Azərbaycanın bu ilk həftəlik klassik – elektron qəzetini

1976-81-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsində müəllimimiz, daha sonra diplom rəhbərimiz, universiteti bitirdiyimiz il bizi özünün yaratdığı və rəhbərlik etdiyi “Bakı” və “Баку” gündəlik axşam qəzetləri redaksiyasına işə götürərək, 1981-88-ci illər ərzində redaktorumuz olmuş, o zamankı kollektivimizin hər bir üzvünə Atalıq etmiş, məmləkətdə ilk axşam qəzetinin və müasir qəzet jurnalistikası məktəbinin əsasını qoyan, milli mətbuatımızın klassiki

Nəsir müəllim İmanquliyevə

ithaf edirik

№ 15
03 mart. 2016
http://baki-baku.az

“Nə qədər təkrar olsa da, hər dəfə xəritə üzərində vəziyyəti anlatmaq lazımdır”

26 fevral 2003-cü il. Azərbaycan prezidenti Heydər Əliyevin Vaşinqtonda jurnalistlər üçün mətbuat konfransı

Sual: Cənab prezident, özünüzü necə hiss edirsiniz, necəsiniz?

Cavab: Yaxşıyam.

Sual: Bizi çox maraqlandırır və hətta Amerika Birləşmiş Ştatlarında da hamının diqqət mərkəzindədir ki, prezident Heydər Əliyev ABŞ prezidenti Corc Buşla nə barədə, nədən danışdı?

Cavab: Bəli, bu təbiidir. Hesab edirəm, prezident Corc Buşla çox yaxşı danışığımız oldu. Əgər sadalasaq ki, hansı məsələlər barəsində danışdıq, birincisi, beynəlxalq terrorizmlə mübarizə, antiterror koalisiyasında Azərbaycanın iştirakı və xidmətləri haqqında. Prezident Corc Buş çox təşəkkür elədi. Azərbaycanda bu sahədə görülən işlərdən və nəticələrdən çox məmnun qaldığını söylədi. Bildirdi ki, siz bizim, Amerikanın yaxın dostusunuz və sizi belə də qəbul edirik. Mən ona dedim ki, biz həmişə Amerika ilə dost münasibətində olmağa çalışmışıq. Ancaq 11 sentyabr hadisələrindən sonra, sizin yaratdığınız beynəlxalq terrorizmə qarşı koalisiyaya dərhal qoşulmuşuq, bu koalisiyada öz işimizi görmüşük və görürük. Dedim, bir halda ki, görülən iş belə yüksək qiymətləndirilir, mən bundan çox məmnunam. İkinci məsələ Bakı-Tbilisi-Ceyhan haqqındadır. Görünürdü ki, o, bu barədə, bizim burada gördüyümüz işlər haqqında görüşdən əvvəl də məlumat almışdı. Elə birinci məsələ barədə də. Təbii ki, o, bu sözləri havadan demirdi. Ona öz nazirliklərindən, müvafiq orqanlarından məlumatlar verilmişdi və bunun nəticəsində belə fikirlər söyləyirdi. Bakı-Tbilisi-Ceyhanla bağlı mən ona bizim keçirdiyimiz konfrans haqqında dedim. Onun səbəbləri, nə üçün Gürcüstan, Türkiyə, Amerika Birləşmiş Ştatları ilə bir yerdə keçirməyimiz barədə dedim. Çünki siz görürsünüz, biz nə qədər çətinliklə rastlaşırıq. Bəzən Azərbaycanın daxilində bunu o qədər də hiss etmirlər, elə siz jurnalistlər də. Çünki biz istəmirik ki, hər bir şeyi mətbuata çıxaraq və hər şeyi problemə çevirək. Ümumiyyətlə, mən bu gün prezident Buşa bir də onu dedim ki, biz 8 il bundan öncə ki, bu layihəni başladıq, yəni Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorundakı "Azəri", "Çıraq", "Günəşli" yataqlarının işlənilməsi ilə əlaqədar böyük bir müqavilə imzaladıq, ondan sonra bizə müxtəlif təzyiqlər başladı. Bu, sizə məlumdur. Bizə notalar, etirazlar gəldi ki, Xəzərin hüquqi statusu müəyyən olunmamış burada hər hansı Xəzəryanı bir ölkə iş görə bilməz. Amma bununla qurtarmadı. Sonrakı dövrlərdə də müxtəlif yollarla bizə maneçilik etmək istədilər və bu günə qədər də istəyirlər. O cümlədən, Bakı-Tbilisi-Ceyhan. Bir var layihənin özü, yəni neftin hasil olması, qazın hasil olması, bu, təbiidir, müxtəlif qüvvələri narahat edir. Amma ikinci tərəfi, hasil olan neftin ixracıdır – kəmər haradan, hansı marşrutla gedəcək, hansı ölkədən keçəcəkdir. Bu, çox mühüm məsələdir və çoxları bundan narahatdırlar. Biz əvvəldən bu marşrutu seçmişik və bunun da üstündə durmuşuq və dururuq. Nəhayət, bunu biz reallaşdırdıq. Keçən il sentyabrın 18-də üç ölkənin prezidenti – Türkiyənin prezidenti, Gürcüstanın prezidenti ilə Azərbaycanın prezidenti Amerika Birləşmiş Ştatlarından enerji nazirinin iştirakı ilə Bakı-Tbilisi-Ceyhan əsas ixrac boru kəmərinin əsasını qoyduq. Ancaq ondan sonra yenə də bəzi maneçiliklər var, maliyyələşdirmə barəsində verilən vədlər vaxtında yerinə yetirilmir. Çünki şirkətlərin özlərində pul yoxdur ki, xərcləsinlər. Danışıqlar belə olubdur ki, şirkətlər müəyyən maliyyə mərkəzlərindən kredit alacaqlar. O kreditlər vasitəsilə də onu maliyyələşdirəcəklər. Məsələn, bu proqramın layihəsinin 30 faizi Azərbaycan dövləti tərəfindən maliyyələşdirilir. Amma bunun hamısını biz nağd qoya bilmərik. Biz də kreditə ümid bağlamışıq. Burada müəyyən problemlər meydana çıxıbdır. Gürcüstanda əvvəldən də müxtəlif qüvvələr daim buna mane olmaq istəyirdilər. Ancaq həqiqətən, Gürcüstan hökuməti və xüsusən prezident Şevardnadze bu barədə birmənalı, qəti mövqe tutubdur. Ancaq orada bəzi qüvvələr var, müxtəlif yollardan istifadə edirlər. Son dəfə, məsələn, biz oraya böyük bir nümayəndə heyəti göndərdik. Devid Vudvord, Natiq Əliyev və başqaları getdilər, danışdılar. Ancaq orada ekologiya naziri var, qadındır, o, bəzi sənədləri imzalamadığı üçün onlar qayıtdılar geriyə. Sonra mən ikinci dəfə prezident Şevardnadzeyə telefon etdim, danışdım. İkinci dəfə getdilər, indi həmin nazir bunu imzalayıbdır, amma onun dalınca da buraya, Vaşinqtona – Beynəlxalq Maliyyə Korporasiyasına məktub göndəribdir. Özü yaratdığı qeyri-hökumət təşkilatları tərəfindən etirazlar göndəribdir. Bunlar, təbiidir. Belə məlumatlara diqqətlə baxırlar. Çünki, ümumiyyətlə, ətraf mühitin qorunması həmişə çox öndə durur. Marşrutun seçilməsi ilə əlaqədar buraya yalan məlumatlar verirlər ki, guya üç marşrut olub, bəziləri də deyir dörd marşrut olubdur. Amma həqiqətdə belə deyil, ilkin bir marşrut verilmişdi, Beynəlxalq Əməliyyat Şirkəti onun üzərində işləmişdi. Ancaq sonra Gürcüstan hökuməti özü o marşrutdan imtina etmişdi, təhlükəsizlik nöqteyi-nəzərindən başqa marşrut təklif etmişdi. Bu marşrut üzərində də başlayıblar işləməyə. Yəni marşrutu şirkətlər, Beynəlxalq Əməliyyat Şirkəti seçməyibdir. Marşrutu Gürcüstan hökuməti müəyyənləşdirib və Azərbaycan Beynəlxalq Əməliyyat Şirkətinə təqdim edibdir. Onlar da bunun üzərində mühəndis işləri aparıblar. İndi də müxtəlif hərəkətlərlə marşrutu şübhə altına almağa başlayıblar. Bunların hamısı gəlib çatıb bura. Biz əvvəldən danışmışıq və söz vermişdilər ki, mart ayında maliyyələşmə başlayacaqdır. İndi isə burada məsələni çox uzadırlar. Mən sizə məsələni bir az geniş danışıram. Bunları mən cənab Buşa bu qədər ətraflı deməmişdim. Amma sizə danışıram ki, vəziyyəti biləsiniz. Biz ümid edirdik ki, martda maliyyələşmə başlayacaqdır. Ancaq biz buraya gələn günü böyük bir heyətimiz getdi Beynəlxalq Maliyyə Korporasiyasına, bir neçə saat orada oldular. Çox narahat gəldilər. Dünən Beynəlxalq Maliyyə Korporasiyasının prezidenti mənim yanıma gəldi, danışdıq. Onun fikirləri artıq bir az başqadır. Ancaq yenə də deyir ki, bizim payçılarımız, yəni səhmdarlarımız çoxdur. Onlar gərək hamısı, – bilmirəm 170-dir, nə qədərdir, – buna səs versin. Aldığımız materiallara gərək baxaq, ətraf mühit haqqında BPyə əlavə göstərişlər veriblər, gərək onları bizə versinlər, biz təhlil edəcəyik, apreldən sentyabra qədər işləyəcəyik. Ola bilər, maliyyələşməni ancaq sentyabrda açaq. Bu da bizim üçün əlverişli deyildir. Baxmayaraq ki, bu qəti olsa, demək, biz buna da gedə bilərik. Bunlar hamısı müxtəlif istiqamətlərdən edilən maneçiliklərdir. Mən bu barədə prezident Buşa qısaca bildirdim. O, dedi göstəriş verəcək ki, bizə bu barədə lazımi yardım etsinlər. Dəfələrlə dedi ki, bu layihənin Amerika Birləşmiş Ştatları üçün çox böyük əhəmiyyəti var, biz buna böyük əhəmiyyət veririk və mütləq bunun həyata keçirilməsini təmin edəcəyik. Üçüncü məsələ Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsidir. Bu məsələni mən artıq o qədər bilirəm, o qədər bilirəm ki, gecə yuxuma da girir, yaxud elə yuxulu olanda da nə soruşsan, hamısını deyəcəyəm. Bu barədə mən ona xəritə üzərində məlumat verdim, vəziyyəti danışdım və Azərbaycanda, bizdə, əhalidə, ictimaiyyətdə olan narazılığı bildirdim ki, xalq artıq belə vəziyyətə dözə bilmir. On ildən çoxdur ki, torpaqlar işğal altındadır. Ermənistan işğalçıdır, təcavüzkardır. Ancaq hər yerdə, beynəlxalq təşkilatlarda, bütün danışıqlarda bizi bərabər səviyyəyə qoyurlar və bir-birimizlə danışıb məsələni həll etməyimizi gözləyirlər. Biz bir-birimizlə çox danışmışıq, ancaq məsələ həll olunmur. Çünki Ermənistan tərəfi hesab edir ki, o, torpaqları işğal edibdir, onun üstünlüyü var və iddiası budur – Dağlıq Qarabağ Ermənistana birləşməlidir, yaxud da ki, müstəqil olmalıdır. Biz isə bununla razı ola bilmirik. Beləliklə, ikimiz, yəni iki dövlət başçısı bu məsələni həll edə bilmirik. Prezident Buşa bu barədə geniş məlumat verdim, xarici işlər naziri Kolin Pauell, müdafiə naziri Ramsfeld, prezidentin təhlükəsizlik məsələləri üzrə köməkçisi Kondoliza Rays bizim danışıqda əvvəldən axıra qədər iştirak edirdilər. Prezidentin bu işlərlə məşğul olan müşavirləri, Amerika Birləşmiş Ştatlarının Azərbaycandakı səfiri və təbiidir ki, bizim nümayəndə heyətimiz, o cümlədən, ölkəmizin səfiri iştirak edirdi. Bu barədə ətraflı məlumat verdim. Çünki elə düşünürük ki, bu məsələni hamı bizim qədər bilir. Amma elə deyildir. Hərənin özünə görə dərdi var, problemi var. Bizə belə gəlir ki, bu, elə problemdir ki, onu hamı biz bildiyimiz qədər bilməlidir. Bu, düz deyildir. Ona görə də mən həmişə bizim işçilərə demişəm ki, – mən özüm də bunu edirəm, – nə qədər təkrar olsa da, hər dəfə xəritə üzərində vəziyyəti anlatmaq lazımdır. Ən kiçik məmurdan tutmuş, prezidentə qədər bunu etməlidir. Mən bunu həmişə edirəm. Özü də mən kimlə – prezidentlə, yaxud, hansısa ölkənin məmuru, beynəlxalq təşkilatın nümayəndəsi ilə danışmağımdan asılı olmayaraq, həmişə bunu edirəm. Çünki bu, bizim dərdimizdir və onu bizim qədər heç kəs bilmir. Buna görə də çox geniş məlumat verdim, öz fikirlərimi söylədim. ABŞ-ın Minsk qrupundakı həmsədri Perina mənim yanıma gəlmişdi, onunla çox ətraflı söhbət etdik. O, mənə deyir ki, onlar yeni təklif hazırlayırlar. Bu məlumat yəqin ki, prezident Buşa da verilmişdir. Ona görə Kolin Pauellə tapşırdı ki, bu işlə məşğul olsun və dedi ki, bizim işçilər bununla məşğuldurlar. Hər halda o, vəziyyətin ağırlığını görür, bilir, anlayır. Bizim regionda belə bir münaqişənin daim qalmasının təhlükəli olduğunu bilir və güman edirəm ki, bundan sonra diqqət daha da artmalıdır. Başqa məsələlər barəsində də söhbət elədik. Ancaq söhbətimiz əsas bu üç məsələ ətrafında oldu. Mən söhbətdən çox razıyam. Hər şeydən – həm görüşün ab-havasından, həm də Azərbaycana, onun prezidentinə göstərilən diqqətdən və hörmətdən razıyam. Prezident Buş yenə də dedi ki, Azərbaycan Amerika Birləşmiş Ştatlarının yaxın dostudur və biz, bütün sahələrdə gələcəkdə əməkdaşlıq edəcəyik. Bununla da bizim görüşümüz bitdi.

Tanıtım
2 03 mart. 2016 (№15)
http://baki-baku.az

“AFB Bank” “MobilBank” xidmətini təklif edir

Ölkə iqtisadiyyatını və hökümətin monetar siyasətini dəstəkləməklə yanaşı, daim dinamik inkişafa hədəflənmiş səmərəli və təmkinli, az riskli və ölçülü fəaliyyətə üstünlük verən “AFB Bank” “MobilBank” xidmətini təklif edir. Bu xidmət sayəsində bankın müştəriləri mobil telefonlar vasitəsilə kart hesablarını idarə edə biləcəklər.

"MobilBank" xidmətinin imkanlarını təqdim edirik:

  • Kommunal xidmətlərin ödənişi;
  • Mobil operator xidmətlərinin ödənişi;
  • İnternet provayder xidmətlərinin ödənişi;
  • Pulun kartdan karta köçürülməsi;
  • Kartın bloklanması;
  • Hesabdan çıxarışın alınması;
  • Kartın balansı haqqında informasiyanın alınması.

İstifadə qaydalarını ətraflı şəkildə öyrənin => "MobilBank"

Xatirələr
3 03 mart. 2016 (№15)
http://baki-baku.az

Akif Rüstəmov: "Nəsir İmanquliyev əsl tələbə adamı idi"

"Bakı" və "Баку" qəzetlərinin yaradıcısı olmuş, uzun illər bu qəzetlərə rəhbərlik etmiş Nəsir İmanquliyev onu tanıyanların xatirində qayğıkeş, uzaqgörən insan, müdrik alim və bacarıqlı müəllim kimi qalıb. Nəsir müəllimlə Bakı Dövlət Universitetində uzun illər bir kafedrada çalışmış, vaxtilə Jurnalistika fakültəsinin dekanı olmuş Akif Rüstəmov onun haqqında öz xatirələrini hər zaman gənc jurnalistlərə, öz tələbələrinə danışır, onun haqqında böyük hörmət və ehtiramla söz açır.

 Akif müəllimin Nəsir İmanquliyev haqqında xatirəsini  jurnalist Vəfa Məmmədli qələmə almışdır.

- Akif müəllim, bildiyimiz kimi, Nəsir İmanquliyev bu gün respublikanın ayrı-ayrı kütləvi informasiya vasitələrində çalışanların əksəriyyətinə, o cümlədən, sizə dərs deyib.Onu necə xatırlayırsız?

- İnsanlar dünyasını dəyişəndən sonra, tədricən unudulur. İnsan da var ki, həmişə hamının qəlbində yaşayır. Belələri xeyirxah əməllərinə, qayğıkeşliyinə, həssaslığına görə başqalarından seçilir. Nəsir müəllim ucaboy, həmişə səliqəli geyimi ilə seçilən, üzündən nur yağan müəllim idi. Birinci kursda tələbələrinə "Jurnalistikaya giriş" fənnindən mühazirə oxuyar, jurnalistikanın sirlərini öyrədərdi. Böyük həyat yolu keçmiş,mətbuatımızın siması olan Nəsir müəllim öz təcrübəsindən danışar, jurnalistikanın cəmiyyətdəki rolunu tələbələrə aşılayırdı.İstərdim Azərbaycan mətbuatının digər cəfakeşi, mətbuat tarixinin yorulmaz tədqiqatçısı Şirməmməd Hüseynovun Nəsir müəllim haqqında dediyi bir fikri yada salam. O deyir ki, əgər bu gün universitetin Jurnalistika fakültəsində işgüzar armosfer, tələbkarlıq və düzlük, xeyirxahlıq və səmimiyyət varsa, bu keyfiyyətləri yaradan və miras qoyanlardan biri də məhz Nəsir İmanquliyev olub.Bəli, yaradıcı ömür yolu keçmiş Nəsir müəllim yaddaşımda belə qalıb.

Auditoriyanı ələ almaq hər adama nəsib olmur. Nəsir müəllim oxuduğu mühazirələrlə tələbələri özünə cəlb edə bilirdi. Çünki mühazirələri elmi-nəzəri cəhətdən zəngin idi, həm də onun "Bakı" - "Baku" qəzetlərindəki təcrübəsi mühazirələrin  maraqlı olmasına zəmin yaradırdı. Nəsir İmanquliyev əsl tələbə adamı idi. O, tələbələrin yazılarını redaktoru olduğu qəzetdə  dərc edər,onlara yüksək qonorar yazardı. Beləliklə də onları mətbuata bağlayardı. Tələbələrlə fərdi məşğul olmağı xoşlayardı. Onları redaksiyaya  dəvət edər, tapşırıqlar verər, bir sözlə, tələbələri redaksiyanın "mətbəxi" ilə tanış edərdi.

Bir dəfə məni redaksiyaya dəvət etmişdi. Onda mən fakültəni yenicə bitirib, mərhum Nurəddin Babayevin köməyi ilə kafedrada laborant işləməyə qalmışdım. Qısa söhbətdən sonra dedi ki, səni işə götürmək istəyirəm, necə baxırsan? Düzü, bu xeyirxah təklif məni çaşdırdı, bilmədim nə deyəm. Bir anlıq tərəddüddən sonra eyni kafedrada işləyəcəyimizi dedim. Elə o vaxtdan - 1969-cu ildən taleyimi Jurnalistikanın nəzəriyyəsi  və təcrübəsi kafedrasına bağladım. Hazırda Cahangir Məmmədlinin rəhbərlik etdiyi həmin kafedranın girişində Nəsir müəllimin barelyefi, otaqda isə portreti asılıb.

Kafedrada işə başlayandan sonra Nəsir müəllimlə əlaqəm daha ardıcıl oldu. İş elə gətirdi ki, onun tədris etdiyi "Jurnalistikaya giriş" fənnindən məşgələləri aparmağı mənə tapşırdılar. Kömək məqsədi ilə məni Nizami küçəsindəki mənzilinə çağırar, lazımi ədəbiyyatla təmin edərdi. Nəsir müəllimgildə çox olmuşam. O mənzildə duz-çörək kəsmişəm. Bu yaxınlıq onu mənə daha yaxşı tanıtdı.

Yeri gəlmişkən, bir hadisəni  yada salmaq istərdim. Nəsir müəllim  jurnalistikanın funksiya və prinsiplərindən mühazirə oxuyurdu.H.Zərdabidən, C.Məmmədquluzadədən misallar gətirirdi. "Burjua mətbuatı kapitalistin pul kisəsindən asılıdır" - deyəndə,tələbələrdən biri yerdən dilləndi ki, o nə deyən şeydir? Nəsir müəllim çox təmkinlə suala aydınlıq gətirdi və bildirdi ki, burjua cəmiyyətində mətbuat pullu insanların maliyyə dəstəyi ilə çıxır. Bir neçə ölkədən nümunələrə də müraciət etdi.

Nəsir müəllimin tələbələrə övladı kimi münasibət göstərirdi. Mən dəfələrlə onun şahidi olmuşam. Birinci kursda "Jurnalistikaya giriş" fənnindən imtahan idi. Mən də asistent idim. Bir anlığa bayıra çıxmışdım. Xəbər gəldi ki, Nəsir müəllim çağırır. Getdim. Qarşısında arıq bir tələbə oturmuşdu. Dedi ki, bu tələbəyə "əla" qiymət yazmaq istəyirəm, imkan vermir, deyir "yaxşı" yaz. Mən tələbənin qiymət kitabçasına baxdım, əvvəlki qiymətləri də "əla" idi. Soruşdum ki,niyə razı deyilsən. Tələbə:- "Mən "əla"ya danışmadım, "yaxşı"mı yazın gedim",- dedi. Nəsir müəllim sözünün üstündə durdu, qiymət kitabçasına "əla"yazdı. Və mənə dedi ki, bu tələbənin analitik təfəkkürü var, cavabları məntiqlidir, hadisələrə qiymət verməyi bacarır. Yadda saxla,gələcəkdə pozulmasa, yaxşı jurnalist ola bilər. Nəsir müəllim yanılmamışdı, indi həmin o cılız, arıq tələbə jurnalistika sahəsində tanınan peşə sahibidir.

- Kim idi o tələbə, adını bilmək olarmı?

- Adını çəksəm, reklam olar. Sözümün canı odur ki,İstedadlar onun gözündən yayınmazdı. Dərs dediyi ümid  verən tələbələri "Bakı" qəzetinə işə cəlb edər, onların uğurlarına sevinərdi. Vaxtilə "Bakı" qəzetinə işə götürdüyü Famil Mehdi sonralar Jurnalistikanın nəzəriyyəsi  və təcrübəsi kafedrasının müdiri olur. Yaxşı yadımdadır, kafedranın iş planına əsasən Nəsir müəllimin açıq dərsi olmalıydı. Onda Famil müəllim onun dərsində oturmağı özünə rəva bilmədi. Dedi ki, hamıya dərs deyən, qəzetin nəzəri və praktik məsələlərini bizə öyrədən müəllimin açıq dərsində nəzarətçi kimi oturmaq ayıbdır.

Bu gün Nəsir müəllimin dərs dediyi tələbələr kütləvi informasiya vasitələrində uğurla çalışırlar. Hamı onu həlim bir insan kimi tanıyır. Yeri gələndə tərs üzü də vardı. Heç yadımdan çıxmaz. Ona imtahanda tələbə tapşıranda əsəbiləşər "nəyə cavab versə, o qiyməti də alacaq" - deyərdi. Xoş niyyətli bu insan tələbəni incitməzdi.

- Akif müəllim, Nəsir müəllimin yüz illiyi ilə bağlı  "Kaspi" qəzetində dərc olunmuş yazıda Sizin haqqınızda da fikirlər yer alıb. Görünür Nəsir müəllimlə yaxın olmusuz.

- Aramızdakı yaş fərqinə baxmayaraq çox yaxın olmuşuq. Dekan olduğumdan həmişə səhər tezdən dərslərin başlanmasına 10-15 dəqiqə qalmış fakültəyə gəlirdim. Nəsir müəllim də birinici saata gələrdi, heç vaxt gecikməzdi. Oturub söhbətləşərdik.Mövzular müxtəlif idi. Ölkədəki ictimai-siyasi vəziyyət, mətbuatın durumu, qəzetlərdə etik normaların gözlənməməsi və s. Görünür bu söhbətlər bizi daha da yaxınlaşdırmışdı. Bir gün gördüm fakültəyə məndən də tez gəlib. Özü də çox kefsiz idi. Onu heç  vaxt belə görməmişdim. Qızı Aida xanımın xəstəliyi onu sarsıtmışdı. Kövrəldi, gözləri doldu. Ürək-dirək verdim. İlk dəfə idi ki, dərsi mənə tapşırıb getdi. Axşam zəng vurub qızının vəziyyəti ilə maraqlandım. Aida xanımın itkisi ilə heç cür barışa bilmirdi,elə bu da ola bilsin ustad müəllimin dünyasını dəyişməsinə səbəb oldu.

Nəsir müəllim bir arada xəstələnmişdi, xeyli müddət dərsə gələsi olmadı. Razı olmadım xəstəlik kağızı gətirsin, dərsləri özüm deyəsi oldum, maaşını da vaxtlı-vaxtında alıb tələbələrdən biri ilə göndərirdim. Vaxt tapıb ara-bir özüm də gedib baş çəkirdim. Sağalıb ayağa qalxandan sonra mənə dedi ki, sən məni lap xəcalətli elədin. Bu mənim ustad müəllimə böyük hörmətim, sayğım idi. Ayrı cür də ola bilməzdi. İtalyan filosofu Paolo Ruffini əsl müəllim haqqında deyir ki, müəllim bir şama bənzər, özünü əridərək başqalarına işıq verər. Nəsir müəllim də ömrünün sonunadək öz yetirmələrinə işıq bəxş elədi.

- Bir daha "Kaspi" qəzetindəki yazıya qayıtmaq istəyirəm. Universitetin o vaxtkı rəhbərliyi  iki nəfərin - Nəsir müəllimin və Seyfulla müəllimin işdən azad olunması barədə təqdimat yazmağı sizdən tələb edib. Bu məsələyə bir qədər aydınlıq gətirin...

- Mən indiyədək bu barədə mətbuatda çıxış etməmişəm. 2009-cu ilin dekabrında mənim 70 yaşım olanda "Azərbaycan"qəzetində Mahmud müəllimin yazısı gedib. Həmin yazıda bu hadisəyə ətraflı yer verilib. Yenidən o günləri xatırlamağa ehtiyac görmürəm.

- Amma hər halda özünüzdən eşitmək yaxşı olardı...

- Danış deyirsən danışım. Keçən əsrin 90-cı illərinin əvvəlləri idi. Fakültəyə yeni dekan seçilmişdim. Ölkədə vəziyyət çox gərgin idi.Demək olar ki, hər gün olmasa da, həftədə 3-4 dəfə rektorluğun iclası keçirilirdi. İclasın birində o vaxtkı rektor məni ayağa qaldırıb ağsaqqal müəllimlərimiz - Nəsir İmanquliyevlə  Seyfulla Əliyevin işdən azad olunması barədə təqdimat yazmağı tapşırdı.Və dedi ki,növbəti iclasa təqdimatla gəlim. Rektor onların hər ikisinin yaşlı olmasını əsas gətirirdi. Düzü, onun gözlənilməz təklifi məni çıxılmaz vəziyyətdə qoydu. Bircə, çəkinə-çəkinə onu dedim ki, universitetdə onlardan da yaşlıları var. İclas qurtardı, kor-peşiman fakültəyə deyil, evə getdim. Səhərə kimi yata bilmədim. Növbəti iclas başlayan kimi rektorun işarəsi ilə ayağa qalxdım.Təqdimatı soruşdu. Dedim Nəsir müəllim də, Seyfulla müəllim də mənim müəllimlərimdir. Belə bir təqdimat yazmaq mənimcün ağırdır. Əsəbi halda "Get yaz, gətir" deyib əli ilə qapını göstərdi. Öz otağıma gəldim. Bir Allah bilir nələr çəkirdim. Rektorun adına ərizə yazdım, yazdım ki, xahiş edirəm məni tutduğum dekan vəzifəsindən azad edəsiz. Əlimdə ərizə yenidən geri qayıtdım. İçəridaxil olub onu rektora təqdim etdim və dedim ki, dekan vəzifəsindən getməyim barədə ərizədir. Ərizəni almadı, dedi iclasdan sonra gələrsən yanıma. Getmədim. Axşam həm Nəsir müəllim, həm də Seyfulla müəllim mənə zəng vurdu. Görünür kimlərsə onlara məlumat vermişdi. Bircə onu dedim ki, narahat olmayın.

Səhəri gün rektor məni çağırdı. Kabinetində əvvəl çox mehriban söhbətimiz oldu. Sonra mənim inadkarlığımı görüb soruşdu: "Niyə yazmırsan, nədən çəkinirsən, belə məsləhətdir". Dilim dinc durmadı, soruşdum ki, məsləhəti kim  verib. Sanki rektoru od götürdü. Elə bil əvvəlki adam deyildi: "Bircə o qalıb ki, rektor dekana hesabat versin, get, sənə bir həftə vaxt verirəm, yaxşı-yaxşı fikirləş" - deyib ayağa qalxdı, qapıya tərəf gəldi. Bu o demək idi ki, otağı tərk elə. Beləcə bir neçə dəfə məni çağırdı və istədiyi təqdimatı ala bilmədi. Aramızda sərinlik yarandı, çalışırdım gözünə az görünəm.

Hadisənin gedişindən xəbərdar olan Nəsir müəllim, indi olmasın, məni qucaqlayıb dedi ki, özün yaxşı bilirsən, bütün bunlar mənim başımdadır, çalış Seyfulla müəllim qalsın, mən getsəm də olar, onsuz da iki qəzetin redaktoruyam, sən yeni seçilmisən,qal işlə.

Təvazökarlıqdan bir qədər uzaq da olsa, deyim ki, mən sadəcə öz vicdanlıq borcumu yerinə yetirdim. Hər ikisinin getməsinə imkan vermədim. Mənə elə gəlir ki, müəlliminə hörmət qoyan hər bir kəs belə edərdi. O günləri xatırlayanda deyirəm nə yaxşı bəzi insanların sözünə qulaq asmadım. Yoxsa indi müəllim həmkarlarımın, məni tanıyanların üzünə necə baxardım?

İndi Nəsir müəllim də, Seyfulla müəllim də haqq dünyasındadırlar. Allah hər ikisinə rəhmət eləsin.

- Akif müəllim, jurnalist tələbələrin peşəyə olan marağını bilmək istərdik. Fakültənin müəllimi kimi qəzetlərimizinbugünü ilə bağlı nə düşünürsününz?

- İndiki tələbələrin az bir qismi peşəyə maraq göstərir. Onun kökünü qəbul imtahanlarında axtarmaq lazımdır. Çünki qəbul olunanların əksəriyyəti digər ixtisasları seçib, testin sayəsində bizim fakültəyə düşüblər. Əvvəllər 1976-1991-ci illərdə fakültəyə qəbulda qabiliyyət imtahanı keçirilirdi. O da müsbət nəticəsini verirdi. Onun bərpası üçün dəfələrlə müraciət etməyimizə baxmayaraq xeyri olmayıb. Bəziləri elə bilir ki, fakültə qəbul imtahanlarına müdaxilə etmək fikrindədir. Fakültə kollektivinin iştirakı olmadan qabiliyyət imtahanlarını kim istəyir keçirsin. İstər kütləvi informasiya vasitələrinin əməkdaşları, istərsə də Mətbuat Şurasının üzvləri. Bizim üçün fərqi yoxdur, təki peşəyə marağı olanlar gəlsin.

Bu ilin noyabr ayında Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevə "Jurnalistlərin dostu" mükafatının təqdimat mərasimində çıxış edən jurnalist, millət vəkili Aqil Abbas bu məsələni qaldırdı. Ölkə başçısı onun fikrini müsbət qarşıladı və bildirdi ki, gələcək jurnalistlərin peşəkarlığı, bacarığı təkcə testlə ölçülə bilməz.

Sualın ikinci hissəsinə gəldikdə, arzu edərdim ki, qəzetlər yeni ildə maliyyə çətinliklərindən xilas olsun, reklam bazarı, satış məsələsi qaydaya düşsün. Yeri gəlmişkən, vaxtilə dediyim bir arzunu da xatırlatmaq istərdim. Yaxşı olardı ki, Jurnalistika fakültəsində Nəsir müəllimin adına təqaüd təsis edilsin, auditoriyalardan birinə onun adı verilsin.

“525-ci qəzet”

19.12 2013

Replika
4 03 mart. 2016 (№15)
http://baki-baku.az

Şəkilli şeir

Mətbu orqanlarla rəsmi müqavilə bağlayıb, reklam və ya reklam xarakterli yazıların verilməsi müqabilində ödənməli olan vəsaiti müxtəlif bəhanələrlə aylarla ləngidən, bir çox hallarda “ağlaşma mərasimləri” sonucunda, cibi kimi ürəyi də təmiz əhli-qələmin halal qazanacağına qanacağsız şəkildə sahiblənən idarə və müəssisələrin, asecelerin və digər nəsnələrin yetkililərinin diqqətinə cümlə yazarlar adından şəkilli şeir:

Əməli saleh bildik sizləri,nə bilək
Güvənmək olmazmış demə vicdanınıza.
Vicdanınıza ...
Yazdıq da, pozduq da,vəsf elədik.Nə bilək
Girəcəkdir haqqımız cibişdanınıza?
Cibişdanınıza ...

Dərvazə arasında qaldı quyruğunuz,
Həmən segah üstündə gəlir  buyruğunuz,
Son ərikdən sonra qapanır ayfonunuz.
Pah atonnan! Sanki bu da bir fənd,variant.
Variantınıza ...

Sözdən çıxarır əppəyini əhli qələm,
Allaha qul, nəfsinə də sahibi-fərman,
Təxti-qənaətdə, say, sultani-Süleyman.
Olmadılar siz təki ədna və zərəndam.
Zərəndamınıza ...

(hələlik bu qədər, ardı ağır gələcək)

İmza: baki-baku.az

Prezident toyu
5 03 mart. 2016 (№15)
http://baki-baku.az

Qalina Lukaşenko jurnalistləri on ildən artıq yaxınına buraxmayıb

Aleksandr Lukaşenko gələcək arvadı Qalina Jelneroviç  ilə hələ orta məktəbdə mehriban idilər. Qonşu kənddən olan Qalinanın görüşünə 4 km yol qət edib gedərdi,yağışa, borana baxmazdı. Məktəbi bitirdikdən sonra Qalina sevgilisinin yolu ilə gedib Mogilyov pedoqoji institutunun tarix fakültəsinə daxil olur. Deyilənə görə onu imtahanlara Lukaşenko hazırlaşdırmışdı.

1975-ci ildə evləndikdən sonra gənclər Mogilyovda işə düzəlirlər və ev krayələyirlər. İşləri pis getmirdi. Bir qədər sonra ailənin ilki Viktor xəstlənir və həkimlər  uşağın tələf olmaması üçün ailənin təcili olaraq kənd yerinə köçməsini ciddi şəkildə tövsiyə edirlər.  Belarusiyanın birinci xanımı bu barədə belə deyir:“Saşa o vaxtlar qətiyyən karyera haqda düşünmürdü. Qarşımızda bir məqsəd vardı:oğlumuzu xilas etmək. Ərim onunla ciddi məşğul olurdu.İndi tamamilə sağlamdır.”

Hazırda prezident Lukaşenkonun üç oğlu, yeddi nəvəsi vardır.Böyük oğlan Viktor 1975, Dmitri 1980-də, sonbeşik Nikolay isə ikinci qardaşından 24 il sonra- 2004-cü ildə dünyaya gəlmişdir.Deyilənə görə Nikolayın anası Qalina yox, Lukaşenkonun şəxsi həkimi, Prezident İşlər idarəsinin xəstəxanasının keşmiş baş həkimi İrina Abelskayadır.

Hazırda Qalina Lukaşenko ərindən ayrı yaşayır. Amma rəsmi boşanma olmamışdır.

Bu şəkil Qalina Rodionovna 90-cı illərin əvvəllərində kənddə inək sağarkən çəkilmişdir və qəzetdə dərc edildikdən sonra Qalina Lukaşenko on ildən artıq jurnalistləri yaxınına buraxmamışdır.

 

Gündəm
6 03 mart. 2016 (№15)
http://baki-baku.az

Dərdimiz və dərmanımız

...Bəli, biz də keçmiş islam mədəniyyətlərindən indiki Avropa tərəqqisindən ibrət alırız. Amma nə cürə? İştə bilinəcək cəhət də burasıdır. Bir çox mollalarımız, oxumuşlarımız var. Qədim islam mədəniyyətini, yalnız adı qalmış indiki zahiri şəriətimizlə o mərtəbəyə, o kamala yetmiş, çatmış zənn edirlər və bu gün də o fəsad, kar-görməz fikirlə guya tərəqqi etmək, qabağa getmək istəyirlər. Heyhat!

Bir qisim kişilərimiz də var. Mədənilərin əsərlərini və o səbəblə də onların rəftarlarını, hallarını xoş görürlər, onlar kimi olmaq istəyirlər. Mədəniyyəti paltarda, dildə zənn edərək, uzun arxalıqlarını, başmaqlarını çıxarıb gödək jaket, dar çəkmə geyirlər, hər kəsin 15-20 ildə yetdiyi indiki mərtəbəyə bunlar 5-10 manatla on dəqiqədə nail olurlar. Az vaxtda tərbiyəli meymunlar kimi yekə bir obrazovannı olub qurtulurlar (qeyrətlərinə nəzər dəyməsin!) firəng köynəklərinin yaxasını qulaqlarına qədər çıxarırlar, amma qafalarından köhnə fikri, xəbərsizliyi çıxarmayırlar.

Başlarında elmdən, mərifətdən, aləmdən xəbər yox! Mədəni ərəblərin “əlvəqt seyfun-qateun, əlvəqt naqdun” (Tərcüməsi: “Vaxt kəskin bir qılıncdır, vaxt qızıldır”) hikmətini bunlar “əlvəqt bizzovqi billabiyə”yə (Tərcüməsi: “Vaxt kefdə, damağda”) çevirmişlər. İştə bu nazəninlər nə müttəqi, nə də mədənidirlər. Arada sərsəm, avara, yarım cahil (özlərincə obrazovannı), meymunca müqəllid qalmışlar. Bir sözlə, nə axirətləri var, nə dünyaları. Qardaşlar! İndiyə qədər nə oldu, oldu, nə zərər etdik, getdi. Bundan sonra olsun, bir kərə aləmə nəzəri-ibrətlə baxalım, baxalım ki, hər gündə, bəlkə hər saatda yerdə-göydə indiyə qədər neməti-ilahiyyə, qüvvəyi-təbiyyə aşkara çıxarılır. “Neməti bilməz əsiri-cəhl olan, qismətin eylər füzuntər əhl olan” qayidəsinə həqlə əməl edilir. Allahın ən böyük neməti olan əql səfeh və axmaqca boş yerə tələf edilməyir, bizlərin:

Fərz bil ürfanı, təhsildar ol,

Ümurundan vaqifi-əsrar ol.

Mərifət can oldu, insan cism olur

Mərifətsiz laşeyi-biism olur –

hikməti fərzi insaniyyət kimi tutulur. Əqli-salim qüvvəti ilə hər anda əsrari-təbiyyəyi kəşf edib elmi insaniyyətə xidmət edəcək ali fikirlər, böyük işlər, faydalı alətlər, dərmanlar, əczalar, vasitələr meydana gətirilir. Bir gör də özümüzə baxalım! Hanı bizdə bir Maniyi-müxtəre müvəccid, aşiqi-səyyahımız. Dövlətli, adlı adamlarımız yox deyil, alimlərimiz var, ara-sıra mərhəmətə, cuşa gəlib elm və mərifətin lüzumu barəsində minbərdə, qəzetlərdə köhnəlmiş, min kərə söylənmiş fikirləri, sözləri təkrar edirlər. Çox gözəl! Amma iş yapmağa, görməyə ixtiyarları, qüvvətləri olan böyüklərimizdən yalnız boş fikir, quru söz gözləmiyiriz. İndi həzrəti Adəm dövründə deyillər. Avamlar, kəndlilər belə elmin, mərifətin qədrini, lüzumunu anlayıb qanırlar. Amma bu gözəl səmtə getmək yolunu, qaydasını bilməyirlər. Buna görə elm yollarını bunlara sözlə deyil, işlə, öncülük olmaqla bildirməlidir. Yoxsa sözü hər kəs söylər, amma işi kəs yapa bilməz. Bu cəhətlə böyüklərimizdən bizə quru söz deyil, ciddi ürək, qeyrət, iş lazımdır.

Öz vicdanlarında düşünsünlər ki, 15-20 il məmuriyyətlərində insaniyyətə, millətə nə iş görmüşlər?

Bəli, dövlətlilərimiz də var, amma çoxu ömürlərini yalnız pul toplamağa vəqf etmişlər. Pul küpü, sandığı mərtəbəsinə düşmüşlər. Guya mərifət bunlar üçün lazım deyil, səhərdən axşama qədər pul hesabı ilə, axşamdan səhərə qədər pis, qorxulu yuxu, duş ilə məşğul olurlar. Bu kimilər “İnsan yaşamaq üçün yeyir” qaydasını pozub “insan yemək, pul cəm etmək üçün yaşayır”a çevirirlər.

İlahi, bizim millətimizin mərifət baharı nə vaxt gələcək? Elm çiçəklərimiz nə zaman açılacaq? Həmişə böylə gözü bağlı, dili lalmı qalacağız? Bu nə halətdir ki, biz düşmüşüz. Bu nə yükdür ki, biz çəkirik? Daha nə zamana qədər bu cəhalət boyunduruğundan qurtula bilməyəcəyiz? Axı biz də insanız! Cəhalət ilə puç olub gedən, mərifət ilə salamata çıxan millətlərdən ibrət alalım! Onlara bu barədə şükür-dua edəlim. Edəlim ki, bizə öncülük, rəhbərlik edib nümuneyi-misal olmuşlar. Mərifət və cəhalətin xeyir və şərini çox əvvəl pək böyük fəlakətlər ilə təcrübə etmişlərdir. O dərəcədə ki, daha bizə təcrübə üçün bir qaranlıq nöqtə olsun buraxmamışlardır. Ancaq bu gün bizə qalan vəzifə bu neməti qənimət bilib insanca istifadə etmək, ibrət almaqdır. Həzrəti Mövlananın (1) dediyi kimi,

İndi şükür olsun bizə, pərvərdigar

Verdi əslafi-üməmdən etibar.

Aqil oldur kim bilib keyfiyyəti

Qeyrin əhvalından aldı ibrəti.

Üstuxanü-pəşmü-giryani-sələf

Oldu pındi-hissədarani-sələf.

Əhli-ibrət sahibi-xibrət olur,

Yoxsa halı qeyriçün ibrət olur.

Bəli, tədbirsiz təvəkkül, səysiz qədr ilə boyun büküb durarsaq, halımız qeyrilərə şəksiz ibrət olacaq. İnsaf ilə fikr edəlim. Mücərrəb olan bir işi, bir keyfiyyət ki, təbiəti-zəmaneyi hüsuli qəti və mühəqqəqdir, daha bundan inad və israf ilə özümüzü fəlakətlərə, bəlalara salmağın nə yaraşığı var. Görünmüş və görürük ki, istər islam, xaçpərəst, istərsə möcüzi-sayib olsun, salamat və rahata yetmək üçün mütləq qədim islamların indiki avropalıların keçdikləri körpü ilə keçəcəkdir, daha bu körpünü buraxıb boğula-boğula sudan keçmənin nə ləzzəti var. Bu gün aləmi-islamiyyətin işıqlı yerlərində Avropa vücuda gətirilən açıq, asan, faydalı kitablar, əsərlər, alətlər gündən-günə çoxalmaqda, üləma onları istifadə etməkdədir. Daha bunlara baxmayıb, 15-20 il zəmanənin iqtiza və icadı ilə yazılan cameyi-qəvaidi əzbərləmək ilə, ərəb saçına oxşayan qarışıq, xırda haşiyələrlə hökmü, əsabəti çoxdan köhnəlmiş, qoxumuş xəyal və cəfəngiyyatdan ibarət olan cəfər, nücum, rəməl… və s. Ilə vaxt keçirmək, iqtifa etmənin nə manası var.

Faiq Nemanzadə,

“Şərqi-Rus” qəzeti, 4 aprel 1903

Rəssam: Bayram Hacızadə

Bakıda
7 03 mart. 2016 (№15)
http://baki-baku.az

“Neftyanik” (Bakı) 1962-ci ildə

Bir vaxtlar Bakının “Neftyanik” adlanan ”Neftçi” komandasının bioqrafiyasında 1962 –ci il xüsusi önəm təşkil edir.Yüksək liqanın həmin ildə keçirilən çempionatı təxminən bundan əvvəlkinin eyni formulu üzrə keçirilirdi. “Neftyannik”in heyətində  böyük dəyişikliklər olmamışdı, yalnız “dubl”a bir-neçə futbolçu cəlb edilmişdi. Həmin ərəfədə Ələkbər Məmmədov futbolçu karyerasını başa vurmağı qərarlaşdırmışdı.Lakin komandanın məşqçisi Boris Arkadyevin təkidli xahişi ilə daha bir mövsüm oynamağa söz verdi.Mövsümün ilk beş oyununu  uduzan “Neftyanik”, altıncı, özü də səfər oyununda, üçüncü yerdə olan “Paxtakor”a(Daşkənd) 3:1 hesabı ilə ilk qələbəsini qazandı.Bundan ilhamlanan bakılılar uğurlu oyunlar seriyasından sonra ilk dövrəni üçüncü yerdə başa vurdular. İkinci yerdə Paxtakor, birincidə Dinama Moskva idi.

“Neftyanik” İkinci dövrəni də uğursuz başladı. Yəqin ki, buna səbəb Ələkbər Məmmədovun zədə üzündən oyunlara çıxa bilməməsi idi. Belə zəif oyunla komanda ilk onluğa düşə bilməyəcəkdi. Hər şeyi sonuncu oyun-Dinamo Minsk komandası ilə görüş həll edəcəkdi. Bakılılara yalnız qələbə lazım idi. ...Görüşün ikinci hissəsi. “Neftyanik” uduzur. Bir qədər sonra komanda özünü toparlayaraq hesabı bərəbərləşdirə bilir və son dəqiqələrdə Trofimov cərimə zərbəsini dəqiq yerinə yetirərək qələbə qolunun müəllifi olur. Bu qələbə əsl bayrama çevrilir. Azarkeşlər stdionu tərk etmək istəmir, doğma komandanı durmadan alqışlayırdılar. “Neftyanik” bu qələbə ilə Azərbaycan futbol tarixində ilk dəfə mövsümü 10-cu yerdə başa vurur və final qrupuna daxil olur.

1962-ci il mövsümü başa çatdı və 32 yaşlı Ələkbər Məmmədov böyük idmanı tərk edərək, SSRİ -də ilk olan futbol kafedrasına (AzDBTİ)rəhbərliyə başladı.

Meydana Banişevski çıxır

Azərbaycan futbolunda 1962-ci il bir də onunla yaddaqalan oldu ki, bu il ən istedadlı gənc  oyunçu  Banişevski böyük futbola gəldi. Deyilənə görə, günlərində birində yeniyetmələrlə işləyən məşqçi  Konstantin Kaqanov Ələkbər Məmmədovu çox istedadlı bir uşağın oyununa baxmağa dəvət edir. Məmmədov da öz növbəsində Arkadyevi dəvət edir. “Lenin komsomolu” stdionunda keçirilən futbol matçında 16 yaşlı Banişevski çox gözəl oyun göstərərək üç top vurur. Arkadyev və Məmmədov onun oyunundan riqqətə gəlirlər. 

1962-ci ildə SSRİ-nin yeniyetmələrdən ibarət futbol komandası Avropa birinciliyi öncəsi Bakıya, Nazim Hüseynovun rəhbərlik etdiyi gənclərdən ibarət “Dinamo”(Bakı) komandası ilə yoldaşlıq görüşünə gəlmişdi. Respublika stdionunda keçirilən gərgin oyunda bakıllılar SSRİ yığmasının Bışovets, Kramarenko,Zabrodin, Muntyan,Boqdanov, Bruxti kimi oyunçulardan ibarət heyətinə 3:2 hesabı ilə qalib gəldilər. Bu oyunda ikinci hissədə meydana buraxılan Banişevski öz oyunu ilə yığmanın rəhbəri Paramonov başda olmaqla bütün mütəxəssis və izləyiciləri heyran qoydu. Bir az sonra Toliki yeniyetmələrdən ibarət SSRİ yığma komandasına dəvət etdilər.

1962 –ci ildə “Neftyanik” bir sıra beynəlxalq yarışlarda da uğurla çıxış edir, “Anxayt”(Almaniya)-1:0, “Zaqlembe” (Polşa)-1:1, “Spartak”(Plovdiv,Bolqariya)-2:2.

(Ardı var)

Bakı nostalji ilə modernizmin sintezində – FOTO

Guşə
8 03 mart. 2016 (№15)
http://baki-baku.az

Tarixin işığında İbad Hüseynov: faktlar nə deyir?

Və ya xalqın gözü tərəzidir

Qəhrəmanlıq, mübarizlik hər hansı xalqın zaman-zaman mənimsədiyi və konkret şəraitdə nümayiş etdirdiyi bir davranış forması deyil. Qəhrəmanlıq bir toplumun genetik kodunda var olub, tarixin müxtəlif dövrlərində özünü göstərən, hətta ali dəyər kimi səciyyələndirilən milli xarakter nümunəsidir. Azərbaycan tarixi bir çox dövrlərdə xalqımızın qəhrəmanlıq nümunələrinə, yenilməz vətən övladlarının mübarizlik əzminə şahidlik edib və daşıdığı dəyərlər sayəsində minilliklər boyu öz mövcudluğunu qoruya bilib...

Vətən qəhrəman övladları ilə var olur

Şübhəsiz, vətən qəhrəman övladları ilə var olur. Çünki qəhrəmanlıq, ilk növbədə, vətən, torpaq uğrunda gözünü qırpmadan ölümə getməyi gözə almaqdır. O da məlumdur ki, Azərbaycan xalqı tarixən bir çox hücumlara, işğallara məruz qalsa da, heç vaxt öz dəyərlərindən imtina etməyib, milli xarakterinin tərkib hissəsi olan qəhrəmanlıqlar, mübarizliklər nümunəsi ortaya qoyub. Ötən əsrin sonlarında müstəqilliyinə yeni qovuşduqdan sonra ölkəmiz növbəti dəfə işğal faktı ilə qarşı-qarşıya qaldı və Dağlıq Qarabağ işğal olundu. Amma yenə də öz zamanının qəhrəmanlarını üzə çıxardı... İgid Vətən oğulları əzmkarlıq, cəsarət məktəbi yaratdılar. Tarixin işığında belə bir nümunə yaradan şəxslərdən biri də Azərbaycan hərbçisi, Qarabağ müharibəsi iştirakçısı, “Azərbaycan Bayrağı” ordenli İbad Hüseynovdur...

İ.Hüseynov qardaş Türkiyədə də yaxşı tanınır və onun Qarabağ döyüşlərində qəhrəmanlığı yüksək qiymətləndirilir. Məhz bunun nəticəsidir ki, 2015-ci il aprelin 28-də Türkiyənin Ankara şəhərində İ.Hüseynovun adı bir küçəyə, avqustun 30-da isə Qaziantepdə bir parka verilib...

Tarixə qısa ekskursiya, yaxud İ.Hüseynov barəsində bir neçə vacib xatırlatma...

İ.Hüseynovun ortaya qoyduğu cəsarət və mübarizlik əzmini daha yaxşı anlamaq üçün tarixi ekskursiya əsasında bir neçə məqama toxunmaq gərəkdir. Beləliklə... Dağlıq Qarabağda ilk hərbi toqquşmaların başlandığı zaman İbad Hüseynov Amurda yerləşən hərbi hissədə Sovet ordusunda xidmət edirdi. Burada o, Sovet ordusunun Bakıya qoşun yeritdiyini və çoxlu sayda həmyerlisinin öldürüldüyünü öyrənib. İ.Hüseynov Azərbaycandan olan digər hərbçilər ilə birlikdə onların Vətənə buraxılması məqsədilə müddətsiz aclıq aksiyasına başlayıb. Komandanlığın ağır təzyiqinə baxmayaraq, onlar aclıq aksiyasını dayandırmayıblar. Nəticədə rəhbərlik geri çəkilib və indiyə qədər heç yerdə görünməmiş addım atıb - hərbçiləri xidmət müddətinin bitməsinə qədər ehtiyata buraxıb. Bununla da İ.Hüseynov Azərbaycana qayıtmağı bacarıb.
İbad Hüseynov 1990-cı ildə Azərbaycana qayıtdıqdan sonra öz doğma Xocavənd rayonuna gedib və orada yerli hərbi özünümüdafiə birləşmələri yaratmağa başlayıb. Məhz bu dövrdə Dağlıq Qarabağ münaqişəsi aktiv fazaya daxil olub və qızğın hərbi döyüşlərin getdiyi ərazilərə erməni silahlı qrupları soxulmağa başlayıb. Bu qruplar yerli Azərbaycan əhalisinə qarşı xüsusi qəddarlıqları ilə seçilirdi. Ermənilərdə regionda yerləşən Sovet ordusundan və ya xaricdən alınmış yetərincə hərbi sursat, təchizat və texnika var idi. İ.Hüseynov və onun döyüş yoldaşlarında isə nə silah almaq, nə də onu haradansa əldə etmək imkanı yox idi. Bu səbəbdən o, “kəşfiyyat-diversiya dəstəsi” yaradıb və erməni tərəfə keçərək onları məhv edib, çoxlu sayda hərbi silah və təchizatlarını ələ keçirməyə başlayıb. 26 dekabr 1993-cü il tarixində İ.Hüseynov minaya düşərək ağır yaralanıb. Hospitaldan çıxdıqdan dərhal sonra o cəbhə xəttindəki öz hərbi hissəsinə qayıdıb...

“Məndə sizin üçün suvenir var!”

Burada daha bir vacib məqam erməni Monte Melkonyanın öldürülməsi ilə bağlı məsələ və onun ətrafında yaranmış mübahisədir. Deyilənə görə, erməni tərəfinin danışıqlarını radio yaxalama vasitəsilə izləyəndə məlum olub ki, Ağdam-Xocavənd istiqamətində erməni hərbi bölmələrinə rəhbərlik etmək üçün əraziyə “Avo” ləqəbli məşhur erməni terrorçusu gəlir. Azərbaycanlılar bu ləqəbin Monte Melkonyana məxsus olduğunu bilmirdilər. Onlar onu “Avo” kimi tanıyırdı və bilirdilər ki, ermənilər bu şəxsə hörmət edir. O, bir neçə Yaxın Şərq müharibələrində iştirak edib, Avropada bir sıra terror aktlarının təşkilatçısı olub. Həmçinin məlum idi ki, Qarabağ müharibəsinin ən qanlı səhifələrindən biri olan Qaradağlı qırğını, Xocalı soyqırımı və digər yaşayış məntəqələrində “Avo” birbaşa olaraq qətliamda iştirak etmiş və erməni birləşmələrinə rəhbərlik etmişdir...

İbad Hüseynovun bu barədə açıqlamasında bildirilir ki, o, azərbaycanlıların tökülmüş qanı üçün qisas almağı özünə söz verir və erməni komandiri “Avo”nun bütün hərəkət və əməliyyatları haqda məlumat yığmağa başlayır... İbad Hüseynovun dediyinə görə, onun başçılığı altında olan dəstəyə düşmənin o biri tərəfinə keçib onun cəbhə xətti boyunca bütün gücünün öyrənilməsi, hərəkəti və sayı haqda məlumat vermək əmr edilmişdi. 14 nəfərlik hərbi dəstə ilə onlar düşmən tərəfə keçir və iki gün ərzində lazımi məlumatları toplamağa başlayırlar. 1993-cü il iyun ayının 11-dən 12-nə keçən gecə İbad Hüseynov dəstəsi ilə ermənilərin nəzarəti altında olan doğma Muğanlı kəndinə daxil olur. Sonra özüylə dörd nəfər döyüşçü götürərək erməni mövqelərinin içinə doğru gedir. Bu an ermənilər Xocavənd rayon mərkəzi və Kuropatkino kəndi tərəfdən “UAZ” markalı avtomobillə Muğanlı kəndi istiqamətində hərəkət edirlər. Bir neçə dəqiqədən sonra “UAZ” dağ çayında ilişir, avtomobildən hərbi formalı bir adam düşür və iki nəfərə yerində qalmağı əmr edərək Muğanlı kəndi tərəfə getməyə başlayır. İ.Hüseynovun bildirdiyinə görə, o, Monte ilə kənd məktəbinin həyətində üz-üzə gəlir. İbad Hüseynov iki dəfə “Avo”ya atəş açdıqdan sonra erməni komandir yıxılır və türkcə İ.Hüseynova onu öldürməməsi üçün yalvarır. Elə buradaca məşhur erməni terrorçusunun sonu gəlir. Monte Melkonyan öldürüldükdən sonra qənimət kimi İbad Hüseynov özü ilə silah, şəkillə bloknot, çəkmə, siqaret və qələm götürür. Öz hərbi hissəsinə gəldikdən sonra İbad Hüseynov komandirin otağına daxil olaraq: “Məndə sizin üçün suvenir var!” - deyir və torbada olanlarını masaya düzür. Komandir dərhal hərbi hissəni düzür və xəbəri bütün şəxsi heyətə açıqlayır...

Təsdiqini tapmayan iddialar

Bütün bunlara baxmayaraq, faktlar və reallıqların əksinə olan bəzi iddialar da ortaya çıxdı. Belə ki, Müdafiə Nazirliyinin Kəşfiyyat İdarəsinin keçmiş rəhbəri və 708-ci Briqadanın ovaxtkı komandiri, komandir müavini və 2-ci batalyonun komandiri öz iddiaları ilə guya İbad Hüseynovun söylədiklərinin həqiqəti əks etdirmədiyini bildirdilər. Amma ortaya tutarlı bir fakt qoyulmadı, ən əsası isə, daha sonra özlərinin söylədikləri iddiaların yarımçıq məlumatlar əsasında ortaya çıxdığını etiraf etdilər. Bu, o deməkdir ki, İbad Hüseynova qarşı irəli sürülən bu iddianın qısa zaman ərzində reallığı əks etdirmədiyi, sadəcə, ittiham xarakterli olduğu bəlli oldu.

İbad Hüseynov isə məsələ ilə bağlı fikirlərini bu cür ifadə etdi: “Bu əməliyyatlarda mən tək olmamışam, çoxsaylı insanlar olub. Maraqlananları onlarla görüşdürə bilərəm. Yazı yazmaq, özünü reklam etmək asandır... Mən yazı da yazmıram, reklam da etmirəm. Bu gün bizim əsgərlərin dayandığı səngərlər ermənilərin 300 metrliyində yerləşir. Amma o zamanlar ermənilərin 10-15 kilometrində dayanırdıq. Mən narazılıqlara baxmayaraq, səngərləri qazdım. Geri dönərkən tank əleyhinə minaya düşdüm və sağlamlığımı itirdim... Mən döyüşmüşəm, sağlamlığımı itirmişəm. Xalqın gözü tərəzidir”.

Nurlan Qələndərli,
"Yeni Azərbaycan" qəzeti

Xocalı... gələcəkdən xəbərsiz keçmiş

Hər il Fevral ayının 26-cı günü ibtidai sinif müəlliməm, vətənpərvər hisslərimin formalaşmasında önəmli rol oynamış Şəfiqə müəlliməmi xatırlayıram.

Bir xüsus: 1991-ci ildən Xocalı özünümüdafiə taborunun komandiri, 26 Fevral 1992-ci ildə qəhrəmancasına həlak olmuş "Mixaylo" ləqəbli Milli Qəhrəman Tofiq Hüseynov onun qaynı idi.

1998-ci ilin 26 Fevralı - 2b sinfinin sinif otağı - oxu dərsi - sinif susub... Şəfiqə müəllimə hər zaman olduğu kimi makiyajsız, amma bu dəfə qara paltarla sinifə daxil olur... titrək, xırıltılı səslə uşaqları salamlayır və əyləşir. Komanda verilməmiş sinifin şəxsi heyəti ayağa qalxır və bir ağızdan ölkə himnini oxuyur... himndən sonra ən dürüst illərə bərabər o 1 dəqiqəlik sükutu da unutmur 2-cilər... (yadımdadır, bu himn təklifini sinfimizdə oxuyan - məktəb çantasının parça tutacağı çoxdan cırılıb qopmuş bir sinif yoldaşımız irəli sürmüşdü, biz də həvəslə, ürəklə dəstəkləmişdik bu fikri... çünki bizim çantalarımız da onunkindən fərqli, mükəmməl, bahalı və təzə deyildi...)

Sükut bitir, hamı əyləşir... danışır Xocalı faciəsinin canlı şahidi, sinif rəhbərimiz Şəfiqə Hüseynova...
Danışır, amma Vətəndən, Torpaqdan, Millətdən, Sevgidən... Xocalıdan... amma danışmır orada baş verən işgəncələrdən... qorxutmur, nifrət aşılamır, sevgini ərmağan edir gələcəyin ən sağlam əsgəri olacaq bu balacalara.

Məsələn, o heç vaxt danışmadı qaynı, Milli Qəhrəman Tofiq Hüseynovun necə şəhid olduğundan. Amma 2-cilərin hər biri bir qəhrəmanlıq əhvalatı uydurmuşdu onunla bağlı... birimiz deyirdik ki, əsirləri erməni əlindən alıb, özü də qumbaraları sinəsinə sıxıb erməni tankının altına yataraq qaçan əsirlərin dalınca güllə atan ermənilərlə bərabər özünü də partladıb, digərimiz isə son gülləsi ilə canına qıydığını ehtimal edirdik. Amma Tofiq Hüseynovun xanımının da şəhid olduğu gerçəyini unudurduq hər zaman və bu iki şəhid qəhrəmandan yadigar 5 uşağa ANA olan Şəfiqə müəllimənin qorxutmamaq üçün bizdən gizlətdiyi canlı, o qeyri-bərabər müharibə səhnələrindən də xəbərsiz idik...

O isə danışırdı... Xocalıdan, oradan Laçına, Laçından Ağdama qədər olan yoldan... "Qarabağ söhbəti" edirdi... biz sevirdik bu söhbəti... bir film kimi bu filmin də sonunu gözləyirdik, amma yenə xəbərsiz idik... olumdan... olacaqlardan... nə isə!

Susqunluq yenə sinifə hakim kəsilir. Üç gün üzərində işlədiyim "Xocalı" şeirimi - ilk şeirimi oxumaq üçün əl qaldırıram. Orta sıra ön partada oturan bu gödək qalstuklu, yun pencəkli, boyca hamıdan balaca şagirdini yanına çağırıb şeiri dinləməyə başlayır Xocalılı ANA. Şeir ölçüsünə tam uymayan, amma ürəklə yazılmış və sadəcə gözəl intonasiya ilə deyilən şeir bitir... Şəfiqə müəllimə hıçqırıqlı göz yaşları ilə sinifi tərk edir. Sinif yenə susur. Deşilmiş taxta qapının deşiyindən gördüm əlləri ilə örtdüyü üzünü, az qala bütün bədənində döyünən ürəyini... O, borcunu yerini yetirmişdi. Yeni bir Vətənpərvər yetişdirə bilmişdi...

Amma müəlliməmi ağlatdığım üçün məni qınayan sinif yoldaşlarım da, pəncərə kənarında zəfər göz yaşları axıdan müəlliməm də xəbərsiz idilər... xəbərsiz idilər yuxarı siniflərdə bir gözümün ömürlük tutulacağından - əsgərlik arzuma bir maneənin yaranacağından, xəbərsiz idilər bir vaxt korluğuma görə məni əsgər aparmayan "voynkom"un otağına girib əsgər olmağım üçün etdiyim səmimi xahişdən, istəyimə söz verən o "voynkom"un bir müddət sonra sağlam bir oğlanı əsgərlikdən saxlamaq üçün rüşvət aldığına görə həbs olunmasından və əsgərlik xəyallarımın tamamən əlçatmaz olmasından... ondan sonra indiyə qədər hər çağırış ayında yuxularımda döyüşlərə qatılmağımdan, əlimdə avtomat, əynimdə əsgər forması vurmağımdan, vurulmağımdan, amma ölməməyimdən xəbərsiz idilər... xəbərsizdilər...

Ən yeni tarix: Ağayev Məmməd Rauf oğlu

Söhbət
9 03 mart. 2016 (№15)
http://baki-baku.az

Ekspert Nigar Muradova: “Həyat bumeranq... övlad kapitaldır”

Bu yaxınlarda “Modern RN” Nitq İnkişafı Mərkəzi adlı yeni bir ictimai birlik fəaliyyətə başladı. Mərkəzin sədri ailə məsələləri üzrə ekspert Nigar Muradovadır. Bu yeni birliyin fəaliyyət strategiyası, planlaşdırılan layihələr və nəzərdə tutulan hədəflərlə bağlı təşkilatın rəhbəri, ailə məsələləri üzrə ekspert Nigar xanımla apardığımız söhbəti Sizlərə təqdim edirik.

İlk olaraq Sizi təbrik edirik və təsis etdiyiniz bu yeni təşkilatla bağlı bizi məlumatlandırmağınızı istəyirik.

Çox sağ olun. Təşəkkür edirəm. İnsanlar arasında olan müəyyən nitq anlaşmazlığını, ailə məsələləri üzrə ekspert olaraq müşahidə etdiyim problemli ailələri və o ailələrdəki istər nitq qüsurlu uşaqları, istərsə də ümumən insanlara təsir edən müxtəlif sosial-psixoloji amilləri nəzərə alaraq Nitq İnkişafı Mərkəzinin təsis olunmasını vacib bildim. Əsas məramımız odur ki, təşkilatımız millətimizə, dövlətimizə yararlı, səmərəli, faydalı olsun. Yüksək potensiallı işçi qrupumuzla məhz bu istiqamətdə müxtəlif xidmətləri elə yüksək səviyyədə də sərgiləyəcəyik. Çalışacağıq ki, cəmiyyətdə heç bir qüsur qalmasın. Nitq cəmiyyətin sahib olduğu ən önəmli dəyərdir. Belə bir deyim də var: “Danış, deyim kimsən”. Məhz bu deyimi əsas götürərək deyə bilərəm ki, insanın intellekti onun nitqindədir. İntellektinin yüksək səviyyədə təqdimi də nitqin sağlam inkişafından asılıdır. Çünki nitq mədəniyyət deməkdir. Nitqin inkişaf etdirilməsində təbii ki, əsas şərt kitab və mütaliədir. Bugünkü elektronlaşmış dövrdə bu şərtlər özəlliklə keçərli və lazımlıdır. Mən nitqin inkişafını cəmiyyətin inkişafı kimi dəyərləndirirəm.

Gələcək fəaliyyət dönəmində konkret olaraq hansı problemlərin həlli istiqamətində layihələr planlaşdırırsınız?

Təşkilatımızın əsas istəyi, ümdə məramı cəmiyyətimizin maariflənməsidir. Məhz bu istiqamətdə daha geniş layihələrimiz olacaq ki, maariflənmə yönündə mövcud olan müxtəlif problemlərin aradan qaldırılması və özəlliklə gənclərin dünya görüşlərinin zənginləşdirilməsi üçün tədbirlər, treninqlər, seminarlar keçirməyi planlaşdırırıq.

Üzərində çalışdığımız böyük layihələrimizdən biri də məhz maarifləndirmə, bilgiləndirmə əhəmiyyəti baxımından cəmiyyət üçün kifayət qədər önəmlidir. Bu, gənclərin nigahdan öncə tibbi müayinədən keçməyin əhəmiyyətini və zəruriliyini təbliğ edən bir projedir. Bildiyiniz kimi, ölkə rəhbərinin 2014-cü il 14 dekabr tarixli fərmanına əsasən, nikaha daxil olmaq istəyən şəxslərin icbari tibbi müayinədən keçmələri ilə bağlı tələb 2015-ci il yanvarın 1-dən qüvvəyə minib. Təbii ki, bu yeni qərar cəmiyyətdə birmənalı qarşılanmadı. Belə ki, nigaha daxil olan bir çox gənc icbari tibbi müayinəni qəbul etmək istəmir. Düzdü, biz ekspertlər kütləvi informasiya vasitələri ilə bu qərarın əhəmiyyətliliyini tam ətraflı şəkildə çatdırmağa çalışırıq. Amma təəssüflər olsun ki, cəmiyyət məhz bu mövzuda məlumatsızdır. Təşkilat olaraq biz məktəblərdə, universitetlərdə şagird və tələbələrlə canlı ünsiyyətə girib niganhdan öncə tələb olunan tibbi müayinənin əhəmiyyətindən bəhs edən seminarlar keçirməyi planlaşdırırıq. Hesab edirik ki, yalnız bu yolla qərarın zəruriliyini, önəmini cəmiyyətə daha rahat izah edə biləcəyik və gələcək üçün səmərəli nəticələr əldə edəcəyik. Bu istiqamətdə izah edəcəyimiz reallıq ondan ibarətdir ki, gənclər bilməlidir – burada qorxulası, utanılası heç nə yoxdur, bu, gəncliyin gələcəyinin qarantıdır.

Bildiyimiz kimi Siz həm də ailə məsələləri üzrə ekspertsiniz. Yəqin ki, ailədaxili problemlərlə bağlı Sizə çox müraciətlər olunub. Necə bilirsiniz, bu gün ailələrdə baş verən problemlərin əsas səbəbi nitqdirmi? Əgər belədirsə tərəflərin bir-biri ilə dil tapmamasına səbəb nədir?

Ailədaxili problemlərin yaranmasına bir çox səbəb göstərmək olar. Amma həqiqətən də başlıca səbəb ailədaxili ünsiyyətin, nitqin zəif olmasıdır. “Can deməklə candan can əksik olmaz”, - deyirlər.

Olmuş bir hadisəni danışmaq istəyirəm. Bir evdar xanım evdə oturub həyat yoldaşını gözləyir və həyat yoldaşı da avtomobilində yaranan problem ucbatından evə bir az gec gəlir. Xanım da artıq beynində başqa, reallığa uyğun olmayan ssenarilər qurur, yalnış fikirləşməyə başlayır, əsəbiləşir. Və qapı açılır, 15-20 dəqiqə gecikmiş həyat yoldaşı içəri daxil olur... qadın heç nə soruşmadan birbaşa ona təzyiq edir. Onsuz da yolda yaranan problemdən əsəbiləşmiş kişi ona yönələn təzyiqin qarşısında özünə hakim ola bilmir və qadına şiddət göstərir – ona bir sillə vurur. Buna görə ailədə ciddi söz-söhbət, problem yaranmışdı. Onlar bizə müraciət etdilər və hər birini ayrı-ayrılıqda dinləyəndə gördük ki, hər hansı problem üçün heç bir əsas yoxdur. Təbii ki, apardığımız fərdi söhbətlə onları barışdırdıq və izah etdik ki, danışaraq anlaşmaq mümkündür.

Göründüyü kimi yenə də dil, yenə də nitq. İnsanın nitqi, anlayışlı danışığı güclü olarsa ab-hava da pozitiv rəngə boyanar. Bir-birimizə müraciət edərkən xoş sözlərdən istifadə edək, bir-birimizi şirin dil ilə dindirək, pozitiv ötürək ki, pozitiv də qəbul edək. Neqativ söz, hərəkət, mimika heç kimə lazım deyil. Həyat bumeranqdır, nə ötürürsənsə o da sənə qayıdır.

Sizcə bu gün nitqi necə inkişaf etdirmək olar; psixoloji üsullarla, yoxsa mütaliə yolu ilə?

Mən buna daha çox bir genetik xüsusiyyət kimi baxıram. Əgər hər hansı bir kəsin genetikasında alicənablıq, özünüidarəetmə, sanballılıq və ya əksinə olaraq bütün bu xüsusiyyətlərdə axsamalar varsa o istər-istəməz özünü göstərəcək. Bütün bu özəlliklərin formalaşması isə insanın düşdüyü mühitdən də asılıdır. Çünki hər kəs bir əhatəyə adaptasiya olunur və o mühitdən öyrənir.

Bu mənada, övladlarımızın düşdüyü mühitə xüsusi fikir verməliyik, yetkinlik yaşına qədər onları hər cür neqativ çalarlardan mühafizə etməliyik. Və həmin mühit etapından sonra elm və mütaliə gəlir. Həmin qiraətlə gənc öz obrazını müsbət arnamentlərlə inkişaf etdirməyə başlayır, xarakterini formalaşdırır. Və hər bir gənc mütaliəni, dünya görüşünün zənginləşdirilməsini dərk edərək etməlidir. Hər bir addımını ölçülü bir biçimdə atmalıdır. Valideynlər bu istiqamətdə də uşaqların üzərində tam nəzarətə hakim olmalıdırlar. Məhz bu yöndə valideynlər də öz üzərlərində işləməlidirlər, maariflənməlidirlər, övladları ilə dost olmağa, onları anlamağa çalışmalıdırlar. Onların doğru-dürüst yetişdirilməsində, elm və bilgilərə yiyələnməsində ana-ata aktiv rol oynamalıdır, övladı nəzarətsiz, qayğısız buraxmamalıdır. Çünki övlad böyük və dəyərli bir kapitaldır.

Söhbətləşdi: Məmməd Rauf

Müsahibə
10 03 mart. 2016 (№15)
http://baki-baku.az

Təhsil üzrə ekspert, pedaqoq Sevil Namazova: “Testlər açıq suallarla əvəz olunmalıdır”

Bakı şəhəri N.Nərimanov rayonu ərazisində yerləşən 45 nömrəli tam orta ümumtəhsil məktəbinin müəlliməsi, təhsil üzrə ekspert Sevil Namazovanın açıq dərsində iştirak etdik. Ekpertə təhsilin bu günü və gələcəyi ilə bağlı bir neçə sualımız da oldu. Maraqlı mətləblərə toxunun, dəyərli təkliflər irəli sürən adıçəkilən məktəbin ibtidai sinif müəlliməsi, 26 illik pedaqoq Sevil xanım Namazova ilə apardığımız söhbəti Sizlərə təqdim edirik.

Qəbul imtahanları mövsümündə abituriyentlərin aşağı nəticə göstərməsi halı ilbəil təkrarlanır. Bir pedaqoq olaraq bu problemin yaranma səbəbləri və çıxış yolunu nədə görürsünüz?

Bizim təhsil aldığımız dövrlərdə şagirdlər bütün fənləri oxuyurdular. Amma müasir dövrdə ibtidai və ya 5-ci sinifdən valideynlər uşaqlarını seçim qarşısında qoyurlar. Valideyn öz istədiyi istiqamətdə övladını yönləndirir. Yəni övladını öz istəyinə uyğun olaraq dəqiq və ya əksinə, humanitar elmlərə yönəldir. Bununla da dəqiq elmlərə daha maraqlı olan bir şagird istəməyərək humanitara meyllənir və heç o fənləri də təm əxs edə bilmir. Mənə elə gəlir ki, seçimi məhz uşaqların öz öhdəsinə buraxmaq lazımdır. Bu, yuxarıda qeyd olunan problemi yaradan səbəblərdən biri və çıxış yolu. Digər bir səbəb kimi isə deyə bilərəm ki, müasir, savadlı, peşəkar pedaqoq müəllimlərimiz də çox olsa bu kimi problemlər yaranmaz.

90-cı illərin təhsil sistemi ilə bu günün arasında böyük fərqlər, dəyişikliklər var. Mələsən, elə biri, elektron lövhələr. Təqbiq olunan yenilikləri necə dəyərləndirirsiniz?

Biz artıq bir neçə ildir ki, dərsləri kurikulum adlanan metodla keçirik. Bu metod ənənəvi təhsil sistemindən çox fərqlənir. Əvvəlki sistemdə sinifi müəllim edirdi. Amma indi bu metodla sinifi uşaqlar idarə edir. Bu sistemdə müəllim sadəcə bir istiqamətləndiricidir. Daha öncələri biz ev tapşırıqları verir, səhəri günü isə o dərsi uşaqdan soruşurduq. İndi isə uşaqlar müəyyən bir mövzu ətrafında planlar tutur, o mövzu ilə bağlı layihələr hazırlayırlar. Bununla da dərs mövzusunda sinfin bütün heyəti aktiv iştirak edir və mövzu tam olaraq hamıya aydın olur.

Məktəbimizdə elektron lövhələr də quraşdırılıb. Bu yeni lövhələrin də çox mükəmməl özəllikləri, müsbət cəhətləri var. Ən əsas üstünlük ondan ibarətdir ki, burada təbaşirdən istifadə olunmur və uşaqlarla müəllimlər insan sağlamlığına müəyyən dərəcədə ziyanlı olan o təbaşir tozunu udmaq məcburiyyətindən azad olublar. Sistemdə yenilik var, günbəgün müasirləşir, amma təəssüflər olsun ki, elə müəllimlər var, hələ də dədə-baba üsulu ilə dərs keçməyə üstünlük verirlər. Məsələn, mən şagirdlərim üçün hər dərs günü yeni mövzular hazırlayıram. Uşaqlar da o mövzuya uyğun şəkillər çəkirlər, suallar tərtib edirlər, mövzu ətrafında fikir mübadiləsi aparırlar.

Məsələn, ənənəvi üsulda uşaqlar bir şeiri ev tapşırığı kimi əzbərləyib gəlib danışırdılar, qiymət alırdılar. Amma indi şagirdlər şeiri yadda saxlamaqla, həm də o şeiri kiçik bir mətn kimi nəsr formasında şeirdən anladıqlarını bir inşa formasında yazıb gətirirlər. Bununla da şagirdlər bir şeirin, ki, o vətənpərvərlik aşılayan şeirdir, o şeirin məna yükünü tam anlamış olurlar. Bu kimi metodlar sayəsində uşaqda da həvəs yaranır, o, məktəbə ürəklə bağlı olur. Mən bir pedaqoq kimi bu təhsil sistemini bəyənirəm.

Bugünkü təhsil sistemində şagirddən və valideyndən tələb olunan nədir? Və bu asspektdə müəllim həmkarlarınızdan hansı özəllikləri tələb edərdiniz?

Ümumiyyətlə təhsil sağlam bir üçbucaq şəklində olmalıdır; müəllim-valideyn-şagird. Bu gün şagird evə dərs aparmamalıdır, bütün dərsləri məktəbdə öyrənib evə hazır getməlidir. Bu, valideyn üçün də xeyrlidir. Amma bu istiqamətdə valideynlər də maariflənsələr daha yaxşı olar. Məsələn, valideynlər hər zaman uşaqlarının aldıqları qiymətlərlə maraqlanırlar. Amma hər bir valideyn üçün uşağının nə öyrəndiyi maraqlı olmalıdır, onun aldığı qiymət yox.

Müsahibədən öncə söhbətimizdə bəzi tədris özəlliklərinin ibtidai sinif şagirdlərinə də uyğulanması ilə bağlı təkliflərinizin olduğu qeyd etmişdiniz. Gəlin, bu barədə də danışaq.

Bildiyiniz kimi orta təhsil sistemi, ibtidai, natamam orta, tam orta olmaqla üç pilləyə bölünür. Qeyd edim ki, şagird 9-cu sinifi bitirəndə ona şəhadətnamə, 11-ci sinifi bitirəndə isə attesstat alır. İlk təklifim ondan ibarətdir ki, hər bir şagirdə 4-cü sinifi bitirərkən ibtidai təhsili bitirməsi ilə bağlı bir şəhadətnamə verilsin. Orada şagirdin ibtidai təhsili hansı səviyyədə, hansı nəticələrlə əxs etməsi barədə məlumatlar qeyd olunsun. Çünki şagird peşə seçiminə məhz 4-cü sinifdən başlayır. Artıq 4-cü sinifdən onun bacarığı, qabiliyyəti əsasında hansı istiqamətə getməli olduğu müzakirə edilir. Amma indi 4-cü sinfin sonunda uşaqları imtahan etmirik, onların bilik və bacarıqlarını yoxlamırıq. Bəlkə hər hansı bir şagirdin yüksək rəssamlıq qabiliyyəti var və ya digəri gözəl musiqiçi ola bilər. Axı, bütün bunlar elə 4-cü sinifdən aydın görünməyə başlayır. Məhz bu dövrdən onları doğru istiqamətləndirə bilərik. Çünki ibtidai sinif şagirdləri 4 il bir müəllimi tanıyırlar, o müəllim də 4 il ərzində hər bir şagirdin sahib olduğu potensiala bələd olur. 5-ci sinifdən isə hər fəndən bir müəllim dərs deyir, amma heç bir uşağı tanımır. O şagirdə ibtidaini bitirəndə bir sənəd verilsə 5-ci sinifdən ona dərs deyəcək müəllimlər də şagirdi haqqında məlumatlı olar və onu yaxşı yetişdirə, doğru yönləndirə bilər. Mənə elə gəlir ki, onda daha yüksək nəticələr əldə edərik.

İkinci bir təklif kimi isə istəyərdim ki, ibtidai sinifi bitirdikdən sonra 5-ci sinifdən etibarən şagirdlərin sinif rəhbəri olacaq müəllim öz gələcək sinfini, şagirdlərini elə ibtidai dönəmdən tanımağa başlasın, boş saatlarında gəlib gələcək sinfinin dərslərində otursun, hər bir şagirdini tək-tək ayrı-ayrılıqda tanısın. Çünki bu uşaqlar körpədir, bir müəllimə öyrəşirlər, 5-ci sinifdə yeni gördükləri müəllimlərdən çəkinirlər, öz bilik və bacarıqlarını tam olaraq ortaya qoya bilmirlər.

Növbəti və əsas istəyim isə bilik olimpiadaları ilə bağlıdır. Bilindiyi kimi, 5-ci sinifdən yuxarı sinif şagirdləri mütəmadi olaraq məktəblərarası, rayonlararası və şəhərlərarası bilik olimpiadalarında iştirak edirlər. Xüsusi olaraq vurğulayım ki, gələcəyin üstün zəkalı şagird və tələbələrinin bilik bünövrəsi ibtidai sinifdə qoyulur. İbtidaidə o qədər istedadlı uşaqlar var ki, onlar hətda beynəlxalq bilik yarışlarında da iştirak edib yüksək nəticələr əldə edə bilərlər. Mən çox istəyirəm ki, o məktəblərarası, rayonlararası və şəhərlərarası bilik olimpiadalarından ibtidai sinif şagirdləri üçün də təşkil olunsun. Bu da şagirddə yeni maraq, yeni hədəflər yaradacaqdır.

Bildiyiniz kimi, qəbul imtahanlarında testlərin ləğv olunması ilə bağlı rəsmi açıqlama son günlər gündəmi canlandıran əsas məsələlərdəndir. 26 ilin məüllimi, pedaqoqu kimi Siz necə düşünürsünüz, test üsulu qalmalıdır, yoxsa ləğv olunmalıdır?

Mənə elə gəlir ki, bu açıqlamada cənab nazir Mikayıl Cabbarov və Təhsil Nazirliyi testlərin tamamilə ləğv olunub, qəbul imtahanlarının bir zamanlar olduğu kimi bilet üsulu ilə həyata keçirilməsini nəzərdə tutmayıb. Böyük ehtimalla yeni fikrə görə, qəbul imtahanlarındakı test tapşırıqlarının müəyyən qismi açıq suallarla əvəz olunacaq. Fikrimcə bu, düşünülmüş və çox vacib bir metoddur. Çünki mən də şagirdlərimə test sualları tərtib edərkən burada açıq suallara daha çox yer verirəm. Açıq suallar şagirdin zehni qabiliyyətini, beyinin düşünmə mexanizmini sürətləndirir, inkişaf etdirir. Testə hazırlaşan şagird o test imtahanından sonra sualların və cavabların böyük əksəriyyətini unudur, amma açıq suallara hazırlaşan şagird isə əldə etməkdə olduğu biliyə tam hakim ola bilir və qazandığı bilgilər hafizəsində uzun müddət qalır. Təhsil Nazirliyi tərəfindən irəli sürülən və qəbul edilən mövcud qərarların ölkənin təhsil sisteminə gərəkli və əhəmiyyətli olduğuna inanıram. Tədris metodlarında müşahidə olunan yenilik və müasirlik bu inamıma əsasdır.

Söhbətləşdi: Məmməd Rauf

Arxiv
11 03 mart. 2016 (№15)
http://baki-baku.az

Müharibədən qayıtmayan bakılılar

Böyük Vətən müharibəsi iştirakçılarından bir çoxunun taleyi doğmaları üçün bu gün də naməlum olaraq qalır. Əlimizdə olan sənədlər vasitəsilə qaranlıq məqamlara aydınlıq gətirəcəyimizə ümid edirik.

Tanıdıqlarınız, doğmalarınız barədə məlumat əldə etmək istəyirsinizsə bizə yazın: bakibaku.gazet@gmail.com

SSRİ Müdafiə Nazirliyinin arxiv sənədlərindəki məlumatları olduğu kimi təqdim edirik:

 

Фамилия

Аликперов

 

Имя

Аликпер

 

Отчество

Гулам-Гусин

 

Дата рождения/Возраст

__.__.1919

 

Место рождения

Азербайджанская ССР, г. Баку, ул. Военная, д. 7

 

Дата и место призыва

Бакинский ГВК, Азербайджанская ССР, г. Баку

 

Последнее место службы

95 СД

 

Воинское звание

мл. сержант,ком  отд.связи

 

Причина выбытия

Убит 09.08.1941

 

Первичное место захоронения

Украинская ССР, Одесская обл., Раздельнянский р-н,

х. Темуши, южнее, 4 км

 

 

Фамилия

Исмаилов

 

Имя

Ахмед

 

Отчество

   

Дата рождения/Возраст

__.__.1920

 

Место рождения

г. Баку,

 

Дата и место призыва

Бакинский ГВК, Азербайджанская ССР, г. Баку

 

Последнее место службы

218 СД

 

Воинское звание

красноармеец

 

Причина выбытия

сдался в плен 22.09.1941

 

 

Фамилия

Додашев

 

Имя

Агададаш

 

Отчество

Шасевич

 

Дата рождения/Возраст

__.__.1917

 

Место рождения

г. Баку

 

Дата и место призыва

Октябрьский РВК, Азербайджанская ССР, г. Баку, Октябрьский р-н

 

Последнее место службы

Зап. фронт 1199 СП

 

Воинское звание

политрук

 

Причина выбытия

умер от ран 29.08.1942

 

Первичное место захоронения

Московская обл., Волоколамский р-н, г. Волоколамск, территория свиносовхоза, могила № 4

 

 

Фамилия

Кадиров

 

Имя

Джабар

 

Отчество

Гафарович

 

Дата рождения/Возраст

__.__.1920

 

Место рождения

Азербайджанская ССР, г. Баку, пос. Маштаги

 

Дата и место призыва

 Азербайджанская ССР, г. Баку, Маштагинский р-н

 

Последнее место службы

16 Арм. 208 запас. СП

 

Воинское звание

красноармеец

 

Причина выбытия

Убит 23.08.1942

 

Первичное место захоронения

Смоленская обл., Сухиничский р-н, д. Бавыкино

 

 

Фамилия

Мирмовсумов

 

Имя

Мирфазиль

 

Отчество

   

Дата рождения/Возраст

__.__.1908

 

Место рождения

г. Баку, ул. Первомайская,5,дом 3

 

Дата и место призыва

Бакинский РВК, Азербайджанская ССР, г. Баку

 

Последнее место службы

99 СД

 

Воинское звание

санинструктор

 

Причина выбытия

Убит 23.03.1942

 

Первичное место захоронения

Украинская ССР, Сталинская обл., Славянский р-н, с. Крестище

 

 

Фамилия

Абдулаев

 

Имя

Нияс

 

Отчество

Неязович

 

Дата рождения/Возраст

__.__.1920

 

Место рождения

г. Баку,дер.Пута

 

Дата и место призыва

Молотовский РВК, Азербайджанская ССР, г. Баку

 

Последнее место службы

272 СД

 

Воинское звание

Рядовой

 

Причина выбытия

Убит  12.12.1941

 

Первичное место захоронения

Вологодская обл.,

 Оштинский р-н, выс. 113,8, напротив, 800 м от дороги

 

 

Фамилия

Алиев

 

Имя

Кемаль

 

Отчество

Али

 

Дата рождения/Возраст

__.__.1905

 

Место рождения

г. Баку, ул. Мустафа Супхи, д. 86

 

Дата и место призыва

Бакинский ГВК, Азербайджанская ССР, г. Баку

 

Последнее место службы

Северо-Кавказский фронт 333 ОЗАД

 

Воинское звание

Красноармеец

 

Причина выбытия

Убит 08.05.1942, село Арма-Эли, в Ленинском районе Крыма, Батальненское  сельское  поселение

 

 

Фамилия

Аскеров

 

Имя

Самед

 

Отчество

Камелович

 

Дата рождения/Возраст

__.__.1923

 

Место рождения

г. Баку, Шаумянский р-н

 

Дата и место призыва

Шаумяновский РВК, Азербайджанская ССР, г. Баку

 

Последнее место службы

176 сд

 

Воинское звание

Красноармеец

 

Причина выбытия

Убит 17.10.1942

 

Первичное место захоронения

Чечено-Ингушская АССР, г. Малгобек,

 родильный дом, южнее, 200 м

 

 

Фамилия

Кафаров

 

Имя

Мирза

 

Отчество

   

Дата рождения/Возраст

__.__.1913

 

Место рождения

г. Баку, ул. Чедрова, д. 112

 

Дата и место призыва

Артемовский РВК, Азербайджанская ССР, г. Баку

 

Последнее место службы

331 сд

 

Воинское звание

Красноармеец

 

Причина выбытия

Убит 11.11.1942

 

Первичное место захоронения

Смоленская обл., Сычевский р-н, д. Родионово

 

Жена

Мария

 

 

Фамилия

Агадов

 

Имя

Агад

 

Жена

Агадова Фаима

 

Дата рождения/Возраст

__.__.1902

 

Место рождения

Азербайджанская ССР, г. Баку, с. Пуда

 

Дата и место призыва

Сумгаитский РВК, Азербайджанская ССР, г. Баку

 

Последнее место службы

343 сд

 

Воинское звание

Красноармеец

 

Причина выбытия

Убит 27.05.1942,в бою за г.Изюм,Харковск.обл.

 

Первичное место захоронения

Украинская ССР, Харьковская обл., Изюмский р-н,

 г. Изюм, юго-западная сторона

 

 

Фамилия

Бабаев

 

Имя

Талап-Олигбер-Оглы ?(Талат Алекбер оглы)

 

Отчество

Отец –Бабаев  Аликтид ?(Алекпер) Аниф ?(Ханифа) оглы

 

Дата рождения/Возраст

__.__.1924

 

Место рождения

г. Баку

 

Дата и место призыва

Бакинский ГВК, Азербайджанская ССР, г. Баку

 

Последнее место службы

3 отд. стр. бат. 7 Арм.

 

Воинское звание

старшина 1 статьи

 

Причина выбытия

Убит в бою 11.04.1942

 

Место выбытия

Остался на поле боя (Ленинградская обл., Подпорожский р-н)

 

Адрес

Баку,ул.Паралельная,д12

 

 

Фамилия

Гайдаров

 

Имя

Ахад

 

Отчество

Яхья

 

Дата рождения/Возраст

__.__.1908

 

Место рождения

Азизбековский р-н, г. Баку, с. Зыря

 

Дата и место призыва

Азизбековский РВК, Азербайджанская ССР, г. Баку

 

Последнее место службы

79 кав. див.

 

Воинское звание

красноармеец

 

Причина выбытия

Убит 13.03.1942

 

Первичное место захоронения

Украинская ССР, Харьковская обл., Харьковский р-н,

с. Ново-Яковлевка

 

Жена

Мамедова Тара Рамадан кызы

 

 

Mozaika
12 03 mart. 2016 (№15)
http://baki-baku.az

Условия жизни могут зависеть от темпов расширения вселенной

Science” США | Ilima Loomis

Ученым уже несколько лет известно, что звезды, галактики и почти все во вселенной удаляется от нас (и от всего остального) быстрее и быстрее. Но оказывается, что неизвестные силы, определяющие темпы этого ускоряющегося расширения (математическое значение, называемое «космологической константой»), могут играть неизвестную прежде роль в создании нужных условий для жизни.

К такому заключению пришла группа физиков, изучавшая последствия для планет от мощных космических взрывов, называемых гамма-вспышками. Они выяснили, что развивающейся жизни лучше находиться подальше от соседей. А космологическая константа помогает проредить этих соседей.

«В плотной среде много взрывов, а мы находимся к ним слишком близко, — говорит космолог и физик-теоретик Рауль Хименес (Raul Jimenez), работающий в Испании в Барселонском университете и ставший автором нового исследования. — Лучше всего находиться на окраине или там, где редки малые галактики. Именно такие условия сложились в районе Млечного Пути».

Хименес со своим коллективом ранее доказал, что, обстреливая планеты радиацией и уничтожая их озоновый слой, гамма-вспышки могут вызывать массовое вымирание видов или делать эти планеты непригодными для жизни. Вспышка направляет радиацию плотными пучками, которые обладают такой энергией, что, пройдя через звездную систему, пучок может уничтожить планеты в другой галактике. В рамках своей новой работы, результаты которой были опубликованы в этом месяце в журнале Physical Review Letters, эти ученые решили применить свои выводы в большем масштабе и выяснить, какая вселенная лучше всего подходит для существования жизни.

Эта работа была нацелена на исследование так называемого «антропного принципа». Он гласит, что в определенном смысле вселенная настроена на возникновение разумной жизни. Если бы силы природы были намного сильнее или слабее, чем наблюдают физики, самые важные кирпичики жизни, такие как элементарные частицы, атомы и необходимые для химического состава жизни длинные цепи молекул, не сформировались бы, и вселенная была бы стерильной или даже абсолютно хаотичной. Некоторые исследователи пытались выяснить, каким «пространством для маневра» и изменений обладают различные константы, прежде чем космос станет неузнаваемым и непригодным для жизни. Другие же сомневаются в смысле и целесообразности таких исследований.

Хименес с коллегами взялись за изучение одной важной составляющей антропного принципа. При помощи компьютера они смоделировали расширение вселенной с ускорением разными темпами. Затем они измерили, как изменение космологической константы влияет на плотность вселенной, обратив особое внимание на гамма-вспышки, поливающие звезды и планеты радиацией.

Как оказалось, в нашей вселенной все правильно, как и должно быть. Действующая космологическая константа указывает на то, что темпы расширения достаточно велики, чтобы свести к минимуму облучение планет гамма-вспышками, но одновременно достаточно низки, чтобы сформировать множество сжигающих водород звезд, вокруг которых может существовать жизнь (если темпы расширения выше, газовым скоплениям труднее превращаться в звезды).

По словам Хименеса, расширение вселенной сыграло более важную роль в создании пригодных для жизни миров, чем он ожидал. «Для меня стало неожиданностью, что для очистки региона и превращения его в нечто подобное населенному пункту действительно нужна космологическая константа», — говорит он.

Выводы ученых не только указывают на возможность существования жизни в нашей галактике и за ее пределами, но и позволяют по-новому взглянуть на одну из величайших загадок космологии: почему космологическая константа такая, какая есть. Об этом говорит космолог Алан Хевенс (Alan Heavens), возглавляющий Центр умозаключений и космологии (Imperial Centre for Inference and Cosmology) при Имперском колледже Лондона.

Теоретически, объясняет Хевенс, константа должна быть либо на сотни порядков больше, чем кажется, либо нулевой, и в этом случае вселенная не ускоряется. Но это противоречит наблюдениям астрономов. «Малое, но не нулевое значение космологической константы это настоящая загадка в космологии», — говорит он, отмечая, что согласно исследованиям, это значение соответствует условиям, необходимым для существования разумной жизни, способной наблюдать за ней.

Физик-теоретик из Института теоретической физики в канадском Ватерлоо Ли Смолин (Lee Smolin) скептически относится к антропному принципу и говорит, что изложенные в статье доводы необычны, и что после первого прочтения он не увидел никаких очевидных ошибок. «Раньше я об этом не слышал, а поэтому их следует похвалить за то, что они выдвинули новые доводы», — говорит он.

Тем не менее, отмечает Смолин, все настоящие антропные доводы на сегодня основаны на ложных заключениях или на нелогичных рассуждениях. Например, многие имеют тенденцию к избирательности, одновременно рассматривая только одну переменную в возникновении жизни. Однако рассмотрение сразу нескольких переменных может дать совсем другое заключение.

Хименес говорит, что следующим шагом станет изучение вопроса о том, действительно ли гамма-вспышки настолько губительны для жизни, как считают ученые. Работа его коллектива показала лишь одно: что такие мощные вспышки излучения наверняка уничтожат защитный озоновый слой планеты. «Действительно ли это катастрофично для жизни?— спрашивает Хименес. — Я думаю, да, но возможно, жизнь выносливее и прочнее, чем нам кажется».

Оригинал публикации: Conditions for life may hinge on how fast the universe is expanding

Bakı polisi əvvəl...

Qəhvə ayaqqabılar

Bir fevral axşamı. Hava çox soyuq idi. Yaşıl əlcəklərin içində əllərim üşüyürdü. Opera Balet Teatrına getməliyəm. Qərarlıyam. Və getdim də. Saat 19.00 da “Bohema” operası səhnəyə qoyulacaqdı. 4 pərdəli operanın bəstəsi İtalyan bəstəkarı Cakkomi Puççiniyə məxsus idi. Zala daxil olanda əllərim yenə üşüyürdü. Yəqin tamaşanın ssenarisindən xəbərim olduğu üçün narahat idim. Səbəbini zaman göstərəcək.

- Qısa məlumat!

Qırmızı, məxməri pərdələr açılar-açılmaz zəngin səhnə tərtibatı göz oxşayırdı. Rəngli tablolar, gənc rəssamın əlindəki fırçalar dünyanı rəngləyə-rəngləyə həzin yol gedirdi.

- 4 pərdə!

- Son.

Yaşıl məxməri parçadan pəncək geyinən oğlan pəncərədən həyətı seyr edir. Səhnənin mərkəzində, ağ yataqda, ağ paltarlı qadın can verir. Ətrafdakı personajlar xəstə qadınla söhbət edir. Qadın oxuyur. Oxuyur! Səhnədə hər kəs məşquldur. Birdən səssizlik! Qadın gözlərini yumur. Və kimsə son nəfəsdə onun yanında ola bilmir. Göz yaşları! Qışqırıqlar… Pərdələr bağlanır… Bu son an gizlin bir ada da yaşayan bir çox hisslərə can verdi.

Opera Balet Teatrından çıxdım. Hava çox soyuq idi. Mən yavaş-yavaş …

- İstanbul!

Axı niyə biz dostları onu xilas edə bilmədik? Niyə son nəfəsində, ağrılı günlərində yanında olmadıq. Kaş ki, Bakıya gəlməzdik. Onu tək qoymazdıq. Allahım! Niyə hər kəsin yanında olan insan tək-tənha həyatdan köçdü?! Bir zəhərlənmə onu Tanrıya qovuşdurdu. Günlər, həftələr, aylar keçir. Sən hələ də canlısan. O qədər canlısan ki…

Mahiyyətin, xarakterin, şəxsiyyətin daha çox gözlərimizə zillənir… Hələ çox zillənəcək, vicdanımıza çox əminlik verəcək. Bundan rahatam.

- Və…

- 2015-ci il.

İstanbul, İstiklal küçəsi, axşam saatları, balaca, qədimi, ensiz küçələr.

İstanbulda yaşayan dostlarla bir araya toplaşmışdıq. Zəng vurdular, burdayıq sən də gəl. Deyəsən bir balaca içkili idi. Həmişə kimi kefidə yaxşı idi. Boyu uzun, qalın saçlı, üzügülər oğlan gəldi. Ağ “jaket” var idi əynində. Onsuz da bu oğlan hər zaman özünəməxsus xarizması ilə diqqət çəkirdi. Bu axşam onun idi. Dostlarla İstiklalda gəzirdik. İstanbulda olanlar bilir axşamlar o küçədə hər cür insan görmək olur. Uzun, buruq saçlı səfiləri demirəm. Səfilərin öz həyatı var bu qədimi küçələrdə. Kənanın ürəyinin böyüklüyü, cəsarəti, mərdiliyi onu taniyanlara yaxşı tanışdı. Bircə onu gördüm ki, üstü çirkli, ayaqqabıları olmayan, özünəməxsus qoxusu olan, bir siqaret üçün mücadilə edən səfil Kənana yaxınlaşdı. Kənandan siqaret aldığı üçün Kənanı bərk-bərk qucaqladı. Biz dostlarla bu mənzərəyə baxırdıq. Hələ Kənanın onu qucaqlamağını demirəm. Səfilin başı Kənanın sol qolunun altında idi. Çox mehriban məzərə var idi. Söhbət edirdilər. Kənan dostlara işarə verdi ki, gəzintiyə birlikdə davam edəcəyik. Yaxşı xatırlayıram. Dostlardan bir neçəsi: bax Kənan belədirdə ürəyi necə istəyir elə də hərəkət edir. Əslində dostlar səfilin bizimlə gəzməsinə narazı idilər. Hətta bəziləri gülürdü. Bu gülüşü eşidən Kənan: həə. nə olub? səsinin tonunu bir balaca qaldırdı! niyə narahatsınız? Onun da söhbətə, sevgiyə ehtiyacı var… Həmin an Kənanın üzündəki əminlik insanı insan olmaqa çağırış edirdi. Saatından aslı olmayaraq insanlara dəstək verməsi, onun haqqında çox şey ifadə edirdi. Demək olar ki, gecə səfil dostumuz bizimlə gəzdi. O axşam ona sözün əsl mənasında qucaq açan bir oğlan, qardaş, dost var idi. Kənan!!!

- 2015-ci il.

Dekabr ayı idi. Kənan İstanbulda idi. Mən ilk kitabım olan “Pamukun qonşusu” üçün Bakıya gəlməli idim. Gəldim də.

- Bir neçə il öncə.

– 5 dekabr.

O da 5 dekabrda həyatdan getdi. Bu günü yaddaşıma xoş günlə əvəz etmək istəyirdim. “Pamukun qonşusu” nu oxuculara 5 dekabrda təqdim etmək istədim.

- Bakı.

- Dekabr yeni girmişdi. Səhər saatları. Və İstanbuldan bir telefon zəngi.

- Alo.

- Sən hardasan?

- Bakıda.

- Xəbərin var?

- Kənan dünyasını dəyişib.

- Ola bilməz…

- Nə danışırsan?

- Qız ağlayırdı.

- Əlaqə kəsildi.

- Çox qəribə təəssadüf.

- Bir neçə il öncə!

- Yenə Dekabr ayı idi.

- Onun rəhmətə getdiyini həkim telefonda demişdi.

- Onun da son nəfəsində yanında ola bilmədim. Əziz dostum, qardaşım Kənanın da!

- Yenə bir tamaşa üçün ssenari, personajlar hazır idi.

- Bu xəbərdən sonra təqdimatın vaxtını dəyişmək istəyirdim. Qonaqlar çağrılmışdı. Dostlar dedi yoluna davam etməlisən.

- 05.12.2015

- saat 14.30

- Gənc Tamaşaçılar Teatrı.

4 mərtəbədə balaca otaqda hazırlaşıram. Ağlamaqdan gözlərim şişmişdi. Ağlımda səfili bağrına basan oğlan var idi. Bu axşam səfilin sevgiyə ehtiyacı olduğu kimi, oxucularında sevgiyə ehtiyacı var idi. Və mən gözlərimi sildim kitabsevərlərin yanına gəldim. Kənanın özünə əmin ruhu, xarizmatik görünüşü mənə inam verirdi. Nə qonaqlar, nə dostlar bilmədi ki, dekabr ayı mənə nələri alıb, nələri verib. Emre Aydın:Bitti Tebrikler. “Benden aldıkların neden benden fazla” Çok fazla!!! Dekabrın əminliyə, sevgiyə, mübarizəyə, cəsarətə ehtiyacı var idi… Hələ ingilis əsilli, müğənni SADE-yi demirəm. Kənan SADE-yi dinləməyi çox sevərdi. O xəbərdən sonra SADE-yi dinləməkdən qorxuram.

- Saat 21:00.

- Baki.

- Yoldan bir maşın keçir.

- Maşından SADE-yin səs gəlirdi.

- Evə gəldim.

- Facebookda gənc yazar bir video paylşamışdı. Deyirdi: “ Neqativ xatirələr bir ömür bizimlə olacaq”.

Psixolojı travmalardan danışırdı.

- İstanbul.

- 2016.

Özü getsə də, qəhvə rəngli ayaqqabıları dəhlizdə qalmışdı. Yenə evin qapısı döyüləcək. O eva daxil olacaq. Gülən üzü ilə dostlara zarafat edəcək, kartof qızartması bişirən olsaydı yeyərdik dəyəcək. Bilmirəm nədənsə mənə bacı demirdi. Ay qız sən qardaşsan. Sənin deyiminlə deyirəm qardaşı gözü qapıda qoydun… Son nəfəsində səni tək qoyduğum üçün özümü bağışlaya bilmirəm! Məni bağışla demirəm. Buna haqqım yoxdu. Qapını döy… Tünd qoxusunu bizə qəbul elətirdiyin səfillə bizə qonaq gəl. Səfili bizə yalnız sən gətirə bilərsən. Belə jestlər Kənan Nəsibova məxsusdur. Lütfən gəlin…

İstanbul, Bakı.
21.02.2016
Gecə saatları.

Nigar İsmayılqızı

Bakı polisi indi...

Natura
13 03 mart. 2016 (№15)
http://baki-baku.az

Чудные привычки и выходки знаменитых писателей

Талант признанных писателей неоспорим. Многие поколения преклоняются перед их идеальным слогом или глубокомыслием. Но за гениальностью часто скрываются некие странности. Одни авторы обожали работать, овеянные запахом гнилых яблок, другие пили кофе в лошадиных дозах, ну а третьи раздевались догола. В этом обзоре пойдет речь о самых странных выходках и пристрастиях знаменитых писателей.

1. Николай Гоголь

Образ Николая Васильевича Гоголя весь окутан тайнами и странностями. Работал писатель стоя, а спал сидя. Многие его современники с удивлением замечали, с какой любовью он раскраивал себе платки и латал жилеты. Но еще одной уж точно странностью была страсть к катанию хлебных шариков. Гоголь делал это, когда писал свои произведения, когда задумывался о смысле бытия или просто, скучая, во время обеда. Писатель катал шарики и подбрасывал их в суп сидящих по соседству.

2. Фридрих Шиллер

У именитого немецкого поэта и философа Фридриха Шиллера тоже имелась небольшая странность. Он не мог работать без рядом стоящего ящика с гнилыми яблоками. Однажды его друг Иоганн Вольфганг Гете пришел в гости к поэту. Но того не оказалось дома, и Гете решил подождать Шиллера в кабинете. Но тут он почувствовал запах гниения, который прямо таки кружил голову. На вопрос Гете о гнилых яблоках, супруга Шиллера ответила, что муж просто не может без них жить.

3. Уильям Берроуз

6 сентября 1951 года во время одной из вечеринок писатель Уильям Берроуз, будучи пьяным, захотел повторить трюк Вильгельма Телля, когда тот попал в яблоко, стоящее на голове его сына. Уильям Берроуз поставил стакан с водой на макушку своей жены Джоан Воллмер и сделал выстрел. К несчастью, писатель промахнулся и убил свою супругу.

4. Виктор Гюго

Однажды Виктору Гюго нужно было срочно сдать книгу в печать. Тогда он приказал слуге вынести из дома всю его одежду, чтобы не иметь возможности покинуть помещение. Именно тогда писатель, завернутый только лишь в одеяло, наконец-то смог закончить свой роман «Собор Парижской Богоматери». В последствие, Виктор Гюго частенько прибегал к этому методу, чтобы вовремя заканчивать написание своих произведений.

5. Оноре де Бальзак

Сказать, что французский романист Оноре де Бальзак любил кофе – это не сказать ничего. Писатель выпивал в день до 50 чашек бодрящего напитка без добавления сахара или молока. Некоторые исследователи утверждают, что Оноре де Бальзак почти не спал, когда писал свою знаменитую «Человеческую комедию». Конечно же, кофе по-разному влияет на людей, но зависимость писателя все-таки отразилась на его здоровье: сильные боли в желудке, проблемы с сердцем и повышенное давление.

6. Александр Дюма

Александр Дюма, автор «Трех мушкетеров», «Графа Монте-Кристо» и многих других литературных шедевров, во время работы использовал цветную систему письма. В течение многих десятилетий французский писатель использовал синий для обозначения фантастических романов, розовый оттенок указывал на нехудожественные произведения или статьи, а желтый предназначался для поэзии.

Кроме того, Александр Дюма был склонен к авантюрным поступкам. Однажды ему довелось участвовать в дуэли, где дуэлянты тянули жребий. Тот, кому не везло, должен был застрелиться. Дюма оказался тем несчастливым. Он взял пистолет, вышел в соседнюю комнату, в которой затем прогремел выстрел. Дюма вышел оттуда как ни в чем не бывало, при этом произнеся: «Я стрелял, но промахнулся».

7. Марк Твен

Марк Твен писал свои шедевры только лежа. Как отмечал сам автор, он находил правильные слова и вдохновение, пока пребывал в комфорте в своей постели. Некоторые товарищи называли Твена «полностью горизонтальным автором».

Еще один интересный факт в биографии Марка Твена – это комета Галлея. За две недели до рождения автора в 1835 году эта комета пролетала рядом с Землей. А в 1909 году писатель написал о том, что он «пришел в этот мир вместе с кометой, и вместе с ней он и уйдет». Марк Твен умер в 1910-м, на следующий день после появления кометы Галлея.

8. Чарльз Диккенс

Чарльз Диккенс просто с ума сходил от тел покойников. Он мог рассматривать их часами, наблюдая, как трупы осматривают, делают вскрытие и готовят к погребению. Писатель часто говорил, что его «притягивает невидимая рука смерти».

Подготовил: Məmməd Rauf

ЧтоГдеКогда
14 03 mart. 2016 (№15)
http://baki-baku.az

Sirk meydançaları niyə dairəvi formada olur?

XVIII əsrə qədər kəndirbazlıq, alov udma və s. göstərilər küçələrdə xalqa, saraylarda isə əsilzadələrə düzənlənirdi.

Philip Astley bugünkü modern sirklerin qurucusu olaraq qəbul edilir. Onun 1763-cü ildə qurmuş olduğu sirkində əsasən at üzərində edilən nömrələr idi. Astley atlar bir dairə ətrafında döndükləri zaman sirk oyunçularının at üzərində ayaq üstə daha rahat dayandıqlarını bildiyi üçün sirk çadırını və göstəri meydançasını bir dairə şəkildə düzənlədi və bununla da atların göstəri zamanında daim dairəvi şəkildə hərəkət etmələrini təmin etmiş oldu.

Başqa bir sirk sahibi Antonio Franconi isə sirk meydançası dairəsinin ən uyğun diametrinin təxminən 13 metr olduğunu təyin etdi ki, bu məsafə bu gün də tətbiq olunmaqdadır.

Son bir əlavə: ingiliscədə “circus” olan sirk kəliməsi latıncada dairə anlamına gələn “circle” sözünün əsasında yaradılıb.

Hazırladı: Məmməd Rauf

Ata nə üçün sol tərəfdən minirik?

Digər bir çox vərdişdə olduğu kimi buna da əsas səbəb insanların əksəriyyətinin sağ əldən daha çox istifadə etməsidir. Qədim zamanlarda əsasən sağ əlini işlədənlər rahatlıqla qılınc çəkə bilmək üçün qılınc qınını sol tərəflərində saxlayırdılar.

Ata minərkən sol dizin altına qədər enən bu uzun qılıncla ata sağdan minmək, yəni sağ ayağı üzəngiyə qoyub, sol ayağı atın üzərinə ataraq minmək qılınca görə çətin olurdu.

Soldan, sol ayağı üzəngi üzərinə qoyub, sağ ayağı atın üzərinə ataraq mindikdə qılınc problem yaratmırdı. Xüsusilə döyüşə gedən ordularda intizam səbəbi ilə bir nümunə hərəkət edilməsi lazım olduğu üçün solaxaylar da ata soldan minmək məcburiyyətində qalırdılar.

Artıq at sürənlər qılınc gəzdirməsələr də ata soldan minmək bu günə qədər qorunub saxlanan bir ənənəyə çevrilmişdir.

Hazırladı: Məmməd Rauf

Sərgi salonu
15 03 mart. 2016 (№15)
http://baki-baku.az

“BIRTH OF VENUS”

“Balaca çəllək” ləqəbi ilə məşhur olan italyan rəssam Botticelli’nin rəsm və həndəsə müəllimi Fra Lippo Lippi olub. 1480-ci ildən etibarən Sistina Şapeli’ndə freskalar yaratmağa başladı. İlk əsərləri əsasən dini, mifoloji və alleqorik səpkidə olsa da, Botticelli gözəlliyə vurğun olan bir sənətkar kimi ön plana çıxdı. Dönəminin sənətkarlarından tablolarındakı zəngin detallarla, uzun boylu və ciddi insan ifadələri ilə fərqlənə bilmişdi.

1485-ci ilə aid olan “Venus’un doğuluşu” adlı əsəri ilə uğur yolunda iri addımlarla irəliləməyə başladı. Əsərdə tanrıça Venus’un bir balıqqulağından dünyaya gəldiyi və çılpaq gözəlliyi ilə ətrafındakıları sehrlədiyi an təsvir olunur. Botticelli’nin Venus təsviri digər rəsm sənətkarlarından fərqli olaraq bir az erotikdir. Sinəsinin və cinsiyyət orqanının üstünü tam bağlamaması  diqqət çəkir. Bu “bağlama” biçimi daha sonralar bir çox heykəltəraş tərəfindən də təqlid edildi. Sənətkarın digər əsərlərindən bəzilərinin yandırılsa da, yasaq olmasına rəğmən bu əsərə toxunulmayıb.

  • Əsərin müəllifi: İtalyan rəssam Sandro Botticelli (1445-1510);
  • Əsərin adı: “Birth of Venus” (“Venus’un doğuluşu”);
  • Dönəmi: Florensiya məktəbi, Renessans;
  • Əsərin hazırlanma tarixi: 1485;
  • Əsərin ölçüsü: 184,5x285,5 sm. (Əsər kətan üzərinə çəkilib);
  • Digər önəmli əsərləri: “Venus və Mars”, “Yaz”, “Münəccim kralların sitayişi”;
  • Təsirləndiyi sənətkar: Filippo Lippi, Andrea del Verrochio;
  • Əsərin saxlandığı yer: Galleria degli Uffizi, Florensiya.

Hazırladı: Məmməd Rauf

Ностальгия
16 03 mart. 2016 (№15)
http://baki-baku.az

ДАЛИДА!

Иоланда Джильотти, более известная под псевдонимом Далида, без сомнения является одной из самых ярких певиц двадцатого века. Ее творчество находится вне границ пространства и времени. А потому даже много лет спустя, после того как великой исполнительницы не стало, ее музыку все еще любят миллионы поклонников по всему миру. Далида жива в своих песнях.

Но стоит ли говорить то, что и так очевидно? В нашей статье мы расскажем о том, как развивалась жизнь и судьба великой французской исполнительницы, творчество которой остается одинаково любимым на всех континентах.

РАННИЕ ГОДЫ, ДЕТСТВО И СЕМЬЯ

Иоланда Кристина Джильотти появилась на свет 17-го января 1933-го года в столице Египта - Каире. Ее отец и мать были по происхождению итальянцами-калабрийцами, переехавшими в Африку из провинции Катандзаро. По этой причине наша сегодняшняя героиня всегда, словно бы существовала одновременно в двух измерениях – в богемной Европе и знойной Северной Африке.

Свой творческий путь Иоланда начала с участия в конкурсе «Мисс Ундина», в рамках которого ей досталось второе месте. Три года спустя – в 1954-м году – она попытала счастье снова и предстала перед зрителями и членами жюри конкурса «Мисс Египет». В этот раз ей удалось победить, однако положение дел далеко не было безоблачным. Из-за расторжения помолвки и последовавшего скандала внутри семьи девушка была вынуждена уйти из дома.

В скором времени она начала сотрудничать с видным модельным агентством «Донна», которое предложило ей выгодный контракт манекенщицы. В этот момент положение дел начало медленно налаживаться. Примерив на себя корону главной красавицы Египта, девушка моментально привлекла себе внимание известных европейских продюсеров, которые вскоре предложили модели сняться в кино. Иоланда согласилась и, взяв для себя в качестве псевдонима имя «Далила» (которое потом трансформировалось в «Далида»), начала работать над своими первыми кинематографическими проектами.

В 1955-м (по другим данным в 1954-м) девушка появилась с небольшими ролями в картинах «Маска Тутанхамона» и «Стакан и сигарета». Для последней из названных лент Иоланда даже записала свою первую музыкальную композицию «Черная луна», которая стала для нее первым опытом в качестве певицы. В декабре того же года девушка перебралась в Париж, где начался совершенно новый этап в ее карьере.

ЗВЕЗДНЫЙ ПУТЬ: МУЗЫКА И ФИЛЬМОГРАФИЯ

Во французской столице она начала всерьез заниматься музыкой вместе с профессиональным педагогом, а также строить планы о будущих свершениях. В этот период она выступала в клубе «Вилла д’Эсте», где исполняла композиции на французском, итальянском и испанском языках.

В скором времени приняла участие в конкурсе «Номер один завтрашнего дня», который, по сути, являлся конкурсом молодых талантов. В рамках данного проекта девушка исполнила песню «L’inconnue au paradis», чем вновь привлекла к себе внимание видных мэтров музыкальной индустрии.

Полгода спустя при поддержке радиостанции «Европа 1» была записана первая пластинка исполнительницы, получившая название – «Мадонна». Проект казался удачным, однако, несмотря на все старания, альбом полностью провалился в коммерческом плане. Данный момент стал серьезным ударом для Иоланды Джильотти, а потому на некоторое время она отошла от дел.

Лишь только в 1956-м году Далида решилась вернуться на музыкальную сцену. Причиной тому стала появившаяся в ее репертуаре песня «Bambino», которая вскоре стала очень популярна во Франции и Европе и принесла ей первый настоящий успех. В 1957-м году за названную песню Далида получила свой первый «Золотой диск», следом за которым последовали новые свершения.

В конце пятидесятых годов она записала целый ряд успешных композиций, которые принесли ей большую славу и моментально сделали одной из главных звезд на французской сцене. В 1961-м году Далида дала ряд концертов во Франции, а также отправилась на гастроли в Гонконг и Вьетнам.

После успешного тура по странам Азии девушка снова вернулась в Париж. В 1961-м году она вышла замуж за мужчину по имени Люсьен Морисс, однако прожила с ним сравнительно недолго. Уже несколько лет спустя у нее начался продолжительный роман с художником Жаном Собески, который послужил причиной ее развода с супругом. Следующим судьбоносным романом в жизни Иоланды Джильотти стал роман с певцом Луиджи Тенко, вместе с которым она впоследствии несколько раз выступала. Дуэту сопутствовал успех, однако на фестивале в Сан-Ремо творческий тандем неожиданно провалился. Данный эпизод послужил причиной самоубийства Луиджи, которое стало сильным ударом для Далиды.

Свести счеты с жизнью попыталась и она сама, однако жизнь певицы удалось спасти.

Череда трагедий продолжилась смертью бывшего супруга певицы Люсьена Морисса. После этого Далида впала в затяжную депрессию, однако не прекратила своей творческой деятельности. В 1970-м году в дуэте с Ален Делоном она записала свой главный хит – композицию «Paroles paroles», которая моментально возглавила все хит-парады в Западной и Центральной Европе.

После этого в жизни певицы было несколько новых творческих побед и жизненных разочарований. Ее концерты и музыкальные спектакли проходили с огромным успехом, однако любимые мужчины уходили из ее жизни один за другим. Апогеем всего этого стала смерть ее нового возлюбленного Ришара Шамре, который покончил жизнь самоубийством из-за долгов. После этого эпизода женщина прожила на свете еще четыре года.

КОНЕЦ ДОЛГОГО ПУТИ: САМОУБИЙСТВО

В середине восьмидесятых годов у певицы обострились давние проблемы с глазами. Свет прожекторов причинял ей нестерпимую боль, а потому очень скоро Далида была вынуждена лечь на операцию. Данный период стал одним из самых сложных в жизни певицы. Однако, несмотря на это, она продолжала выступать. Последним в жизни Иоланды стал концерт в турецкой Анталии. Она отработала концерт, встретилась со своими поклонниками, а после этого приняла смертельную дозу снотворного и уснула навсегда. На траурные церемонии, связанные с кончиной исполнительницы, собрался, наверное, весь Париж. Впоследствии именем певицы была названа одна из улиц во французской столице. Кроме того, в этом городе в ее честь был установлен памятник.

Подготовил: Məmməd Rauf

Təqdimat
17 03 mart. 2016 (№15)
http://baki-baku.az

CEK LONDON necə başardı?

Vəfalı övlad

Atasını heç bir zaman görməmişdi; məzarı da yox idi. Anası tək qalmış bir qadın idi. Həyatı boyunca dolanışıq sarıdan çətinlik çəkdi. Uşaqlığı yoxsulluq və yorğunluq içində keçdi. Gecələr səkilərdə və yük qatarlarının üzərində yatdı. Oğru zənn edilərək həbs olundu; aylarla Arizonanın cəhənnəm istisi altında günahsız yerə cəza çəkdi. 13 yaşına çatanda sahillərdə hamballıq etdi. Gəncliyi səfalət içində və bir insanın dözə bilməyəcəyi qədər ağır keçdi. Anasına yazığı gəlirdi. Məhz onun üçün dayanmadan çalışırdı. Bir gün əlinə bir kitab keçdi...

“Mən uşaqlıq nədir, bilmədim. Avara kimi ordan-bura, burdan-ora atıldım. Çörək pulu üçün hər cür ağır işlə məşğul oldum. Parkları süpürdüm, restoranlarda qab yudum, hambal oldum, camaşırxanada çalışdım. Atasızlığın acısını illərlə ürəyimdə yaşadım. Yazıq anama baxa bilmək üçün özümü unutdum.”

1876-ci il San Fransisko doğumlu gənc bir adam kirli, paslı paltarı ilə qatardan endi. Ac idi, susuz idi. Buffalo şəhərinə gələn kimi qapı-qapı gəzib yemək dilənməyə başladı. Yersiz-yurdsuz idi. Hamı ona acıyaraq baxırdı. Pərişan olduğu hər bir vəziyyətindən bəlli idi. Gözlərinin altı çökmüş, qaralmış, ətrafa boş və ümidsiz baxışlarla nəzər yetirirdi. Uyğunsuz görkəmə sahib olan bu adamı görən polislər onun ya oğru, ya da avara olduğunu düşünərək həbs etdilər. Birdən Arizonanın qovurucu istisi altında qalan bitmiş, tükənmiş bu adam aylarla daş kəsdi. Bu zaman dost olduğu bir məhkum ona bir kitab verdi: “Robinzon Kruzo”. Zəif oxuma qabiliyyəti ilə bu kitabı oxuyub bitirdi. Oxumağı çox sevdi. Həbsdən çıxan kimi Dakland Kitabxanasına getdi.

Cek London kitabxana müdirinə məsum və qəmli bir şəkildə öz vəziyyətini izah etdi. Müdirin bu gəncə yazğı gəldi. Ona macəra, səfər, yaşam hekayələri kitablarını verdi. Kitabxana müdiri o qədər anlayışlı bir adam idi ki, ona öz kitabxanasından “Madam Bovari” və “Anna Karenina” əsərlərini də verdi.

Bu kitablardan oxuduğu kanserv fabrikindəki işçilərin yaşamları, ağır işlərdə çalışan, uzaq diyarlarda işləmək məcburiyyətində qalan insanların duyğuları, onun bu adamlara qarşı candan bir yaxınlıq duymasına səbəb oldu. Öz həyatı da duyğu yüklü idi. Amma onlardan fərqi, bu vəziyyətdə daha çox kitab oxuya bilməsiydi.

Əzələlərinin yox, beyninin gücünə yaşamağa qərar verən Cek London Daklandda yerləşən şəhər ziyalılarının toplanıb söhbət etdiyi “Henry Clay”a getməyə başlamışdı. Eyni zamanda dolanışıqlarını təmin etmək üçün bir camaşırxanada çalışmağa başlamışdı. Arada kiçik bir hekayə yazır, bəyənmir, başqasını yazmağa başlayırdı. Yazılarının “Overland Monthly” və “Black Cat” dərgilərində dərc olunmasını arzulayırdı. Bir gün bu jurnalların birində Cekin bir hekayəsini verdilər... o anın hisslərini yaşamaq çətindir. Əlbəttə ki, kitab oxumaq vərdişi eyni sürətlə davam edirdi. Spenser, Nitşe, Hakkel kimi yazarların bütün əsərlərini oxudu. Hətda Şekspiri oxumağı da unutmamışdı.

1900-cü ilin əvvələrində böyük bir yazar olma iddiası ilə çalışıb-vuruşurdu. “Dəfinələr adası”, “Monte Kristo Kontu”, “İki şəhərin hekayəsi”  kimi əsərləri oxuyarkən də diqqətlə təhlil etdi, bir daha oxudu, sonra özü də yazmağa başladı. Bir gündə beş min söz yazırdı. Bəzən bir gündə otuz hekayə birdən yazıb çap evinə göndərirdi. Bu hekayələrin çoxu yayımlanmadığı üçün geri göndərilirdi, amma o, məyus olmurdu, usanmırdı. Məqsədi yazı sənətini, nəsri gözəl öyrənmək idi. “San Fransisko Call” qəzeti tərəfindən təşkil edilən roman yarışmasında “Yapon sahillərində tayfun” adlı əsəri qalib oldu.

Cek London və anası yaşadıqları evin icarə haqqını verməyə də çətinlik çəkirdilər. Bu qədər yazı arasında gecələr 4 saatlıq bir təmizlik işinə başladı. Lakin bezmədi, yazdı, oxudu; bir daha yazdı, bir daha oxudu. Oxuduğu bütün əsərlərə nöqtə, vergülünə qədər diqqət edirdi. Bu arada anası vəfat etdi. Normal bir yaşam sürməyən yazıq anası onun uğurunu görmədən getmişdi, çox üzüldü, çox ağladı. Anasının zəngin malikanələrdə xadimə olaraq çalışmasını istəmirdi. Onu o vəziyyətdə görəndə isə əldən bir şey gəlməmənin yaratdığı çarəsizlik içərisində kəsilə-kəsilə qalmışdı. İndi isə yaşamı acılarla dolu yazıq bir qadını itirmişdi. Qıvrım ağ saçları ilə pərişan bir halda olan anası birdən gözünün önünə gəldi. Üsyan etdi bu həyata. Kimsə dünyaya gələrək rifah içində tanrıya sığınıb yaşayarkən, biriləri də dözüm sərhədlərini aşan, yaşam adlı bilməcənin içində qıvranaraq az qala üsyan edirdi.  Amma kimə üsyan? İnsanlara... Toplumun ədalət anlayışına... Allahın göndərdiyi ruzini və bərəkəti əllərini uzadıb, yoxsullara çatmadan göydə qapan quldur görkəmli acgöz insanlara...

Cek London bütün bunları düşündü. Yazmalıydı, çox məşhur olmalıydı. Kitablarında, iştirak edəcəyi konfrans salonlarında dilə gətirməliydi dövləti, milləti soyan xain anarxist qiyafəli quldurları ifşa etməliydi.

Cek London bir çox yoxsul, sahibsiz uşağın atası sayılan bir yazar idi. O, bu uşaqlar üçün ilham qaynağı olmuşdu. Cekdən sonra bir çox kasıb gənc dünyanın məşhur insanları arasına qatılmışdı. Bunların arasında Sahibsiz Uşaqlar Evində böyüyüb, ana-ata qayğısından məhrum olmuş gənclər də var idi. Bu gənclərin hər biri milyonlarla dolların sahibi olmuşdular. Bunlardan biri atası bəlli olmayan, anası zənci qul olan, yaşamının uşaqlıq və gənclik illərini yetimxanada keçirən dünyaca məşhur Aleksandr Dümadır. Şarlo, yəni Çarli Çaplin də həmçinin bu siyahıya daxildir.

Cek Londonun dünya şöhrətli yazar Çarlz Dikkensin həyatından və kitablarından  təsirləndiyi kimi bir çox gənc, tələbə də Cek Londonun həyatından, kitablarından təsirlənərək şöhrətlilər sırasına daxil olmuşdurlar.

“Makmillen” çap evinin müdiri Corc Brett Cek Londonun kitablarını nəşr edən yeganə adam idi. Londonun kitabları özünü doğrultmağa başlamışdı; yüksək satış qeydə alınırdı. Cek, “The Call of the Wild” adlı kitabı çıxan kimi bir anda dünyanın tanıdığı bir yazara çevrildi. Amerika elitası da bu adamla maraqlanır, onun haqqında danışırdı. Yazdığı kitabların mövzusu real həyat hadisələrindən alınmış kimiydi.

Cek Londonun “Martin İden” adlı romanı on minlərlə satıldı. Bir ara həddindən artıq pul xərclədiyinin fərqinə vardı. Bəlkə də bu, bir zamanlar yaşadığı yoxsulluqdan aldığı bir intiqam idi. Amma çox keçmədi ki, özünü toparladı. Konfranslar keçirir, dərgilərə hekayələr yazırdı.

Karl Van Doren Cek Londonun kitabları haqda – “Hekayələri möhtəşəmdir, sanki bir dastan parçalarıdır” deyir. Və o zamanki çap evlərinin bu kitablar haqda ortaq fikirləri belə idi: “Kitabda yer alan səhnələr mücadilənin vəhşi diyarları, kimsəsiz pasifik adaları, insan qulağından uzaq dənizlərin ortasındakı gəmilər, müxtəlif şəhərlərin kasıb təbəqəsi, avaraların dolaşdığı küçələr”.

Londonun əsərlərindəki bu özəllik onun gəmilərdə təmizlikci olaraq uzun zaman çalışmasından qaynaqlanır. Məsələn; Amerikada bir neçə dəfə həbs olundu. Meksika, Yaponiya, Koreya ancaq hambal olaraq çalışdığı yerlər idi. Bir də bunun üzərinə ailə və yalnızlıq acısını gəlsək, satış rekordu vuran, milyonlarla satılan əsərlərin meydana gəlməsi qaçılmazdır. Hətda Kolondiken bölgəsində qızıl axtaranlarla birlikdə toz-torpaq içində ac-susuz aylarca qızıl axtardı – nəticə sıfır idi. Amma bir şey var idi... qızıl axtaran zaman insanları müşahidə etdi, onların dava-dalaşlarını, xəyanətlərini, eqoizmlərini, tamahkarlıqlarını, xəyallarını... heç vaxt unutmadı bunları. İndi isə Amerika Birləşmiş Ştatlarının prezidentindən beş qat daha çox pul qazanırdı.

Bir müdrik deyir ki: “Əlinizdə sizi həyata bağlayacaq mütləq bir şey olsun. Bu şey sizi başqalarına ifadə etsin, belə bir qabiliyyətiniz mütləq vardır.”

Araşdırdığım, başarı əldə etmiş bütün insanlarda bir mücadilə var idi, daxilindəki qabiliyyəti üzə çıxarmaq üçün heç zaman səngiməyən bir mücadilə. Tam əminliklə demək olar ki, hər kəsdə mütləq bir qabiliyyət, bir cövhər vardır. Milyonlarla insanın xəbərdar olmadığı bu qabiliyyətdən özünün xəbəri olsa tez bir zamanda seçilmiş insanlardan olar.

Cek London çox işlə məşğul oldu, hər şeyi sınadı, bütün işlərdə çalışdı. Amma sonda özünə aid qabiliyyəti aşkar etdi; “Vəhşiliyə Çağırış” adlı kitabı milyonlarla satıldı. Amerika ədəbiyyatının ən önəmli simaları arasında baş köşədə yer aldı. Cek London 1916-cı ildə Kaliforniyada bir ferma evində gözlərini həyata əbədi olaraq yumdu.

Hazırladı: Məmməd Rauf

Ordan-burdan
18 03 mart. 2016 (№15)
http://baki-baku.az

Köhnə Bakı...

İdeya müəllifi və
baş redaktor: 
Rauf Ağayev

Redaktor: İlqar Həsənov

Redaktor: Məmməd Rauf

e-mail: bakibaku.gazet@gmail.com

Марк Твен: «Если бы все люди думали одинаково, никто тогда не играл бы на скачках»

Нет более жалкого зрелища, чем человек, объясняющий свою шутку.

Единственный способ сохранить здоровье — это есть то, чего не хочешь, пить то, чего не любишь, и делать то, что не нравится.

1 апреля — день, напоминающий нам о том, кто мы такие все остальные 364 дня.

Хорошие друзья, хорошие книги и спящая совесть — вот идеальная жизнь.

Чтобы быть счастливым, надо жить в своем собственном раю! Неужели вы думали, что один и тот же рай может удовлетворить всех людей без исключения?

Стоит дать слово, что не будешь чего-нибудь делать, как непременно этого захочется.

Лето — это время года, когда очень жарко, чтобы заниматься вещами, которыми заниматься зимой было очень холодно.

Нет ничего более раздражающего, чем хороший пример.

Морщины должны только обозначать места, где раньше были улыбки.

Создать человека была славная и оригинальная мысль. Но создавать после этого овцу значило повторяться.

Раз в жизни фортуна стучится в дверь каждого человека, но человек в это время нередко сидит в ближайшей пивной и никакого стука не слышит.

В 50 человек может быть ослом, не будучи оптимистом, но уже не может быть оптимистом, не будучи ослом.

Часто самый верный способ ввести человека в заблуждение — сказать ему чистую правду.

Когда я и моя жена расходимся во мнениях, мы обычно поступаем так, как хочет она. Жена называет это компромиссом.

...lap köhnə Bakı

bagla

A

A

A

A