://baki-baku.az

Nizaminin əsərlərində hansı gizli şifrələr var?

Zaman-zaman xeyli sirləri bəşəriyyətdən gizlədən ezoteriklər də yeddi rəqəminin batini mənalarını tam olaraq aça bilməyiblər. Qədim Skif, Babil, Misir mədəniyyəti bu rəqəmi müqəddəsləşdirib.

Qurani-Kərimdə də yeddidən tez-tez istifadə olunur:

“Yer üzündə nə varsa, hamısını sizin üçün yaradan, sonra səmaya üz tutaraq onu yeddi qat göy halında düzəldib nizama salan O'dur (Allahdır)! O, hər şeyi biləndir!”

Fizikada səs tezliklərinin yaratdığı enerji dalğalarının hərəsinin bir rəngə çalması artıq aksiomadır. Bunu insan psixologiyası və daxili aləminin mənəvi vəziyyətinə tətbiq etdikdə eşitdiyimiz səslərin hamısının rəng, gördüyümüz rənglərin isə başdan-ayağa səslərdən ibarət olduğu qənaətinə gələrik. Dünyaca məşhur azərbaycanlı alim Rafiq Əliyevin “Segahı görürəm” adlı elmi-riyazi konsepsiyası və eyni adlı kitabı, həmçinin görkəmli mineroloq-kristolloqraf Xudu Məmmədovun xalçadakı naxış və ilmələrin, kiçik minerallardakı harmonik rənglərinin insanla danışa bilmək qabiliyyətində olması qənaəti bizi bu iki prinsip haqqında daha müfəssəl düşünməyə məcbur edir.

Həyat fəlsəfəsini ən dərin qatlarına kimi əks etdirən muğamda şöbələrin “rəng” adlandırılması və saylarının yeddi olması, həmçinin həyatı özündə təcəssüm etdirən əsas rənglərin də yeddi olması faktı səs-rəng sintezini insanlara mükəmməl şəkildə çatdırır. İsa peyğəmbərin müğənninin səsinə qulaq asmağın insana yalnız və yalnız fayda verəcəyini vurğulaması musiqinin kamil şəxsiyyət yetişdirəbilmə məharətini göstərir. İnsandakı mənəvi inkişaf təbəqələrindəki kimi musiqidə notların sayının da yeddi olması faktı buna əyani sübutdur. Göylərin yeddi qatı məsələsi isə, bu sintezin sonunda insanın səmalara yüksəlmək bacarığını təsdiqləyir.

Sufi ədəbiyyatında yeddi rəqəmi

Ezoterik təlimlərdə və təsəvvüf mətnlərində yeddi-bitmiş fəza, tam bir dövrdür. Mikrokosmosla makrokosmos, yəni insanla kainat arasındakı qarşılıqlı əlaqə zamanı qət edilən yolların sayı yeddi olduğu üçün təsəvvüf bu rəqəmdən mütəmadi olaraq istifadə etdi. Yeddi rəqəmi təsəvvüf mətnlərində öz fəlsəfəsini birbaşa olaraq açıqlamadı. Yeddi məfhumu müxtəlif rəmzlərlə ifadə olunaraq gizli bir qayə kimi qaldı.

Böyük sufi Fəridəddin Əttar özünün “Yeddinci  vadisi”ndən sonra Ali Enerjinin təcəssümü olan Simurqu yaratdı. Müxtəlif sayda olub xeyli yol qət edən quşlardan yalnız  otuzu sonuncu ali mərhələyə çatandan sonra Simurqa dönə bildilər. XII əsrin böyük sufisi olan Əttar “Məntiq ət-teyr” əsərində eşq yolçularını çox ağır, təhlükəli bir yolda yeddi vadidən keçirir. Buradakı “yeddi vadi” təbii ki, rəmzi mənada işlənib. O, əslində insanın Ali Enerji ilə vəhdətini yaradan yeddi lətif çarxı (hindlilər ona çakra deyir), yeddi məqamı ifadə edir. Əttarın 30 eşq yolçusu yeddinci vadidən-sonuncu məqamdan keçəndən sonra aşiqlə məşuq arasındakı maneələr yox olur. Damlanın Ümmanla birləşmə prosesi baş verir. Yeddinci vadini qət edən yolçu özünü Kainatın Ümumi Enerjisinin bir zərrəsi hesab edir.

Rəqəmlərin bətnində gizlənən mistik mahiyyət özünü təsəvvüf ədəbiyyatında hər zaman daha qabarıq əks etdirib. Sufi ədəbiyyatında rəqəmlərin kainatla, kosmosla əlaqəsi və ahəngdarlığı xüsusi rəmzlərlə göstərilib. Bu mətnlərdəki “yeddi məqam” obrazlı şəkildə “yeddi qəsr”, “yeddi vadi”, “yeddi tağ” adlandırılıb.

IX əsr alimi Hüseyn Nuri “Məqamət əl-qülub” əsərində “yeddi konsentrik qəsr” simvolikasından istifadə edərək canın Allaha yönəlməsi yolunu təsvir edir.  Müəllif burada göstərir:

“Allahı tanıyanların qəlbində yeddi qəsr var. Allah möminlərə bu qəsrlərdə yaşamağı əmr etdi, şeytan kəmarda qaldı. Bu qəsrlərin hərəsi bir rəngə çalırdı”.

“Yeddi məqam” nədir?

Təsəvvüf mətnlərindəki “yeddi vadi”, “yeddi günbəz”, “yeddi qəsr”, “yeddi cam” anlayışları, əslində, yeddi mərkəzin kodları, bədii rəmzi ifadələridir.

Bəs yeddi mərkəzin özü nədir? Təqdim edəcəyimiz yazıda Şərq intibahının müəllifi, böyük Nizami Gəncəvinin əsərlərindəki yeddi rəqəminin sakral mənalarından və işlənmə mexanizmindən söhbət açılacaq. Dərin bilgi sahibi olan Nizami qədim Şərq mistikası ilə antik yunan elmini o qədər ustalıqla sintez edib ki, bu gün də araşdırmaçılar Şeyxə aid olan mətnləri tam düzgün aça bilmirlər. Nizaminin məşur “Yeddi gözəl” poemasında sirli yeddi günbəz var ki, onlar insanın “qış”ını “bahar”la əvəz edir. Onda kamilliyin təcəssümü olan ruhi reformasiya yaradır. Nizamidəki yeddi günbəzə keçməmişdən əvvəl bu mərkəzlər haqqında bir-iki cümlə deməliyik:

Kainatın kiçik modeli olan insan bədənində  paralel və meridianlara bənzər  xətlər var. Bu xətlərin birləşmə nöqtəsi bioaktiv nöqtələr hesab edilir. İnsan bədənində 600-ə qədər bioaktiv nöqtələr var ki, qədim Çin təbabəti də məhz onların vasitəsilə tətbiq olunur. Onurğa sütunumuz isə bədənimizdə ekvator xətti rolunu oynayır. Ekvator Yer kürəsini iki bərabər hissəyə böldüyü kimi, onurğa da insanın vücudunu iki bərabər hissəyə ayırır. Amma o, təkcə vücudu yox, insana məxsus enerjini də iki hissəyə - in və yan enerjilərinə bölür. Çünki onurğa sütununda sakrum adlanan sümükdə  ilan təki qıvrılıb yatan gizli enerji var. Bəşər tarixinin əksər insanlarında, eləcə də hazırda yaşayan adamların əksəriyyətində həmin enerji yatmış vəziyyətdədir. Buna Kundalini enerjisi deyilir.

Kundalini sanskrit dilində “halqa-halqa burulmuş ilan” deməkdir. Bu, hər insanda ilan kimi halqalar şəklində burularaq onurğanın əsasındakı sakrum sümüyündə yerləşən kosmik enerjidir. O, əslində enerji bankıdır. İnsanın cismini və ruhunu enerji ilə təmin edən Kundalini dünyanın 90 faiz insanında passiv vəziyyətdədir. Qıvrılmış Kundalini enerjisi onurğa sütunu boyu xüsusi kanalla növbə ilə lətif çarxları keçir və insanı təmizləyir. Çünki onurğa sütunu boyuna yeddi mərkəz var. Yatmış enerji də bu mərkəzdən keçəndən sonra insanı kamilliyə doğru aparır.

Burada dayanaq və yenə də Əttarın “yeddi vadi”sinə, Nizaminin isə “yeddi günbəz”inə baş vuraq. Əslində həmin vadilər və günbəzlər Ali Enerjidən bir nişanə, zərrə olan mikroenerjinin hərəkət etdiyi yeddi çarxdır, yeddi mərhələdir. Sadəcə Əttar və Nizami kimi dahilər bu mürəkkəb tendensiyanı ustalıqla obrazlaşdıra biliblər. Klassik ədəbiyyatı hamımız oxumuşuq. Bəlkə də ən çox rastımıza çıxan ifadələr qəzəllərdə bülbülün qəfəsdən qurtulması və oradan xilas olmaq istəyi ilə bağlıdır. Gizli Şərq mistikasını dərindən bilən İmadəddin Nəsimi əbəs yerə bülbülü əsir olduğu qəfəsi sındırmağa və onu yeni gülüstan tələb etməyə çağırmırdı. Nəsimidən başqa bir nümunəyə diqqət edək:

“Çıx qəfəsdən, gəlgil ey bülbül, gülüstan seyrin et,
Bas qədəm meydani-eşqə görəsən məvayi-eşq”

Böyük Nəsimi əlbəttə ki, burada  yaxşı cəh-cəh vurmağı ilə ad çıxaran bülbül adlı quşa müraciət etməyib. O, sadəcə insanda yatıb qalan Ali Enerji zərrəsinin – Kundalini enerjisinin oyanmasını “bülbülün qəfəsdən çıxması”na bənzədib. İlkin mərhələ uğurla başa çatırsa, yəni, yeddi mərkəzdən birincisi qət edilirsə, insan özündə sözlə ifadə oluna bilməyəcək rahatlıq, azadlıq, çəkisizlik hiss edir. Onun yaradıcı istəyi bundan sonra daha da artır. Uzağa getməyək, yazıçı, rəssam və bəstəkarları göstərsək, kifayətdir.

Nizamidəki  gizlinlər

İndi isə Şeyx Nizaminin yeddi mərhələni necə təsvir etdiyinə nəzər salaq. Yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi Nizami yüksək intellekt sahibi olaraq antik yunan mədəniyyətini Şərq mistikası ilə ustalıqla sintez edib. O, “Sirlər xəzinəsi”, ”Yeddi gözəl” kimi poemalarında adi hekayə ilə bir çox gizli məqamları diqqətə çatdırır.

Nizami, oğlu Məhəmmədə nəsihətində peyğəmbər tərəfindən iki elmi - tibb və ruh elmini öyrənməyin vacib olduğunu bildirir. Oğluna bu iki elmin göbəyində xoş ətrin - müşkün olduğunu deyir. Buradakı xoş ətir kamillik pilləsinə aparan enerjinin, onun gözəl rayihəsinin ifadəsidir. Şeyx, oğlu Məhəmmədə bildirir ki, həmin işığı hərəkətə gətirən adam hər iki dünyanın alimi olacaq.

Nizami yeddi rəqəminin simvolikasından daha çox “Yeddi gözəl” poemasında bəhrələnir. Çox təəssüf ki, bu poema Nizaminin o biri əsərləri kimi öz düzgün təhlilini hələ də gözləməkdədir. Amma burada Nizami bütün bəşəriyyətin xilas düsturlarını heyrətamiz şəkildə əks etdirib. O, insandakı gizli enerjini onda fəaliyyətsiz qalan mərkəzlərdə hərəkət etdirməyi cahillikdən kamilliyə aparan bir yolun düsturu kimi göstərir.

Əsərdəki Bəhram şah eşq yolçuluğuna səfər etmək istəyən şəxsdir. Bəhramın poemada deyildiyi kimi, “tikdirdiyi” yeddi günbəz əslində ruhunda onu Ali Həqiqətə çatdırmaq üçün saldığı körpülərdir. Yadınızdadırsa, poemada Bəhrəmın “Qış məclisinin vəsfi və yeddi günbəz tikdirməsi” bölməsi var. Burada “qış fəsli” Bəhram şahın həmin yeddi məqamdan əvvəlki ruh halının göstəricisidir. İlahi enerjini ruhunda hərəkətə çevirməyən Bəhram özünün qış çağını - qəflət yuxusunu yaşayır.

Əsərin sonunda isə onun ruhi durumu tam fərqli olur. Bəhram yeddinci çadırdan çıxdıqdan sonra qışı yaz əvəz edir. Bəhram yeddinci çadırdan çıxandan sonra görür ki, hər tərəf güllü-çiçəklidir, axar çayların şırıltısı, quşların cəh-cəhi adamı valeh edir. Nizaminin bu təsviri təbiətdə deyil Bəhramın ruhundakı dəyişikliyin tərənnümüdür. Kamilliyə varan insan özünün “yaz məclisi”ni açıq elan edir.

Klassik ədəbiyyatdakı məşhur “bahariyyə” anlamı da ruhun qəflət yuxusundan oyanıb “enerji vibrasiyaları”na qoşulmasının təsviridir. Hər halda, böyük Xətai martın 21-də başlayıb, iyunun 22-də başa çatan üç aylıq bir fəsli təsvir etməyib.

“Yeddi gözəl”də Bəhram ruhi baxımdan qış çağını yaşasa da, səbrsizliklə ondan xilas olmaq istəyir. Eşq yolçuluğunun əzabından, təhlükəsindən qorxmayaraq yeddi günbəzi inşa etdirir.

Poemada birinci günbəz qara rəngdə təsvir edilir. Burada hər günbəz bir ölkə, hər ölkə isə bir planet, hər planet isə həftənin bir günü ilə əlaqəlidir.

Böyük şərqşünas Bertels “Nizami”  kitabında bu haqda yazır:

”Bütün müsəlman aləmində həftənin günlərinin adları astronomik təsəvvürlə bağlı deyil. Həftənin hesabı şənbədən başlanır. Qalan günlər isə “şənbədən sonra birinci”, “şənbədən sonra ikinci” və s. adlandırılır. Avropada isə həftənin günlərinin adları planetlərlə əlaqədardır. İndi onlar çox dəyişik şəklə düşüb. Amma yenə də müəyyən edib görmək olar ki, onların sıralanması Nizamidə gördüyümüz kimidir”.

Bertels Nizaminin yeddi ünsüründən çox böyük ustalıqla istifadəsini heyranlıqla ifadə edir. Şeyxin bu üstünlüyünü onun qədim mədəniyyətləri bilməsi ilə əlaqələndirir.

(ardı olacaq)

Elmin Nuri,
“Aydın yol”

Sərgi salonu
17 10 avqust 2016 (№24)
http://baki-baku.az

“LAS MENINAS”

Fəlsəfə, dil bilgisi və rəsm təhsili aldı. İlk müəllimi Herera oldu, daha sonra Pacheco’nun tələbəsi oldu. Hər iki müəlliminin ən başarılı tələbəsi olan Velazquez Kral IV Felipe’nin sarayına rəssam olaraq göndərildi və qısa zamanda kralın etimadını və dostluğunu qazandı.

Hazırladığı portretlərlə adını dillər əzbərinə çevirən rəssamın işıq oyunları və tablolarında yaratdığı fərqli ab-hava İspaniyanın gənc sənətçilərinə də ilham verdi. Bodeqon janrında yaratdığı əsərləri ilə diqqət çəkən  Velazquez’in ən məşhur tablosu “Las Meninas” heyrətamiz bir özəlliyə sahibdir. Tablosunda özünü də rəsm personajları arasında yerləşdirən Velazquez, əsərdəki bu yaradıcılıq oyunu ilə sirrli bir ab-hava yarada bilir. Kral IV Felipe’nin qızı Margarita və xidmətçisi rəsmi hazırlayan Velazquez’in yanında mövqe tutur. Arxa tərəfə yerləşdirilmiş bir aynadan isə Kral və kraliçanın əksi görünür. Beləcə, rəsm, ayna obyekti sayəsində kənardakıları da içəri daxil etməkdədir. Rəsmin hazırlandığı zamanın-anın rəsm edilməsi rəssamı məşhurlaşdıran xüsusi əsaslardandır. Qeyd edək ki, qəzetimizin 13-cü sayında təqdim etdiyimiz, 1434-cü ildə çəkilmiş “Arnolfini’nin evlənməyi” adlı əsərin müəllifi, Hollandiya rəssamı Jan Van Eyck yuxarıda vurğulanan ayna metodundan rəsm tarixində istifadə edən ilk sənətçi olmuşdur.

Velazquez’in Qərb rəsminə fərqli məkan çalarları ilə qazandırdığı əsərləri də diqqətə layiqdir.

  • Əsərin müəllifi: İspan rəssam Diego Velazquez (1599-1660);
  • Əsərin adı: “Las Meninas”;
  • Axını: İspaniya rəsm məktəbi, barok;
  • Əsərin hazırlanma tarixi: 1656;
  • Əsərin orijinalı: Kətan üzərində yağlı boya ilə çəkilib;
  • Digər önəmli əsərləri: “The Tapestry Weavers”, “Venus and Cupid”;
  • Təsirləndiyi sənətkarlar: Fransisco, Pacheco;
  • Əsərin saxlandığı yer: Prado Milli Muzeyi, Madrid.

Hazırladı: Məmməd Rauf

ЧтоГдеКогда
18 10 avqust 2016 (№24)
http://baki-baku.az

Saçlarımız niyə ağarır?

Əslində bir saç teli, ortası boş olan və tərkibində melanin adlanan boya piqmentlərini ehtiva edən bir borucuqdan başqa bir şey deyil. Gənc yaşlarda bu boşluqda mövcud olan müəyyən bir maye saça rəng verən melanini canlı saxlayır, qoruyur. Yaşlandıqca dərimiz saçlarımızı və bədəndəki digər tükləri əvvəlki kimi sağlam şəkildə inkişaf etdirə bilmir. Tüklərin ortasındakı maye tükənir, boya hüceyrələri də öz funksiyasını əvvəlki kimi yerinə yetirə bilmir. Saçlar boyasız qalır, ağ rəngə, yəni əsl rənginə qayıdır.

Saçlarımızın tamamən ağarması prosesi 10 və ya 20 illik bir zaman dilimində baş verir. Əslində hər bir saç telinin rəngi ya qaradır (sarı, qırmızı, qumral və s), ya da ağ. Yəni hər bir saç teli yavaş-yavaş bozararaq ağarmır. Ancaq bu proses gedişatında saçlarımızın hamısı eyni anda ağarmadığı üçün, ağların sayı artdıqca saçlar açıqlaşan boz rəngdə də görünə bilir. Prosesin maraqlı tərəfi odur ki, boya hüceyrələri bəzi hallarda inkişafa yenidən təkan vermiş olurlar. Və getdikcə ağaran saçlar müəvəqqəti müddət ərzində yenidən tündləşmiş kimi də görünə bilirlər.

Cəmiyyətdə bir şok və ya həddindən artıq gərginlik keçirən birinin saçlarının bir gecədə ağardığı, bir müddət sonra isə yenidən əvvəlki rənginə qayıtdığı da söylənilir. Hətta bəzi tarixçilər Kraliça Mariya Antoinette'nin gilyotinə aparılacağı günün öncəki gecəsi saçlarının tamamilə ağardığını da yazırlar.

Saçların davamlı olaraq uzandığını, müəyyən bir müddətdən sonra tökülüb altdan yeni saçların çıxdığını nəzərə alsaq, mövcud saçın deyil, ancaq yeni çıxan saçın ağ ola biləcəyi, ona görə də saçların bir gecədə ağarmasının mümkün olmadığı aydın olur. Ancaq alimlər bu hadisənin bir neçə həftəlik bir prosesdə baş verə biləcəyini qeyd edirlər.

Qalxanabənzər vəzidə yaranmış problemlərdə, şəkər kimi xəstəliklərdə və həddindən artıq stress və ya şok vəziyyətlərdə rəngli saçlar tamamilə tökülə bilər və başda yalnız daha əvvəldən ağarmış saçlar qala bilər. Zamanla digər saçlarla birlikdə ağların yerinə də daha gur və qara saçlar çıxa bilər.

Saçların ağarması bəşəriyyət tarixində niyəsə həmişə problem olub. Bəzi insanları onu yetkinliyin və müdrikliyin simvolu olaraq gördüyü halda, tarix boyu müharibə qəhrəmanları bunu qocalığın və gücsüzlüyün əlaməti olaraq qəbul edərək daim saçlarını rəngləyiblər.

Bir məqamı da qeyd edək; Saçlarımızın buruq, dalğalı və ya düz olmasını da valideynlərdən aldığımız genlər müəyyən edir. Buruq bir saçı kəsəndə kəsimin düzbucaqlıya yaxın olduğunu, dalğalı saçın ellips, düz saçın kəsiminin isə dairə olduğunu görə bilərsiniz. Məhz bu saç kəsimlərinə görə bəzi saçlar dümdüz uzanarkən, bəziləri dərhal qıvrılmağa başlayır. Buruq saçlılar, saçlarınızı ütüləməyin, saçın strukturunu, yəni kəsiyinin şəklini dəyişmədən daimi düz saça sahib olmağınız mümkün deyil.

Hazırladı: Məmməd Rauf

Dırnaqlarımız necə uzanır?

Heyvanlar pəncələrini torpağı qazmaqda, müdafiədə və hücumda istifadə etdikləri üçün onların dırnaqlarının iti olduqları, insanların dırnaqlarının isə təkamül nəticəsində düzləşdiyi irəli sürülür. Ümumi mənada dırnaqlarımız saçlarımızla ortaq bir xüsusiyyətə sahibdir. İkisinin də görünən qisimləri ölü hüceyrələrdən əmələ gəlmişdir və kompozisiyalarında əsas maddə keratindir. Dırnaqlar barmağımızı mexaniki xarici təhlükələrə qarşı mühafizə edirlər. Xüsusilə əl dırnaqlarımız barmaqlarımız üçün çox əhəmiyyətlidir. Onlar olmasaydı dərimizin yumşaq təbəqəsi ilə əşyaları tutub qaldıra bilməzdik.

Əl və ayaq dırnaqlarımız dərimizin altındakı dırnaq dibinə çox yaxın olan köklərindən çıxır. Burada dırnaq çox incəlir və ağ rəngdə, yarım ay formasında olur. Bu hissə baş barmaqlarda çox qabarıqdır, digər barmaqlarda ola da bilər, olmaya da bilər, amma çox hallarda sərçə(çeçələ) barmağımızda çox görünmür. Kökdəki hüceyrələr ölü bir hüceyrə olan keratin ifraz edir və yeni hüceyrələr əmələ gəldikcə ölü dırnağı itələyir. Bu səbəblə də, eynilə saçlarımız kimi dırnaqlarınızı da kəsərkən ağrı hiss etmirik.

Dırnaqlarımız dərimizə hər iki tərəfdən elastik liflərlə bağlıdır. Bunun sayəsində də yanlardan bağlı olduqları üçün uzandıqca asanlıqla irəliləyirlər. Dəridəki yataqları ilə əlaqəsi kəsilən dırnaqlar ağarır və kəsilməyi gözləyir.

Əlimizdəki dırnaqların ayağımızdakılardan yeganə fərqi, daha sürətli, yəni həftədə orta hesabla 0,5 - 0,6 millimetr sürətlə uzanmasıdır. Yəni kəsməsək ildə 2,5 - 3,0 santimetr uzunluğa çata bilər. Ayaq dırnaqlarının uzanma sürəti bunun dörddə biri qədərdir.

Daha tez uzanan dırnaq orta barmaqdakıdır. Bəlkə də haqlı olaraq belə düşünə bilərik ki, barmaq nə qədər uzundursa, oradakı dırnaq da o qədər sürətlə uzanır. Bütün dırnaqlar isti havada soyuğa nisbətən daha tez uzanır. Dırnaqlarda uzanma sürəti yaş irəlilədikcə zəifləyir. Çox yuxarı yaşlarda bu sürət təxminən yarı-yarıya enir. Körpələrdə də dırnaqların uzanma sürəti yaşlılara nisbətdə daha yavaşdır.

Kənardan çox sadə bir quruluş kimi görünən dırnaqlarımız, əslində çox qarışıq və bu gün də tam olaraq aydınlaşdırılmamış bir quruluşa sahibdir. Dırnaq, daha doğrusu, onu təşkil edən hissə psixoloji dəyişmələrə qarşı da həssasdır. Stresli anlarda, uzun müddətli yüksək hərarət zamanı və ya zərərli içkilər qəbul etdikdə çatlayırlar, üzərilərində ləkələr əmələ gəlir, qalınlaşır və ya incəlirlər, yəni deformasiyaya uğrayırlar. Bu xüsusiyyətlərlə dırnaqlarımız həm də sağlamlıq vəziyyətimizin müəyyən edilməsində, orqanizmimizdə yaranmaqda olan problemlərin daha tez aşkarlanmasında önəmli rol oynayırlar.

Hazırladı: Məmməd Rauf

Masamızdan utanaq
19 10 avqust 2016 (№24)
http://baki-baku.az

Şahzadə Uilyamın toyu. Bukingem sarayı - FOTO

Bakı sakininin toyu. Durna teli sarayı - FOTO

Toy masası Türkiyədə - FOTO

Я женщина, и этим я права
20 10 avqust 2016 (№24)
http://baki-baku.az

Энне Бурда: от домохозяйки и обманутой жены до создательницы знаменитого журнала мод

28 июля исполнилось 107 лет со дня рождения женщины, имя которой известно всему миру благодаря знаменитому журналу мод «Burda moden». Энне Бурда, простоя немецкая домохозяйка, помогла обычным женщинам со скромными доходами выглядеть элегантно и стильно. Она сделала себя сама и предлагала всем желающим попробовать то же самое: к журналу прилагались качественные выкройки, по которым женщины могли самостоятельно шить одежду.

В эпоху СССР журнал «Бурда», как тогда его все называли, был невероятно популярен. Советских женщин привлекали сдержанность форм, удобство кроя и пригодность для повседневного употребления, в отличие от вычурности фасонов и яркости цветов «от кутюр». Красивая жизнь вдруг оказалась реальной и достижимой. Журнал ценили за доступность и точность выкроек, которые без труда можно было перенести на ткань. К тому же он открывал большой простор для самостоятельного творчества: используя идеи модного журнала, женщины их дорабатывали и видоизменяли.

Анна Магдалена Леммингер родилась в немецком провинциальном городе в 1909 г. Она рано вышла замуж, за владельца типографских мастерских Франца Бурду, и родила троих детей. По западным меркам доходы семьи были скромными, хотя Энне могла позволить себе нанять няню и домработницу. 25 лет она провела, занимаясь исключительно домом и детьми. Возможно, это продлилось бы и дольше, если бы не один случай, круто изменивший размеренную жизнь.

В 40 лет Энне узнала, что ее муж уже длительное время состоит в любовной связи со своей секретаршей, и та ему родила ребенка. Кроме того, муж подарил ей одну из типографских мастерских и журнал мод «Эффи моден». С помощью адвоката Энне отобрала у любовницы мужа журнал и возглавила его. На тот момент он не приносил дохода и не был популярен. Новая концепция была довольно простой: удобные и элегантные наряды, качественные выкройки, кулинарные рецепты и советы по благоустройству дома. Журнал был рассчитан на обычных женщин со средним уровнем дохода. Энне пропагандировала не слепое следование модным тенденциям, а поиски собственного стиля с помощью доступных средств.

Первый номер вышел в 1950-м г. В послевоенное время в Германии женщины мечтали о недорогой, удобной в носке и красивой одежде, и тираж журнала только за первые полгода вырос со 100 тысяч до 500 тысяч экземпляров. Энне благоразумно простила неверного мужа, он стал младшим партнером в ее бизнесе, а журнал получил семейную фамилию. Интересно то, что сама Энне не увлекалась ни шитьем, ни другими женскими хобби – только готовила она с удовольствием.

Энне Бурда посещала парижские и миланские модные показы, а потом адаптировала новые идеи для своего журнала. До 87 лет она управляла бизнесом самостоятельно, а после смерти матери в 2005 г. империю моды унаследовал ее младший сын Хьюберт. Родной город Энне – Оффенбург – называют в шутку Бурдапештом, а одна из его улиц получила ее имя.

Подготовил: Məmməd Rauf

 

 

 

 

Təqdimat
21 10 avqust 2016 (№24)
http://baki-baku.az

“İsa Allahın oğlu yox, quludur”, - deyib kilsəyə meydan oxuyan avropalı nəhəng

ISAAC NEWTON necə başardı?

Yoxsul bir ailənin oğlu idi. Atasını görməmişdi. O, dünyaya gələrkən atası vəfat etmişdi. Yalnızlıq içində böyüdü. Elə günlər oldu ki, sadəcə çörək və su ilə kifayətləndi. Evin ehtiyaclarını qarşılamaqçün məktəbdən ayrıldı. Harasa getmək üzrə evdən çıxarkən ağlına yeni bir fikir gələrdi, qayıdıb onu kağıza köçürərdi. Hətta bunu da ayaq üstə edərdi. Vaxtının çox hissəsini ağac altında kitab oxuyaraq keçirərdi.

“Məndən dünya və yaradılış haqqında soruşurlar. Söyləyim. Bu günəş, bu planetlər, quyruqlu ulduzların ahəngli və gözəl sistemi yalnız hər şeyə gücü yetən bir zatın iradə və qüdrətindən qaynaqlanır. Allah əbədi və sonsuzdur. O, zaman və məkan deyildir. Özümü çox xoşbəxt və bəxtiyar hiss edirəm. Çünki yaradanın nə olduğunu, O’nun bizə nələr verdiyini və bizim istər O’na, istərsə də bir-birimizə qarşı nə kimi cavabdehliklər daşıdığımızı kainatın güclü və möhtəşəm işığı altında açıq bir şəkildə görə bilirəm. Keçmişdə yalnış tanrılara inananlar gerçəklərə gözü açıq baxa bilsəydilər günəşə, aya, ölmüş insanlara sitayiş kimi boş inanclar əvəzinə, gerçək yaradana inanmağı öyrənə bilərdilər. Gerçəklər nədir? – Elmdir, fənndir, sonsuz kainatdır.”

Newton hələ uşaqikən təbiəti müşahidə edir, taxtadan oyuncaqlar düzəldirdi. Grantham’dakı bir məktəbə yazılsa da anası ailənin ağır dolanışığına qatqıda bulunması üçün onu məktəbdən çıxartdı, lakin daha sonralar bir qohumu ondakı düşüncə gücünün fərqinə varıb, bunu onun anasına dedi... Newton yenidən məktəbə yazıldı. Lakin Newton hər dəfə nəyəsə görə məktəbdən evə çağırılır və bununla əlaqəli olaraq da dərsləri ilə yaxşı məşğul ola bilmirdi. Anası da haqsız deyildi. Bu imkansızlıqlar Newton’u daha çox qamçıladı.

Uğur qazana bilmirdi. İçinə qapalı, zəif bədənli, yoxsul və başı aşağı olduğu üçün digər uşaqlar tərəfindən uzaqlaşdırılırdı. Amma bu uzaqlaşma onu başarıya apardı. Məktəbli Newton sürətlə birinciliyə yüksəldi. 19 yaşında Cambridge Universitetinə qəbul oldu. O zamanlar dəhşətli bir xəstəliyin virusu yayılıb, insanları məhv edirdi. Çox sonralar 1880-ci illərdə Pastore tərəfindən çarəsi tapılan bu xəstəlik vəba idi. Bütün məktəblər, universitetlər bağlandı. İsaac Newton evinə qayıtdı. Təbiətin əhatəli bağçalı evlərində özünü yetişdirməyə başladı. Hətta məşhur ‘cazibə qanunu’nu da burada isbat etdi. ‘Cazibə qanunu’ Newton’un başına gələn bir hadisə ilə xatırlanır. Hətta məşhur Fransız şairi Voltaire: “Ağacdan düşən alma hekayəsini Newton’un qardaşı oğlundan eşitdim”, - deyir.

Onun məşhur “Principia” adlı əsəri mexaniki elmin təməli hesab olunur. Heç bir maddə soldan, sağdan, yuxarıdan və ya aşağıdan hər hansı bir qüvvə tərəfindən təsir edilmədikcə hərəkət etməz. Yəni onun hərəkətsizlik qanununa görə bir cismi hərəkətə gətirmək üçün qüvvəyə ehtiyac var. Bu tapıntı sabit görünür, amma elə deyil. Newton “Principia”da məsələnin dərinliyinə enərək bunu ən incə detallarına qədər izah edir – təyyarələr, mərmilər, kosmos vasitələri yerə güc tətbiq edəndən sonra yuxarı qalxa bilirlər. Newton universal cazibə qanunu sayəsində ağacdan düşən bir almayla, günəş ətrafında müəyyən orbitlərdə hərəkət edən planetlərin cəzbetmə dərəcəsinin eyni cazibə qanunundan qaynaqlandığını tapdı və isbat etdi.

O, işıqla bağlı araşdırmalar da apardı. Məsələn “Optick” adlı kitabı bugünkü optik qanunların təməlini təşkil edir. Newton iddia edir ki, yer üzündəki bütün rənglər günəşdə ehtiva olunur:

“Günəş göründüyü kimi sarı deyil. İçində, insanların fərqində olmadığı, hətta əsrlər sonra belə bilməyəcəkləri əcaib rənglər var. Məsələn, göy qurşağı yağmurdan sonra günəşdən süzülüb göy üzündə asılı bir neçə rəngdən ibarətdir.”

Newton təbiət və kainatdakı bu həqiqətləri öyrəndikcə uca yaradanın varlığını daha çox hiss etdi. Kainat onun üçün heç zaman dayanmayan bir saat kimidir.

Kainatdakı mükəmməl düzəni gördükcə Galileo kimi Newton’un da Allaha olan sayğı və sevgisi günbəgün artırdı. Newton’a görə bilinməyən zamandan bəri çalışan sonsuz kainat ateizmə qarşı ən böyük dəlildir.

Heyif ki, söylədiyi və isbat etdiyi yeni fikirlər fransız elm adamları tərəfindən “boş səfsətələr” adlandırıldı.

Məhz buna görə bir ara ruh düşkünlüyünə qapıldı. Amma son anda çox yaxın dostu, məşhur Halley – quyruqlu ulduzu tapan astronom John Halley’in köməkliyi ilə bu mənəvi böhrandan yaxa qurtara bildi. Dostu Halley’in təkidi ilə dünyaca məşhur “Təbiət Fəlsəfəsinin Riyazi Qanunları” adlı əsərini yazdı. Səsi bütün Avropaya yayılmışdı. Kral Elm Akademiyası Newton’un məqalələrini böyük maraqla yayımlayırdı. O, hətta Akademiya üzvlüyünə və Cambridge Universitetində parlament üzvlüyünə seçildi. 1706-cı ildə Kral Dərnəyinin rəhbərliyinə də seçildi və 1708-ci ildə Kraliça Anna tərəfindən “Sir” titulu ilə mükafatlandırıldı.

İsaac Newton 35 yaşa gəlib çatmışdı. Bir çox kilsə qanunlarına qarşı çıxırdı. Məsələn, üçlü birlik “Trinity”(Teslis) inancını qəbul etmirdi. O, bu barədə belə deyirdi:

"Belə bir şey ola bilməz. Əgər belə bir şey varsa, deməli müqəddəs kitab İncil yalnış yönləndirilir və tamamilə yalnış şərh edilir."

Və:

"Tanrı birdir, İsa isə yalnız O’nun qulu və elçisidir!", - dedikcə kilsə hövsələdən çıxırdı.

Bu dahi adam bir müddət, ağacların arasında yerləşən yaylaq daxmasında yaşamağa başladı, zahidanə bir həyat sürdü. Burada, düzəltdiyi teleskopla Yupiteri seyr etdi, düşüncələrə daldı. Zaman-zaman quşların səsi, küləyin şirin nəfəsi və ətrafa ətir saçan şam ağaclarının arasında gəzintiyə çıxdı. Açıq, ucsuz-bucaqsız çöllərdə gəzməyi sevirdi.

Newton, dünyasını dəyişmədən öncə çap etdirdiyi son əsərinin son cümləsində belə deyir:

"Təbiət fəlsəfəsinin dincliyə qoğuşduğu gün əxlaqi fəlsəfənin sərhədləri də genişlənəcək. Çünki o zaman yaradanın nə olduğunu, O’nun bizə nələr verdiyini və bizim istər O’na, istərsə də bir-birimizə qarşı nə kimi cavabdehliklər daşıdığımızı kainatın güclü və möhtəşəm işığı altında açıq bir şəkildə görə biləcəyik."

Qarşısında dünyanın sayğı duruşunda dayandığı bu düha təbiətin gizli qalmış yönlərini araşdırıb ortaya çıxarmaqla Allahın gücünü bütün dünyaya bir daha sübut etdi. Bu sözləri mənalıdır:

"Başqaları məni necə görür, bilmirəm. Mən özümü qumluqda balıqqulağı, çınqıl yığan bir uşağa bənzədirəm. Bilinməyən, böyük bir dəniz dayanıb qarşımda. Bu, yaradanın böyük sirridir."

Newton heç bir zaman özünü tərifləməzdi:

"Mən nə etdimsə, məndən öncə gələn nəhənglərin çiyinlərində əyləşərək etdim."

Hazırladı: Məmməd Rauf

Son səhifə
22 10 avqust 2016 (№24)
http://baki-baku.az

Fəxri baş redaktor: 

Nəsir İmanquliyev

Redaksiya heyəti:

Cahangir Məmmədli, professor
Nəsir Əhmədli, professor
Akif Rüstəmov, f.e.n
Zemfira Məhərrəmli, fəlsəfə doktoru
Firuz Mustafa, professor
Rustam Arifcanov (Rusiya)
Aleksandr Kuzminov (Rusiya)
Famil İsmailov (Böyük Britaniya)

İcraçı redaksiya:

Rauf Ağayev, icraçı baş redaktor
İlqar Həsənov, redaktor
Məmməd Rauf, redaktor

e-mail: bakibaku.gazet@gmail.com
www.facebook.com/bakibakuaz/

Əvvəllər... - FOTO

...indi - FOTO

bagla

A

A

A

A