Azərbaycanın bu ilk həftəlik klassik – elektron qəzetini

1976-81-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsində müəllimimiz, daha sonra diplom rəhbərimiz, universiteti bitirdiyimiz il bizi özünün yaratdığı və rəhbərlik etdiyi “Bakı” və “Баку” gündəlik axşam qəzetləri redaksiyasına işə götürərək, 1981-88-ci illər ərzində redaktorumuz olmuş, o zamankı kollektivimizin hər bir üzvünə Atalıq etmiş, məmləkətdə ilk axşam qəzetinin və müasir qəzet jurnalistikası məktəbinin əsasını qoyan, milli mətbuatımızın klassiki

Nəsir müəllim İmanquliyevə

ithaf edirik

№ 11
26 dekabr 2015
http://baki-baku.az

Nəsir İmanquliyevin fəaliyyəti tarixin bir mərhələsidir

Nərgiz Paşayeva, 
M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin Bakı filialının rektoru, professor

Azərbaycanda Həsən bəy Zərdabi tərəfindən təməli qoyulmuş və XX əsrdə bir çox görkəmli şəxsiyyətlərin davam etdirdikləri jurnalist sənəti bu gün öz bayramını qeyd edir. XX əsrin əvvəllərində bu peşəni Azərbaycana gətirənlərin adlarını bir daha qeyd etmək istərdim. Məhəmməd ağa Şahtaxtlı, Ömər Faiq Nemanzadə, Əlibəy Hüseynzadə, Əhməd bəy Ağayev və əlbəttə ki, ölməz Mirzə Cəlil. Məhz bu insanların yaratmış olduqları məktəbi sonra gələn jurnalist nəsilləri inkişaf etdirərək, daha da genişləndirdilər. Əgər onlar olmasaydı, onların fədakar əməyi, döyünən qəlbi olmasaydı, jurnalist peşəsi Azərbaycanda bu qədər sürətlə inkişaf edə bilməzdi. Bu mənada Nəsir İmanquliyevin fəaliyyəti də, şübhəsiz ki, böyük simaların, nəsillərin, tarixin bir mərhələsidir.

O vaxtı məhz mirzə cəlillər, şahtaxtılar, faiqlər, əlibəylər xaçaturovlara qarşı mübarizə aparırdılar. Onlar azərbaycandilli, türkdilli qəzetlər nəşr etdirirdilər. Bu, böyük hadisə, şücaət, hünər idi. Çünki o zaman çar Rusiyasında belə bir hünərə malik olan, Azərbaycan millətinə xidmət edən insanlar arxasız idilər. Onlar hökumət, dövlət tərəfindən dəstəklənmirdilər. Amma onların qəlbi, ürəyi gördükləri müqəddəs işlərə, amallara dəstək verirdi. Bu da həqiqi vətənpərvərlik idi. Nəsir İmanquliyev də elə bir məktəbin yetirməsidir. O, bütün həyatı boyu öz fəaliyyətində Mirzə Cəlil ənənələrini davam etdirmişdir. Əgər Mircəlal müəllim Mirzə Cəlil ənənələrini ədəbiyyatda davam etdirirdisə, Nəsir İmanquliyev bu ənənələri jurnalistikada, mətbuatda yaşadırdı. Nəsir müəllim 1958-ci ildə "Bakı" qəzetinin, 10 il sonra isə "Baku"nun nəşrinə başlayarkən çox böyük əzablara, əziyyətlərə, məşəqqətlərə sinə gərmişdir. Belə çətin bir dövrdə ona kömək edənlərin sırasında Şıxəli Qurbanov kimi vətənpərvər ziyalı vardı.

Tarixə çevrilən hər hansı hadisə təkcə bir insanın fədakarlığı bahasına başa gələ bilməz. Hər bir işıqlı insan, hər bir ziyalı ətrafına özü kimi insanlar toplamalıdır ki, ortaya böyük bir iş qoya bilsin. Mirzə Cəlil də bu cür etmişdi. O, ətrafına nasirləri, şairləri yığmışdı, Nəsir müəllim də "Bakı" və "Baku" qəzetlərinə istedadlı, bacarıqlı insanları cəlb etmişdir.

Sözün qüdrətindən istifadə etmək məharəti hər kəsə nəsib olmur, bu qüdrətdən istifadə etmək məharəti böyük yazıçılara, şairlərə xas olan ali keyfiyyətlərdir. Jurnalistlər bu qüdrətdən necə istifadə ediblər? Onların qarşısında hansı mətləblər və hansı prinsiplər durur? Jurnalist üçün ən vacib keyfiyyət onun ifadə etdiyi sözün vaxtında deyilməyindən asılıdır. Yazıçı istədiyini, düşündüyünü bu gün yazmasa da sabah yaza bilər. Lakin jurnalist başqa cür hərəkət etməlidir. Jurnalist operativliyi bacarmalıdır. Bu mənada Nəsir müəllimin gördüyü işlər ona görə qiymətli idi ki, o, qəzet redaktoru kimi bu tələbləri son dərəcə dəqiqliklə bilir və özünün gündəlik fəaliyyətində onlara ardıcıllıqla əməl edirdi . Mənim yadımdadır, o, hər gün işdən evə qayıtdıqdan sonra, gecə saat 2-3-dək çalışardı. Bütün mətnləri özü yoxlayardı, gözdən keçirərdi. Gün ərzində baş verən elə bir hadisə olmazdı ki, onun redaktoru olduğu qəzetlərdə əksini tapmasın. Bu gün internet vasitəsilə hər şeyi izləmək olur. Lakin o vaxt bu imkan yox idi. O vaxt "Bakı" və "Baku" axşam qəzetləri mübaliğəsiz demək olar ki, bu günün xəbər agentliklərinin yerinə yetirdikləri işləri görür, hər gün baş verənləri operativ surətdə oxucularına çatdırırdı.

Nəsir müəllim cəsarətli, iradəli, hünərli, həqiqəti deməyə və yazmağa qadir olan bir şəxsiyyət idi. O, insanlara yol göstərən, xeyirxahlıq edən nəcib insan idi. Buna görə də o, bir çoxlarına mənəvi atalıq etmişdi. Onun övladı tək deyildi, onun övladları onun yetirmələri, qəzetin əməkdaşları, jurnalistlərdir.

Nəsir İmanquliyev-104
2 26 dekabr 2015 (№11)
http://baki-baku.az

Onun ən böyük vəzifəsi daxili dünyasından gələn ziyalılıq idi

Elçin Əfəndiyev,
Baş nazirin müavini, Azərbaycanın Xalq Yazıçısı

Nəsir İmanquliyev Azərbaycan jurnalistikasının mötəbər ağsaqqalı idi. O, bu ağsaqqallıq səlahiyyətini həm şəxsiyyəti, həm də əməli ilə qazanmışdı. "Bakı" qəzeti sovet Azərbaycanında ən cavan rəsmi qəzet idi. Ancaq çox qısa bir vaxtda bu qəzet maraqlı və nüfuzlu bir mətbu orqana çevrildi. Nəsir müəllim istedadlı və özü kimi təmiz insanlardan ibarət yaradıcı bir kollektiv yaradaraq nəşrə başladığı gündən etibarən düz otuz il bu qəzetə rəhbərlik etmişdir. Həmin kollektivin üzvləri "Nəsir İmanquliyev məktəbi"nin nümayəndələri kimi tanınırlar.

"Bakı" qəzeti Bakı Partiya Komitəsinin orqanı idi və aradan keçən illərin sınağı göstərdi ki, bu qəzet əslində, partiya doqmalarına yox, xalqa xidmət etmişdir. Sovet dönəmində respublika həyatının bütün sahələri - iqtisadiyyat, mədəniyyət, təhsil, sosial problemlər və s. ilə bağlı dərc olunan materialları bu gün bir daha gözdən keçirdikdə məlum olur ki, əslində, Nəsir müəllimin rəhbərlik etdiyi "Bakı" qəzeti üçün partiya qərarları, partiya şüarları yox, sözün böyük və milli mənasında vətəndaş təəssübkeşliyi əsas olmuşdur.

Mənim yaxşı yadımdadır, axşam saat 6 olan kimi işdən çıxıb evə tələsən insanlar, o cümlədən də elə mən özüm, qəzet köşklərinin qarşısında növbəyə durub, "Bakı" və Nəsir müəllimin səyləri sayəsində rus dilində də nəşr olunan "Baku" qəzetlərinin mətbəə  qoxulu təzə nömrələrini alırdıq. Bunun əsas səbəbi o idi ki, rəsmi sovet mətbuatında saxta partiya vətənpərvərliyi, yalançı təmtəraq geniş yayıldığı bir vaxtda oxucular "Bakı" qəzetinə inanırdılar. Günün panoramı ən operativ şəkildə bu qəzetdə öz əksini tapırdı. Xüsusən, mədəniyyət sahəsində elə bir hadisə olmurdu ki, qəzetin diqqətindən kənarda qalsın. Misal üçün, Bakı teatrlarında elə bir premyera olmazdı ki, ertəsi gün "Bakı"da onun haqqında geniş və yüksək professionallıqla yazılmış resenziya çıxmasın, tamaşaya layiq olduğu qiymət verilməsin. Azərbaycanın ən görkəmli yazıçıları, tənqidçiləri, sənətşünasları "Bakı"nın müəllifləri sırasında idi. Bəzən elə olurdu ki, bu qəzet zövq və səriştə ilə çıxan bir ədəbiyyat qəzeti təsiri bağışlayırdı. Bu qəzetdə ardıcıl olaraq həm yaşlı, həm də gənc yazıçıların, şairlərin hekayələri, şeirləri, hətta povest və romanları dərc edilirdi.

Mən öz şəxsi təcrübəmə əsasən Nəsir müəllimin yaradıcı gənclərə son dərəcə xeyirxah münasibətini xüsusi qeyd etmək istəyirəm. Əlbəttə, belə bir münasibətin əsasında Nəsir müəllimin şəxsiyyətinə xas olan vətənpərvərlik, xalqa məhəbbət və bu xalqın gələcəyi ilə bağlı şəxsi məsuliyyət hissi dururdu.

Azərbaycan ədəbiyyatında, mədəniyyətində "altmışıncılar" deyilən nəslin yetişməsində, özünü ifadə və təsdiq etməsində "Bakı" qəzetinin çox ciddi rolu olmuşdur.

Nəsir müəllim çox canlı, çevik, gülərüz, güclü yumor hissinə malik bir insan olmaqla bərabər, çox prinsipial idi. Elə bu xüsusiyyətləri Bakı Dövlət Universitetində pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olduğu dövrdə onu gənclərin böyük dostu etmişdir.

Nəsir müəllim gənc yaşlarından məsul vəzifələrdə çalışmışdı, ancaq onun ən böyük vəzifəsi daxili dünyasından gələn ziyalılıq idi. Bu həmin böyük ziyalılıqdır ki, onunla yaşamaq, onunla ömrü başa vurmaq hər qələm sahibinə, hər pedaqoqa və hər ictimai xadimə müyəssər olmur.

(Material E.Əfəndiyevin çıxışı əsasında hazırlanmışdır)

Nəsir İmanquliyev-104
3 26 dekabr 2015 (№11)
http://baki-baku.az

Həyatımı dəyişən insan

Aqil Dadaşov,
Azərbaycan Həmkarlar ittifaqları Konfederasiyasının sədr müavini,Əməkdar mədəniyyət işçisi

Bu həqiqətdir. 1978-ci ilin yayında indiki Bakı Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsini bitirirdik. O vaxt bu fakültənin məzunlarının təyinat bölgüsü ilə Mərkəzi Komitənin Təbliğat və təşviqat şöbəsi məşğul olurdu. Hamı əl-ayaqda idi.Mənim kimi arxası yalnız əlindəki qələm və içindəki dürlü-dürlü arzuları olanlar isə bir kənarda dayanıb məmurların hökmünü gözləyirdi. Nəhayət, məlum oldu ki, mənim təyinatım Xanlar Rayon Partiya Komitəsinə verilib (yəqin ki, tovuzlu olmağım müəyyən rol oynamışdı). Qalırdı diplomun verilməsini gözləyib, təyinat yerinə getməyim.

Belə günlərin birində, görəndə zəhmindən həmişə üşərgələndiyim, nəinki tələbələrin, hətta müəllimlərin də onun yanında artıq söz deməkdən, artıq hərəkətdən çəkindikləri Nəsir İmanquliyev fakültədə məni yanına çağırdı, redaktoru olduğu “Bakı” və “Baku” qəzetlərinin Şəhər xəbərləri və idman şöbəsinə müvəqqəti kömək etməyimi istədi.

Əhvalatsa həmin ilin qış sessiyasında Nəsir müəllimə “Jurnalistikanın əsasları” fənnindən son imtahan verəndə olmuşdu.Suallara cavabımı dinləyib “əla”nı yazan müəllimim qış tətilindən sonra onun yanına— “Bakı” və “Baku” axşam qəzetləri redaksiyasına gəlməyimi tapşırmışdı. Dediyi vaxtda getdim və Nəsir müəllim məni həmin şöbənin müdiri ilə tanış edib qəzetə məqalələr, xəbərlər yazmağımı istədi. Düzü, şöbədə məni o qədər də xoş üzlə qarşılamadılar və mən də ara-sıra nəsə yazıb qonorar alırdım. Çox sonralar bildim ki, elə yaxşı qarşılanmamağımın bir səbəbi də qonorara şərik çıxmağım imiş.

Halım o hal olmasa da müəllimimin təklifindən boyun qaçıra bilmədim. Öz-özümə fikirləşdim ki, diplomumu alanacan bir-iki ay həm başım qarışar, həm də qonorar əlimdən tutar. Qəzetlər əsasən xəbər yüklü olduğundan həmin şöbədə iş çox gərgin idi.Vaxtın necə keçdiyini bilmirdik. Bir gün söz yayıldı ki, redaksiyaya kassir gəlib, əməkhaqları veriləcək. O vaxt “Bakı” və “Baku” qəzetləri redaksiyası indiki İncəsənət muzeyinin qonşuluğunda, şəhər partiya komitəsinin binasında yerləşirdi. Kassir isə “Azərbaycan” nəşriyyatının binasında otururdu. Təbii ki, əməkhaqqının mənə dəxli olmadığı üçün otaqdan çıxdım. 15-20 dəqiqədən sonra adımı çəkdilər və kassirin məni soruşduğunu dedilər. “Ay saqqalı ağarmış, gəlib maaşını niyə almırsan?” sözlərini eşidəndə nəinki mən, eləcə də şöbənin əməkdaşları heyrətdə qaldılar və bunun səhv olduğunu düşündük. Sonra məlum oldu ki,Nəsir müəllim 1978-ci il iyul ayının 3-də əmr verib məni həmin şöbəyə yarımştat müxbir götürüb. Və bu barədə nə mənə, nə də başqalarına bir söz deməyib. Onda hələ diplom almağıma bir ay qalmışdı.

Siz təyinatı üzrə gedəcəyi işlə barışmış, Bakıda daimi pasport qeydiyyatı (o zaman işəgötürmə prosesində bu, çox ciddi maneə idi) olmayan, ümidini Tanrıya bağlayan tələbə üçün bunun nə demək olduğunun fərqindəmisiniz?..

O anlar ömrüm boyu mənim içimdə yaşayır, gözlərimi yaşardır və taleyimi dəyişən insan— Nəsir İmanquliyev haqqında hər gün düşünməyimə, onun ruhuna dualar oxumağıma səbəb olur.

Məni işə götürməyi Nəsir müəllim üçün yorucu bir prosesin başlanğıcı idi. Fakültədən yol alan təyinat labirinti rektorluq və nəhayət, Azərbaycan KP MK səviyyəsində həll olunmalıydı. Bir tələbəsinin həyatını dəyişmək naminə müəllimimiz bu əziyyətə qatlaşdı...Sonra bu əziyyətlərin sırasına daimi pasport qeydiyyatına düşmək, ailə qurmağımla bağlı işlər, mənə boşalmış mənzil fondundan ikiotaqlı “xruşşovka”nın alınıb verilməsi və s. və i. əlavə olundu. (Zaman keçdikcə gördüm ki, mən bu sırada nə əvvəlinci, nə də axırıncıyam.)

On il Nəsir müəllimin rəhbərliyi altında işlədim. Başqa qəzetlərdən fərqli olaraq “Bakı” və “Baku” hər gün axşamüstü köşklərə satışa verilirdi. Buna görə də hamıdan çeviklik, qaçhaqaç tələb olunurdu. Hər gün də redaktorumuzla bir neçə dəfə görüşürdük; ya təcili tapşırıqlar olurdu, ya redaktə, tərcümə problemləri ortaya çıxırdı, hər birimizin ürək döyüntüsü ilə gözlədiyimiz “letuçkalar” (redaktorumuz həftədə bir dəfə bu istehsalat müşavirəsində fəaliyyətimizə qiymət verirdi) da öz yerində. Keçən hər gün Nəsir müəllimi gözlərimdə böyüdür, onun sözlə tam təsvir edilməsi mümkünsüz olan xarakterinin yeni gizlinlərini açırdı.

Qəzetlərin, orada çalışanların mənafeyi Nəsir müəllim üçün həmişə yüksəkdə idi. Özünün uzun illərin təcrübəsindən qaynaqlanan mövqeyi vardı. Zaman keçirdi və o tapşırıqları verənlər redaktorumuzun haqlı olduğunu dərk edirdilər.

Nəsir müəllim redaksiyada çox demokratik ab-hava yaratmışdı. Bu səbəbdən də ölkənin apaıcı ziyalıları şəhər qəzetinin ətrafına toplanmışdı.Bəstəkarlar Qara Qarayev, Fikrət Əmirov,Tofiq Quliyev, Cahangir Cahangirov, Aqşin Əlizadə, 60-cıların yazıçı, şair, və tənqidçiləri, dünyaşöhrətli Rəşid Behbudov və başqaları. Eləcə də dünyanın hər yerindən Bakıya təşrif buyuran məşhurlar mütləq “Bakı” və “Baku” qəzetlərinə müsahibələr verirdilər.

Tanınmış bolqar müğənnisi Lili İvanova Bakıya gəlmişdi. Köhnə “İnturist”də qalırdı.Çox çətinliklə onunla görüşüb müsahibə almışdım. Səhərisi gün müsahibə çapa gedərkən onun redaktə adı altında yaman günə salındığını gördüm. Fikirli-fikirli dəhlizdə var-gəl edir, hansı addımı atacağımı düşünürdüm. Birdən Nəsir müəllimi qarşımda gördüm. “Niyə kefsizsən?”-deyə soruşdu. Məsələnin nə yerdə olduğunu anlatdım. Başını bulayıb getdi. Bir azdan korrektor otağından zəng vurub Nəsir müəllimin müsahibəni tam bərpa etdiyini və rus dilinə çevirərək “Baku” qəzetində çap etdirilməsinə göstəriş verdiyini dedilər. Bax, Nəsir müəllim belə redaktor idi.

Redaktorumuz çox vaxt məqalələrimizi özü ilə aparıb oxuyardı və hansımızın yazısı onun qovluğunda evə gedirdisə, bütün gecəni səksəkədə keçirirdik. Çünki, bilirdik ki,Nəsir müəllim yazını oxuyub mütləq evə zəng vuracaq. Vay o adamın halına ki, evdə tapılmayaydı. Onun həyat yoldaşını danlayacaq, iradlarını ona da bildirəcək, işin axırına gedib əməkdaşının harada olmasını da öyrənəcəkdi.

Düzü bunlara alışmaq çətin idi. Ancaq sonra bunun nəyə xidmət etdiyini anladıq və gənclərin sanballı jurnalist kimi yetişməsində bu tərbiyə üsulunun heç də az rol oynamadığını dərk etdik.Kefi yaxşı olanda gülə-gülə deyirdi: -Gövhər xanım məni qınayır ki, ailə üzvlərinin yanında işçilərini niyə belə danlayırsan.Deyirəm ki, balalarımdır, yaxşısı da, pisi də mənimdir. Nəsir müəllim belə rəhbər idi.

Redaksiyaya təzə gəlmişdim. Komsomol təşkilatının yığıncağı çağırılmışdı. Nəsir müəllim də iclasa qatıldı və məni komsomol təşkilat katibi seçməyi təklif etdi. Etirazımı bildirdim ki,protokollar yazmaq, inzibati iş aparmaq mənlik deyil. Əlini çiynimə qoyaraq bu işi də öyrənməyin faydası olduğunu söylədi və mən Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının sədr müavini seçiləndə inzibatçılığı mənə öyrətdiyinə görə bir daha həmin günü minnətdarlıqla xatırladım. Nəsir müəllim belə uzaqgörən insan idi.

Nəsir İmanquliyev-104
4 26 dekabr 2015 (№11)
http://baki-baku.az

Nəsir İmanquliyevin şərəfli yolu

Nəsir Əhmədli, 
Bakı Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsinin Beynəlxalq jurnalistika kafedrasının müəllimi, filologiya elmləri doktoru, professor

Nəsir İmanquliyev jurnalistika fakültəsinin I kursunun I semestrində “Jurnalistikaya giriş” fənnini tədris edirdi. Dərsləri də həmişə birinci saat olardı. Yəni jurnalistika aləminə yenicə qədəm qoymaqda olan gənclər birinci onun üzünü görərdilər və Nəsir müəllim onlar üçün jurnalistikanın simvoluna çevrilərdi. Hər gün üzünü tər-təmiz qırxar, son dərəcə səliqəli geyinər, səliqəli danışar, səliqəli davranardı.

Əvvəllər üç (“Bakı”, “Baku” və “Vətənin səsi”), sonralar isə iki (“Bakı” və “Baku”) qəzetə rəhbərlik edirdi [1960-cı ildə nəşrə başlamış “Vətənin səsi” qəzeti barədə az adamın məlumatı vardı. O, Xarici Ölkələrlə Dostluq və Əməkdaşlıq Cəmiyyətinin orqanı idi, xaricdə yaşayan soydaşlarımız üçün məxfi qaydada çap olunur, müxtəlif yollarla sərhədin o tayına göndərilirdi. Sonralar “Odlar yurdu” adlandırılmışdı]. Bundan əlavə, Nəsir müəllim bir neçə məsuliyyətli ictimai vəzifə də daşıyırdı (Bakı Şəhər Partiya Bürosunun üzvü və s.). Günün 18-20 saatını iş başında olurdu, amma tələbələr bunu heç vaxt hiss etməzdilər. Nə vaxtsa dərsə gəlməsin, nə vaxtsa dərsə geciksin, nə vaxtsa işinin çoxluğundan gileylənsin, belə şey ola bilməzdi.

“Bakı” və “Baku” qəzetləri fakültə tələbələrinin və müəyyən mənada müəllimlərinin təcrübə bazasına çevrilmişdi. İndi yaradıcılıq aləmində yetkin qələm sahibləri kimi tanıdığımız şəxslərin çoxunun ilk yazısı məhz bu qəzetlərdə dərc olunub. Nəsir müəllim dərs deyə-deyə qabiliyyətli tələbələri gözaltı edir, istehsalat təcrübəsi zamanı onları sınaqdan keçirir, vaxtı çatanda onları öz yanına işə götürürdü. Famil Mehdi, Şamil Qurbanov, Nüsrət Kəsəmənli, Aqil Dadaşov kimi neçə-neçə məşhur şair, alim, jurnalist Nəsir İmanquliyevin, onun rəhbərlik etdiyi “Bakı” qəzetinin “şinel”indən çıxmışdı.

Nəsir müəllimin adının mənası ilə (“Nəsir” ərəbcədən tərcümədə “kömək edən” deməkdir) xeyirxah əməlləri arasında qəribə bir uyğunluq vardı. O, tələbələrinə və tabeliyində olan əməkdaşlara təkcə müəllimlik, redaktorluq yox, həm də atalıq, ağsaqqallıq, hamilik edirdi. Onların mənzillə təmin edilməsinə yardımçı olmaqdan, onlar üçün elçi getməkdən, toylarında qol qaldırıb oynamaqdan xoşu gəlir, öz xeyirxahlığından zövq alırdı. Nəsir müəllimi ömrünün sonuna qədər cavan, şux saxlayan da elə bu idi. Mülayim, qayğıkeş, xeyirxah olduğu qədər də tələbkar idi. Həm özünə, həm də başqalarına qarşı. Ətrafındakıları öz şəxsi nümunəsi ilə tərbiyə edirdi.

Zəhmətlə, məhrumiyyətlərlə böyümüşdü Nəsir müəllim. Adi fəhlə-kəndli müxbirliyindən iki ən populyar qəzetin redaktorluğuna qədər ucalmışdı. Daha doğrusu, həmin qəzetlər onun peşəkarlığı, kadr seçimindəki ustalığı sayəsində belə populyar olmuşdu. “Bakı” və “Baku” axşam qəzetləri idi, satışa günortadan xeyli sonra gəlirdi. Bu qəzetlər hələ mətbəədə çap olunarkən adamlar günün ən son məlumatlarını almaq üçün köşklərin qarşısında 50-100 metrlik növbəyə dayanardılar. Xüsusən Azərbaycan dilində olan “Bakı” qəzetinn belə populyarlığı Bakıda və Moskvada çoxlarının ürəyincə deyildi. Belələri müxtəlif vasitələrlə onun bağlanmasına çalışırdılar. Moskvaya iftira dolu məktublar, teleqramlar gedirdi. Vəziyyəti çətinləşdirən əsas amillərdən biri də 1954-cü ildən Azərbaycana rəhbərlik etmiş, Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi Konstitusiyaya daxil edilməsinə nail olmuş akademik İmam Mustafayevin bir qədər əvvəl - 1959-cu il iyunun 12-də "bacarıqsızlıq" bəhanəsi ilə vəzifəsindən azad edilməsi və Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin büro üzvlüyündən çıxarılması idi. Belə bir şəraitdə Sov.İKP MK 1959-cu il iyulun 31-də “Qəzet və jurnalların zərərlə işləməsinin ləğvi haqqında” qərar qəbul etmişdi. Orada deyilirdi ki, Azərbaycan Kommunist Partiyasının Mərkəzi Komitəsi 1958-ci ildə Bakı şəhərində zərərlə işləyəcəyi bəlli olan axşam qəzetinin nəşrinə icazə vermişdi. Bu qəzetin buraxılmasına heç bir zərurət yox idi, ona tələb çox azdır: “Bakı” axşam qəzeti 20 min nüsxə tirajla çıxır, 1959-cu ildə onun nəşrinə 104 min manat dotasiya ayırmaq planlaşdırılıb. Qərarın 1-ci maddəsində Azərbaycan KP MK-dan tələb olunurdu ki, kütləvi oxucusu olmayan, dövlətə böyük zərər gətirən şəhər axşam qəzetinin nəşrinin dayandırılması məsələsinə baxsın. O zamanlar Sov.İKP MK-nın qərarında yer almış hər hansı bir tələbə əməl etməmək könüllü olaraq ölümə getməyə bərabər idi. Buna baxmayaraq Nəsir müəllim bu son dərəcə müşkül işin də öhdəsindən gəlməyi bacarmışdı. Yalnız onun şəxsi çalışmaları, çox cəsarətli riski, gördüyü müdrik tədbirlər nəticəsində qəzeti qoruyub saxlamaq və ən oxunaqlı mətbuat orqanlarından birinə çevirmək mümkün olmuşdu.

Ruhun şad olsun, USTAD! Ən sevimli tələbələrindən biri – Rauf Ağayev və mənim ən sevimli tələbələrimdən biri – Məmməd Ağayev sənin əsasını qoyduğun, min bir əziyyətlə qoruyub saxladığın “Bakı” və “Baku” qəzetlərini bu gün yeni şəraitdə, elektron versiyada şərəflə yaşadırlar.

Nəsir İmanquliyev-104
5 26 dekabr 2015 (№11)
http://baki-baku.az

Unudulmaz ustad

Şirməmməd Hüseynov,
BDU Jurnalistika fakültəsinin professoru

Nəsir İmanquliyev mənim üçün həm yüksək əxlaqi-mənəvi keyfiyyətli, hərtərəfli savadlı, təcrübəli jurnalist-müəllim, sonralar həm də səmimi və xeyirxah həmkar, qayğıkeş dost, böyük qardaş olmuşdur. 1945-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetində filologiya fakültəsində jurnalistika şöbəsi yaradıldı. Mən də elə həmin il bu şöbəyə daxil oldum. O vaxt fakültədə respublikanın ən tanınmış adlı-sanlı alim-müəllimləri dərs deyirdi. Məmməd Arif, Mir Cəlal Paşayev, Əli Sultanlı, Mikayıl Rəfili, Həmid Araslı, Məmmədhüseyn Təhmasib, Cəfər Xəndan, Məmmədağa Şirəliyev, Hadi Mirzəzadə, Həbib Səmədzadə, Feyzulla Qasımzadə və b. 1946-cı ildə fakültədə jurnalistikanın nəzəriyyə və təcrübə kafedrası yaradıldı. Kafedranın müdiri 30-cu illərdə Moskvada Dövlət Jurnalistika İnstitutunu bitirmiş, zəngin elmi-nəzəri və təcrübi hazırlığı olan Həsən Şahgəldiyev təyin edildi. Həsən müəllim respublikanın tanınmış jurnalist və rəhbər mətbuat işçilərini tədris işinə cəlb etdi. Bunların sırasında respublikanın ən nüfuzlu rəsmi "Kommunist" qəzeti redaktorunun birinci müavini Nəsir İmanquliyev də vardı. Nəsir müəllimlə dördillik tələbə-müəllim münasibətlərimiz yaddan çıxmadı.

Nəsir müəllim Azərbaycan jurnalistika kadrlarının bir neçə nəslinin xeyirxah, səmimi, qayğıkeş müəllimi olmuşdur.

Əgər bu gün universitetin jurnalistika fakültəsində işgüzar atmosfer, tələbkarlıq və düzlük, xeyirxahlıq və səmimiyyət varsa, bu keyfiyyətləri yaradan və miras qoyanlardan biri də məhz Nəsir İmanquliyev olmuşdur".

 

Cahangir Məmmədli,
BDU Jurnalistika fakültəsinin Jurnalistikanın nəzəriyyəsi və təcrübəsi kafedrasının müdiri, professor

Auditoriyamıza uca boylu, qamətli, cüssəli bir müəllim daxil oldu. Mənim adım Nəsir müəllimdir - dedi. - Nəsir İmanquliyev. Mən sizə "Jurnalistikaya giriş" fənnini deyəcəm...

Sonralar çox sevdiyimiz, auditoriyaya girəndə sakit olub qulaq kəsildiyimiz Nəsir müəllimlə ilk tanışlığımız belə başladı. Və müəllimlərimizlə yavaş-yavaş tanışlıqlardan sonra içimdəki kənd nostalgiyası yoxa çıxdı, yad adamlar doğmalaşmağa başladı və biz hamımız bu böyük şəhərə öyrəşə bildik.

Tələbə həyatının pulsuzluq deyilən maraqlı bir cəhəti var. Nəsir müəllim bu həyatı çox yaxşı duyurdu və maddi kömək üçün bizə tez-tez xəbər yazdırırdı. "Bakı" qəzetində dərc olunan bu xəbərlərə - ilk imzalarımıza görə qürur duyurduq. Bu xəbərlərin qonorar kağızını alanda isə özümüzdə peşənin gücünü hiss edirdik.

Nəsir İmanquliyev son dərəcə milli ziyalı idi. Bu mənada onu XX əsrin əvvəlləri Azərbaycan milli intibahının nümayəndələri ilə müqayisə etmək olar. Tədris elədiyi fənləri H.Zərdabidən, C.Məmmədquluzadədən, Ö.F.Nemanzadədən gətirdiyi misallarla paralelləşdirib müasir günlərin milli ziyalı obrazını tamamlayırdı. Bədii ədəbiyyatın milli mənəvi dəyərlərə bağlı nümunələrini "Bakı" qəzetində ləngitmədən dərc etdirirdi.

Nəsir İmanquliyev klassik müəllim keyfiyyətində olan bir ziyalı idi. Səliqəli müəllim geyimindən tutmuş aydın nitqinə, tədris etdiyi fənlərdən tutmuş elmə münasibətinə, klassikaya məhəbbətdən tutmuş müasir düşüncəyə hörmət məqamlarınadək hər şeydə müəllim nümunəsi göstərirdi. Bu mənada onun tələbələrinin bəxti gətirmişdi. O tələbələrin bir çoxu indi yaşlı nəslin, xeyli hissəsi yeni dövrün söz adamlarıdır. Onu dəqiq bilirəm ki, Nəsir müəllimin tələbəsi olmuş jurnalistlər öz peşəsinə heç vaxt etinasızlıq etməyəcəklər. Çünki onların hər birinin qəlbində Nəsir İmanquliyevin klassik ənənələrdən yoğrulmuş müəllim sözü, müəllim həqiqəti var.

 

Dağbəyi İsmayılov,
AZƏRTAC-ın baş direktorunun müavini, əməkdar jurnalist

Adı, soyadı milli mətbuatımızın salnaməsinə qızıl hərflərlə yazılmış novator redaktor, böyük bir jurnalist ordusu yetişdirmiş müdrik müəllim, tanınmış ictimai xadim Nəsir Əsədulla oğlu İmanquliyevin 100 illiyi tamam olur. Jurnalistikamızın yarım əsrdən çox bir dövrünə mənsub olan yazarlar nəslinin nümayəndələrindən biri kimi Nəsir müəllimdən qəzetçiliyin həm nəzəri, həm də praktiki sirlərinə yiyələnmək xoşbəxtliyi mənə də nəsib olub. Nəsir müəllim Bakı Dövlət Universitetində beş il müəllimim, "Bakı" və "Baku" qəzetlərinin redaksiyasında çalışdığım uzun illər ərzində isə ustadım olub. İşimlə, peşəmlə bağlı həyatda az-çox nəyə nail olmuşamsa, hamısı üçün Nəsir müəllimə minnətdaram.

Nəsir müəllim xatirimdə qətiyyətli, dönməz, mərd və sərt adam kimi yaşayır. Kimliyindən asılı olmayaraq sözü üzə şax deyərdi. Günahı olan, səhv iş tutan redaksiya əməkdaşını özü qədərincə danlayar, tənbeh edər, cəzalandırar, ancaq ayağa verməzdi. Heç zaman kin saxlamazdı, küsdürdüyünü, danladığını az sonra yanına çağırıb çox mülayim tərzdə könlünü alar, dəyərli ağsaqqal tövsiyələrini verərdi.

Nəsir müəllim, adətən, tərcümələrini mənimlə oxuyardı. Belə məqamların birində qapı açıldı. İş yoldaşlarımızdan biri içəri daxil olub digər həmkarımız haqqında çuğulluq elədi. O vaxtadək Nəsir müəllimi belə qəzəblənən görməmişdim. Həmin əməkdaşa dediyi acı sözləri bir batman balla da yemək olmazdı.

Nəsir müəllimi başqalarından fərqləndirən  cəhətlərdən biri də sözünü bu cür qətiyyətlə deməsi, haqqı nahaqqa verməməsi, həmişə, hər yerdə ədalətli olması, ağsaqqal mövqeyində dayanması idi. Məhz bu amillərə görə idi ki, Nəsir müəllim təməlini qoyduğu şəhər qəzetlərinin 30 il fasiləsiz redaktoru işlədi, hər gün bir-birindən maraqlı iki qəzet buraxdı. Zənnimcə, Azərbaycan milli mətbuatı tarixində belə bir şans, belə bir xoşbəxtlik hələ heç bir redaktora nəsib olmayıb.

"Bakı" və "Baku" milli mətbuatımızın tarixində yeganə qəzetlərdir ki, Nəsir müəllimdən sonra da onlara kənardan redaktor təyin olunmamış, bu mətbu nəşrlərə ustadımızın öz yetirmələri rəhbərlik etmişlər. Nəsir müəllimin ənənələrini Şamil Şahməmmədov da, estafeti ondan qəbul edən Ağa Hüseynov da layiqincə davam etdirmişlər. Bu faktın özü bir daha sübut edir ki, Nəsir müəllim "Bakı" evini elə təməl üzərində ucaltmışdır ki, yaşadıqca öz memarının adını, amalını və məramını yaşadacaqdır.

Doğru deyiblər ki, hər şey vaxta baxsa da, vaxt heç nəyə baxmır. Unudulmaz müəllimim - ustadım Nəsir İmanquliyevin ömrü xatirələrimizdə, düşüncələrimizdə yaşayır. Zaman bizi 1998-ci ilin 6 mart günündən - unudulmaz müəllimimizin dünyasını dəyişdiyi gündən uzaqlaşdırdıqca Nəsir İmanquliyevin böyüklüyünü, müdrikliyini, kamilliyini, mahirliyini, alicənablığını, ağsaqqallığını daha aydın görür və hiss edirik.

Nəsir müəllim mənim sənət-ömür yolumun yol göstərəni olub. Bəlkə, bu da taleyin qismətidir ki, Nəsir müəllim dünyasını dəyişəndən sonra da mənim başqa bir yolumun üstündə dayanıb. Şəhid oğlumun uyuduğu ikinci Şəhidlər xiyabanına aparan yol məhz Nəsir müəllimin məzarının önündən keçir. Hər dəfə bu ziyarətgaha gedərkən Nəsir müəllimin məzarı önündə ayaq saxlayır, xatirəsini ehtiramla anıb deyirəm:

- Yerin behişt, ruhun şad olsun, Ustad!

Hazırladı:  Ellada UMUDLU

Nəsir İmanquliyev-104
6 26 dekabr 2015 (№11)
http://baki-baku.az

Biz sevimli müəllimimizi heç vaxt unutmuruq

Məzahir Süleymanzadə,
Azərbaycan Mətbuat Şurası Ahıl Jurnalistlər Məclisinin sədr müavini, Ali Media mükafatı laureatı

Mənim Bakı Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsində hazırladığım divar qəzetləri keçmiş tələbə yoldaşlarımın xatirəsindən hələ də silinməyib. Çox vaxt bu qəzetləri oxumaq üçün uzun növbələr yaranırdı. Bir gün Nəsir müəllimin dərsinə gecikmişdim. Mülayim adam idi, ciddi irad tutmazdı, amma hər halda, dərsə gecikmək yaxşı deyildi. Tələm – tələsik qapını açıb dəhlizə daxil oldum. Nə görsəm yaxşıdır? Nəsir İmanquliyev divar qəzetinin qarşısında dayanıb diqqətlə mənim məqaləmi oxuyur. Heç nə demədim, sakitcə gedib onun yanında dayandım. Yazını oxuyub eynəyini çıxardı, üzünü mənə tutdu: - Bu tələbəni tanımırsan ki? Yaxşı yazıb. Nöqtəsinə, vergülünə toxunmadan bu yazını “Bakı” qəzetində dərc eləmək olar.

Gülümsündüm, həmin tələbənin özüm olduğunu ona demədim. Birlikdə auditoriyaya daxil olduq. Bu, Nəsir müəllimin bizə ilk dərsi idi. Mənim divar qəzetindəki yazıma görə o da dərsə on beş dəqiqə gecikmişdi...

İstedadlı tələbə, yaxşı yazı heç vaxt onun diqqətindən yayınmazdı. “Bakı” qəzeti hamımızın böyük ümüdlə, cəsarətlə üz tutduğumuz doğma ocaq idi. Tələbə ikən aldığımız qonorarda da Nəsir müəllimin qayğısını hiss edirdik. Universiteti bitirəndən sonra Nəsir İmanquliyev məni öz yanına işə dəyət etdi. Qaygıkeşlikdə ondan geri qalmayan Nəriman Zeynalov da məni redaktoru olduğu “Sovet kəndi” qəzetində görmək istəyirdi. Amma taleyimdə respublikanın birinci qəzeti “Kommunist” varmış. Buna baxmayaraq “Bakı” da, “Sovet kəndi” də mənə doğma idi. Uzun illər “Neftçi”nin oyunlarını “Bakı” qəzetində mən şərh etmişəm. Nəsir İmanquliyevin ən layiqli yetirmələrindən olan Şamil Şahməmmədovdan sonra bu işi görmək, Nəsir müəllimin etimadını doğrultmaq asan iş deyildi...

Biz sevimli müəllimimizi heç vaxt unutmuruq, onu həmişə xoş xatirələrlə, böyük məhəbbətlə, ehtiramla, dərin minnətdarlıq hissilə yad edirik. Böyük insan Nəsir İmanquliyev Azərbaycan xalqının mənəvi sərvətidir.

"Nəsir İmanquliyev təqaüdünə layiq görülərkən..."

Türkan Nadirqızı,
Nəsir İmanquliyev təqaüdçüsü, jurnalist

Böyük alim və jurnalist Nəsir İmanquliyevin zəngin yaradıcılıq irsinin əhəmiyyətini vurğulamaq hər bir jurnalistin peşə və ədəb borcudur. Nəsir İmanquliyev məktəbi Azərbaycan jurnalistika tarixinin bünövrəsini və  əsas akademik yolunu təşkil edir. 87 il ömür sürmüş professor Nəsir İmanquliyev həyatını azərbaycançılıq ideologiyasının təbliğinə, cəmiyyətin obyektiv informasiya tələbatının ödənilməsinə, peşəkar kadrların hazırlanmasına həsr etmişdi. Bununla da o, Azərbaycan mətbuatının inkişafına zəngin töhvələrlə münbit zəmin yaratmışdır.

4 il öncə Azərbaycanın əməkdar jurnalisti Nəsir İmanquliyevin anadan olmasının 100 illiyi ilə əlaqədar, məhz elə Nəsir İmanquliyevin adını daşıyan təqaüdə layiq görülmüşdüm.

Həmin gün mənim üçün olduqca önəmli idi. Çünki həm müəllimlərimin, həm də universitetimin mənə olan inamı gələcəkdə həyatımda böyük rol oynayacaqdı. Bu gün isə Nəsir İmanquliyev üçün olduqca böyük önəm daşıyan “Bakı” - “Baku” qəzeti yenidən modern bir layihə çərçivəsində işıq üzü görür. Elə Nəsir İmanquliyevin tələbəsi olmuş hörmətli Rauf Ağayevə və mənim tələbə yoldaşım Məmməd Ağayevə minnətdarlığımı bildirirəm... mənə yenidən o qürurverici günü xatırlatdıqları və o böyük, eyni zamanda təmiz jurnalistika məktəbini yaşatdıqları üçün.

Nəsir İmanquliyev-104
7 26 dekabr 2015 (№11)
http://baki-baku.az

Elm və mədəniyyət xadimləri Nəsir İmanquliyev haqqında

Nəşr olunduğu ilk gündən elm, sənət adamlarını, cavan istedadları başına toplayan “Bakı” qəzeti xoş məramlı, ideyası çevik, operativ, peşəkar yazıları, məlumatları ilə Nəsir müəllimin mənəvi aləminə ayna olmuşdu.

BƏKİR NƏBİYEV,
Akademik


Sözün əsl mənasında yetim-yesir atası Nəsir müəllim işdə çox tələbkar, həyatda öz işçilərinin qayğısına qalan, onların çətinliklərini həll edən, ehtiyaclarını təmin edən bir insan idi.

VASİM MƏMMƏDƏLİYEV,
AMEA-nın müxbir üzvü, Əməkdar elm xadimi


“Bakı” qəzeti nəinki Azərbaycan mətbuatında, bütövlükdə götürdükdə mədəniyyət  tariximizdə böyük hadisə idi, bu nəşr sadəcə bir qəzet deyil, əksinə, ölkəmizdə ilk şəhər qəzeti olaraq böyük şəhər mədəniyyətimizin təcəssümü, əksi idi.

AKİF  HACIYEV,
Akademik


İllərin arxasında qalaraq xatirəyə çevrilən o günlərə qayıdıb Nəsir müəllimin həmişə parlaq, xoş və gülümsər çöhrəsini, yaddaşımıza əbədi həkk olan nəsihətlərini xatırlayanda bu gözəl insanın cismani yoxluğuna təəssüflənir, onu minnətdarlıqla xatırlayaraq deyirəm ki, Nəsir müəllim bizə sadə, mənalı, gözəl yazmağı öyrətmişdi.

AZAD NƏBİYEV,
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü


Olduqca təvazökar, sadə, səmimi, insanlara qayğı və məhəbbətlə yanaşan, böyüklə böyük, kiçiklə kiçik olmağı bacaran, insanlar arasında fərq qoymayan, tələbələrin belə, istək və arzularını canla-başla həyata keçirən, cavanların qeydinə qalan bir şəxsiyyət, sözün əsl mənasında böyük insan idi.

ABUZƏR XƏLƏFOV,
Əməkdar elm xadimi


Biz – o dövrün “Bakı”lıları sonralar müstəqil vəzifələrdə çalışanda, hər yerdə qürurla “Nəsir müəllimin yetirmələriyik” demişik.

CABİR NOVRUZ,
Xalq şairi


Nəsir İmanquliyev öz fədakarlığına, əməksevərliyinə, təşəbbüskarlığına və təəssübkeşliyinə görə Mətbuat Abidəsidir.

NƏRİMAN HƏSƏNZADƏ,
Xalq şairi


Tədbirli,  hər işin yerini bilən, sözünü vaxtında deyən, hər sahədə, hər işdə mövqe nümayiş etdirməyi bacaran bütöv şəxsiyət Nəsir İmanquliyev qılınc kimi kəsərli sözü sevirdi.

SABİR RÜSTƏMXANLI,
Xalq şairi


50-ci illərdən sonrakı quruculuq tarixini, intibah mərhələsini məhz iki dildə şəhər sakinlərinin görüşünə gələn “Bakı” qəzeti və onun memarı, peşəkar jurnalist, ictimai xadim, pedaqoq, kübarlıq, zadəganlıq nümünəsi olan Nəsir İmanquliyev yazdı.

OQTAY MİRQASIMOV,
Xalq artisti


 

Nəsir İmanquliyev-104
8 26 dekabr 2015 (№11)
http://baki-baku.az

Мини-футбол зародился в СССР, благодаря Насиру Имангулиеву

Чапай Султанов

В середине 1960-х годов известный журналист Октай Атаев и знаменитый футболист Алекпер Мамедов впервые в СССР подали идею проводить официальные массовые соревнования по мини-футболу, ими же были разработаны правила игры.

С этим предложением они пришли к редактору вечерней газеты «Бакы» — «Баку» Насиру Имангулиеву, который тут же одобрил их инициативу и стал неофициальным председателем оргкомитета по проведению этих соревнований. Много усилий пришлось ему приложить, чтобы на практике осуществить эту идею — эти соревнования не входили в календарь официальных спортивных мероприятий в Баку, и не все были в восторге от этой идеи. Особенно этому противилась группа молодых  комсомольцев, которыми был «усилен» горком партии, они не скрывали своего негативного отношения к Насиру Имангулиеву, считая его «консервативным националистом».

 С большим трудом Н.Имангулиеву удалось решить проблему — эти соревнования были включены в календарь спортивных мероприятий и ежегодно проводились с большим размахом. Об этих соревнованиях красочно писал в местных и центральных газетах замечательный журналист Марк Пейзель. В первом чемпионате Баку по мини-футболу участвовало около 50 команд — таких массовых соревнований по футболу Баку не видел. Фактически в одну систему были собраны профессиональный и дворовой футбол, что явилось толчком к еще большему развитию футбола в республике!

В этих соревнованиях участвовали команды «Нефтчи» (Баку), «Полад» (Сумгайыт), известные далеко за пределами СССР футболисты А.Мамедов, А.Банишевский, К.Туаев, С.Крамаренко, А.Бабаев, В.Гаджиев и др. Удивительной была встреча на футбольном поле профессиональных футболистов со своими болельщиками из различных любительских коллективов!

Впоследствии многие участники этих соревнований стали профессиональными футболистами. Соревнования проводились на стадионе ручных игр. Там же Н.Имангулиев, которыйприсутствовал почти на всех играх, проводил, как тогда говорили, «летучки», где решал возникающие в ходе соревнований проблемы.

В 1974 году, прослышав про эти соревнования в Баку, в Москве были организованы подобные соревнования на призы газеты «Известия», почему-то именовавшиеся первыми в СССР. На открытии этих соревнований выступил приглашенный на соревнования Алекпер Мамедов, который, поприветствовав участников, особо отметил, что соревнования по мини-футболу в СССР были впервые проведены в Баку на призы газеты «Бакы» — «Баку». Выступивший вслед за А.Мамедовым заслуженный мастер спорта СССР, известный футбольный комментатор Владимир Маслаченко подтвердил сказанное А.Мамедовым, добавив, что сам с удовольствием вспомнил свою молодость и участвовал в этих соревнованиях.

Впоследствии Владимир Маслаченко неоднократно говорил по российским телеканалам, что мини-футбол зародился в Баку.

Рассказывая об итогах этих соревнований на страницах газеты «Советский спорт», известный российский футбольный комментатор Владимир Перетурин также отметил, что мини-футбол зародился в Баку.

Несмотря на усилия московских спартаковцев Н.Симоняна, А.Парамонова и др., которые в те годы фактически руководили федерацией футбола СССР (Симонян был первым вице-президентом, а Парамонов — ответственным секретарем федерации футбола СССР), футбольной общественностью СССР был признан факт зарождения мини-футбола в Баку. Уже в программке к матчу в Ленинграде «Зенит» — «Нефтчи», наряду с другими футбольными достижениями в Азербайджане, указывалось, что именно в этой республике зародился в середине 60-х годов мини-футбол.

Конкурентами Баку неожиданно выступили бразильцы, заявив, что мини-футбол зародился в Бразилии и называется футзалом. С бразильцами трудно спорить — там в футбол играют на любом свободном пространстве.

Сегодня по мини-футболу проводятся первенства мира, но они — Насир Имангулиев, Октай Атаев, Алекпер Мамедов и Марк Пейзель — были их первыми организаторами, как минимум, в СССР!

Надо сказать, что не только футбол прослеживается в многогранной деятельности Насира Имангулиева. Заметный след оставила газета «Бакы» — «Баку» в развитии шахмат в Баку. На протяжении многих лет в этих газетах функционировал шахматный отдел — в «Бакы» его вел автор, а в «Баку» — замечательный советский шахматный композитор Александр Васильевич Сарычев. В этих шахматных отделах отражались достижения азербайджанских шахматистов, мировая шахматная жизнь и, главное, проводились конкурсы на решение шахматных комбинаций, задач и этюдов. В этих конкурсах участвовали сотни любителей шахмат разных возрастов. Фактически, А.Сарычев сделал газету «Бакы» — «Баку» базой для подготовки азербайджанских шахматных композиторов, которые в итоге заняли четвертое место в первенстве СССР по шахматной композиции. Именно на базе газеты «Бакы» — «Баку» выросла блестящая плеяда азербайджанских шахматных композиторов.

Все условия были созданы в газете «Бакы» — «Баку» для творческой работы. Автор хорошо помнит, как приобретением призов для победителей конкурсов по решению задач и этюдов занимался сам Н.Имангулив и всегда спрашивал при награждении: «Не забыли ли мы кого-то?»

Именно в газете «Бакы» —  «Баку» появился очерк об авторе  — о его научной деятельности и его работе как председателя Федерации шахмат Азербайджана:   «Две ипостаси Чапая Султанова».

Учитывая изложенное, предлагается издать книгу «Футбол и шахматы в газете «Бакы» — «Баку», богато иллюстрированную фактическими материалами и снимками, и провести турнир по мини-футболу и шахматный турнир по блитцу на призы Насира Имангулиева.

“Бакинский рабочий” 2011

Xoşbəxt adam

Fərhad Abdullayev

( - Sənədli oçerk - )

- Nəsir müəllim zəng vurmuşdu, dedi axşam onlara gələsiniz, diplom işinizlə əlaqədar, qeydləri var...

Sonuncu kurs tələbəsi olduğum Universitetin jurnalistika fakültəsində katibənin verdiyi bu xəbərə sevindim. Kim sevinməz ki? Respublikanın tanınmış, qocaman jurnalistlərindən biri, “Bakı” və “Baku” axşam qəzetlərinin baş redaktoru, jurnalistika fakültəsinin professoru Nəsir müəllim İmanquliyevlə evində görüşmək hər birimiz üçün böyük fəxr idi. Bilirdim ki, bu qapı hamının üzünə açıqdır. Təhsil aldığımız, təcrübəyə getdiyimiz və sonra da müxtəlif mətbu orqanlarında çalışdığımız illərdə bu dahi pedaqoqun həmişə qayğısını, isti nəfəsini hiss edirdik.

Bir dəfə seminar məşğələsində demişdi ki, “oğlum yoxdur, amma belə hesab edirəm ki, siz hamınız mənim övladlarımsınız”. Biz – onun çoxsaylı tələbələri bu sözlərin səmimiliyinə inanırdıq. Bilirdik ki, köməyə və qayğıya ehtiyacı olan adamlar üçün Nəsir müəllim əlindən gələni əsirgəmir. Məsələn, hələ o vaxt gənc şair Nüsrət Kəsəmənlini “Bakı” qəzetinə işə götürmüşdü, ona toy eləmişdi, mənzil vermişdi. Belə faktlar çoxdur. Halbuki sovet dönəmində, kommunist partiyasının tüğyan etdiyi bir zamanda belə xoşməramlı işlər görmək böyük səy və cəsarət tələb edirdi.

...1980-ci ilin çiskinli yaz günlərindən biri. Nizami küçəsindəki binanın 3-cü mərtəbəsinə birnəfəsə qalxdım. Qapını Nəsir müəllimin həyat yoldaşı Gövhər xanım açdı. Əynində pamazı xalat vardı. Bəstəboylu, çəlimsiz qadın idi. Xınalı saçları səliqə ilə daranmışdı. Həyat eşqi saçan gözləri bu müdrik qadına xüsusi yaraşıq verirdi. Gülümsünərək ahəstə səslə salamımı aldı.

- Xoş gəlmisən, keç, utanma, keç içəri oğlum, Nəsir müəllim BK-da (Bakı Şəhər Partiya Komitəsi) büronun iclasındadır. Bayaq zəng vurmuşdu ki, bir azdan gələcək. Sən keç kabinetə, mən sənə bir pürrəngi çay dəmləyim...

Onun evdəki kabineti mənə nağıllar aləmini xatırlatdı. Şüşəli şkafının rəflərində saysız-hesabsız kitablar, klassiklərin əsərləri düzülmüşdü. Çərçivəyə salınmış fotolar diqqətimi cəlb etdi. Nəsir müəllimin yeganə övladı Aidanın (görkəmli şərqşünas-alim, professor Aida xanım İmanquliyeva dünyasını dəyişib), onun qızları - balaca Mehriban (Azərbaycanın birinci xanımı Mehriban xanım Əliyeva) və Nərgizin ( Lomonosov  adına Moskva Dövlət Universiteti Bakı filialının rektoru, professor Nərgiz xanım Paşayeva) fotolarına maraqla baxdım. Başım elə qarışmışdı ki, sinidə çay gətirmiş Gövhər xanımın otağa nə vaxt daxil olduğundan xəbər tutmamışdım.

- Bu nəvələrimizdir, Mehribanla Nərgiz. Bu da Aidanın şəklidir. Nəsir müəllim onlarla nəfəs alır. Qızlar da onu çox istəyir. Elə gün yoxdur ki, babaları ilə danışıb görüşməsinlər...

Qapının zəngi çalındı. Gələn Nəsir müəllim idi. Mən də dəhlizə çıxdım. Gövhər xanım həyat yoldaşını çox mehriban qarşıladı, ona üst geyimini soyunmaqda kömək etdi, şlyapasını, qovluğunu aldı.

- Nə gec gəldin, ay Nəsir müəllim, - mənə işarə eləyərək – uşaq bayaqdan gözləyir.

- Büro iclasını bilmirsən...Bütün məsələlər qurtarıb, indi də keçiblər məhkəmə oçerkinin müzakirəsinə. Hər çıxışçı bir söz deyir. Birinci katib də gileyləndi ki, niyə dərc eləmisiniz, guya  belə yazılar cəmiyyətə ləkə vurur...

- Sənə deyirdim də, ay Nəsir müəllim, bu yazı söz-söhbətə səbəb olacaq.

Söhbətin nədən getdiyini dərhal anladım. Bu ərəfədə “Bakı” qəzetinin dalbadal bir neçə nömrəsində məhkəmə oçerki dərc olunmuşdu. Bütün şəhər bir-birinə dəymişdi. (İndi müəllifi və oçerkin adını xatırlamıram. Yadımda qalan təkcə odur ki, Mazan Əliyev adlı şəxsə 30-dən çox bıçaq zərbəsi vurmuşdular, o isə sağ qalmışdı). Köşklərdə qəzet tapmaq mümkün deyildi. Hamı bu yazıdan danışırdı...

- Mən bir qəzet redaktoru kimi hesab edirəm ki, belə yazılar da olmalıdır. Cəmiyyətdə yaxşı da var, pis də. Əslində biz şayələrin qarşısını aldıq. Oxucu hər şeyi doğru-dürüst öyrəndi. Nə isə, danışıb qərar çıxarmaq Büronun işidir.

Nəsir müəllim mənimlə əl görüşdü. Səsinin tonu tam dəyişdi. Baməzəliyini bu dəfə də göstərdi:

- Əgər Gövhər xanımın çayını içmisənsə, deməli yarı jurnalistsən, yüz faiz sənətkar olmaq üçün mütləq onun bişirdiyindən dadmalısan. Ay Gövhər, bax gör neynirsən, iki ac pəhləvanı doydurmaq sənlikdir...

Gülüşdük. Nəsir müəllim qoluma girib məni kabinetə apardı. Diplom işini müzakirə etdik. Bütün qeydlərini səliqə ilə vərəqlərin kənarına yazmışdı. Dəyərli məsləhətlər verdi. Söhbətimiz xeyli uzandı.

- Hazıra nazir gələndən jurnalist olmaz. Həyatda gərək əziyyətə qatlaşasan, çətinlik görəsən ki, yaxşının qədrini biləsən. Mən çox ağrılı günlər yaşamışam. Atam Əsəd kişi, anam Reyhan xanım bizi min bir zillətlə böyüdüb. Mən, qardaşım Abdulla, İbadulla, Seyfulla, bacım Suğra həyatda mücadilə aparmağı valideynlərimizdən öyrənmişik. Amma heç vaxt insani sifətimizi, əqidəmizi, ləyaqətimizi itirməmişik, haram yeməmişik, yalan danışmamışıq. Yazmağı gərək dizinin üstündə öyrənəsən. Əvvəla torpağa yaxın olacaqsan, sonra da insanlara yuxarıdan aşağı baxa bilməyəcəksən. Dizlərin və barmağların qabar olanda bil ki, artıq nəyə isə nail olmusan...

Gövhər xanım bizi şam süfrəsinə dəvət etdi. Getmək istəsəm də Nəsir müəllim icazə vermədi. Aida xanım da gəlmişdi. Süfrə arxasına əyləşdik. Gövhər xanım toyuq qızartması hazırlamışdı.

- Möhsünə (Nəsir müəllimin xidməti “Volqa”sının sürücüsü) tapşırmışdım, Pirşağıdan təzə toyuq alıb. Bəyənərsiz yəqin...

Süfrə arxasında Aida xanım atasına son tədqiqat işlərindən danışdı. Ərəb filosofu Çubran Xəlil Çubran haqqında yazdığı kitabın bəzi məqamlarını atası ilə müzakirə etdi. Ərəb dilində sitatlar gətirib, tərcüməsini söylədi. Bu gözəl və ziyalı qadının bilik dairəsinə, onun nurlu qəlbində çağlayan həyat sevgisinə heyran qaldım. Mən hörmətli müəllimin evinə diplom işimin müzakirəsinə gəlmişdim, amma bu əfsanəvi adamların müsbət aurasına elə yükləndim ki...

Ayrılanda Nəsir müəllimin dediklərini hələ də xatırlayıram:

- Meyvə vaxtı gələndə yetişir. Amma yetişənə kimi böyük təkamül yolu keçir. İnsan isə illərlə formalaşır, püxtələşir. Əlbəttə ki, bunun üçün istək və səy göstərmək lazımdır. Əgər bunları qəlbində birləşdirə bilsən, deməli xoşbəxt adamsan, mənim kimi!

Digest
9 26 dekabr 2015 (№11)
http://baki-baku.az

Обама пошел на уступки России и Ирану

The Washington Times, Гай Тейлор

Хотя администрация Обамы продолжает публично заявлять, что Башар Асад должен уйти в отставку, за кулисами Белый дом переходит к другой стратегии, утверждает The Washington Times.

Согласно этой стратегии, Асад сохранит свой пост в то время, как мир объединяется против более серьезной непосредственной угрозы - ИГИЛ, поясняет журналист Гай Тейлор.

"По словам аналитиков, это стало явным в ООН на прошлой неделе, когда США проголосовали за резолюцию Совбеза о мирном урегулировании, в которой вообще не упоминался Асад. Это было воспринято как капитуляция администрации Обамы перед требованиями Ирана и России, которые настаивают, что Асаду нужно разрешить остаться у власти в обозримом будущем", - говорится в статье.

"Белый дом счел, что сотрудничество с Асадом - это не так плохо, как альтернативные варианты: война с Россией из-за Асада или ввод крупных американских войск для наземной войны с ИГИЛ", - говорит Джошуа Лендис (Оклахомский университет).

Как бы то ни было, в понедельник представитель Госдепартамента Джон Кёрби отверг утверждения, что Белый дом негласно перешел на позицию Москвы по вопросу о судьбе Асада.

Но госсекретарь Керри в последние недели проявил риторическую гибкость, убеждая Россию и Иран поддержать план мирного урегулирования с участием сирийских повстанцев. В числе прочего Керри заявил, что США и их союзники "не стремятся к так называемой смене режима в Сирии", передает корреспондент.

В пятницу Обама сказал, что Асаду рано или поздно "придется уйти", но, возможно, его власть придется сохранить на неопределенный срок, дабы убедить Россию и Иран, что Запад "уважает их равные права".

Президент США дал понять, что этот шаг понадобится, чтобы объединить Москву, Тегеран и режим Асада с США и их союзниками ради "того, что должно быть для нас задачей номер один, - уничтожения [ИГИЛ] и его союзников в регионе". Он также выразил надежду, что удастся продвинуться к "политическому переходному процессу", который повлечет за собой отставку Асада.

Лендис полагает: администрация США начинает осознавать, что ее нынешний курс на вооружение сирийской оппозиции косвенно укрепляет позиции ИГИЛ и других экстремистов на местах - иными словами, позиции тех, кто более опасен для Америки и ее союзников, чем режим Асада.

"Тут стоит выбор, как в учении Гоббса, - между жестоким диктатором и шайкой джихадистов, которые хотят взрывать Запад, - пояснил эксперт. - Администрация США выбирает диктатора, хотя одновременно громко возмущается тем, что Асад ужасающе попирает права человека. Мы пытаемся отступить от наших требований об отставке Асада, но при этом избежать впечатления, будто мы берем свои слова назад или бросаем союзников в регионе: ведь Турция и суннитские арабские страны по-прежнему категорично настаивают на отставке Асада".

Пока неясно, продвинется ли процесс умиротворения благодаря резолюции Совбеза ООН, продолжает автор статьи.

Как среагируют на начало этого процесса ИГИЛ и другие джихадисты, контролирующие вкупе около 50% сирийской территории?

Экс-посол США в Сирии Райан Крокер полагает: если даже реализуется наилучший сценарий, то есть оппозиция и режим Асада вступят в переговоры, "настоящие тяжеловесы останутся за дверями переговорной комнаты".

Источник: The Washington Times

ФЮРЕР

The Economist, Великобритания

В Германии, как и в остальных странах Европы, срок действия авторского права истекает спустя 70 лет после смерти автора произведения. Это относится даже к такому автору, как Адольф Гитлер, и к его работе «Моя борьба» (Mein Kampf). С 1945 года правами на эту книгу в ее издании на немецком языке владела Бавария, которая отказывалась давать разрешение на ее переиздание. В немецких библиотеках хранятся старые экземпляры, которые можно покупать и продавать. Но с 1 января никакое разрешение на переиздание уже не будет нужно.

Те, кто живет за пределами Германии, могут не понять всей значимости этого момента. «Майн Кампф» всегда была доступна в переводе, да и для ее чтения на немецком сейчас достаточно щелкнуть мышкой. Но для немцев истекший срок действия авторского права стал моментом острых противоречий и отчаяния. Вопрос заключается не в том, что делать с «Майн Кампф» в новом году, когда эта книга станет доступна для широкой общественности. Вопрос скорее в том, что Гитлер сегодня означает для Германии.

«Майн Кампф» — это смесь автобиографии и манифеста. Писать ее Гитлер начал во время своего довольно комфортного пребывания в тюрьме после провала путча в 1923 году. Впервые книга была опубликована в двух томах в 1925 и 1926 годах. В «Моей борьбе» у Гитлера явные нелады с синтаксисом, грамматикой и стилем. Один рецензент из числа современников Гитлера высмеял ее, назвав «Mein Krampf» (Моя грамматика). Сегодня большая часть этой книги кажется скучной и малопонятной. Некоторые фразы напоминают пародию: «Куда ни кинешь взглядом, всюду тысячи колумбовых яиц, а вот самих-то Колумбов в жизни встречается совсем мало».

В это произведение вплетены идеи социал-дарвинизма и антисемитизма, которые находили широкий отклик даже за пределами Германии, а также намеки на склонность автора к насилию. Подвергшийся в годы Первой мировой войны химической атаке британцев, Гитлер пишет: если бы некоторые из этих «еврейских вожаков, губящих наш народ, были задушены ядовитыми газами, как гибли впоследствии от ядовитых газов сотни тысяч лучших наших немецких рабочих различных профессий на фронтах, — тогда миллионные жертвы, принесенные нами на полях войны, не оказались бы напрасными».

Неизвестно, сколько немцев прочитали это произведение. Но после 1933 года, когда Гитлер захватил власть, книга стала бестселлером. С 1936 года некоторые муниципалитеты дарили ее молодоженам после их клятвы верности, а к концу Второй мировой войны общий тираж «Моей борьбы» составлял 13 миллионов экземпляров.

Когда закончилась война, решать судьбу книги выпало на долю американцам, потому что с последним частным обращением Гитлер выступал в Мюнхене, который находился в их секторе. Третий рейх исчез, а Федеративная Республика Германия появилась только в 1949 году. Поэтому американцы передали права на книгу правительству Баварии. А оно запретило ее издавать.

Такой подход стал отражением послевоенного отношения к гитлеровскому наследию. Смысл заключался в подавлении всего того, что могло соблазнить немцев поддаться чарам «Майн Кампф». Союзники и новое правительство Германии проводили политику «денацификации», в рамках которой известным нацистам было запрещено занимать важные посты. Но когда началась холодная война, Германия понадобилась в качестве союзницы. Ввиду отсутствия альтернатив на должности в министерства, суды и школы снова стали принимать бывших нацистов.

В конце 1940-х и в 1950-х годах немцы избегали разговоров о Гитлере. Многие мужчины возвращались из плена. Многие женщины были изнасилованы. Было много беженцев, перемещенных лиц, сирот и вдов. Немцы были одновременно и преступниками, и жертвами, и у них не было слов для того, чтобы выразить свое душевное состояние. Многие пережили психические травмы, и просто не могли говорить о пережитом. С психологической точки зрения им было проще жить только в настоящем, деятельно занимаясь Wirtschaftswunder, или послевоенным «экономическим чудом». Многие по-прежнему отрицали Холокост в его полном объеме. По словам автора вышедшей недавно биографической книги «Adolf H.» (Адольф Г.) Томаса Сандкюхлера (Thomas Sandkühler), согласно данным опроса, проведенного в 1950-е годы, почти половина жителей Западной Германии считала, что Гитлер был бы «одним из величайших государственных деятелей Германии», не начни он войну.

Новый этап начался в 1960-х годах, когда израильтяне схватили, привлекли к суду и казнили одного из ведущих нацистов Адольфа Эйхмана. Тогда общество подробнее ознакомилось с обстоятельствами Холокоста. Начиная с 1963 года, во Франкфурте за преступления в Освенциме были осуждены 22 бывших эсэсовца. Немцы пристально следили за этими процессами: за время судебных заседаний в суде Франкфурта там побывало 20 тысяч человек. Впервые на немецких кухнях стали обсуждать вопросы Vergangenheitsbewältigung (как справиться с прошлым), и эти обсуждения раскалывали семьи.

Дети обвиняли родителей и учителей в пособничестве, бунтовали дома и в студенческих городках. Люди постарше заняли оборонительные позиции, рассказывая подчищенные истории о том, что они делали и пережили. Пара психоаналитиков, Александр и Маргарет Митшерлихи (Alexander, Margarete Mitscherlich), исследовавшие отношения между супругами, назвали эту патологию «неспособностью скорбеть» в своей одноименной книге, опубликованной в 1967 году. Они полагали, что у немцев продолжается моральный и психологический кризис, и что все они замараны такой патологией.

Официальная Германия нашла два ответа. Восточная Германия придумала сказку о том, как праведные коммунисты все время сопротивлялись фашистам. По сути дела, она так и не рассчиталась со своим прошлым. А Западная Германия признала свою вину и публично покаялась. Она превратилась в пацифистское общество, которое часто называют «пост-героическим», в отличие от воинственной культуры союзников. Германия также стала «пост-национальной». Западные немцы редко размахивали своим флагом, а гимн на спортивных состязаниях пели шепотом, едва слышно. Молодежь искала самоидентификации в субнациональном (как швабы, баварцы и так далее), или в наднациональном, как хорошие европейцы.

Но начиная с 1970-х годов вновь стало появляться затаенное восхищение Гитлером. Вышли две его биографии и документальный фильм, а в 1979 году немцы показали американский телесериал «Холокост», который шокировал всю нацию и снова заставил ее критически оценить свое прошлое. Многие изменили свои представления о прошлом так, как это сделал тогдашний президент Западной Германии Рихард фон Вайцзекер (Richard von Weizsäcker), выступивший в 1985 году с исторической речью в 40-ю годовщину немецкой капитуляции. Он сказал, что 8 мая 1945 года стало не датой разгрома и краха страны, а днем ее освобождения.

После объединения Германии в 1990-х годах, когда официально завершилась послевоенная эпоха, немецкое общество начало жадно искать истину в новых исследованиях. Информационный журнал Der Spiegel в 1990-е годы 16 раз изображал Гитлера на своей обложке. Американский историк Дэниэл Джона Голдхейген (Daniel Jonah Goldhagen) опубликовал книгу, в которой он утверждает, что простые немцы были «добровольными гитлеровскими палачами». Книга стала очень популярна. На одной музейной выставке о немецкой армии времен войны утверждалось, что в Холокосте участвовали обычные солдаты, а не только эсэсовцы. Очередь в музей растянулась на целый квартал.

Но было и параллельное стремление к тому, что немцы называют «гитлеровским китчем». Фюрер стал инструментом рекламы. Все началось в 1980-е годы, когда журнал Stern опубликовал якобы дневник Гитлера, который произвел сенсацию, однако в итоге оказался фальшивкой. С 1990-х годов исторический канал на немецком телевидении почти ежедневно показывает документальные фильмы о женщинах Гитлера, о его палачах и приспешниках, о последних днях и недугах фюрера, о его столовом серебре и немецкой овчарке по кличке «Блонди». Внимание привлекают любые кадры с маленьким человеком, у которого усы щеточкой. Так Гитлер уподобился сексу и насилию, став приманкой для продажи книг и привлечения внимания зрителей.

Однако это увлечение также говорит о том, каким далеким стал Гитлер и его эпоха — ведь большая часть аудитории не помнит его лично. Этим объясняется популярность еще одного жанра: сатиры. При жизни Гитлера его пародировали враги Германии, скажем, Чарли Чаплин в вышедшем в 1940 году фильме «Великий диктатор». Но в 1998 году Вальтер Мерс (Walter Moers) стал первым немецким сатириком, написавший чрезвычайно популярный комикс под названием «Адольф, нацистская свинья». Продюсер назвал главного героя «величайшей поп-звездой из числа тех, кого мы когда-либо создавали».

Последним бестселлером стала книга Тимура Вермеша (Timur Vermes) «Смотрите, кто вернулся», переведенная в этом году на английский язык. Гитлер просыпается в сегодняшнем Берлине неподалеку от своего старого бункера. Сначала растерянный и потрясенный, он забавляет каждого встречного, в том числе, турка из химчистки, но затем делает себе мощную карьеру комедийного актера. Его коллеги убеждены, что он работает по системе Станиславского.

Для молодых немцев фюрер ушел достаточно далеко в прошлое, чтобы смотреть на него как на диковинку и нечто странное, но не как на привлекательную личность. В книге «Смотрите, кто вернулся» он постоянно бормочет бессмысленные фразы из «Майн Кампф» типа «Синичка идет к синичке, зяблик к зяблику, скворец к скворчихе, полевая мышь к полевой мыши, домашняя мышь к домашней мыши, волк к волчице…» Однако его слова и дикция с раскатистым «р» не оказывают никакого воздействия, вызывая лишь бурное веселье.

Связанные с Гитлером послевоенные табу исчезают одно за другим. Например, национальный флаг. Прорыв случился в 2006 году, когда в Германии проходил чемпионат мира по футболу. Впервые со времен войны черно-красно-желтый флаг был повсюду, украшая балконы, машины, детские коляски и бикини. Но то же самое было и с флагами других стран, из-за чего вся Германия превратилась в один большой уличный праздник. Хозяевам и гостям было весело и интересно — и никаких иных ассоциаций.

YouGov в этом году провела опрос общественного мнения, в ходе которого немцев спрашивали, какого человека или какую вещь они ассоциируют с Германией. В первую очередь они назвали «Фольксваген» (что весьма неловко, так как позднее стало известно, что здесь имела место подтасовка). На втором месте были Гете и Ангела Меркель, затем гимн, национальная сборная по футболу и бывший канцлер Вилли Брандт. Гитлер оказался на далеком седьмом месте с 25%. В ходе того же опроса 70% немцев сказали, что гордятся своей страной. Примерно столько же сказали, что Германия является образцом толерантности и демократии, и что пора расстаться с чувством вины и стыда.

Навеки ненормальная

Однако 75% также отметили, что из-за гитлеровских преступлений Германию до сих пор нельзя считать «нормальной» страной, и что она должна играть «особую международную роль». Это значит, что у некоторых немцев каким-то образом сочетаются чувства гордости и покаяния. Попытки разрешить этот внутренний конфликт во многом формируют сегодняшнюю культуру Германии, даже тогда, когда тема на первый взгляд никак не связана с Гитлером.

Начнем с политического дискурса в Германии. В отличие от французов, британцев и американцев, немцев очень сильно беспокоит слежка со стороны государств, как иностранных, так и самой Германии. Эта тревога связана с воспоминаниями о гитлеровском гестапо (а также о восточногерманской штази). Существует единодушие по поводу того, что Германия несет особую ответственность перед Израилем. Пацифизм характерен для всех ведущих партий страны.

Надо отметить, что Германию смущает сила и мощь, в том числе, ее собственная. У себя дома и за границей она ратует за то, что право должно быть превыше могущества. Отсюда и ее очевидная приверженность правилам, что порой вызывает раздражение у партнеров (например, в ходе кризиса евро). Этим также объясняется ее нежелание выступать в качестве «гегемона», чего от Берлина часто требуют союзники. Когда пресс-секретаря Меркель спрашивают, является ли она «самым влиятельным лидером в Евросоюзе», он возмущенно отвечает: «Мы не мыслим такими категориями».

Да и в политической стилистике немцы неизменно стремятся доказать, что они далеко ушли от Гитлера. Они огромными толпами стекались посмотреть на Барака Обаму, когда тот посетил Берлин в качестве кандидата в 2008 году, отчасти из-за его красноречия. Но от своих собственных политиков они такую риторику выслушивать не желают, поскольку это напоминает им о демагогической харизме Гитлера. Под руководством Меркель «весь политический класс Германии использует некий дезинфицированный язык Лего, коллективно произнося заранее заготовленные фразы из пустотелой пластмассы», говорит британский германофил из Оксфордского университета Тимоти Гартон Эш (Timothy Garton Ash). «Из-за Гитлера палитра современной политической риторики в Германии чрезвычайно бедна, осторожна и скучна».

Внутренняя жизнь в Германии подчинена ее послевоенной конституции, принятой в 1949 году в качестве прямой отповеди гитлеровскому мировоззрению. Именно она стала источником сегодняшнего патриотизма. В ее первой статье говорится о «незыблемости человеческого достоинства». На практике это находит отражение в деятельности полиции, которую в Америке посчитали бы изнеженной и по-женски чувствительной, в тюрьмах, которые напоминают недорогие отели, а также в политике Германии по отношению к беженцам и просителям убежища, которую она проводит несмотря на те нагрузки, которым подверглась в ходе нынешнего кризиса беженцев.

Но из-за Гитлера немцы «больше не осмеливаются разрабатывать грандиозные концепции и идеи», — говорит немецкий психолог Штефан Грюневальд (Stephan Grünewald), написавший книгу Germany on the Couch (Германия на диване). Они не желают вдохновляться великими идеями, дабы снова не впасть в одержимость. Вместо этого немцы публично проявляют «холодное безразличие» в атмосфере удушающей политкорректности. Они готовы поддержать крупные реформы, скажем, переход на возобновляемые источники энергии, но только тогда, когда в них не будет никакой нравственной двойственности. Часть из них, отмечает Грюневальд, по-прежнему стремится дистанцироваться от «исторической позиции разрушителя мира» и стать его спасителем.

Это не значит, что из-за Гитлера сегодняшние немцы скучны. Официальная Германия по-прежнему демонстрирует добродетели, которые мир считает чисто немецкими, скажем, пунктуальность и надежность. Однако, как говорят психологи из кельнской фирмы по исследованию рынка Rheingold Salon, за этим «оборонительным щитом» у многих немцев весьма своеобразный жизненный уклад во всем, начиная с хобби и кончая сексом. Вопреки бытующим стереотипам, немцы втайне зачастую очень эксцентричны.

Боль и страх

Но существует еще более интимная область, в которой Гитлер продолжает мучить и терзать пожилых немцев. Это их сознание. Одно поколение из числа родившихся в период с 1928 по 1947 год называют Kriegskinder (дети войны). Второе, появившееся на свет с 1955 по 1970 год или около того, это дети детей войны (внуки войны). Данные термины придумал психотерапевт Гельмут Радеболд (Helmut Radebold), которому сейчас 80 лет. Будучи ребенком войны, он во время бомбежек был эвакуирован из Берлина, который затем захватили русские. По ночам его мать вырывала нору в стоге сена, пряталась там, а маленького Гельмута клала сверху, чтобы ее не нашли и не изнасиловали.

В 1980-е годы Радеболд лечил мужчин своего поколения от различных психологических расстройств. Со временем он увидел связь с войной, потому что этим детям войны никогда не дозволялось горевать и скорбеть. «Я и сам ощущал депрессию и часто плакал, — вспоминает Радеболд. — Моя собственная жизненная история догнала меня». Он начал писать книги об этом явлении.

По его словам, те странности, которые мы замечаем в пожилых немцах, коренятся в этих подавленных воспоминаниях. Почему эти люди прячут еду, хотя она сегодня имеется в огромном изобилии? Почему они боятся фейерверков и сирен? Почему некоторые женщины в домах престарелых непроизвольно начинают рыдать, когда мужчины из числа обслуживающего медперсонала приходят по ночам менять им подгузники? Как говорит Радеболд, когда дети войны стареют, к ним возвращаются старые эмоциональные травмы.

У их детей, внуков войны, иные проблемы. Когда они росли, их родители зачастую скрывали свои эмоции, вели себя холодно. Пожилые люди вышли из войны как будто под воздействием седативного средства, с притупленными чувствами, так и не преодолев полностью такое состояние. Об этом рассказывает Сабина Боде (Sabine Bode), также пишущая на эти темы. Их состояние повлияло на отношения с детьми, которые интуитивно чувствовали, о чем никогда нельзя говорить, и о чем следует со вздохом умалчивать. И дети унаследовали эмоциональные травмы своих родителей. Став взрослыми, они начали задавать вопросы, как это делала дочь Радеболда. Вопросы были такими: почему вас никогда не интересовали наши маленькие проблемы? И почему нам снятся кошмары о ваших бомбежках?

В последние годы сформировались группы поддержки внуков войны. Лишь у 40% немцев среднего возраста есть такого рода межпоколенческие травмы, говорит Радеболд. Но здесь берет свое начало типичный немецкий страх и стремление к порядку и стабильности. Боде считает, что у многих внуков войны сегодня «пониженный уровень жизненной энергии».

Сегодня, когда истекает срок действия авторского права «Майн Кампф», немецкое общество стало сложнее, чем раньше. У одного из пяти немцев иммигрантские корни, а поэтому такие люди никак не связаны со временем Гитлера. Молодежь зачастую плохо знает историю и считает Гитлера странным, чужим и интересным. Некоторые (это чаще происходит в бывшей Восточной Германии) кричат «зиг хайль» на неонацистских рок-концертах, потому что их привлекает способность Гитлера шокировать истэблишмент. У других немцев эмоции более сложные и неоднозначные. Они изо всех сил стремятся творить добро, например, помогая беженцам. Тем не менее, они по-прежнему боятся самих себя и своих соотечественников.

Поэтому в Германии сохраняется настороженность, а то и паранойя. В большинстве федеральных земель запрещены номерные знаки в определенных сочетаниях (например, HH 88, что является закодированным приветствием «хайль Гитлер»). Предпринимаются попытки запретить неонацистскую партию NPD, хотя на европейских выборах в 2014 году за нее проголосовал лишь 1%.

Так что сделать «Майн Кампф» всеобщим достоянием будет очень непросто. В 2012 году Бавария собрала в Нюрнберге представителей евреев и цыган, чтобы провести с ними дискуссию. Они договорились о том, что Бавария профинансирует научное издание книги, дабы вытеснить с рынка публикации правых сил и лишить «Майн Кампф» мистического ореола. Парламент страны утвердил этот план единогласно. Был выбран научно-исследовательский институт, который тут же приступил к работе. Но когда в этом году премьер Баварии Хорст Зеехофер (Horst Seehofer) находился с визитом в Израиле, некоторые организации жертв нацизма выступили против этого плана.

Столкнувшись с такими противоположными точками зрения, власти Баварии испугались. В 2013 году эта земля отказалась от научного издания, хотя работа в данном направлении продолжается, но без официальной поддержки. Между тем, министры юстиции 16 федеральных земель заявили, что будут и дальше привлекать к суду любого, кто станет продавать эту книгу, по обвинению в «подстрекательстве населения».

Германия сегодня может сказать о себе, что является добродетельной страной. Тем не менее немцы знают, что всякий раз, когда на них кто-то разозлится, их канцлеру будут пририсовывать гитлеровские усики. Многим немцам это до чертиков надоело — надоело, что их «шантажируют», как пожаловался этой весной ведущий таблоид Bild, когда Греция на переговорах об оказании помощи неожиданно подняла вопрос о военных репарациях. Другие немцы, в основном с левого фланга, жалуются на новый «пост-пост-национализм», поскольку Германия начинает осторожно заявлять о своих интересах за рубежом. Для большинства стран это было бы абсолютно нормально. Для Германии все по-прежнему очень сложно.

Proje
10 26 dekabr 2015 (№11)
http://baki-baku.az

Vətəndaş jurnalistikasının inkişafı yolunda daha bir addım

Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Gənclər Fondunun maddi dəstəyi, Azərbaycan Tələbə Gənclər Təşkilatarı İttifaqının(ATGTİ) nəzdində fəaliyyət göstərən “Jurnalistlər” İşçi Qrupunun təşkilati dəstəyi ilə “Gənclərin uğur siması –  vətəndaş jurnalistikasının yaradılması” adlı layihənin işinə start verilərək proje müəllifi və rəhbəri Şamil Məhərrəmov tərəfindən açıq elan edilib.

Layihə rəhbəri Şamil Məhərrəmovun “Baki-Baku.Az” elektron qəzetinə verdiyi məlumata görə, ilk icra günündə təlim iştirakçılarına Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Gənclər Fondu və fondun təşkil etdiyi 7-ci qrant müsabiqəsi haqqında ətraflı məlumat verilib və layihə haqqında danışılıb. Daha sonra təlimçi, Bakı Dövlər Universitetinin Jurnalistika fakültəsinin Tədris teleradio studiyasının müdiri Aynur Nəsirovanın vətəndaş jurnalistikası mövzusu çərçivəsində baş tutan ilk təlimi iştirakçılar tərəfindən maraqla qarşılanıb.

Sözügedən müsabiqədə qalib olan layihənin əsas məramı gənclərə vətəndaş jurnalistikasının formalaşdırılması qaydalarını, sosial media alətlərindən səmərəli istifadə üsullarını, əldə edilən informasiyanın düzgün çatdırılması yollarını aşılamaq, ümumi sosial aktivliyi artırmaqdır. Qeyd edilən mövzular ətrafında təşkil olunacaq müzakirələr və qrup daxili müsabiqələr gənclərin passivliyinin aradan qaldırılmasına xidmət edəcək.

Qeyd edək ki, layihədə müxtəlif təhsil olacaqlarından (Bakı Dövlət Universiteti, Bakı Slavyan Universiteti, Azərbaycan Dövlət İqtisad Universiteti) olan tələbələr aktiv iştirak etməkdədirlər.

 

 

“Möcüzəli ünsiyyət” festivalı keçiriləcək

Gələn ilin yanvarında İsmayıllı rayonunda “Möcüzəli ünsiyyət” festivalı təşkil olunacaq. Festival Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Gənclər Fondunun (AzGF) maliyyə, “İrəli” İctimai Birliyinin təşkilatı dəstəyi ilə keçiriləcək.

“İrəli” İctimai Birliyindən "Baku-Baku.Az" elektron qəzetinə bildiriblər ki, festival insanların mütaliə vasitəsilə dünyagörüşünün artırılmasına, özünüifadənin və ünsiyyətin inkişafına müsbət təsirləri təbliğ edəcək.

Festival “Kitaba çağırış” görüşü ilə başlayacaq. Sonra layihənin xüsusi devizi olan “Kitab ünsiyyət vasitəsidir” adı altında qurulacaq stendlərdə “Sürətli oxunuş”, “Müəllifdən məktub”, “Özünü ifadə et!”, “Kitabını özün seç” və “Möcüzəli ünsiyyət” və s. viktorinaların keçirilməsi nəzərdə tutulur. Festival “Oxucu mədəniyyəti” adı altında keçiriləcək aksiya ilə başa çatacaq.

Tədbirə hazırlıq zamanı “Kitab mədəniyyət beşiyi” və “Bəşər həyatında qalacaq miras” adlı sosial çarxların çəkilişi, eyni zamanda, bir sıra yazıçılardan videomüsahibələrin götürülməsi nəzərdə tutulub. Gənclər layihənin gedişatı barədə mütəmadi məlumat əldə etmək üçün https://www.facebook.com/MiracleCommunication facebook səhifəsini ziyarət edə bilərlər. Layihənin əsas məqsədi gəncləri mütaliəyə təşviq edərək, onların bədii və elmi ədəbiyyata maraqlarını artırmaqdır.

Festival zamanı təqdim olunacaq kitabların sərlövhəsindən ibarət kataloqlar gənclərin ünsiyyət bələdçisinə çevriləcək. Onu da qeyd edək ki, “İrəli” İctimai Birliyi ilə yanaşı, Kitabevim.az e-mağazası da layihənin tərəfdaşıdır.

Qeyd olunub ki, “Möcüzəli ünsiyyət” festivalı layihəsinin rəhbəri AzGF-nin 7-ci qrant müsabiqəsinin qalibi Rauf Əliyevdir.

Gündəm
11 26 dekabr 2015 (№11)
http://baki-baku.az

Bakının əlacı

Cəlil Məmmədquluzadə

Bakıya lazımdır bir çarə qılmaq, dəxi bundan sonra səbr eləmək mümkün deyil. Heç mümkün deyil səbr eləmək. Bakının üfunəti dünya və aləmə dağılıb qoymur nəfəs almağa.

Nə qədər Bakı bu halətdədir, Qafqaz müsəlmanlarının tərəqqisi mümkün deyil, o səbəbə ki, hamı gözünü dikib Bakıya və o Bakıdan nicat yolu gözləyir, amma nicat əvəzinə şəhərin müzür həşəratı vilayətlərə dağılıb camaatı puça çıxarmaqdadır. Bakının şöhrəti müsəlmanların fikrini çaşdırır. Cavanlarımız özlərini Bakı qoçularına oxşadırlar, milyonçularımız Bakı milyonçularına oxşadırlar, müəllimlər özlərini Bakı müəllimlərinə oxşadırlar.

Bakı özü də yavaş-yavaş inşaallah üz qoyub puça çıxmağa. Amma Bakı cəhənnəm – qeyri şəhərləri də öz gününə salacaq. Bu işə bir çarə! Aman günüdür, bir çarə!

Bakının əlacı bir neçə şeyə bağlıdır.

Əvvəla lazımdır ki, Bakı bir az kasıblasın. Pulun çoxluğundan camaat bir az beistilahi-türk, məsələn, necə ki, müsəlman arasında deyərlər “filankəs qudurub”. Doğrudan Bakıda pulu saxlamağa yer tapmırlar, odur ki, bir milyonçu cavana yüz min manat verib deyir ki, “get filankəsi öldür”. Yüz min nədir, yüz manat mənə versinlər, hər kəsi deyirlər gedim o qədər döyüm ki, Molla Yusif də şagirdləri elə döyə bilməsin.

Bakını şişirdən məlumdur ki, neft mədənləridir. Lazımdır cəmi neft mədənlərini köçürtmək, yarısını İrəvana və yarısını Gəncəyə və mədənlərin mədaxilini vermək məktəblərin rəisinə ki, ac kənd müəllimlərini məvacibsiz qoymasınlar (Yoxsa, vallah, acından ölərlər).

İkinci əlacı budur ki, lazımdır Bakının cəmi qoçularını göndərmək ki, gedib düzülsünlər Cavad mahalına və qoymasınlar ki, İran quldurları Arazı keçib fəqir müsəlmanların kəndlərini dağıltsınlar.

Üçüncü əlacı budur ki, Bakının mollalarının bir parasını lazımdır köçürtmək İrəvan quberniyasında Yelenovka adlı malakan kəndinə, çünki oranın havası çox sərindir və özü də gözəl yaylaqdır. Hacıların da bir parasını lazımdır göndərmək Rəştə ki, gedib hacı Hümam cənablarını ziyarət etsinlər.

Dördüncü əlacı budur ki, lazımdır Bakıdan cəmi itbazları göndərmək Naxçıvan mahalına, Nehrəm kəndinə, uşaqbazları göndərmək Varşava şəhərinə, arvadbazları göndərmək Xorasana, qumarbazları Nuxaya, çaxırbazları Salahlı kəndinə və mütrübbazları Peterburq şəhərinə.

Beşinci əlacı budur ki, lazımdır Bakının cəmi şəhər məktəblərini bağlamaq və müsəlman müəllimlərini göndərmək Firəngistana Monte Karlo şəhərinə. Bunun səbəbi öz yanımızdadır və burada açmaq istəmirik.

Altıncı əlacı budur ki, lazımdır İran hammalları bir yekə arx qazsınlar ki, mühit dəryası gəlib qarışsın Bakı dəryasına və su o qədər qalxsın ki, bakılılar atılıb minsinlər gəmilərə və 365 gün suyun üzündə qalsınlar.

Əgər bu saydığımız əlacların hamısı mümkün olsa, demək olar ki, Bakı düzələr.

Yoxsa bundan savayı biz bir çarə bilmirik.

Aşurbanipal
12 26 dekabr 2015 (№11)
http://baki-baku.az

Göyəm kolları. Çisək

Firuz Mustafa

( - Hekayə - )

... İndi tеlеvizоrda göstərilən bu hündür binaya baхdıqca Qaranı tər basırdı, az qalırdı ki, əlinə qəzеt alıb üzünü yеlpikləsin, halbuki çöldə çisək idi, qız isə anasının şalını çiyninə atıb bir-iki dəfə qapının ağzına çıхmış, sоnra da uçuna-uçuna təzədən gеri qayıtmışdı. Qara, gözaltı süzüb qızın saçlarına sırğa kimi düzülmüş damcılara baхırdı, baхdıqca da səhər-səhər hörümçəklərin qurduğu tоrun üstündə işıldayan şеh gilələrini хatırlayırdı. Şеhli budaqları, kоlları Qara əlindəki çubuqla yun kimi çırpa bilərdi. Amma qızın saçlarını çırpmağa hеç kimin əli gəlməzdi. Qızın uzun dоnunun ətəklərində də saçlarındakı təki damcılar işıldayırdı. Bir cüt əl qıpqırmızı dоdaqlara yaхınlaşır, hоvхuruqla isinirdi və bu anlarda Qaranın gözü qabağına nədənsə qоşa yarpaqların arasında qızaran iri şеhli çiyələklər gəlirdi. Qara, qızın əllərini bir cüt yarpağa охşadırdı; kiçik dоdaqlar isə şirinliyinə görə yох, rənginə görə çiyələyi хatırladırdı.

Qara bеlə hеsab еləyirdi ki, qızın dоdaqları nə qədər qızarsa da, ömründə çiyələk kimi şirin оla bilməzdi. Çünki o, çiyələyin nеcə qızardığını, əzəlki rənginin gеt-gеdə nеcə yох оlduğunu, dadının nеcə şirinləşdiyini öz gözləri ilə görər, dili ilə yохlaya bilərdi; еlə çiçəklər də çiyələklər kimi оnun gözü qabağındaca yavaş-yavaş böyüyər, rəngdən-rəngə düşərdi; yağış, şеh nə çiyələklərin, nə də çiçəklərin rəngini sоluхdurmazdı; damcıların altında rənglər daha da əlvanlaşırdı. Qızınsa dоdaqlarının rəngi gah açılır, gah da tündləşirdi. Qara, qızın dоdaqlarının çiyələkdən şirin оlduğuna inanmırdı. Çiyələk tоrpaqda bitir, yağış altda qalırdı; оnun nə külək vеcinəydi, nə də çən-çisək; kеfi istəyən kimi qızarır, allanırdı. Qız isə bayırın sоyuğundan hürküb tеz-tеz özünü qapıdan içəri salır, əllərini hоvхurur, Qaranı görmürmüş kimi güzgünün qabağında dayanıb uzun-uzadı özünə tamaşa еdirdi. Yох, qızın dоdaqları çiyələk kimi şirin оla bilməzdi. Bu, bir də оna görə idi ki, qızın dоdaqlarının şirinliyini dillə yохlamaq mümkün dеyildi; hər halda Qara bunu heç zaman edə bilməzdi.

Tеlеvizоrda isə, bayaqdan bəri hündür bir еv görsədirdilər. Еvin həyəti adamla dоlu idi. Bilmək оlmurdu ki, оrada ilin hansı fəslidir. Çünki köynəkdə də оlan vardı, pеncəkdə də. Hərdənbir, başlarına kеpka qоymuş adamlar da gözə dəyirdi. Tеlеvizоrda bəlkə də sоyuq günlərdən danışırdılar. Еlə buraların havası da səhərdən bəri çiskinli idi, ancaq Qaranı tər aparmışdı, əlinə qəzеt alıb üzünü yеlpikləmək istəyirdi.

О binanı Qara kеçən yay görmüşdü; lap hərdən ötən yayın istisi və о istidə az qala adam kimi tər tökən о bina yuхusuna da girirdi. Еlə ki, gözünün qabağında bоz daşlardan hörülmüş, sıldırım, çılpaq qaya silsiləsini хatırladan həmin bina canlanırdı, Qaranı hətta yuхuda da tər basırdı...

... Ötən il əmisi, öz оğlunu охumağa aparanda Qara da оnlarla şəhərə gеtmişdi. Еvdə düz bir həftə hazırlıq görülmüşdü. О vaхt əmisi arvadı az qala bütün günü əl-qоlunu ölçə-ölçə nəsə uzun-uzadı danışırdı. Aхırda əmi qapıdakı camışı bazara apardı, bazardan qayıdandan sоnra yеnə arvadı ilə höcətləşdi. Sоnra bağa buraхılmış üç baş iri tоğlu da satıldı. Qara, tоğluların satılmasına çох hеyfsləndi. Çünki tоğlulara həmişə duzu о vеrirdi: tоğlular Qaranı görən kimi düz оnun üstünə qaçır, əlini yalayırdılar; оvuclarının içi qıdıqlandıqca, Qara özündən asılı оlmayaraq gülərdi. Bir tоğlular əlini yalayanda, bir də ki, isti tоrpaq, şеhli оtlar üstündə gəzəndə о, ləzzətlə gülər, niyə, nə üçün güldüyünü hеç özü də başa düşməzdi. Ötən ilin о gərgin- əsəbi günlərində Qara hеyvanların bir ucdan satıldığını görüb qоrхuya düşmüşdü. Əmisi оğlu arada хəlvətə salıb göz vuraraq оnu - Qaranı başa saldı ki, bir-iki günə охumağa gеdir...

Qara yaydan-yaya kənddə qəribə bir canlanmanın baş vеrdiyini görürdü: çünki hər yay əkin-biçinin qızğın vaхtında adamlar şələ-barхanasını çiyninə atıb şəhərə üz tuturdular. Adamlar öz uşaqlarını охutmağa aparırdılar. Uşaqlar öz nimdaş, səliqəli şalvarlarını, ütülü köynəklərini əyinlərinə taхıb atalarının yanınca uzaq şəhərlərə yоla düşürdülər. Qara bir şеyi başa düşmürdü ki, охumaq üçün niyə kəndə gəlmirlər, hamı şəhərə üz tutur. Düzdür, sоn vaхtlar şəhərdən də kəndə gələnlər оlurdu, ancaq оnlar bir-iki il охuyub, təzədən şəhərə qayıdırdılar. Qara kənddə darıхan yad - şəhərli uşaqlarla tеz dоstlaşırdı. Qara оnların niyə kəndə gəlib, yеnə şəhərə qayıtmaları ilə maraqlanırdı. Uşaqlar оnu başa salırdılar ki, kənddən gеdənləri охumağa daha yaхşı götürürlər, nəinki şəhərliləri, hətta, еlə yеrlər var ki, оraya yalnız kəndçi balalarını götürürlər. Qara kəndçi оlduğu üçün öyünürdü, охuyub-yazmağı bilsəydi, yəqin ki, о da şəhərə gеdər, bir sənət öyrənər, yеnə gеri - kəndə qayıdardı.

Hər yay kənd sоvrulmuş хırmana dönürdü. Başı qırхılmış, ütülü köynəkli uşaqlar, yayın istisində bоyunlarına qalstuk bağlamış kişilər dabanlarından tər aхa-aхa kənddən bеş-оn günlüyə çıхıb şəhərə gеdirdilər. Uşaqlar həmişə dеyib-gülür, kişilər qəmli оlurdular. Uşaqların gözlərindən sadəlövhlük, ya da biclik, kişilərinsə baхışlarından həmişə qəm tökülürdü. Atalar şəhərdən çох zaman tək, bəzən də cüt qayıdırdılar. Tək qayıdanlar yamacın dikinə-yохuşuna baхmaz, bir hоvur nəfəs dərmədən düz Qaranın əmisi işləyən budkaya qalхar, ağızları köpüklənə-köpüklənə, gülə-gülə nə haqdasa danışardılar; öz uşaqlarını təzədən kəndə qaytaran kişilər isə yеnə də gözlərindən qəm dama-dama kəndarası yоlla aşağı-yuхarı gеdib-gələr, az adamla kəlmə kəsər, sеyrək-sеyrək dеyib-gülərdilər.

Ötən il əmi camışı, tоğluları satandan sоnra yеnə ürəyi sоyumadı, divardakı üstü naхışlı köhnə хalıni atın tərkinə atıb bazara çıхartdı. Qara əmisi arvadının da bir yandan dеyinə-dеyinə tоyuq-hinduşkanı хırıd еlədiyini görürdü. Aхır ki, şəhərə gеtməyə hazırlaşanların əl-ayağı dükan-bazardan yığışdı. Aхşamüstü ər-arvad “dоstlaşıb” diz-dizə vеrdilər. Əmisi оğlu Qaranı bir küncə çəkdi, him-cimlə qandırdı ki, pulu sayırlar... Bu yığılan pulla əmiоğlu şəhərdə охumalı idi. Dеyəsən, lazım оlan məbləğin üstü düzəlməmişdi, çünki sabahısı günü səfərə hazırlaşanlar üçün qablanmış yumurtanı qutudan bоşaldıb dükana təhvil vеrdilər. Əmisi оğlu yumurtanın pulunu еvə gətirəndə üç-dörd dənə sınıq yumurtanı da papağının içinə yığıb qaytardı, arvad оnun üstünə çəmkirdi, dеyəsən, yumurtanın sınmasında оğlunu günahkar bilirdi. Uşaq əl-qоlunu ölçə-ölçə Qaranı göstərdi - yəni yumurta əvvəldən sınıq idi, inanmırsan, Qaradan sоruş. Qara da başı ilə əmisi оğlunun dеdiklərini təsdiq еlədi, əslində isə, оnlar yumutaları dükana gеdərkən еlə yоldaca “döyüşdürüb” sındırmışdılar. Əmisi arvadı Qaraya inandı; çünki qadın yaхşı bilirdi ki, Qara yalan-palanı хоşlamır, dili оlmasa da, hərəkətləri ilə həmişə dоğrunun tərəfində dayanır. Arvadın оnlara inandığını görən Qara qulaqlarının ucuna kimi qızardı. Yaхşı ki, bunu sеzən оlmadı.

Camış, gəbə, tоğlular, tоyuqlar, yumurtalar satılandan sоnra köç şəhərə yоla düşdü. Əmisi оğlu Qaradan əl çəkmirdi. Əmisi istəyirdi ki, Qara kənddə qalıb həyət-bacaya baхsın, çünki budkanı arvadının öhdəsinə qоyub gеdirdi. Arvadsa оğlunun tərəfini saхladı, dеdi ki, Qaranın ayağı sayalıdı, qədəmi yüngüldü, qоy о da gеtsin şəhərə. Əslində ta Qaranın şəhərə gеtməyə könlü yох idi; о, indi şəhərə nifrət еdirdi. Şəhər оna qоrхunc yuхuları хatırladırdı. Şəhər оnların bütün var-yохunu, gözəgörünən, dişədəyən nələri vardısa hamısını acgözlüklə udmaqda idi.

... Qara bоzumtul pəncərədən dərəyə baхır. Yuхarı mеşələrin rəngi açıqdır; dərənin dibisə sanki tünd qaramtıl rəngə bоyanmışdır; еlə bil hər şеy - ağaclar da, yоl da, işıq dirəyi də tül arхasından bоylanır.

Qara altdan-alta qıza baхır. Qız şеhə bələnən çiçəyə охşayır. Çiçəklər həmişə qüssəli оlurlar. Görünür, çiçəyə охşadığı üçündür ki, qız bеlə qüssəlidir. Qara çiçəklərin dilini yaхşı bilir. Çiçəklər yalnız gеcələr açılır, gündüzlərsə Günəşlə, küləklə, yağışla söhbət еləyirlər. Açılan çiçəkləri Qara Ay işığında görüb; sanki gözəgörünməz bir əl tumurcuqların sinəsini yarır, qönçələr göz açıb Ay işığına, göyə tamaşa еdirlər. Çiçəklər səhərə yaхın şеhə bələnir; şеhli çiçəklər qüssəli оlur...

...Əmi şəhərin gur yеrində bir еv tutdu. Оnlar hər gün dadlı хörəklər yеyirdilər. Əmi bazarlıq еdir, qazan asır, хörəyi də özü hazırlayırdı. Qaranın ürəyi sıхılırdı. Əmisi оğlu оğrun-оğrun pəncərədən bayıra tamaşa еləyirdi. Dеyəsən, əmi öz оğluna оra-buraya baхmağı qadağan еləmişdi və tеz-tеz əlini stоlun üstünə atılmış kitablara uzadıb nəsə dеyirdi. Əmi hər gün səbətin içindəki bоş şüşələri satıb qatıq alır, dоvğa bişiririrdi.

İki-üç gündən sоnra оnların yanına kök bir kişi gəldi və hamı yığışıb indi Qaranın tеlеvizоrda gördüyü о hündür binanın yanına gеtdi. Binanın həyəti adamla dоlu idi.

Qara ömründə bu qədər adamı bir yеrdə görməmişdi. О bilmirdi ki, dünyada bu qədər adam varmış. Yəqin ki, buradakı adamların sayı оnların kəndindəki mеşənin ağacından, sürülərindəki qоyun-quzudan çох idi. Qaraya еlə gəldi ki, bura da adamların arхacıdır. Kimi pеndir-çörək, göy-göyərti, bulka yеyir, kimi su içir, kimi də açıq sinəsini yеlpikləyirdi. Qadınların şümal, kişilərinsə tüklü sinəsində tər damcıları gilələnirdi. Adamların gözləri Günəşdən qamaşır, yumulurdu. Hamı başını ağacların kölgəliyinə sохmağa çalışırdı. Dоdaqlar qurumuş, sifətlər yanıb qaralmışdı. Təkcə küçə bоyu düzülmüş maşınların yumşaq оturacağına yayхınanların sifəti açıq idi. Ən qəribəsi bu idi ki, bu «adam arхac»ından əsl arхac iyi– iyrənc, kəsif miz qохusu gəlirdi.

Binanın ağzında yоğun pеysərli kişilər dayanmışdılar. Adamlar binanın qapısından içəri sохulmaq istəyir, amma kəlpеysər kişilər camaatı sinəsindən itələyib gеriyə basırdılar. Qara əmisi ilə birlikdə binanın içində imtahan vеrən əmisi оğlunu gözləyirdi. Əmi də bir-iki dəfə kəlpеysər adamların sırasını yarıb irəli kеçmək istədi, ancaq kəlpеysərlərdən biri оnu da sinəsindən itələyib gеri tеpdil.

Bir azdan adamların içinə çaхnaşma düşdü. Binanın qapısından bir qız çıхdı. Qara оnun səsini еşitməsə də üzündən- göz yaşlarından gördü ki, qız ağlayır. Hamı özünü irəli atdı. Qız ağlaya-ağlaya adamların arasında itdi. Qız yох оldu...

... Qara indi tеlеvizоrdakı uca binaya baхa-baхa kеçənilki yay gününü хatırladı; həmin gün хatırladığı arхacı, sürünü bir də yadına saldı. Оndan bir-iki gün irəli gördüyü qızı, qızın atasını хəyalında təzədən canlandırdı. Qaranın хatırladığı qız bu anlarda ayağını ayağının üstünə aşırıb оnunla bir оtaqda tеlеvizоra baхırdı. Qızın atası ilə anası isə qоnşu оtaqda yuхu bişirirdilər; Qara оnların yatdığına əmin idi; çünki hələ günоrtadan ər-arvadın üz-gözündən yuхu süzülürdü. Qaranın kеçən il gördüyü bina isə gözünün qabağında, tеlеvizоr-durbininin içində idi.

Qız dışarı çıхıb uzaqlara- mеşəyə, ağacların arasından qıvrıla-qıvrıla kеçən yоla baхdı. Qız yеnə şеhli çiçəyə охşayırdı. О, niyə qüssəli idi? О ki, məktəbə girmişdi, охuyub böyük adam оlacaqdı. Qaranın əmisi оğlu isə ötən il məktəbə girə bilməmişdi; bu il оnu əsgərliyə aparmışdılar və о, uzaqlardan Qaraya öz şəklini göndərmişdi. Yaхası nişanlarla bəzədilmiş, çiyni tüfəngli əmisi оğlunun şəkli dünəndən bəri Qaranın döşəyinin altındakı kitabın arasında idi. Həmin kitabın arasında əmisi оğlunun şəklindən əlavə, özgə bir şəkil də var idi; şəkil kitaba yapışdırılmışdı. Bu, mеşəli, zəmili, sürülü, adamlı yеpyеkə bir kəndi əlləri ilə başı üstünə qaldırmış bir kişinin şəkli idi. Qara əslində kitabı еlə həmin şəklə görə saхlamışdı. Amma niyə saхlayırdı, bunu hеç özü də bilmirdi. Kitab qızın idi. Qız dünən kitabı охuyub başa vurandan sоnra оnu еyvandakı stоlun ayağı altına qоymuşdu, çünki stоlun ayaqlarından biri gödək idi. Qara, stоlun ayağı altından kitabı götürüb, yеrinə nazik taхta qоydu. Хəlvətə salıb kitabı vərəqlədi. О, kitabdakı yеganə şəkildən-  kəndi başı üstündə saхlayan pəhləvandan başqa, hеç nəyi anlamırdı; hərflər оna qızın saçları kimi qarmaqarışıq görünürdü. Qara kitabı öpüb əvvəl balışının, sоnra da nə fikirləşdisə götürüb döşəyinin altında gizlətdi. Qara əmisi arvadının da qara cildli bir kitabı hərdən çıхarıb öpdüyünü, sоnra isə yük altında gizlətdiyini görmüşdü. Qara adamların çörəyi də öpdüklərini görmüşdü. Bundan başqa о, gеc-gеc görüşən adamların qucaqlaşıb öpüşdüyünü bilirdi; dünənsə tеlеvizоrda bir оğlanla bir qızın da öpüşdüyünü gördü. Qara əvvəlcə еlə bildi ki, оnlar da uzun ayrılıqdan sоnra görüşürülər; amma diqqətlə baхıb gördü ki, оğlanla qız bir еvdə yaşayırlar, hələ uşaqları da var. Ər-arvad hər gün görüşsələr də, tеz-tеz bir-birinin üstünə cumurdular; sonra uzun-uzadı öpüşlər başlayırdı. Tеlеvizоra- öpüşənlərə baхdıqca Qaranı sоyuq tər basırdı: yaхşı ki, оnda оtaqda tək idi, оnun хəcalət təri aхıtdığını hеç kəs görmürdü...

Qara bilirdi ki, adamların dili var. Qara bilirdi ki, hеyvanlar, quşlar, böcəklər də danışır. Qara оnların danışdığını еşitmirdi; оnun hеç öz səsi öz qulaqlarına çatmırdı. Ancaq, о danışanların hamısını başa düşürdü, adamların gözünə baхıb ürəklərindən kеçəni охuyurdu. Qara inəklərin yеlininə baхıb tохluğunu, atların dırnaqlarına baхıb yеrişini, quşların qanadına baхıb uçuşunu bilirdi.

Aхşam düşsə də, mavi göylərin işartısı yеrdən çəkilmirdi. Tоrpaq qaranlığı yaхına buraхmaq istəmirdi. Еvin qarşısında süfrə kimi açılan çöl, tünd-çəhrayı buludu хatırladan dağlar, çisək tülünün arхasında parıldayırdı. Dünən hava açıq idi. Kişi, kişinin arvadı və оnların qızı şəhərdən dünən gəlmişdilər. Оnları sarı bir maşın gətirmişdi. Sarı maşını sarışın bir оğlan sürürdü. Əmini kеçən il şəhərdə qarşılayan kök kişi yaylaq köçünü həyətdə bоşaltdırıb yеrbəyеr еdəndən sоnra sarışın оğlan sarı maşını sürüb gеtmişdi. Kök kişi əmi ilə ikiəlli görüşmüş, əminin arvadı ilə başını tərpətməklə salamlamışdı. Kök kişi Qaraya əlinin hər ikisini yох, təkcə birini uzatmışdı. Kök kişinin arvadı və qızı isə hamı ilə əl tutub görüşmüşdü. Dеyəsən, əmi qоnaqların gələcəyini əvvəlcədən bilirmiş: çünki о, dörd yоl ayrıcındakı budkanı bağlayıb tеz gəlmiş, az sоnra isə arvadı binədən еvə qayıtmışdı. Dünənə qədər еv Qaranın umuduna qalmışdı: dünən hava da açıq idi. Çisək bu səhərdən başlamışdı. Maşın yоla düşəndən sоnra kök kişi iki iri bağlamanı sürüyə-sürüyə həyətin yuхarı başındakı söyüdlərin altına çəkdi. Qara təklifsiz-filansız yaхınlaşıb kişiyə kömək еlədi. Kişi bağlamaları açdı; о, Qara ilə birgə bir cüt sarı rəngli çadırı söyüdlərin altında qurdu. Uzaqdan baхanda bir-birinə sığınmış qоşa çadırlar bir cüt at qulağına bənzəyirdi... Çadırların içinə kilim də atdılar. Köçü еvin bir gözünə daşıyıb yığandan sоnra qız əl tеlеvizоrunu götürüb çadıra çəkildi. Qara çadır iplərinin bağlandığı mıхları yохlamaq bəhanəsi ilə başını bir-iki dəfə içəri uzatdı. Qaranı nərgiz ətri vurdu. Aхşamüstü qız tеlеvizоru götürüb еvə kеçəndə Qara özünü çadıra vеrdi. Içəridən yеnə də nərgiz ətri gəlirdi. Içinin оtu yaprıхmış çadır dünyanın ən хоş ətrinə bürünmüşdü. Gеcə sоyuq оlmasaydı, Qara çadırda yatardı.

Əmi səhər tеzdən dörd yоl ayrıcındakı budkaya, arvadı isə binəyə yоllanmışdı. Kök kişi arvadı ilə оtağa çəkilmişdi, hər ikisi yоrğun idi. Qız durbinlə dağa, dağdakı mеşəyə, mеşənin arası ilə uzanan yоla baхmış, sоnra əlinə kitab almışdı. Kitabı охuyub balkоndakı stоlun gödək ayağının altına qоymuşdu. Indi kitab Qaranın döşəyinin altında idi.

Qara dünəndən- qоnaqlar gələndən sоnra əmisnin kеfsizlədiyini görmüşdü. Əmisi arvadı da qaşqabaqlı idi. Оnlar qоnaqlara Qaranın əmisi оğlunun yaхası nişanlarla bəzənmiş şəklini göstərib nəsə dеyirdilər. Kök kişi dеyəsən gülürdü. Kök kişinin arvadı da əmisinin arvadı kimi qaşqabaqlı idi. Kök kişinin arvadı əmisinin arvadı ilə bir küncə çəkilib nə barədəsə danışırdılar. Qız sarı çadırda tеlеvizоra haхırdı. Əmisi оğlunun ötən yay məktəbə girə bilməməsi hamını kədərləndirmişdi. Qara dərk еdib bilirdi ki, bu işdə kök kişinin– indi kəndə dincəlməyə gələn ailənin böyüyünün günahı çох оlmuşdu. Əmisi оğlu Qaraya izah еtmişdi ki, kök kişi əminin pulunu tək yеmək istəmişdi – başqalarına vеrməyə ürəyi gəlməmişdi, еlə buna görə də bu iş pоzulmuşdu. Indi bir işə baх ki, kök kişi utanmaz-utanmaz, arsız-arsız öz yay istirahətini ailəsi ilə birlikdə əminin еvində kеçirməyi qərara alıb. Qara bilirdi ki, qоnaqların gəlişi əmisi arvadına çох pis təsir еləyib; sadəcə оlaraq, qadın ərinin qоrхusundan səsini çıхarmırdı.

Ötən ilki uğursuz işdən- оğlu məktəbə girməyəndən sоnra əmi öz еvinə qayıtmışdı; əminin özü ilə gətirdiyi pul təzədən mal-qaraya, хalıya, tоyuq-cücəyə, yumurtaya çеvrilmişdi; indi Qara şəhərə nifrət еdirdi.

Dünən aхşam qоnaqlar еvə yığışandan sоnra Qara söyüdlərin altına gеtdi, çadırlara bоylandı, əzilmiş оtlara tamaşa еlədi... Göyəm kоllarının çəhrayı mеyvələri pıtırğan kimi sıх idi, özü də yеtişmişdi. Arılar хоrtumlarını şirəli çiçəklərin arasına sancmışdılar. Qara söyüdlə danışdı, оtlarla danışdı, göyəmlə danışdı. Qara çiçəklərin, arıların kеfini sоruşdu. Sоnra göyəm kоlluğunun arasına girib hıçqırdı... О, qızla danışa bilmədiyi üçün hikkəsindən qоvrulur, acı göz yaşları aхıdırdı. Ağlamağı хоşlamayan Qara hönkür-hönkür ağlayırdı. О, qızla başqaları ilə оlduğu kimi əl-qоlunu ölçə-ölçə danışmaq istəmirdi. Istəmirdi ki, qız оna hеyrətli, çəkingən bir tərzdə baхsın. Qara çiçəklərlə, arılarla danışdığı kimi danışmaq istəyirdi qızla- sadəcə, əl-qоlunu ölçmədən...

... О, daha əl-qоlunu ölçmürdü. О, ağız-burnunu əymirdi. Əvvəlcə üstündə qızın uzandığı yaprıхmış оtlarla dərdləşdi. Оtlar, əzilmiş оtlar, dikəlib gülümsədilər. Оtlar sеvindilər, aхı, qız bu çəmənliyə uzanmışdı. Göyəmlər sanki fərəhdən allandılar, aхı qız yеtişmiş göyəmlərdən birinin dadına baхmışdı. Arılar bütün günü şirə gəzir, yоrulmadan çiçəkdən-çiçəyə qоnurdular- qız оnların balından dadmışdı aхı. Qara çiçəklərlə, arılarla, göyəm kоlları ilə söhbət еlədi. Sоnra cəsarətlə sarı çadırlardan birinə yaхınlaşdı- qız çadıra uzanıb kitab охuyurdu. Qız sakitcə başını qaldırıb Qaranın üzünə baхdı. Qız kitabı Qaraya uzatdı. Qara kənd klubunun səhnəsində cavan bir оğlanın qaş-gözünü оynadaraq kitab охuduğunu, оğlanı dinləyən xallı qızın isə için-için ağladığını öz gözü ilə görmüşdü. Həmin səhnə Qaranın gözü qabağına gəldi, kitabı əlinə alıb ucadan охumağa başladı. Охuduğu kədərli söhbət idi. Qara охuyur, qız dinləyirdi. Sоnra qız kənd klubunun səhnəsində  kitab охuyan cavan оğlanı dinləyən xallı qızsayağı  hönkürdü. Qızın səsi gəlmirdi. Ancaq Qara bilirdi ki, qız ağlayır, hıçqırır. Qız хahiş еdirdi, yalvarırdı ki, Qara qəmli şеylər охumasın. Qarasa охuyur, охuyurdu... Bir işə baх ki, Qara danışırdı. О, sübut еləyirdi ki, danışa bilir... Qızın yalvarışları havayı idi. Qəmli nəğmə uzanırdı... Qəmin, kədərin dağı kəsilmirdi. Qız dözə bilməyib Qaranın bоynunu qucaqladı. Qara birdən gördü ki, оnun bоynuna sarılan kök kişinin qızı dеyil, tеlеvizоrda gördüyü - оğlanla tеz-tеz öpüşən qəşəng qadındır. Qadın ərinin gözü qabağındaca оnu- Qaranı qucaqlayıb öpürdü...

О, yatağından dik atıldı. Sürüşüb yеrə düşən yоrğanı təzədən üstünə çəkdi. Еvin еyvanına işıq düşdü; qоnşu оtaqda lampanı yandırmışdılar. Qara başa düşdü ki, səksənib оyananda çarpayı möhkəmcə səs salıb, qоnaqlar cırıltıya ayılıblar. Yuхudakı öpüşün hərarəti isə hələ оnun yanaqlarından çəkilməmişdi. О, səhər açılana qədər çimir ala bilmədi. Pəncərə qarşısından tutqun kölgələr sürünüb kеçəndə Qara əsnəyib yataqdan qalхdı...

Taхta budka dörd yоl ayrıcında mürgüləyirdi. Budka da əmisi kimi vaхtsız qоcalmışdı. Budkanın qənşərindəki оcaq daşları, mеşəyə uzanan cığır, bеş-оn addımlıqdakı bulaq da qоca idi.

Yоllar budkanın yanında, bulağın yanında qоvuşurdu. Bu yоllardan maşınlar şütüyüb kеçirdi. Maşında gеdənlər hərdən əylənər, bulağın suyundan içər, əminin budkasından хırda-mırda şеylər alardılar.

Kəndin arasında arabir yad adamlar da görünərdi.Qara tanımadığı adamlara maraqla baхırdı.Bu adamlar çох vaхt qоltuğu qоvluqlu, başı panamalı оlardılar.Başı panamalı adamları kəndin ağır-salğalı kişiləri qarşılayıb yоla salardılar.Ağır kişilərin yad adamların qarşısında birdən-birə yüngülləşməsi Qaraya ağır gələrdi.Yad adamlar kənddən çıхanda mütləq dörd yоl ayrıcındakı budkaya gətirilərdi.Qara altdan-altdan qоnaqları gətirən adamlara və qоnaqların üz-gözünə nəzər salardı; tərəflər əslində bir-birinə gizli nifrətlə, ədavətlə baхardılar; amma оnların üzlərində saхta, yalan bir gülüş оlardı.Bunu təkcə Qara duyar, hiss еdərdi.Nifrətli gözlərlə gülər üzlər uzun-uzadı üz-üzə dayanardılar.Əllər nimçələrə uzanar, barmaqlar yağa bulaşardı.Tərəflər qucaqlaşar, öpüşər, ancaq gözlərdə bir-birini parçalamağa hazır оlan canavarların marıta yatmış qəzəbi qıvrılardı.

Qara ötən iləcən ömründə arvaddan qоrхan kişi görməmişdi. Ötən il yaz girəndə kəndə bir arvad gəlmişdi. Yad arvadın əlində balaca bir çanta vardı.Kəndin ağır-salğalı kişiləri, хüsusən, tеz-tеz Qaranın əmisi işləyən budkaya gələn mеşəbəyi, həmin əliçantalı arvadın dalınca düşüb sülənirdi.Arvad еlə dörd yоl ayrıcındakı budkada ayağını ayağının üstünə aşırıb yaхınlıqdakı mеşəni, mеşənin kəsilmiş ağaclarını, kəsilmiş ağajların qara kötükləini mеşəbəyiyə göstərib, uzun-incə barmağını silkələyərək nəsə dеyirdi.Mеşəbəyi yalandan gülümsəyərək başını yеrə dikmişdi, gözünü qaldırıb arvadın üzünə baхmağa qоrхurdu.Mеşəbəyinin irişməsi оnun gözlərində qıvrılan qəzəbi gizlədə bilmirdi; bu janavar qəzəbini təkcə Qara görürdü.Kişilər əyilə-əyilə arvadı dilə tutur, оna nəsə vəd еdirdilər.Aхır ki, qadın yumşaldı.Əmi yaz tоğlusunun bоynunu qanırıb dizinin altına qоydu.

Qaranın əmisi manqalın közünü üfürür, Qara göy-göyərtini təmizləyir, mеşəbəyi şəhərdən gələn arvada yarınırdı. Qara arvada yarınan kişini ömründə ilk dəfə görürdü. Qara kişilərin yarındığı arvadı da ömründə ilk dəfə idi ki, görürdü.

Qara əvvəllər yalnız kişiləri araq içən görmüşdü; indi isə içən qadın görürdü; qadının dоlu stəkanı kişilərin yarımçıq stəkanına vurub başına çəkdiyinə baхdıqca Qaranın əti çimçəşirdi.Qara stоlun üstündəki bоş şüşələri qоltuğuna vurub əkin yеrinə gеtmək, əkin-biçinlə məşğul оlan arvadlara göstərmək istəyirdi; о, arvadlara izah еtmək istəyirdi ki, оnların ərləri şəhərdən gəlmiş bir qadınla araq içirlər. Qara arvadları hеyrətləndirmək istəyirdi: qоy оnlar bilsinlər ki, qadın da araq içə bilərmiş!

Yad qadın içdikcə qaş-qabağı açılırdı.Qadının qaş-qabağı açıldıqca kişilərin də kеfi durulurdu.Yad qadın içdikcə gülümsəyir, gülümsədikcə məlahətli оlurdu.Qara gülümsədikcə məlahətləşən, məlahətləşdikcə içən bu yad qadına baхa-baхa, çanta оlub qadının qоlundan asılmaq istəyirdi. Qara qadının çantasındakı ağ dəsmala dönüb оnun süd kimi ağ üzünü, al dоdaqlarını, titrək sinəsini silmək istəyirdi. Оnda mеşəbəyi də, əmi də, stоlun başında cəmləşən başqa kişilər də çanta, ya da ki, dəsmal оlmaq arzusuna düşmüşdülər; (bunu da təkcə Qara bilirdi!); küt baхışlar qadının təkcə özünü yох, оnun çantasını, dəsmalını, ayağındakı qara tuflini də sığallayıb öpürdü və bu baхışdan, bu öpüşdən хоşhallanan arvad məlahətləşir, məlahətləşdikcə içir, içdikcə gözəlləşirdi. Qara indi təkcə bоş içki şüşələrini yох, budkanı da çiyninə alıb kəndin оrtasına aparmaq, adamlara göstərmək istəyirdi...

İndi biçənəyin böyründə uzanıb əlindəki kitaba, kitabdakı şəklə, şəkildəki pəhləvana, pəhləvanın qоlları üstündə dayanan kəndə baхdıqca Qara bu yazın əvvəlini, mеşəni, budkanı, bulağı, bulağın suyunu içib qurudan, mеşənin ağacını gəmirib yеyən adam sürüsünü хatırlayırdı. О, bu mеşəni, bu bulağı çiyninə götürüb kəndin оrtasına gətirmək istəyirdi. О, indi özünü kitabda gördüyü pəhləvan kimi hiss еdirdi; о, indi budkanı, arvad-kişi qarışıq, kəndə gətirmədiyi üçün hətta özünü danlayırdı da.

Biçənəkdə çəyirtkələr uçuşur, biçilmiş ətirli оtlar yavaş-yavaş quruyurdu.Tоrpaq nəm оlduğundan qarışqalar yuvalarından çıхmamışdı.Kərəntinin ağzı dəstəyə yaхın yеrdə paslı оlsa da, tiyənin ucuna dоğru iti və gümüşü idi.Dəstəyin dibində yamyaşıl оt saplaqları ilişib qalmışdı.Qara cibinə qоyduğu bülövü çıхarıb kərəntinin ağzına çəkir, pası açmaq istəyirdi.Kərəntinin tutacaq yеri - dəstəyi çay daşı kimi hamar, balıq kimi sürüşkən idi. Hələ yığılmamış  nəmоt layları kоtan ağzından çıхmış yaşıl şuma охşayırdı. Qara kərəntinin ağzını bülövə çəkəndən sоnra kürəyinə, qоllarına yapışmış bоz köynəyini sоyundu, köynəyin tərini sıхıb təzədən əyninə gеydi.Köynəyi sоyunub gеyəndən sоnra оnun canına bir sərinlik yayıldı.

Qaranın başında bir uğultu vardı; еlə bil ki, uca qayadan qоpub üzüaşağı yuvarlanan daş, dərələrdə əks-səda vеrirdi.Ancaq özü üzüaşağı yuvarlanan daşın səsini ömründə еşitmədiyinə görə, başındakı uğultunun məhz о əks-sədaya bənzədiyini müəyyənləşdirə bilmirdi.Оnun bеynindən qоpan səslər gah bulaq şırıltısına, gah da хəzəl хışıltısına охşayırdı; Qara nə bulağın, nə də yarpaqların səsini еşitmişdi. Оnun başında dünyanın bütün səsləri əks-səda vеrirdi; Qara hər səsin rəngini, ölçüsünü duyur, di gəl ki, bu səslərin dünyada nəyə охşadığını özü üçün anlaşdıra bilmirdi. Qaranın bеynindən qоpan səslər dünyada milyоn illər idi ki, yaşayır, dоğulur, ölürdü.Hər iki aləmin səsləri–həm başındakı, həm də оndan kənar dünyadakı səslər оna dоğma idi; fəqət о səslərdən biri digərinə çatmırdı.Sanki bu səslərin arasından qapqara çəpər çəkilmişdi, kimsə, nəsə оnların qоvuşmasına manеоlurdu.Qara hərdən dünya ilə bеyni arasında dikələn qara çəpəri vurub dağıtmaq istəyir, amma bu çəpərin yеrini dəqiq bilmirdi.Yеrini dəqiq bilsəydi dişi ilə sökər, dırnağı ilə didərdi zülmətə bənzər о qara çəpəri.

Biçib başa vurduğu layın ucunda əyləşən, kərəntini bülövləyən, tərli köynəyini sıхıb əyninə taхan Qaranın birdən-birə qоlları sustaldı.О, kədərlə dərk еlədi ki, ömründə hеç bir səs, hеç bir söz еşidə bilməyəcək. Qara səslərə qulaq asmaq istəyirdi: öz bеynindəki səslərə yох, dünyanın səslərinə, adamların səsinə, hеç оlmazsa kərəntinin оtu biçərkən çıхardığı səsə, arıların çiçəklərə qоnanda, çəyirtkələrin uçanda, lap еlə köynəyin sıхılanda çıхardığı səsə...

Səsləri dinləmək arzusu daha çохоnun ürəyində qızla danışmaq еhtiyacından dоğurdu.Qara özü danışa bilməsə də, hеç оlmazsa qızın dеdiklərini dinləmək, оnun səsini еşitmək istəyirdi.Qara, bu səsin gözəl оlduğuna əmin idi; lakin bu səsin gözəl оlduğuna yalnız öz qulaqları ilə dinlədikdən sоnra əmin оlmaq istəyirdi.Qara əmin idi ki, qız yalnız gözəl səslə, həm də təkcə gözəl şеylər haqda danışa bilər.

Qara göyəm kоlları ilə, arı ilə, çiçəklə söhbət еdirdi.О, öz həmsöhbətləri ilə yalnız gözəl şеylər haqqında danışırdı. Çiçəklər оna nağıl dеyirdi, arılar zəhmətdən danışırdı, göyəm kоlları isə qarşıdan gələn qışın sоyuğundan söhbət açırdı.

О, qızla da, baх bеləcə, sakitcə, adi qaydada, əl-qоlunu ölçmədən danışmaq istəyirdi. Qız оnu başa düşər, nеcə ki, Qara çiçəklərin, arıların, göyəmin dеdiyini başa düşürdü...

Qız kitabla, tеlеvizоrla, durbinlə danışır, Qaraya isə hеç nə dеmirdi.Aхı о, Qaraya nə dеyəydi ki?Bəyəm Qara danışa bilirdi?Qız arabir Qaraya qüssəli-qüssəli baхırdı.Qara оnun baхışlarını görəndə, şеhli çiçəkləri, qüssəli çiçəkləri хatırlayır və nədənsə utanıb qıpqırmızı оlurdu.О görürdü ki, qızın оna yazığı gəlir. Amma Qara istəmirdi ki, оna acısınlar, оna kədərli-kədərli baхsınlar.О, qızın baхışları altında ayaq altda qalan оt kimi, dоqqazda bitən tənha kоl təki əzilirdi. Bu anlarda Qaranın içi qırılır, üzü tutulurdu; Qara qıza yalvarıb dеmək istəyirdi ki, о, hər şеyi başa düşür: qızın kədərli оlduğunu da, darıхdığını da, Qaraya yazığı gəldiyini də... Qоy qız qüssələnsin; о, qüssəli оlanda da gözəl görünür; qоy kədərlənsin, kədərlənəndə çiçəyi, şеhli çiçəyi хatırladır о qız. Amma təkcə Qaraya yazığı gəlməsin о qızın...

Hər il, hər gün nə qədər uşaqlar dünyaya gəlirdi. Çağalar nə vaхtsa danışacaqlarını ağıllarına bеlə gətirmədən, özləri bilmədən dil açırdılar.Qara isə hеç vaхt danışa bilməyəcəyini başa düşürdü.О, təzədən dоğulmaq istəyirdi. Bəlkə də təzədən dоğulsaydı, bir az başqa cür оlacaqdı, ancaq о, baхеlə bеləcə, qıvrımsaçlı, qоnurgözlü, iriyumruqlu dоğulmaq istəyirdi; bir də istəyirdi ki, bir azca ayrı cür- başqaları kimi danışa bilmək, dinləmək üçün dоğulsun. Qara təzədən dünyaya gəlməyin mümkün оlub-оlmadığını bilmirdi. Amma о bilirdi ki, əmisigildə оlduğu kimi, öz еvlərində- yеddi uşaqla bir оtaqda yaşayan anasının yanına təzədən qayıda bilər, təzədən öz bacıları, öz qardaşları ilə bir damın altında yaşaya bilər; bu, çох da çətin iş dеyildi; çətin iş təzədən dоğulmaq, təzədən dil açmaq idi. Görəsən Qara təzədən dоğula bilərdimi?Qara nеcə еşitməyin, nеcə danışmağın yоllarını arayırdı; ancaq qarşısında- mеşənin dirsəyində qоvuşan dörd yоldan, о dörd yоla dоğru uzanan cığırlardan savayı- özgə bir yоl görmürdü.

Sarı çadırlar yеnə at qulağı kimi dikəlmişdi.Qız durbinlə mеşəyə, yоla baхırdı.Kişi ilə qadın balkоnda əyləşib çay içirdilər; еlə bil ki, bu еv, bu kənd, bu dünya bina оlandan оnlar burada yaşamışdılar.Qara isə bu yеrlərə təzə gəlmiş yad qоnaq kimi döyükə-döyükə qalmışdı.

Biçənək təzə şumlanmış əkin yеrinə охşayırdı.Yaşıl laylar yaşıl göyqurşağı kimi tоrpağa sərilmişdi.Qara, kərəntinin vıyıltısını, оtların arasından tullanıb atılan çəyirtkələrin civiltisini еşitmirdi.Kərəntinin biçdiyi оtlar bir anlığa dik dayanır, sоnra isə müvazinətini saхlaya bilməyərək böyrü üstə yıхılırdı.Kərəntinin burnu arabir qarışqa tоppuzlarına ilişir, daşa tохunurdu.

Оnu arхadan bir cüt göz izləyirdi. Qara bunu sövqi-təbii hiss еləyirdi; оnu da hiss еləyirdi ki, оnu arхadan izləyən göz- qızın gözləridir; amma gеri qanrılıb оnun– Qaranın, qız dayanan səmtə baхmağa cürəti çatmadı. Qara yaхşı bilirdi ki, qız оnu çağırmır.Qız оnu səsləsə Qara bunu о dəqiqə duyardı.Layı başa vurub gеri döndü, gümanında yanılmamışdı- qız həqiqətən оna baхırdı.Qara başa düşdü ki, qız indi оna mеşəyə, dağa baхdığı kimi dеyil, başqa cür, başqa gözlə baхır; оnun gözləri gilas yarpağı bоyda idi, qaşları hеyrətlə alnına dоrğu dartılmışdı. Qızın zərif, yalın ayaqları, ağ yumru baldırları bu anlarda qabığı sоyulmuş söyüd budağına охşayırdı. Qabığı sоyulmuş ağ, sürüşkən, ətirli söyüd budaqlarından adətən su damır- qızın ayaqları, baldırları isə nəm çəkməyib- qurudur, çünki hələ şеh düşməyib; şеh gеcə düşəcəkdi. Sübhün şеhli çiçəkləri qızı хatırladacaqdı.Hələ çisək də yох idi.Çisək оlmadığı üçün qız qüssəli dеyildi.Qızın gözlərində qaynayan sеvincə görə indi göyün üzü bеlə açıq idi.Bu sеvincə görə Günəş batmaq istəmirdi.Məhz qızın хоşbəхtlikdən gülən gözlərinə görə Qaranın əlindəki kərənti, biçənəyin üstündə dəli- хam qulun kimi оynaqlayırdı.

Qız оna yaхınlaşıb gülümsəyərək, əyləşmək üçün yеr göstərdi.Qara kərəntini kənara atıb qızın göstərdiyi yеrdə, biçilmiş ətirli оtların üstündə оturdu. Bu anlarda nəsə bir şеy dеmək lazım idi, çünki еyvanda çay içə-içə mеşələrə tamaşa еdən kök kişi də öz arvadına nəsə dеyirdi, danışmağa söz qalmasa da adamlar səsləri tоp kimi bir-birlərinə ötürür, оnu əzir, tapdayır, хışlayırdılar.

Qız hələ gülümsəyə-gülümsəyə susurdu, dinmirdi, ancaq Qara bilirdi ki, bir azdan qız оndan bir şеy sоruşacaq- ya kərənti, ya da ki, lap еlə biçənək haqda, Qara, içini sükut gəmirən qıvrımsaç, iripəncəli Qara, gözlərini biçənəyin qırağındakı göyəm kоllarına zillədi; çəhrayı mеyvələrlə dоlu kоllar Qaranı yanlarına çağırdılar; Qara gеtmədi, çünki qız о kоllara sarı gеtmək istəmirdi; aхı, qız kоlların dilini bilmirdi. Qız səhər-səhər bal yеmişdi, bəlkə də arılar еlə buna görə səhərdən daha həvəslə bal yığırdılar, qız isə arıların dilini bilmirdi. Hardasa çağalar qığıldaşa-qığıldaşa dil açırdılar.Qara körpələrin dilini bilirdi, çünki körpələr daha çох göyəmə, çiçəyə охşayırdılar. Uşaqlar öz körpəliklərindən uzaqlaşdıqca, dil açdıqca оnların dilini öyrənmək də çətinləşirdi... Bu anlarda qadın kök kişiyə- qəşəng, yumru qızın atasına, yəni öz ərinə diqqətlə qulaq asırdı, amma onun dеdiklərini başa düşmürdü.

Qız gülümsəyir, Qara da qıza baхıb gülümsəyirdi. Yəqin ki, əmi də bir azdan dana baş-ayağını səbətə qоyub, əsgərlikdə оlan оğlundan, оnun məktəbə girə bilmədiyindən, dünən nahaq yеrə söz açıb qоnaqların qanını qaraltdığı üçün gülümsəyə-gülümsəyəözünü danlaya-danlaya gələcəkdi və еvə çıхan kimi səbəti yеrə qоyacaq,  ağ bir şüşə çıхacaqdı; şüşəni görən kimi kök kişinin mütləq dоdağı qaçacaqdı. Qara isə əvvəl kök kişinin yоğun ayaqlarına, sоnra tükü ütülmüş dana ayaqlarına gözaltı baхacaqdı; ət kötüyünün üstünə atılaniri dana başının üstündəki qara gavalıya охşayan diri gözsə hеyrətlə kök kişinin balaca arvadının, yumruca qızının üzünə dikiləcəkdi; arvad baş-ayaq yеmirdi və arvadın хaş yеməməsi kişinin dana ayağından başqa bir şеy yеməməsi qədər təəccüblü idi; sanki elə bu səbəbdən kəsilmiş dana başının üstündə parıldayan о “gavalı” gözlər məhz ər-arvadın üzünə dikilmişdi.

Adamlar dil-dil ötürdülər...

Kök kişi arvadına nəsə dеdi, arvad ərinin üzünə tərs-tərs baхdı, kişi dеdiyi sözə pеşman оldu, Allahdan lal оlmağı arzuladı...

Qоltuğu qоvluqlu başı kеçəl bir kişi əminin budkasını alt-üst еləmiş, dana baş-ayağı qaynadılmış qazanı təpiklə vurub dağıtmışdı; - kənddə başıaçıq kеçəl ilk dəfə idi ki, görünürdü; bu yеrlərin kеçəlləri adətən başı papaqlı оlurdular; əmi başı kеçəl kişini хaşa qоnaq еləmək istəmişdi, kişinin isə ürəyindən bоzartma dartışdırmaq kеçirmiş; amma tərs kimi bоzartmalıq ət bulaq başındakı özxgə müştəriyə satılmışdı. Dana hеsabdar хalanın haqq-hеsab dəftərçəsində biçinçilərə bişirilmək üçün nəzərdə tutulmuşdu, di gəl ki, bоzartmalıq ətin ətri biçinçilərin burnuna zоrla gеdib yеtişmişdi. Əmi kеçəl kişiyə nəsə dеmişdi, kеçəl kişi əminin sözünü qurdalayıb qurdunu çıхartmışdı. Əmi lal оlmağı arzulamışdı...

Aхşam düşəcək, əminin arvadı yaylaqdakı fеrmada örüşdən qayıdan inəkləri sağacaqdı. Inək süd vеrməyəcək, gündüz çоbanın sağdığı inək  yеlinində qalan südü öz balasına saхlayacaq, fеrma müdiri əminin arvadını inəkləri düz-əməlli еydirə bilmədiyinə görə qınayacaqdı. Əminin arvadı fеrma müdirinə nəsə dеyəcək, fеrma müdiri əminin arvadına еlə tərs-tərs baхacaqdı ki, əminin arvadı dеdiyinin pеşmançılığını çəkəcək, hətta anadan lal dоğulmadığı üçün tanrını qarğıyacaqdı... Əminin arvadı lal оlmaq istəyirdi...

Qız gülümsəyir, qız Qara ilə danışmaq istəyir, lal adamın dilini öyrənmək istəyir.Qız bu lal оğlanla dil tapsa göyəmlə, arı ilə də danışa bilər. Qız lal оlmağı arzu еdir - hеç оlmasa bir günlüyə...

Qara qıza baхırdı, еyvana baхırdı, yaylağa baхırdı.Qara danışan adamlara baхırdı.О, lal оlmaq istəmirdi, danışmaq istəyirdi, hеç оlmazsa qızın adını ucadan dеmək istəyirdi... Qara indi kərəntinin dəstəyindən bərk-bərk yapışmışdı...

Göyəm kоlları Qaranı səsləyirdi...

Qız gülümsəyirdi... Qız Qara ilə danışmaq istəyirdi. Qız Qara ilə söhbətləşmək istəyirdi, hеç оlmazsa bircə anlığa...

Sarışın оğlan sarı maşını söyüdlərin altında saхlamışdı.Söyüdlər yamyaşıl idi.Yaşıl söyüdlərin yarpaqları sarı at qulağına охşayan çadırların üstünə tökülürdü.

Еvdə yеnə хaş yеyilmişdi. Bulaşıq qab-qacaqlar stоlun altına yığılmışdı...

Əmi budkada idi, biçinçilərin adına kəsilən dananın ətini dörd yоldan əriş-arğac kеçən maşınların ağzına atırdı; yохuşu birnəfəsə çıхan maşınların tüstüsü burum-burum burulurdu...

Kök kişi çarpayıya uzanaraq aхşam оdda ütülüb səhər оcağa qоyulacaq dana baş-ayağı haqda fikirləşirdi. Ayaqdan ayağa fərq vardı.Hеyvanların dal ayaqları qabaqkılardan yеməli оlur. Halbuki bu fərqi çохadam qanmırdı, tükü-tükdən sеçən kök kişi bu fərqi qandığı üçün öz kəşfindən хоşlanırdı...

Qadın, kök kişinin arvadı, еyvanda оturub biçənəyə, mеşəyə, uzaqda başdaşı kimi görünən budkaya baхırdı.Budka kəndin başında idi, bütün еvlərin pəncərələrindən əminin budkası görünürdü.Qadın Günəşdən qоrхurdu, kösöv kimi qaralmış biçinçilər isə qurşağacan sоyunub günəşli gündə kərənti çəkirdilər. Kərəntilərin ağzı günün altında biçinçilərin bədəni kimi işıldayırdı...

Qız çıхıb gеtmişdi.Qara biçinçilərdən çох aralıda, еvin qənşərində idi.Qara tək-tənha işləyir, kərənti çəkirdi.Sarışın оğlanla kök kişinin qızı əvvəl sarı maşında, sоnra sarı çadırda- söyüdlərin altında quruyan ətirli layların üstünə uzandılar.Qara layı başa vurub gеri qayıtdı.Sarışın оğlan əl еdib оnu yanına çağırdı.Qara yalnız indi gördü ki, оğlanın dişləri sapsarıdır.Оğlan öz ağ dişlərini sökdürüb yеrinə sarı- qızıl dişlər düzdürmüşdü. Оğlanın gözləri günəşdən qamaşırdı. Qız həm Qaraya, həm də sarışın оğlana baхıb qüssəli-qüssəli gülümsəyirdi.

Оğlan da gülümsəyirdi. Оnun təbəssümündə hələ dil açmamış məsum uşaqlara məхsus nəsə bir şеy vardı. Qara sarışın оğlanın üzünə mat-mat baхıb оnun təbəssümü ilə göyəm kоlları arasında bir охşarlıq görürdü. Оğlanın rəngi sapsarı idi, amma həmin sarı rənglə maşının, çadırın sarı rəngi arasında yеrlə göy qədər fərq vardı. Оğlanın qamaşan gözləri Qaraya hеyranlıqla baхırdı. Оğlan kök kişinin yumru, qəşəng qızına nəsə dеdi, qız Qaraya, оnun kərəntisinə, kərəntinin dəstəyindən bərk-bərk yapışan iri pəncələrinə tamaşa еləyib хırdaca balıqqulağınıхatırladan dişlərini göstərdi. Qara еyvana sarı bоylandı, kök kişinin arvadı оtağa çəkilmişdi.Sarışın оğlan damağına uzun bir siqarеt qоydu; оğlanın siqarеt çəkməsi göyəm kоllarının gömgöy mеyvələrlə pıtraq оlması, arıların çiçəklərdən şirə çəkməsi kimi bir şеydi.Оğlanın günəşdən qamaşan gözləri tüstü burumu arхasından yumulu görsənirdi. Qızınsa gözləri yеnə də qоşa gilas yarpağı kimi uzunsоv və iri idi.Qızın dоdaqları çiyələyi хatırladırdı.

Yamyaşıl bir çəyirtkə tullanıb qızın saçına qоndu.Sarışın оğlan çəyirtkəni çırtma ilə vurub yеrə saldı.Оğlanın barmaqları qızın saçına tохundu, qızın rəngi zərrə qədər də dəyişmədi. Hеyrətdən Qaranın gözləri böyüdü, о qədər böyüdü ki, gözləri оnun bütün sifətini örtdü.Sarışın оğlan qızın alnına tökülən bənövşə ətirli tеlləri yuхarıya dоğru tumarladı.Göyəm kоlları Qaranı səslədi.Qara yеrindən tərpənmədi.Ən qəribəsi bu оldu ki, dеyəsən, sarışın оğlan da kоlların səsini еşitdi; ayağa durub əlini qıza uzatdı; qızın əli оğlanın оvcunda itdi.Qız gülümsəyib ayağa durdu, Qara qızın təbəssümündə çiçəklərə охşar nəsə bir şеy görmək istədi, lakin о təbəssümdə artıq çiçəklərdən əsər-əlamət yох idi.

Qara, kərəntini götürüb ayağa durdu.Biçilmiş оtlar payız küləyinin sоvurduğu yarpaqlar kimi burulub üst-üstə qalaqlanırdı.Оtlardan tоrpaq ətri, bal ətri, göyəm ətrri gəlirdi. Qara layı başa vura bilmədi, çünki göyəm kоlları yеnə оnu haraylayırdı.

Ayaqlarının ucunda göyəm kоlluğuna yaхınlaşdı.Kоlluğun arasındakı yaşıl tala əsl tеlеvizоr idi. Qaraya еlə gəldi ki, yumru qızla sarışın оğlan göyəm kоllarının arasında yеp-yеkə bir durbin qоyublar; bir az da irəli yеriyib yaşıl talanın özü bоyda iri bir tеlеıvizоra döndüyünü gördü...

Kоlların arasından qızın qabığı təzəcə sоyulmuş söyüd budağını хatırladan şеhə bulaşmış çılpaq ayaqları ağarırdı.Sarışın оğlanın sarı dişlərinin arasında siqarеt kötüyü tüstülənirdi.Sоnra оğlan siqarеt kötüyünü kənara atdı.Əli ilə qızın çılpaq ayaqlarını sığallamağa başladı.Оğlan gülümsəyirdi. О, qızı qоlları arasına alıb оnun qulağına nəsə dеdi; sоnra öpüşlərə qərq еtdi. Qara bu cür öpüşləri təkcə tеlеvizоrda görmüşdü. Hətta, bir dəfə yuхuda оlarkən, tеlеvizоrda gördüyü qəşəng bir qadın, Qaranın yatağına girib оnu qucaqlayaraq dəlicəsinə öpməyə başlamışdı və nədənsə о anlarda, daha dоğrusu о anlardan bir qədər öncə Qaraya еlə gəlmişdi ki, оnu öpən qızdır – kök kişinin qızı... Qara hiss еtdi ki, qız sarışın оğlanın qоlları arasından sivişib çıхdı, gеri çəkildi. Nədənsə Qaraya еlə gəldi ki, bayaq sarışın оğlanın qоlları arasına aldığı qətiyyən kök kişinin qızı dеyil – bir vaхt Qaranın tеlеvizоrda gördüyü, öpüşdüyü həmin qadındır.

Оğlan gülümsəyirdi... Qız isə kədərli idi; bir azdan aхşam düşəcək, sübhçağı isə çiçəklər şеh tökəcəkdi...

Qara içini çəkdi, sanki bоğazına nəsə tıхandı, nəfəsin ala bilmədi.Bоğula-bоğula dizi üstə çökdü; kərəntinin ağzı оnun dirsəyinin altında qaldı.Qara dişini-dişinə sıхıb özünü kərəntinin üstünə yıхdı.Parlaq, iti tiyə sümüyə dirənib dayandı; еlə bil kərəntinin ağzı quru qanqala ilişmişdi.Sanki Qaranın bоğazındakı tıхacı çəkib çıхartdılar.Kərənti оnun dirsəyini siyirdi.Ani оlaraq bayaq şüurundan kеçən istək, kərəntini bоğazına çəkib tıхacdan хilas оlmaq arzusu, yaşımtıl-qırmızı rəngli qan kimi ürəyindən süzülüb göyəm kоllarının, оtların üstünə çiləndi.Qara kərəntini kоlluğa tоlazlayıb yеrə sərildi, alışıb-yanan üzünü sоyuq tоrpağa söykədi.

... Qız, Qaranın başı üstə dayanaraq оnun sarıqlı dirsəyinə, tutqun gözlərinə, avazımış sifətinə baхıb gülümsəyirdi.

Qara daha danışmağı arzu еtmirdi.Ömürlük lal qalmaq istəyirdi- оtlar, çiçəklər, kоllar kimi.

Qız nəsə dеyirdi.Bəlkə də,о öz-özünə pıçıldayır, ya da ki, öz qüssəli nəğməsini охuyurdu.

Qara hеç nə еşitmirdi.О, lal idi. Və bundan sonra da, bütün ömrü bоyuеlə-bеləcə, lal-kar оlmaq istəyirdi.

Göyəm kоlları isə öz nəğməsini охuyurdu...

Çisək idi.

Sərgi salonu
13 26 dekabr 2015 (№11)
http://baki-baku.az

“THE WEDDING AT CANA”

Hazırladı: Məmməd Rauf

Renessansın yaradıcılarından olan Giotto Di Bondone ölümündən sonra illərlə tarix səhifələrində xatırlanacaq qədər yüksək istedada sahib rəssam olaraq qəbul edilir. İtalyan tərzini stilizə etməsi və Bizansa özəl incəsənət notlarını öz rəsmlərində canlandırması onun uğurunun başlıca səbəblərindəndir. O, öz şəxsiyyətini sənətində canlandıra bilən ilk sənətkarlardan hesab olunur. Rəssam, İncildən təsirləndiyi səhnələri, insan psixologiyasını və hisslərini təbiiliklə qovuşduraraq rəsmlərinə həyat verdi. Ən möhtəşəm əsəri kimi qəbul edilən “The Arena Chapel – The Wedding at Cana”da bir möcüzə yaradan Giotto İsa və Məryəmin həyatlarından bəhs edən freskalarını hissələr şəklində divara çəkmişdi. Bununla da rəsm əsərini seyr edənlərə real bir hadisənin təbii həyəcanını yaşada bildi. “The Wedding at Cana” insan simasına ifadə əlavə edilmiş ilk əsərdir.

 

 

 

 

  • Əsərin müəllifi: İtalyan rəssam Giotto Di Bondone;

  • Dönəmi: Renessans;

  • Əsərin hazırlanma tarixi: 1303-1306;

  • Əsərin ölçüsü: 185x200sm (freska);

  • Digər önəmli əsərləri: “Madonna and Child”, “Ognissanti Madonna”;

  • Müəllifin təsirləndiyi sənətkarlar: Cimabue, Pietro Cavallini.

ЧтоГдеКогда
14 26 dekabr 2015 (№11)
http://baki-baku.az

13 sayı nə üçün uğursuzdur?

Hazırladı: Məmməd Rauf

13 sayının uğursuz olduğuna dair inanc dünyada o qədər geniş yayılıb ki, bu, yaşama bir çox istiqamətdə ciddi şəkildə təsir etməkdədir. Bəzi ölkələrdə evlərin qapılarına 13 nömrəsi verilmir, təyyarələrdə 13-cü oturacaq sırası yoxdur, binalarda, otellərdə 13-cü mərtəbə ya 12A-dır, ya da 14-dür, 13 nömrəli otaq yoxdur. Olsa belə, insanlar o otaqda qalmaq istəməzlər. Hətta hər ayın 13-ü işə gəlməmək, təyyarə və qatar səfərlərini ləğv etmək, alış-verişi ertələmək və digər buna bənzər addımların hər dəfə ABŞ-a milyonlarla dollar ziyan vurduğu da söylənilir. Bu inanc bir fobia, yəni bir növ qorxu xəstəliyi olaraq qəbul edilərək “triskaidekaphobia” adlandırılır.

Ümumi olaraq bu inancın, Hz. İsanın məşhur son yeməyindəki həvarilərin sayından qaynaqlandığı düşünülsə də, kökü, qədim mifoloji tanrıların yaşadığına inanılan çağlara, Skandinaviya torpaqlarına qədər gedib çıxır.

Əfsanəyə görə, bir zamanlar işıq və gözəllik tanrısı Balder bir ziyafət təşkil edir. Balder Vikkinqlərin məşhur tanrısı Odin ilə Frigganın oğlu, ay kraliçası olan Nannanın əri idi. Bu ziyafətə 12 nəfər dəvət olunduğu halda, yalanların və hiylələrin tanrısı Loki zorla 13-cü şəxs olaraq ziyafətə qatılmaq istəyir. Bu əsnada yaranan mübahisənin dönüşdüyü münaqişədə Loki digər tanrılar tərəfindən də çox sevilən Balderi öldürür.

Bu mifoloji hekayə və inanış qısa zaman içində Skandinaviyadan Avropanın cənubuna qədər yayılır. Xristian din adamları bu xalq məsəlindən istifadə edib onu “Hz. İsanın son yeməyi” ssenarisinə bənzədirlər. Xristian versiyasında Balderin yerini Hz. İsa, Lokinin yeri isə xain Judas alır. Bu yeməkdən sonra 24 saat içində Hz. İsa çarmıxa çəkilərək öldürülür. Bu səbəblə Xristianlarda axşam yeməyində 13 adam bir araya gələrsə bunlardan birinin başına bir fəlakətin gələcəyinə inanılır.

İnanclara görə, ayın 13-cü günü cümə gününə rast gələrsə bu, lap uğursuz hesab olunur. Lakin belə bir gündə doğulmusunuzsa 13 sizin uğurlu gününüzdür.

Cümə gününün uğursuz sayılmasına Həvva anamızın Adəm atamıza almanı cümə günü yedirdib cənnətdən qovulmasına səbəb olması, Hz. Nuh zamanındakı böyük selin məhz cümə günü baş verməsi, Hz. İsanın cümə günü çarmıxa çəkilməsi kimi hadisələrdən biri və ya hamısı səbəb olmuş ola bilər. Müsəlmanlar isə Hz. Adəmin cümə günü yaradıldığına inandıqlarından bu günə başqa günlərdən daha çox dəyər verirlər.

13 sayının uğursuzluğuna duyulan inancın səbəbini bir il içində ayın 13 dəfə bütöv ay olaraq görünməsi ilə də əlaqələndirənlər də var.

Bu, zamanın təsadüfünə uğramış bir batil inancdır... bəlkə də... Əziz oxucu, diləyirik ki, Sizin hər gününüz uğurlu olsun!

Niyə güzgünün qırılmağı uğursuzluq gətirir?

Hazırladı: Məmməd Rauf

Güzgü qırılmasının uğursuzluq gətirəcəyi ilə bağlı inanc da çox qədim zamanlara aiddir. Bunun kökü ilk güzgünün hazırlanmasından da çox əvvəllərə, hətta ilk insanlar yaşadığı zamana qədər gedib çıxır. Göllərdə və ya su hövzələrində öz əksini görən ilk insan təəccüblənmiş, görüntünün onun ruhuna aid olduğunu düşünmüş, suyu bulandırıb görüntüsünün itməsinə səbəb olanları da özünə düşman olaraq qəbul etmişdi.

Güzgüdən ilk dəfə Misirdə istifadə olunub. Bunlar bürünc, gümüş, hətta qızıl kimi metallardan hazırlanırdı və səth yaxşıca cilalanırdı. Təbii ki, bu ilk güzgülərin sınması da mümkün deyildi. Həmin dövrdə bu parlaq səthdən əks olunan görüntünün o insanın ruhunun görüntüsü olduğuna inanılırdı.

Şüşə qablar istehsal edilməyə başladıqdan sonra da qabın içindəki sudan əks olunan görüntünün bir ruha aid olduğuna inanılsa da, şüşələrin qırılması mümkün idi və inanca görə də bu zaman ruhun bir parçası bədəni tərk edirdi.

I əsrdə Romalılar bu uğursuzluğun müddətini 7 ilə çıxardılar. Yəni onlar həyatın hər yeddi ildən bir özünü yenilədiyinə inanırdılar. Şüşənin qırılması nəticəsində ruh və insan sağlamlığı zərər görürdü, ruh halı zədələnirdi. Bədənin özünü yeniləyərək sağlamlığına qovuşması üçün isə inanca görə, yeddi illik bir zaman diliminə ehtiyac duyulurdu.

XV əsrdə İtaliyanın Venesiya şəhərində gümüşdən hazırlanmış, çox asan qırıla bilən, amma bahalı ilk aynaların istehsalı ilə bu batil inanc yaxşıca inkişaf etdi. Bununla da inanc bir az da iqtisadi dəyər qazanmış oldu. Aynadan istifadə edənlər və ya evlərdə aynaları təmizləyən xidmətçilər onu hətta bilməyərəkdən qıracaqları təqdirdə yeddi il boyunca ölümdən daha betər fəlakətlərlə qarşılaşa biləcəkləri barədə xəbərdar edilirdilər.

Bu inancla bərabər təbii olaraq bəzi tədbirlər də həyata keçirilməyə başlandı. Məsələn: aynanın qırılan parçaları cənuba doğru axan bir çayda yuyularsa və ya torpağa basdırılarsa baş verə biləcək bütün bədliklər yox edilmiş olar. Ancaq qırılan ayna parçalarını götürüb evdən çıxarkən o qırılmış aynaya baxmaq olmaz. Yataq otaqlarındakı aynaların üstü istifadə edilmədiyi zamanlarda örtülməlidir ki, ruh aynanın içində qalmasın. Ölən bir insanın evindəki aynaların da üzəri örtülməlidir ki, ruh səmaya doğru olan səfərində bir maneə ilə qarşılaşmasın.

XVII əsrin ortalarından İngiltərə və Fransada ucuz güzgülər istehsal olunaraq bazara buraxılsa da, bu günün reallığında belə həmin batil inanc yenə də əvvəlki məşhurluğunu qorumaqdadır.

Это интересно
15 26 dekabr 2015 (№11)
http://baki-baku.az

Удивительные новогодние ёлки со всего мира - ФОТО

Хотя в последнее время нашу планету всё чаще сотрясают природные и социально-политические катаклизмы, мир готовится к встрече Нового года. Люди надеются, что уж в следующем году всё обязательно будет хорошо. А в столицах и малых городах в разных странах появляются новогодние ёлки, многие из которых поражают дизайнерскими решениями. В нашем обзоре - самые удивительные новогодние ёлки со всего мира.

 

 

 

 

 

 

1. Париж, Франция

Елка длиной 25 метров украшает французский универмаг Galeries Lafayette.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2. Мельбурн, Австралия

Рождественская елка построена из более чем полумиллиона деталей Lego.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3. Вильнюс, Литва

Национальная елка на Кафедральной площади.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

4. Нью-Йорк, США

Экстравагантное открытие рождественской елки в Рокфеллер-центре.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

5. Тегусигальпа, Гондурас

Благодаря своим размерам и необычности эта елка вошла в Книгу рекордов Гиннесса. В ее возведении участвовали почти 3 тысячи человек.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

6. Губбио, Италия

Жители Губбио — настоящие счастливчики, потому что видят украшенную елку из любой точки города: она размещена на горе Инджино. Высота новогодней красавицы — более 650 метров, в 1991 году елка попала в Книгу рекордов Гиннесса.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

7. Тайбэй, Тайвань

Высота этого светодиодного дерева - почти 36 метров. За месяц до праздника каждые полчаса после захода солнца идет световое шоу.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

8. Рио-де-Жанейро, Бразилия

Самое большое рождественское дерево высотой 82 метра. Елка смонтирована на специальной плавучей платформе посредине озера в Лагоа. Каждый год елку украшают по-разному и устраивают световое шоу на различные темы. Так, например, на тему света, который проходит 4 стадии: от света в ночи, когда рождаются мечты, до рождественского исполнения желаний.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

9. Вашингтон, США

Национальная рождественская елка. Чтобы попасть на праздник, она проделала путь от Аляски, преодолев почти 7 тысяч километров.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

10. Библос, Ливан

35-метровое рождественское дерево стоит в старейшем порту мира.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

11. Турин, Италия

Полюбоваться оригинальной рождественской елью можно на Пьяцца Кастелло.

Квадратура круга
16 26 dekabr 2015 (№11)
http://baki-baku.az

Zəmanənin hökmü

Azərbaycan nağılı

Biri vardı, biri yoxdu. Allahın aciz bəndəsi çoxdu. Onların biri də bizim Kür qırağında yaşayan Əlmərdan kişiydi. Bu yazığın əli xamırlı, qarnı ac idi. Ha iştərdi, şumlardı, əkərdi, malalayardı, becərib məhsulu başa gələndə bəy bir yannan, koxa bir yannan, borclu bir yannan bunun məhsulunu xırmanda qurtarardılar. Payız gələndə, kişi təzədən düşərdi qapı-qapı borc dilənməyə. Tikan qırıb satardı, meşədən odun oğurlayıb satardı. Elə ac idi ki, ac.

Günlərin bir günündə Əlmərdan kişi gecə arvadnan sözü bir yerə qoydular ki, ta bundan sonra şəhərdə ruzusunu qazansın. Olsun ki, bir yandan baxtı açıldı. Sabah oldu, tezdən arvadı Əlmərdançun xamralı1 bağladı, bir az da daşa dönmüş pendir qoydu, Əlmərdan düşdü yolun düzünə. Az getdi, üz getdi, dərə-təpə düz getdi, gəldi bir dərənin başına satdı.

Bu dərə vilayətdə Cinni dərə adıynan məşhurdu. Buraya girən sağsalamat evinə qayıtmazdı. Sağdan-soldan buludlar içində gizlənən dağları aşıb şəhərə getmək, dərədən də qorxuluydu. Adam çənə, dumana düşür, yolunu azıb, axırda genə də bu dərəyə gəlib çıxırdı, ya da qurd-quş didişdirib aparırdı.

Əlmərdan kişi:

– Cinni dərəyə girərəm, – dedi. – Hər nə olur olsun. Təfavütü yoxdu, acından evimdə ölməkdənsə, canavara yem olmaq, cinə rast gəlmək yaxşıdı.

Kişinin üstündə kəsərtidən-zaddan bir tiyəsi də yoxdu. Çörəyini yoxladı, gördü ki, elə sabahı görər-görməzdi. Koroğlu özünü düşmənə toxuyan kimi, bu da soxuldu dərəyə. Bir xeyli getdi. Yol çox əyrişüyrüş, daşlı idi. Dərənin ensiz bir yerindən açıq bir yerinə çıxmışdı ki, gördü daldan çağırırlar:

– Əlmərdan, Əlmərdan, dayan!

Əlmərdan kişi bir az da yeyin tərpəndi. Gördü dalınnan yenə səs gəldi:

– Əlmərdan dayan, Əlmərdan sənnənəm, dayan!

Qoca kişi özünə ürək verdi. Dönüb dala baxdı. Heç kimi görmədi. Dedi:

– Bax, Cinni dərədən belə-belə səslər gəlir. Adam gərək özünü itirməsin. Nə olacaq olsun…

Qoca yenə yeyinlədi. Baxdı ki, yox, bu dəfə səs lap qulağının dibindən gəlir. Dişlərini basıb bir-birinin üstə, gördü ki, bir ağ ilandı, quyruğu üstə qalxıb elə gəlir ki, diyəsən bu saat bunu puç eləyəcək. Gördü ilan deyir:

– Əlmərdan, axı mən sənnənəm, ayaq saxla.

Əlmərdanın boğazı qurumuşdusa da, əmma yenə özünə toxtaq verirdi. Ağ ilan gəldi özünü yetirdi:

– Əlmərdan, xoş gördük! Niyə belə yeyin gedirsən?

– Başına dönüm, acdıqdan şəhərə gedirəm, görüm bir çörək pulu çıxarda bilərəmmi? Kənddə lap binava olmuşdum.

İlan dedi:

– Əlmərdan, bu dərədən gəldin, qorxmadın?

Qoca dedi:

– Ay balam, ac özünü qılınca toxuyar. Mənimçün nə təfavütü var. Ya kənddə ölüm, ya burda ilan-çayana yem olum?!

İlan dedi:

– Əlmərdan, mən görürəm sən çox comərdsən, özün də əhl-əyal sahibisən. Gəl sənnən qardaş olaq.

– Nə deyirəm ki, olaq.

İlan dedi:

– Bax burdan düz şəhərə gedərsən. Görəcəksən, camahat dükanbazarı bağlayıb padşah meydanına qaçır. Sən də qoşularsan camaata. Şəhərin padşahı bir yuxu görübdü. O deyəcək ki, ay camahat, kim mənim yuxumu yoza bilər? Yuxusunu danışacaq ki, mən bu gecə yuxuda gördüm ki, göydən canavar yağır. Qorxudan özümü itirdim. Bir adam çıxsın bu şəhərdən, gəlsin mənim yuxumu yozsun. Camahat kiriyəcək. Onda sən səslən ki, mən yozaram. Səni apararlar padşahın hüzuruna. Yeyərsən, içərsən, padşahnan bağçada seyrana çıxarsan. Bağın ortasındakı hovuzun qırağında oturarsan. Padşah sənnən xəbər alacaq ki, ey mənim şəhərimin dünyagörmüşü, mənim bu vaqiəmin mənası nədir? Mənə əyan eylə. Sən də bir az fikirdən sonra bir hovuza baxarsan, bir göydəki Aya, bir də ki, buluda baxarsan. Deyərsən: “Padşah sağ olsun, böyük adamın yuxusunun mənası da böyük olar. Sənin gördüyün vaqiənin mənası budur ki, bir zaman gələcək ki, dünya qapışdırma dünyası olacaq. Dünyanın adamları canavara dönəcək. Bir-birini parçalamağa atılacaq. Güclü gücsüzün başını əzib, əlindəkini alacaq. Sən bunun yuxusunu yozannan sonra sənə bolluca xələt, qızıl verəcəklər. Hər nə versələr hamısı sənin, ancaq qızılın yarısı qardaşdıqda mənə çatacaq. Əlmərdan arxayın şəhərə çatdı. Özünə bir yer axtarırdı. Gəldi bir çayçının dükanının qabağına. Gördü camahat çölə çıxır, o içəri girə bilmədi. Axırda çayçı da çıxdı.

Əlmərdan soruşdu ki:

– A bala, çayçı, bu vaxt dükanı bağlamağından, deyəsən bir yana tələsirsən?

Çayçı dedi:

– Hə, əmi, şəhərin padşahı camaatı çağırır. Hamımız oraya gedirik. Sən də gəl.

Əlmərdan da bunlara qoşuldu. Gəldi gördü, paho, burda papax atsan yerə düşməz, adam o qədər çoxdu. Bu da özünü verdi bir tərəfə, qısılıb durdu.

Padşah çıxdı. Camahat muna baş əydi. Padşah dedi ki:

– Camahat, mən bu gecə bir yuxu görmüşəm. Yatmışdım, yuxuda gördüm ki, göydən canavar yağır. Vahimədən özümü itirib oyandım. İndi mənim bu yuxumu kim yoza bilər?

Əlmərdan baxdı ki, ağ ilanın dedikləri düz çıxdı. Dedi:

– Hə, indi bildim ki, ağ ilan bir şey bilirmiş, yoxsa bunu mən cinşeytan işi sayırdım. Qoy görüm, nə olar?

Padşah bir də soruşdu:

– Camahat, mənim yuxumu kim yoza bilər, çıxsın yuxarı.

Aləm kiriyirdi. Əlmərdan kişi papağını qaldırdı. Padşahın sağında, solunda dayananlar bunu gördülər. Qocanı yuxarı apardılar. Yedi, içdi, kefi duruldu. Axşam çağları padşah vəzir-vəkiliynən baxçaya seyrana çıxdı. Hovuzun qırağında oturanda padşah qoca Əlmərdannan soruşdu:

– Yaxşı, sən mənim bu yuxumu yoz bir görək. Sən gələn kimi xəbər almaq istəyirdim, ancaq yuxumun vahiməsi məni elə basmışdı ki, indi ancaq özümə gəlmişəm. De görək, başımıza nə gələcək?

Əlmərdan kişi saqqalını əlləşdirdi. Yerə baxdı, suya baxdı, ucalmış ağaclara baxdı, ağ ilanın sözdərini yadına salıb, dedi:

– Padşah sağ olsun, böyük adamların yuxusunun mənası da böyük olar. Sən gördüyün yuxudan bu məna çıxır ki, dünya çox qarışacaq, insanlar canavar kimi hər yerdə bir-birinin ətini gəmirməyə çalışacaq. Bir-birinin əlindəkini qarmalayacax.

Əlmərdanın sözləri padşahın xoşuna gəldi. Vəzir, vəkilinə əmr elədi ki, məni istəyən Əlmərdana xələt versin.

Gətirdilər qoca kişini başdan-ayağa geyindirdilər. Bir neçə kisə qızıl verib yola saldılar.

Qoca genə Cinni dərəsiynən gəldi. İlanın yuvasının ağzınnan keçdi. Ağ ilan görünmədi. Əlmərdan fikir elədi ki, a kişi, qızılın yarsını ilan neyləyəcək? Çəl munu apar evinə, balaların acdır. Əlmərdan yedi, işdi, kefi kökəldi. Bunnan bir qədər keçdi. Genə bir gün padşah bununçun xəbər göndərdi ki, gəlsin. Əlmərdan arvadınnan halal-himmət eləyib, yola düşdü. Gəlib Cinni dərədən keçirdi. Öz-özünə xəyal eləyirdi ki, padşahnan dost olanın başı ya cıdada ucalar, ya darda. Tayı bu dəfə məni yağın öldürəcək. İndi ilan da bir yannan çıxıb məni çalsaydı, heç “uf” deməzdim. Takı el içində risvay olmazdım.

Bu hində qulağına ilanın səsi gəldi. Boğazı lap qurudu. Öz-özünə dedi: “Ürəgimə gələn başıma da gələcək”.

İlan yaxınnaşdı:

– Ay kişi, hara gedirsən?

Əlmərdan kəmal ədəbnən, ərkannan muna salam verdi:

– Ağa, padşah hökmüdü, çağırıb gedirəm. Bu dəfə yəqin məni öldürəcək.

İlan dedi:

– Qorxma, bu dəfə sən ona deyərsən ki, padşah sən bir yuxu görmüsən. Görmüsən ki, göydən qılınc yağır.

Padşah munu eşidəndə sənnən munun mənasını xavar alacax. Deyərsən ki, zaman gələcək dünya bir-birini qıracax. Padşahlar arasında çoxlu davalar olacax. Sən də özüvü gözdə. Qan su yerinə axacax. Əlmərdan padşahın yanına gəldi. İlan deyən kimi padşahın ağzını açmağa qoymadı. Dedi:

– Padşah sağ olsun, məni niyə çağırdığını bilirəm. Sən yuxuda görmüsən ki, göydən qılınc yağır.

Padşah sevindi. Əlmərdanın kəramətinə lap inandı. Yuxunun mənasını soruşdu. Əlmərdan kişi dedi:

– Padşah sağ olsun, dünya çox qarma-qarışıq olacaq. Padşahlar bir-biriynən çox dava eliyəcəklər. Qan su yerinə axacax. Sən də özünü gözlə.

Padşah çox razı oldu.

– Məni istiyən, muna xələt! Buna dövlət!..

Əlmərdana xələt, qızıl, gümüş verdilər. Padşah əmr elədi ki, Əlmərdana tövləsindən ən yaxşı atlardan birini versinnər. Xəznəsinnən də ən yaxşı daş-qaş, bir qızıl qılınc versinlər.

Əlmərdan atın üstə on beş yaşında bir oğlana dönmüşdü. Cinni dərədən gələndə uzaqdan ağ ilanı gördü. Qılıncı sıyırdı, atı çapdı ağ ilanın yuvasına tərəf. Onda yetirdi ki, ağ ilan özünü dəlikdən içəri soxur. Əlmərdan dedi:

– Ta munnan sonra padşah nə yuxu görəcək, nə də məni çağıracaq. Səni də öldürrəm canım qurtarar. Bir də sənnən qızılı bölən kimdi. Qılıncı endirdi, ilanın quyruğunu çapdı, atı sürüb getdi. Günnərin bir günündə genə Əlmərdan kefi kök, damağı çağ oturmuşdu evində. Padşahdan hökm çıxdı ki, Əlmərdan bura gəlsin. Əlmərdanın dizdəri qırıldı.

– Ta, – dedi, – bu dəfə ölümdü. Ya ilan məni öldürəcək, ya padşah. Mən ki, heç bir şey bilmirəm. Padşaha nə deyəcəm. İlanı da yaralamışam. Qardaşdığımız da pozulub.

Əlmərdan arvad-uşaxlarıynan halal-himmət elədi. Genə gəlib ilanın yuvasının qabağınnan keçəndə daldan ağ ilan munu çağırdı. Dedi ki:

– Bax, padşah yuxuda görüb ki, göydən qoyun yağır, sənnən xəvər alsa, deyərsən ki, dünya düzələcəh. İnsannıx, qardaşdıx zamanası olacax. Heç kəs bir-birinin haqqını yeməyəcək. Fağır-füqəra ağ gün görəcək. Nə dava olacax, nə də qılınc.

Əlmərdan gəldi. Ağ ilan dedigi kimi padşaha dedi. Padşahın kefi duruldu. Gətirdi Əlmərdana beş o qədər xələt, qızıl, qaş-daş verdi ki, getsin oğulbaoğul yesin, dolansın.

Əlmərdan fikirrəşə-fikirrəşə gəlirdi:

– Yaxşı, bu ilan mənə nə qədər yaxşılıq elədi. Mən hər dəfə ona pisdikdən başqa bir şey eləməmişəm. Bu ağ ilanın sayasında vara, dövlətə çatmışam. Budəfəki xələtə, qızılların heç birsinə ehtiyacım yoxdu. Gəlsənə, bu qızılların hamısını kisələrilə aparım qoyum ilanın yuvasının ağzına. Ona vurduğum yaradan ötrü ona yalvarım, bəlkə qanınnan keçə, yox istəyir, çalsın öldürsün. Təki balalarım mənnən sora farağat yaşaya bilsinlər.

Əlmərdan fikirləşdi, fikirləşdi, qızıl-mızılı gətirdi ilanın yuvasının ağzına. Çağırdı, ilan çıxdı.

Əlmərdan başladı ilana yalvarmağa. İlan dedi:

– Əlmərdan kişi, mənə qızıl da, xələt də lazım deyil. Get bunların hamısını apar balalarına. Sən mənə heç yalvarma. Mən səni taxsırrandırmıram. Taxsır zamanadadır. Ondakı canavar zamanasıydı, hər kəs birbirinin əlindəkini qarmalayırdı, sən də mənim payımı yedin. Onnan sora qılınc-qalxan zamanası gəldi. Adamlar bir-birinin ətini didirdi. Sən də qılıncbazdıx eliyib, məni yaraladın. İndi insanlıq zamanası gəlib, heç kəsin haqqı yeyilməyir. Aciz ağac altda qalmır. Sən də zamanın hökmüynən xasiyyətini dəyişdirdin. Get, qızılların hamısı ana südü kimi halalın olsun.

Bunu deyib, ilan yuvasına çəkildi. Əlmərdan kişi də gəldi evinə, arvadı, uşağı, qonşusuynan dövran sürdü, ağ günə çıxdı. Olar yedi, içdi, yerə keçdi, siz yeyin için dövrə keçin

Qiraət
17 26 dekabr 2015 (№11)
http://baki-baku.az

Ночлежка и ее обитатели (из наблюдений хроникера)

Гасан-бек Зардаби

На границе города и Черного городка, у крайнего дома по Телефонной улице, часов около семи вечера наблюдается, обыкновенно, усиленное движение. У входных дверей стоит толпа народа; по мере того, как часть ее исчезает за дверьми, она пополняется вновь, преимущественно из находящегося напротив духана «Севастополь». Дом этот – ночлежный приют и ожидающие у дверей – его обитатели.

Если вы пожелаете поближе ознакомиться с типом бакинского босяка, войдите внутрь, здесь он предстанет пред вами в массе, в полном разнообразии своих разновидностей; здесь босяк находится в привычной обстановке, чувствует себя хозяином, и вы не заметите в нем стремления стушеваться, которое овладевает босяком в уличной толпе и делает его незаметным днем.

Прежде всего вас поражает разнообразие национальностей. Преобладают русские и армяне, но в этой массе вы найдете и шведов, и швейцарцев, и немцев – все нации, варящиеся в котле бакинской жизни, дали сюда своих представителей, не выдержавших почему-либо сутолоки жизни и собравшихся внизу, на последние ступени общественной лестницы.

Всех ночлежников можно разделить на две неравные группы. Первая – временные обитатели ночлежного дома, в большинстве случаев оставшиеся без дела рабочие или приезжие. В Баку нет постоялых дворов, где можно было бы, как в городах внутренней России, нанять себе койку за 10 коп. в сутки, и рабочие волей-неволей попадают в ночлежный приют. Эта группа сравнительно не велика: при среднем количестве ночующих в 180-190 человек их бывает не более 30; обыкновенно они оставляют приют, как только находят работу. Вторая категория и есть, собственно, постоянные обитатели ночлежки. Несмотря на общую им всем печать падения, среди этой части посетителей ночлежки вырисовываются довольно определенные группы, начиная от мирных поприщ и до кандидатов на каторжные работы включительно.

Понятие о собственности всем им в большей или меньшей степени чуждо и не может служить критерием при определении типа босяка, но необходимость добыть себе на хлеб и, главным образом, на водку заставляет его работать, как он ни ненавидит труд.

Большинство не знает никакой специальности и берется за всякое дело, не требующее профессиональных знаний: конкурирует с амбалами на пристанях при разгрузке судов, с персами на бибиэйбатских промыслах, промышляют в городе случайно подвернувшейся работой. Такой рабочий не ленится встать в 4-4? часа утра, чтобы поспеть вовремя на Бибиэйбат; проработав дня 4 в неделю, он находит, что потрудился достаточно и остальное время почиет от дел в «Севастополе» или каком-нибудь другом не менее злачном месте до тех пор, пока не пропьет всего заработка; тогда он вновь отправляется с руганью и проклятиями на работу.

За ними идут нищие, всевозможные калеки и симулянты, добывающие себе пропитание подаянием. Профессия нищего требует большого умения в выпрашивании милостыни; многие из них достигают виртуозности в этом деле и собирают за день настолько значительные суммы, что могли бы существовать безбедно, если бы не та же страсть к выпивке, присущая всем, за редкими исключениями.

Дальше следуют воры. Здесь наблюдается чрезвычайно точное деление по роду совершаемых ими операций; по каждой категории краж есть свои специалисты: есть воры дневные и ночные, есть специалисты-карманщики и железнодорожные; некоторые кражи монополизированы взрослыми, другие совершаются исключительно мальчиками. Мальчики группируются в артели по национальностям, но их три: русская, армянская и татарская, во главе каждой стоит вожак, который руководит действиями артели, собирает и делит добычу.

Несколько в стороне от «серого» завсегдатая ночлежки нужно поставить небольшую группу интеллигентов, значительно выделяющихся по уровню своего умственного развития от окружающей среды; в ней не более 10 человек, бывших некогда офицерами, инженерами, врачами, чиновниками и т.п. Эти люди, как общее правило, неисправимые пьяницы, но, к чести их надо добавить, тихие и смирные. Их несомненно больше, так как многие ночлежники тщательно скрывают свое прошлое из боязни ли раскрытия темных дел или по другим каким причинам.

Ночлежный дом открывается в 5 часов вечера, по правилам прием производится в 9 часов, но правило не соблюдается строго и нередко впускают запоздалых посетителей в 2 и 3 часа ночи, по большей части с поездов железной дороги, не нашедших пристанища в городе. Приют находится в глухом уединенном месте и оставить за дверьми человека с вещами в такую позднюю пору, значит, отдать его на верное ограбление.

При приемке присутствует полицейский, к сожалению, не всегда; его присутствие необходимо, так как почти ежедневно бывает несколько пьяных, которые скандалят и лезут в драку, если их не впускают; таких приходится выдворять силой.

За ночлег берется 3 или 5 коп. с человека; неимеющие пускаются бесплатно. Последним обстоятельством пользуются профессионалы и, пропив последний пятачок, часто попадают на ночлег бесплатно, сумев разжалобить смотрителя. Каждый ночующий имеет отдельную кровать с циновкой (чеканка) на подстилку, подушкой и одеялом серого солдатского сукна. Пришедшие сверх комплекта кроватей кладут циновки непосредственно на землю.

Все ночлежки размещаются в 4-х просторных комнатах; пятикоечное помещение отличается от трехкоечного лишь большим простором, в нем койки стоят на расстоянии аршина одна от другой, тогда как в последнем почти вплотную.

Тип ночлежных домов нам известен по Петербургу, где содержание приюта является, за исключением городских и благотворительных, коммерческим предприятием, соблюдая собственный интерес, содержатели набивают помещение пока не останется ни одного свободного уголка.

Приют бакинского благотворительного общества является в этом отношении приятным исключением: он достаточно обширен, чтобы вместить до 200 человек, сохраняя достаточное количество воздуха. Спальни со своими серыми стенами, спящими, не раздеваясь, в разнообразных позах людьми, при тусклом свете ночника производят мрачное впечатление. В нос ударяет букет запахов; испарения от редко моющихся тел и никогда – одежды, пропитанной грязью, мазутом и всей той мерзостью, в которой приходится мазаться не имеющему приюта бродяжке; испарения смешиваются с запахом йодоформа, карболки и других аптекарских снадобий.

Кроме четырех всегда занятых комнат, имеются еще две запасные для переселенцев и женщин, но женщины заходят туда крайне редко, как исключение.

Смотритель всегда старается по возможности отделить временных посетителей от постоянных, так как вторые прибегают к всевозможным ухищрениям, чтобы выманить от неопытного новичка небольшие деньжонки, какие у него имеются, или имущество. Если им не удается обыграть его в карты или споить, они стараются обокрасть его спящего и нередко успевают.

Профессиональные ночлежники постоянно крадут друг у друга деньги и вещи, но потерпевший в таких случаях обыкновенно молчит из боязни быть наказанным вором и его товарищами и старается заплатить им той же монетой. Водку они получают из «Севастополя» через выходящие на улицу окна и отправляются за ней через забор.

Иногда за ночлег приходит вор только для того, чтобы доказать свое присутствие в эту ночь в приюте и затем этим же путем, т.е. через забор, исчезает, отправляясь на добычу. Смотритель вынужден глядеть и на картеж, и на пьянство, и путешествия сквозь пальцы, стремясь только предупредить шум, скандалы, иначе босяки грозят наделать ему немало неприятностей. И действительно, дом настолько удален от города, что пока дозовешься полицию, он успевает и надебоширить и скрыться. На дебош босяк готов во всякое время, ибо терять ему нечего, а скрыться в Баку ничего не стоит.

Преобладание беспокойного элемента среди ночлежников делает службу в приюте нелегкой и ведет к тому, что на некоторые должности нельзя совсем найти охотников. Дворовых караульщиков, например, с 1-го сентября по 15-е октября переменилось 9 человек; лезгина смотритель опасается взять, а русские сами боятся.

Иногда постоянный ночлежник исчезает; в большинстве случаев это значит, что с ним случилась какая-нибудь неприятность вроде тюрьмы или болезни, но иногда он просто вздумает поразнообразить свои впечатления и отправляется поработать на рыбные промысла или куда-нибудь по линии железной дороги. Далеко от Баку они не отходят и через 2-3 месяца возвращаются обратно. Отставать от ночлежного приюта им нет расчета, так как на рыбных ловлях, например, рабочие живут в таких условиях, которых не выдерживает даже наш нетребовательный промысловый персиянин и массами бежит оттуда; одно это может служить доказательством, насколько хуже бакинских нефтяных промыслов они обставлены.

Легкие больные остаются на день при приюте; они получают бесплатно обед, чай, ужин и медицинскую помощь; смотритель – фельдшер по професcии.

Вечером ночлежник может получить за 7 коп. внушительную миску щей или борща, достаточную чтобы насытить голодного человека, и за 3 коп. большой чайник чаю с сахаром.

Смотритель, благодаря тактичности своего поведения, пользуется среди своих клиентов значительным авторитетом, ему приходится выступать во всевозможных ролях: судьи, поверенного, хранителя и т.п., у него находятся на хранении целая кипа документов, денег, писем и других предметов, представляющих почему-либо ценность для босяка.

Смотритель, молодой человек, относится к этим обиженным судьбою людям гуманно, и можно только порадоваться, что наконец-то на такое ответственное и хлопотливое место назначен новый подходящий человек. С его назначением отошли в прошлое все мрачные истории избиений и истязаний ночлежников, которые время от времени выплывали наружу при прежнем смотрителе и не раз отмечались в нашей газете.

Среди усовершенствований, которые ввел новый смотритель, обращает особенное внимание развитие дел хлебопекарни и лавки при ней, имеющихся при приюте. При прежнем смотрителе лавка торговала на 5-10 руб. в день, теперь же отпускают хлеба не менее, как на 50-60 руб. В мае месяце хлеба было продано на 1183 руб., в августе – уже на 1493 руб., а в сентябре – на 1721руб., и отпуск хлеба все расширяется. Такого блестящего развития торговли смотритель достиг тем, что отпускает хлеб лучшего, чем в любой из городских лавок, качества и по более дешевой цене.

В лавке берут хлеб, кроме частных лиц, столовая почтово-телеграфной конторы, приют сирот, приют подкидышей, приют «Ясли», на шхуны, на железную дорогу, - артель рабочих, и со ст. Уджары аккуратно присылают каждую неделю особого человека за хлебом, - даже рабочие с завода «Нобеля» предпочитают этот хлеб своему, из заводской потребительской лавки. Лавка торгует с 3 часов утра и до вечера.

В заключение мы считаем нужным предупредить, что в этом году благодаря безработице ожидается большой прилив ночлежников. Все они будут в состоянии вмещаться в приют благотворительного общества, и если город не поспешит с устройством своего ночлежного дома, то это дело попадет к частным предпринимателям и создаст еще несколько лишних подозрительных притонов, которых у нас и без того довольно.

Источник: Статья Гасан-бека Зардаби была опубликована в газете «Каспий» (№ 238), 1 ноября 1901 г.

Говорящие камни
18 26 dekabr 2015 (№11)
http://baki-baku.az

Огюст Рене Роден

Творчество Франсуа Огюста Рене Родена (François-Auguste-René Rodin) по праву считается одним из интереснейших и значительнейших явлений в истории мирового искусства.

Его могучий талант оказал заметное влияние на многие поколения скульпторов. Многие искусствоведы изучали его сложный творческий путь, полный смелых поисков и дерзаний. Будучи фанатичным поклонником живого тела, Роден досконально изучил человеческую анатомию.

Ему выпала честь внести свежую струю в искусство пластики, разрушив застывшие академические традиции. Роден считается одним из основоположников современной скульптуры.

В 1880 году правительство поручило Родену оформить центральный вход в строящийся Музей декоративного искусства в Париже. Над этой работой мастер работал почти до конца жизни, назвав её «Вратами ада», которые стали величайшим творением Родена.

В процессе работы над семиметровыми «Вратами ада» он создал множество композиций (более 180 различных фигур), некоторые из которых впоследствии стали самостоятельными произведениями. Это «Мимолётная ночь», упоминавшийся выше «Поцелуй», «Адам» и «Ева». Самая знаменитая скульптура Огюста Родена – «Мыслитель» также создавалось для этой композиции. Первоначально он задумывался как портрет автора «Божественной комедии» Данте, которая вдохновила Родена на создание портала «Врата ада».

Практически одновременно с «Вратами ада» Родену заказали памятник, увековечивающий подвиг жителей Кале во время Столетней войны 1347 года, когда шестеро уважаемых граждан Кале ради спасения всего города согласились пойти на смерть. Над скульптурой «Граждане Кале» Роден работал с 1884 по 1888 годы. В своём необычайно реалистичном памятнике Родену удалось тонко раскрыть чувства и переживания каждого персонажа композиции.

Однако мэрии Кале, которая и была заказчиком скульптуры, его работа показалась несколько необычной, и она отказалась от неё. Работа была отлита в бронзе только спустя семь лет и установлена в Кале. До этого она выставлялась на выставке 1889 года и сразу стала знаменитой.

Bakı və bakılılar
19 26 dekabr 2015 (№11)
http://baki-baku.az

Funikulyorumuzun 55 yaşı var

Bakı Funikulyoru Əliş Ləmbəranskinin təşəbbüsü ilə tikilərək 1960-ci ildə mayın 5-də istifadəyə verilib. Sovet dövründə Bakı Funikulyorunun qatarları xüsusi sifarişlə Xarkov şəhərində hazırlanaraq paytaxımıza gətirilib. Funikulyorda dəmiryol xəttinin uzunluğu 455 metr, vaqonların sayı isə 2 olub. Vaqonlar saniyədə 2,5 metr sürətlə hərəkət edərək 4 dəqiqə ərzində 1 stansiyadan digərinə çatmaq üçün 455 metr yol qət edib. Bəhramgurun heykəli ilə Şəhidlər Xiyabanı arasında lift rolunu icra edən Funikulyorda vaqonlar arası interval 10 dəqiqə olub. Funikulyor saatda orta hesabla 2 minədək sərnişini daşımaq imkanına malik olub. Bakı Funikulyoru indiyədək 2001 və 2007-ci ildə iki dəfə əsaslı şəkildə təmir edilib. Son təmirdən sonra vaqonların hərəkəti zamanı yaranan səs minimuma endirilmişdir.

Bakı 1858-ci ildə

Bakının bu görünüşü 1858-ci ildə Fransız rəssam Jan-Pyer Muane (1819-1876) tərəfindən qələmə alınmışdır. A.Dümanın Rusiyaya səyahəti zamanı Muane onu müşayiət etmişdir. Bu səyahətə qədər isə o, Parisdə yaşayır və işləyirdi. Dünyaca məşhur L.Konyenin tələbəsi olan bu rəssamın sürətlə rəsm çəkmək qabiliyyəti vardı, dəqiq və incə qələmə sahib idi. İlk işləri Paris salonlarında 1848-ci ildə sərgilənmişdir. Düma ilə birgə Rusiyaya, Qafqaza səyahəti zamanı çəkdiyi əsərlər ona daha artıq şöhrət gətirdi. Uzun müddət bu əsərlər Paris salonlarında nümayiş etdirilmiş və daim baha qiymətə satılmışdır. Qafqaz mövzusunda altı ədəd əsər bu günə qədər Moskvada A.S. Puşkin adına tətbiqi sənət muzeyində saxlanılır.

SintezFoto
20 26 dekabr 2015 (№11)
http://baki-baku.az

Bakı nostalji ilə modernizmin sintezində - FOTO

Təqdimat
21 26 dekabr 2015 (№11)
http://baki-baku.az

RUDOLF DİESEL necə başardı?

“Dizel mühərrikinin möcüzü”

Hazırladı: Məmməd Rauf

İnsan kimi yaşamaq üçün mücadilə aparan bir ata, övladlarının gələcəyi üçün narahat olan, çırpınan bir ana və dörd uşaq. İmkansızlıqdan doğmalarının yanında təhsil ala bilməyib başqalarının himayəsində, uzaq diyarlarda oxumaq məcburiyyətində qalan Rudolf Dizel bütün acı xatirələrə baxmayaraq, ata evi üçün çox darıxırdı. Auqsburqdakı kiçik tələbə otağı ilə ata ocağı arasındakı böyük fərqləri hiss edir və onu həyatının tək mənasını təşkil edən peşəsindən ayrı salan başqa işlərlə məşğul olmaq məcburiyyətində qalırdı. Bunu sırf böyük borclar altında əzilən ana-atasının iztirabına ürəyi parçalandığı üçün edirdi. Bacısı Lusinin ölümü onu məhv etdi. İnsanlığın acısı və kədəri onu az qala intihara sürükləyirdi. Tək başına ölkəsi üçün ədalətli ictimai quruluş qurmaq istədi, halbuki qarşısındakılar belə deyildi. Yoruldu, çökdü. Amma bu bəxtsiz adam geridə qoyduğu zəfəri kaş ki, görə biləydi.

“Allahın yolunda xeyir var. Dolanışıq darlığından çox əziyyət çəkdim. Təhsil alarkən, eyni zamanda gecələr də işlədim. Gündə ancaq bir dəfə yemək yeyə bildim. Həyatımı güc-bəla ilə qurdum. Amma vəziyyətimdən heç bir zaman şikayət etmədim. Bütün boş zamanlarımda kitab oxudum. Bilgilərimi artırdım”.

Rudolf Dizel 1858-ci ildə Fransada dünyaya gəldi. Əslən alman mənşəli bir ailədəndir. Atası Thedor Dizel, anası Elise Dizel yaşamın çətinlikləri ucbatından tez-tez mübahisə edirdilər. Bu vəziyyət kiçik Rudolfu  üzürdü. Çox çalışqan idi, hələ 12 yaşında iftixar medalı qazanmışdı.

Parisin kənar məhəllələrinin birində yaşayan Dizel ailəsi əməlli-başlı əldən düşmüşdü. Alman olduqları üçün hamı onlara yad gözü ilə baxırdı. Onlar da bu psixoloji basqı qarşısında Fransanı tərk edərək Londona sığınmaq məcburiyyətində qaldılar. Vəziyyətləri çox pis idi. Ailə digər uşaqlarına təhsil verə bilməmişdi, amma heç olmasa bu yazıq uşağı, Rudolfu oxutmaq istəyirdilər. Bunun üçün də onu Auqsburqa, elə orada yaşayan bir nəfərin yarı-yarımçıq yardımıyla yola saldılar. Uzun illər sonra uğur pillələrini adlayıb, bütün Avropanın diqqətini öz üzərinə çəkdiyi zaman bu gənc adam müsahibə verdiyi bir jurnalistə tələbəlik illərində yaşadıqlarını danışarkən göz yaşlarına hakim ola bilməmişdi.

Əzablarla zəngin olan bu yazıq, fani dünyada həqiqətən də yaşam çox zaman insanı o qədər bezdirir ki, vicdan və mərhəmət örnəyi, həyatı əziyyət və iztirablarla keçmiş sevgili insan Hz. Məhəmmədin ətrafındakı o gözəl Hz. Ömər elə sadə, amma mənalı bir söz demişdir ki, mən də həyatımın bir çox anında, hətta bu sətirləri yazarkən belə, o sözü xatırlayıram: “Kaş ki, bu ağacın dibindəki yaşıl ot olaydım”.

Sevgili dostlarım, həyat o qədər fani, o qədər hüznlüdür ki, doğruları, həqiqətləri, sevgiləri, coşğuları, xoşbəxtlikləri ancaq bu hüznü yaşayan dada bilər. Nə mutlu, ömrünü insanlara faydalı olan bir şeylər üçün, insanlığın doğru yola gəlməsi üçün əziyyətlər çəkmişlərə!... Hər kim olursa olsun, niyyəti aydın, fərəhləndirici olanlara Cənab-ı Allah mərhəmət etsin. Onun əfv və mərhəmət hovuzu okeanlarla belə ölçülməz. O, yaratdıqlarına ən çox mərhəmət göstərəndir. Nə mutlu dünya insanlığına faydalı olanlara, nə mutlu yaşamın və ölümün qarşısında göz yaşı axıdanlara, nə mutlu o dünyaya alnı açıq, üzü ağ gedənlərə.

Çiyinlərinə yüklənən ağır yük qarşılığında yenə də: “Allahın yolunda xeyir var” deyən Rudolf Dizelin intiharla sona çatan yaşamı məni günlərlə düşündürdü. Bu yazıq adam niyə canına qəsd edib? Ömrü çalışmaq, yaratmaq, ata-anasının çəkdiyi acılar qarşısında iztirab duymaqla, insanlığın, içində olduğu böhranlar, savaşlar, mərhəmətsizliklər qarşısında bir şeylər etməyə çalışmaqla keçən bu ürəkli insan, çevrəsində “Övladımın istədiyi yeməyi ala bilmirəm”, - deyən ataları gördükcə daha çox qəhərlənirdi, boğulurdu, ürəyində üsyan edirdi. Ruhən çökmüş, gözünün qarşısında etmək istədiklərini tək başına edə bilməmiş Henri Ford kimi bezmiş bir insan portreti canlandıran Dizel, qarmaqarışıq problemlər qarşısında daha çox iradə göstərə bilməyib həyatına son verdikdən sonra arxasınca bənzərsiz bir zəfər də gətirirdi. Yüz minlərlə əkinçinin problemini həll edən bir zəfər, alqışlara səbəb olan bir qələbə...

Henri Ford kimi, Rudolf Dizel də o ankı kasıbçılığına rəğmən həyatın yükünü çiyinlərinə alaraq Marta adlı bir xanımla evləndi. Birlikdə Rudolfun atasının evində yaşamaq məcburiyyətində qaldılar. Rudolfun atası həyat qarşısında çox mücadilə aparan biri deyildi. Hiyləgərlikəri, fırıldaqları bilən bir adam deyildi ata Dizel. Hətta sosial həyatın pozuqluğundan, onun bezib təsəvvüfə yönəldiyi də söylənilir.

Rudolf Dizel fitrətə görə yaşamağın vacibliyini ifadə edərək bunları deyib: “Qəlbində hər hansı bir sənətin sahibi olmaq sevgisini yaratmağa və ya bu arzunu gerçəkləşdirməyə gərək yoxdur. Alt da yaxındır, üst də, sağ da yaxındır, sol da. İnsan üstünlüyü yalnız ədalətli və faydalı yaşamaqla qazana bilər. İnsanlara yardımımız yalnız görünüş üçün olmamalıdır. Biz tam əksinə, bu fani dünyada insanlığa yardım etməli, bəşəriyyətin mövcud ağır durumunu düzəltməyə, səfaləti və yoxsulluğu əlimizdən gəldiyi qədər azaltmağa çalışmalıyıq. Çünki yoxsulluq ədəbsizliyə də yol açır, insanlar etmək istəmədikləri bir şeyləri etməyə vadar olurlar. İnsanların haqqını yeməyin, bir-birinizə mərhəmət edin”.

Rudolf Dizel günlərlə bezib usanmadan üzərində çalışdığı mühərriki icad etmək istəyirdi: “Yaşım otuzdur, sanki daha çox yaşamışam. İndiyə qədər heç bir uğur qazana bilmədiyim üçün məyusam. Lakin ümidimi itirməmişəm. Mütləq hədəfə varacam!”, - deyirdi.

Amonyak mühərriki ilə düçar olduğu başarısızlıq ona elə bir qiymətli təcrübə qazandırmışdı ki, yeni maşın həmin an heç olmasa kağız üzərinə həkk oluna bilərdi.

Son zamanlarda bu cəhdlərinin nəticəsi olaraq ortaya çıxan dözülməz baş ağrıları ona dəhşətli əzablar verirdi. Əksər gecələr həyat yoldaşı Marta şahidi olduğu mənzərə qarşısında elə kədərlənirdi ki, bir xatiratında bunları demişdi:

“Yazıq, bəxtsiz adam çəkdiyi əzablar və baş ağrılarına görə gecələr göz yaşı tökürdü. Amma heç bir zaman Allaha qarşı şikayətçi olduğunu görmədim. Bu vəziyyətin qarşısında əzab çəkirdi, üzülürdü. Həyat yoldaşım bu acılar içində qıvrandıqca “Allahın yolunda xeyir var”, - deyirdi”.

1893-cü ilin yazında yeni mühərrik hazırladı. Əvvəlcə püskürdülmüş mazut havada yanmalı idi. Dizel imzaladı. O anda böyük bir partlayış oldu. Gördülər ki, yanacaq özü-özünə havada istiliyin təsiri ilə alışdı. İş tamamlanmışdı. Dizel oradakı səlahiyyətli şəxslərlə əl sıxışdı.

Bu icadı ilə dünyada bir inqilab gerçəkləşdirən Dizel, artıq həyat yoldaşı və iki övladını daha yaxşı imkanlarla təmin edə bilirdi.

Amma bir problem var idi. Mühərrik daha böyük inkişafa ehtiyac duyurdu. Bu mühərrik ağır, axsaq idi. Fasiləsiz gecə-gündüz çalışan Dizel, nəhayət son nöqtəni qoydu. Dizelin icad etdiyi mühərrikin istənilən çeşiddə ucuz yanacaqla işləyə bilməklə bərabər, yanacaq sərfiyyatı da yarıbayarı azalmışdı. Və Rudolf həyat yoldaşı Martaya: “ Artıq gələcəyimiz təhlükəsizdir!”, - dedi.

Maşını görmək, müqavilə bağlamaq üçün hər tərəfdən sənayeçilər, firmalar, jurnalistlər Rudolf Dizeli axtarırdı.

Dünyadakı bütün avtobus və yük maşınlarında Dizelin mühərrikindən istifadə olunmağa başlandı. Hələ əkinçilər də bu icadla bayram etdilər. Yanacaq sərfiyyatının bu mühərrik sayəsində azalması ilə hazırlanan qida miqdarı həm artdı, həm də ucuzlaşdı. Məhsulu yerindən götürərkən sərf edilən yanacaq çox azalmışdı.

Əhəmiyyətli qeyd:

Rudolf Dizelin bir gəmi səfəri əsnasında özünü okeanın dərin sularına atıb intihar etdiyi ehtimalından başqa bir fərziyyə də var: Dizel gəmidə gecə hava qəbul etmək istəyərkən dənizə atılmış ola bilər... Cəsədi də tapılmadı və... onun məzarı da yoxdur. Niyə öldürüldüyü isə hələ də məlum deyil.

Tanıtım
22 26 dekabr 2015 (№11)
http://baki-baku.az

Xoş ünsiyyət qiymətsizdir

4 nömrə arasında zənglər 0 qəpik

4 nömrədən ibarət olan “Ailəm” paketi Sizə sevdiklərinizlə tam pulsuz danışmaq imkanı verir. Paketdəki nömrələri ailəniz və yaxınlarınıza təqdim edin, bir-birinizlə dəqiqəsi 0 qəpiyə danışın.

Mazda avtomobilləri 0% kreditlə

Yeni kampaniya bütün modelləri əhatə edir. Beləliklə, “0% kredit” kampaniyası çərçivəsində alıcılar istədikləri avtomobili 2 illik faizsiz kreditlə əldə edə bilərlər. Qeyd edək ki, kredit manatla verilir. İlkin ödəniş isə 50% təşkil edir.

Bu şərtlər bütün dilerlərdə keçərlidir. Mazda avtomobilləri Bakı şəhərində 3 dilerdə, həmçinin, Gəncə, Lənkəran və Goranboydakı dilerlərdə təqdim edilir.

Ətraflı məlumat üçün bizə zəng edin (012) 349 01 00 

Dilerlərin ünvanları - http://mazda.az/?sid=15

Xatirə
23 26 dekabr 2015 (№11)
http://baki-baku.az

Və o, sadəcə Həsən Əbluc idi...

Хatirələr İnsan ömrünü hafizələrdə canlandıran, həyatın enişli-yoхuşlu cığırlarına bir daha işıq saçan, keçmişimizi kağız üzərindəki sətirlərdə özümüzə qaytaran həzin, kövrək хatirələr. Bu dəfə Həsən Əbluc haqqında хatirələri diqqətinizə çatdıracağıq.

Aktyorun qızı və həyat yoldaşı ilə görüşmək üçün 9-cu mikrorayondakı evlərinə yollandım. Qapını Firəngiz хanım açdı. Məni хoş təbəssümlə qarşılasa da, çöhrəsində nisgil duyulurdu. Həsən Əblucun ölümündən 15 il ötməsinə baхmayaraq evin havasında hüznlü ovqat dolaşırdı. O dəqiqə hiss olunur ki, kimsə çatmır. İstər qardaşı Ənvər Əblucun, istər qızı Elnazın, istərsə də həyat yoldaşı Firəngiz хanımın хatirələrində kədər açıq-aydın duyulurdu. 

Qardaşı Ənvər Əbluc: "Atamın aktyorluqdan хoşu gəlmirdi - Həsən Əbluc 1942-ci il aprelin 22-də Təbriz şəhərində anadan olub. Demokratik hərəkat süquta uğrayandan sonra ailəmiz Bakıya köçüb. Biz burda böyümüşük. Ailədə 5 qardaş olmuşuq. Həsən Əbluc hələ uşaq vaхtlarından aktyorluğa böyük həvəs göstərib. O vaхtlar dram, ədəbiyyat dərnəkləri, pionerlər sarayı var idi, klublar fəaliyyət göstərirdi. Klublarda musiqi, dram dərnəkləri var idi. O vaхt 26-lar sarayında Lütfi Məmmədbəyovun rəhbərliyi ilə Хalq Teatrı fəaliyyət göstərirdi. Həsən hələ 5-6-cı sinifdə oхuyarkən pionerlər sarayında keçirilən dərnəyə gedirdi. Hansı ki, o dərnəyə Gənc Tamaşaçılar Teatrının müqtədir aktyorlarından olan Süleyman Ələsgərov rəhbərlik edirdi. Həsən orta məktəbdə dərslərini yaхşı oхuyurdu. Üstəlik atam yaşlı olduğu üçün ona işində kömək edirdi.

Atamın balaca su köşkü var idi. Evimiz kömürçü bazarının üstündə yerləşirdi. Bir də görürdük ki, Həsən yoхa çıхıb. Atam da çoх narahat olurdu. Həsən hara getdiyini boynuna almırdı. Atam da onu kötəkləyirdi. Bir epizod da yadımdadır ki, balaca bir otağımız var idi. Sandığın üstünə yorğan-döşək yığılmışdı. Atam Həsəni döyməyə hazırlaşırdı. Həsən küncə elə sıхılmışdı ki, yorğan-döşək üstünə aşdı və böyük qardaşımgil içəri girdilər. Bu epizod indi də yadımdadır. Həsən onda döyülməkdən qurtarmışdı. Atamın aktyorluqdan хoşu gəlmirdi. Sizə deyim ki, Həsən məktəbi bitirəndə atam ona Teatr İnstitutuna qəbul olmağa icazə vermədi. Dedi ki, mən istəmirəm aktyor olsun.

Həsən keçmiş Politeхnik İnstitutuna daхil oldu. O vaхtlar belə təmayül var idi ki, Sovet İttifaqının bütün məktəblərində, institutlarında da gəncləri istehsalata alışdırırdılar. Həsəngili də II kursda oхuyanda apardılar zavodlara. Dəmir kəsirdilər. Həsənin əlləri kəsik-kəsik olurdu. İki aydan sonra atam dedi ki, «inсinarlıq» budur, bala? Hansı sənətə istəyirsən, get. Həsən II kursu başa vurandan sonra sənətlərini aktyorluq fakültəsinə verdi. Və Rza Təhmasibin kursunda təhsil aldı.  Həsən hər zaman qayğıkeş qardaş olub.

Yadımdadır, mən birinci sinifdə oхuyurdum, o isə beşinci sinifdə. Həsən pəncərənin deşiyindən mənə bir manatlıq uzadırdı ki, nəsə alıb yeyim. O, bu хasiyyətini ömrü boyu saхladı. Yəni mən aktyorluğu bitirdim, getdim Moskvaya. Həsən mənə həm mənəvi cəhətdən, həm də maddi cəhətdən ömrü boyu dayaq oldu. Moskvada oхuyanda mənə pul göndərirdi, məktublar yazırdı. Həsən o vaхtlar rejissorluqda oхuyurdu. Tofiq Kazımov kimi dahi rejissorun Dram Teatrında hazırladığı tamaşalarda ikinci idi. Həm də kursunda tələbə idi. Mənə yazdığı məktublarında Azərbaycan kino sənətinin, teatr sənətinin repertuarını yazırdı. Yaхud, yazırdı ki, «Bir cənub şəhərində» filminin ekrana çıхmasına nəhayət ki, icazə verildi. Bir müddət həmin filmin ekrana çıхmasına icazə vermirdilər aхı.

Mən indiyə qədər məəttəl qalıram ki, hətta mənim bu yaşımda Həsəndə gənclik dövründə olan o müdriklik yoхdu. Mənə ağıllı məsləhətlər verirdi deyirdi, çalış dost qazan, tamaşalara, filmlərə get. 

III kursda oхuyanda Akademik Dram Teatrına dəvət olunmuşdu. Ona səhnə danışığından Müхlis Qənizadə dərs deyib. O, Həsənin gözəl danışığına, sənətinə, diksiyasına, savadına görə onu assistent götürmüşdü. Həsən 30 il İncəsənət İnstitutunda dərs deyib. O, həm müəllim, həm rejissor, həm də aktyor idi. Onun maraqlı hekayələri, dram əsərləri var. Moskvada Ümumittifaq Dövlət Kinematoqrafiya İnstitutunda Azərbaycan qrupu yaradılmışdı. Məşhur aktyor, rejissor Yevgeni Motveyev oranın rəhbəri idi. Ayda bir dəfə Həsəni dəvət edirdilər, səhnə danışığından dərs deyirdi. Mən diplom filmimdə Həsəni çəkmək istəyirdim. O zaman Adil İskəndərov bədii şuranın sədri idi. Mən «Dənizə çıхmaq qorхuludur» filmini çəkməyə hazırlaşırdım. Adil müəllim foto sınaqdan keçənlər arasında Həsənin şəklini görəndə dedi ki, onu çəkmə, deyərlər, öz qardaşını çəkib. Adil müəllimə hörmətim var idi, cavab vermədim. Amma görəndə altdan-altdan qımışır, cəsarətləndim. Dedim, Adil müəllim, sınaq elədiyim aktyorların hamısından  Həsəni  daha yüksək hesab edirəm. Dedi, onda get, çək. Amma mən çəkmədim. Rəhmətlik  Rauf Qəniyevi çəkdim. Amma rolu Həsən səsləndirdi.

Həsənin gözəl, ecazkar, cəlbedici, inandırıcı səsi var idi. O, radio tamaşalarında da saysız-hesabsız baş rollar yazdırıb. Dublyaj filmlərimdə bütün rejissorlar kimi mən də baş rolları Həsənə verirdim. O vaхt soruşan yoх idi ki, niyə məhz qardaşının. Çünki Həsən dublyajda öz möhürünü vurmuşdu. Həsən 1994-cü il martın 13-də dünyasını dəyişdi. Hərdən II Fəхri хiyabandakı məzarını ziyarət edirəm. Hər dəfə gedəndə onun məzarı üstündə güllər olur. Deməli, o, hələ də unudulmayıb.   Firəngiz Əbluc,  həyat yoldaşı  «Diqqətli, qayğıkeş insan idi»  - Həsən mənə universitetdə səhnə danışığından dərs deyib. Sonra elə oldu ki, o, bir qəşəng qızla nişanlandı. Nədənsə münasibətləri uzun sürmədi. Sonra məndən telefon nömrəmi istədi, mən də bir az naz elədim. Aхırda tale elə gətirdi ki, nişanlandıq. Nişanlanandan sonra məni qiyabiyə keçirdi. Dərslərə getmirdim, yalnız imtahanlara gedirdim. 1970-ci ildə ailə həyatı qurduq. 1973-cü ildə Elnaz dünyaya gəldi...

Həsəni daha çoх aktyorların məsuliyyətsizliyi əsəbiləşdirirdi. Məsələn, evə hirsli gəlirdi. Soruşanda, deyirdi ki, filan aktyor altı aydır ki, bir rolu hələ də əzbərləməyib. Belə hallar baş verəndə o çoх hirslənirdi. Həsən diqqətli, qayğıkeş həyat yoldaşı olub. Mən deyərdim ki, onun kimi ailə başçısı olmayıb. Həsən bizə qarşı çoх diqqətli idi. Bütün qazandığı pulları ailəsinə хərcləyərdi. Məni işləməyə qoymayıb. O, kinli insan deyildi. Nə isə kiçik mübahisəmiz düşəndə 15 dəqiqədən sonra yadından çıхırdı. Biz хırda məsələləri uzatmırdıq.   Elnaz Əbluc, qızı, rejissor «Ən çoх хoşladığı yemək plov idi»  - Atam mənim sənətimə heç vaхt qadağa qoymayıb. Əksinə, mənə həmişə məsləhətlər verərdi. Məktəbdə tədbirlər olanda səhər saat 6-dan gedib qəşəng güllər alırdı, bağlatdırırdı, mən də aparırdım məktəbə. Hətta deyirdim ki, bir dəstə də al rəfiqəm, müəlliməsinə versin. O da alırdı. Atam gülləri çoх sevirdi. Ad günündə deyirdi ki, mənə hədiyyə lazım deyil. Yalnız gül gətirsinlər. Mən hər ad günümdə öyrəşmişdim ki, atam mənə gül alacaq. Gözlərimi açan kimi gülləri görürdüm. . O dünyasını dəyişəndə mən çoх pis oldum. Ən çoх хoşladığı yemək kotlet və plov idi. Hər il yayda bizi Moskvaya sanatoriyaya göndərirdi. Sonra özü də işlərini bitirib gəlirdi. Orada qalanda gedib elə tapılmayan ərzaqlar alırdı ki, biz heyran qalırdıq. Moskvada yaşayan əmim gəlib görürdü, atama deyirdi ki, biz burada yaşaya-yaşaya belə ərzaqlar tapmırıq. Sən necə alırsan? O, sabunları, konfetləri хoşlayırdı. Moskvada olanda görürdük ki, növbəyə dayanıb. Baхırdıq ki, sabun növbəsində dayanıb. O vaхt хarici sabunlar az tapılırdı. O хüsusiyyəti mənə də keçib. Mən hər səhər məktəbə gedəndə elə ləzzətlə buterbrodlar düzəldirdi ki. Məni yedirirdi, sonra məktəbə yola salırdı. Mənə çoх vaхt deyirdilər ki, atan çoх ciddidir. Yəqin səni qoymaz istədiyini geyinməyə. Amma əksinə. O çoх müasir idi. Bir gün şalvar görmüşdüm. Çoх хoşuma gəlmişdi. O vaхtlar da şalvarı çoх az adam geyinirdi. Atama dedim, mənimlə birlikdə gedib o şalvarı aldı. Evimiz elə də təmirli deyildi. Həmişə deyirdi ki, eybi yoх, işləyərəm, evi təmir elətdirərəm. Qızdırması olanda yun papağını başına qoyub uzanırdı. Amma o, heç vaхt хəstə olanda işdən qalmırdı. Ata qəflətən elə iş başında dünyasını dəyişdi. Hər il ad günündə məzarını ziyarət edirik. Dünyada olmasa da yad edirik. Unutmuruq.

Nisə Rafiqqızı

Ordan-burdan
24 26 dekabr 2015 (№11)
http://baki-baku.az

"Baksovet" əvvəllər...

İdeya müəllifi və
baş redaktor: 
Rauf Ağayev

Redaktor: İlqar Həsənov

Redaktor: Məmməd Rauf

e-mail: bakibaku.gazet@gmail.com

Сенека: "Как басня, так и жизнь ценится не за длину, а за содержание."

...пора перестать ждать неожиданных подарков от жизни, а самому делать жизнь. /Л.Н.Толстой/

 Жизнь — это чудесное приключение, достойное того, чтобы ради удач терпеть и неудачи. /Р. Олдингтон/

 Лишь тот достоин жизни и свободы, кто каждый день за них идет на бой. /Гёте/

 Жизни верь, она ведь учит лучше всяких книг. /Гёте/

Жизнь — это больница, где каждый пациент мечтает перебраться на другую кровать. /Ш. Бодлер/

 Жизнь не в том, чтобы жить, а в том, чтобы чувствовать, что живешь. /В.О. Ключевский/

Жизнь - не те дни, что прошли, а те, что запомнились. /П.А.Павленко/

 Жизнь! Не так уж она хороша, но и не так плоха, как многим думается. /Ги де Мопассан/ 

Неправда, что жизнь мрачна, неправда, что в ней только язвы да стоны, горе и слезы! В ней не только пошлое, но и героическое, не только грязное, но и светлое, чарующее, красивое. В ней есть все, что захочет найти человек, а в нем - есть сила создать то, чего нет в ней! Этой силы мало сегодня, она - разовьется завтра! Жизнь прекрасна, жизнь - величественное, неукротимое движение ко всеобщему счастью и радости. /М.Горький/

Задача жизни не в том, чтобы быть на стороне большинства, а в том, чтобы жить согласно с внутренним, сознаваемым тобою законом. /Марк Аврелий/ 

Разбитой можно считать лишь ту жизнь, которая остановилась в своем развитии. /О. Уайльд/

Пока мы откладываем жизнь, она проходит. /Сенека/ 

... və indi

bagla

A

A

A

A